Page 16

Hoop in regenachtige dagen

Hoop in regenachtige dagen

Elke Gybels & Rik Prenen | De Context | Heusden-Zolder

Mensen of jezelf hoop en perspectief geven tijdens moeilijke momenten… hoe doe je dat? Het kan interessant zijn om er over na te denken op een moment dat het goed met je gaat. Het is namelijk een kunst om met falen of met hobbels in de weg om te gaan. De reflecties in dit artikel zijn doorspekt van oplossingsgerichte input en vragen.

Zinvolle veranderingen

Er is een tijd waarin we de aantrekkelijkheid en de overtuigingskracht van een invloedrijk nieuw denkbeeld bewonderen. En er is een tijd dat het ons benauwt. Het wordt zorgwekkend wanneer een idee zodanig is ingeburgerd en verankerd dat we er ons niet meer van bewust zijn en dat het de vanzelfsprekendheid zelve wordt. Wanneer kritische bedenkingen niet meer worden beantwoord omdat er eenvoudigweg geen vragen meer worden gesteld. Op dat ogenblik zijn we niet meer meester over ons denken maar heeft het nieuwe denkbeeld ons in zijn ban. Zo begint het spraakmakende boek “Punished by rewards” van Alfie Kohn. Een uitvoerig pleidooi voor het bewust omgaan met beloningen, complimenten, incentives, oh’s en ah’s en andere bekrachtigers. Hij trekt van leer tegen de paternaliserende tendens in opvoeding, onderwijs, management en hulpverlening waar deskundigen pretenderen de schema’s te bezitten die leiden tot ‘excellence’ of een zinvoller leven. Bestaat de receptuur van de hoop? “The worker should strive to leave no footprints in the clients’ life” Insoo Kim Berg (1934-2007) Meta-analyses trachten al decennialang significante verschillen aan te tonen die ondubbelzinnig zouden aangeven

welke methodieken of ‘ingrediënten’ in de reguliere praktijk werkzaam zijn en welke niet. Bij methodieken gaat het dan letterlijk om een bepaalde ‘leer’ voor het handelen waarin is vastgelegd hoe men zou moeten werken in geval van bijvoorbeeld gedragsproblemen bij jongeren, suïcidaal gedrag, depressie…. Een cliënt ‘sturen’ vanuit die ‘wetende positie’ vertrekt vanuit het idee dat begeleiders doorhebben wat goed is voor de cliënt en dit op een subtiele manier laten blijken. Begeleiders lopen dan voorop waardoor cliënten zich dienen aan te passen aan hun tempo en de richting waarin ze worden gestuurd. Opvallend in de analyses is dat de meest predicatieve factoren, die leiden tot een relevante cliënttevredenheid, niet altijd aan de ene of andere psychologische strekking of methodiek zijn toe te schrijven. Cliënten blijken immers veel actievere probleemoplossers te zijn dan meestal wordt aangenomen. Ze willen vooral tijd en energie investeren in veranderingen die voor zichzelf zinvol zijn, liever dan blind andermans ideeën of diagnoses, in casu die van de begeleider te volgen. Deze vaststelling komt bij hulpverleners soms hard aan. “Aandacht hebben voor het sterkteperspectief van cliënten verplicht begeleiders te begrijpen dat mensen hebben overleefd, ja zelfs gegroeid zijn in uitzichtloze situaties of periodes van ziekte en stress. Ze hebben stappen gezet, nagedacht, hun creativiteit aangewend en hun innerlijke en externe hulpbronnen gebruikt om met moeilijkheden om te gaan. Het ontsluieren van die competenties, ze verhelderen en appreciëren om van daaruit mogelijkheden te destilleren, is de basis van het oplossingsgericht en doelgericht werken.” (Van klacht naar kracht, 2015). “Your ideas suck”. Deze cassante uitspraak van Ben Furman, een Finse oplossingsgerichte psychiater, herinnert ons eraan zeer behoedzaam te zijn voor eigen interpretaties en erop te letten zelf heel hard te gaan werken. We willen immers graag hulp verlenen, het verschil maken, onze vingerafdruk, zelfs onze voetafdruk zien in het uiteindelijke resultaat dat de cliënt boekt.

Hobbels in de weg

”I’ve failed over and over and over again in my life. And that is why I succeed.” Michael Jordan

Hoe getalenteerd de begeleider ook mag zijn en hoe gemotiveerd de cliënt ook is, er zullen steeds momenten zijn waarop blijkt dat de realiteit niet onze bondgenoot is. Het

30 Agora

Cliënten willen vooral tijd en energie investeren in veranderingen die voor zichzelf zinvol zijn, liever dan blind andermans ideeën of diagnoses te volgen.

zijn momenten waarop onvoorziene omstandigheden opduiken, momenten waarin de cliënt twijfelt, momenten waarbij hoop en perspectief blijkbaar een dagje vrijaf hebben, momenten waarop er hobbels in de weg zitten. Ter voorbereiding van zijn veldslagen liet Napoleon het terrein nabouwen waarop de slag zou worden geleverd en hoe hij rekening kon houden met mogelijke obstakels. Die aanpak, het vooraf uitdokteren van helpende strategieën in plaats van die te bedenken in het vuur van de strijd, heeft de geschiedenisboeken gehaald. Analoog aan dit verhaal kun je met cliënten vooraf bekijken hoe ze mogelijke tegenslagen onderweg het hoofd kunnen bieden. Wat nemen cliënten uit het gesprek mee en hoe gaan ze het gebruiken wanneer er een periode komt waarin het even minder gaat? Hoe is het hen eerder gelukt om terug op het juiste pad te komen? Welke kwaliteiten hebben ze daarvoor ingezet en hoe kunnen die kwaliteiten helpen om de volgende hobbel in de weg te nemen? Wie kunnen ze inschakelen voor hulp mocht het nodig zijn? Hoe gaat hun omgeving merken dat ze een steuntje in de rug nodig hebben? Wat gaat het allereerste teken zijn dat hen erop attent maakt dat het terug beter gaat? Trots zijn op successen, relaties en prestaties hangt bovendien samen met positief vervolggedrag. Dat soort trots draagt bij aan het verder willen investeren in een netwerk van betekenisvolle anderen en in werkzame strategieën. Die authentieke trots hangt ook samen met aanpassingsvermogen, prosociale gedragingen en op termijn diepgewortelde, stabiele zelfwaardering. En toch… het is geen gemakkelijk klus. Wanneer er wordt gepolst naar de bijdrage die cliënten hadden in de totstandkoming van hun succes, wordt de eigen inbreng soms geminimaliseerd of men beroept zich op gunstige omstandigheden of toevalligheden of het helpend gedrag van anderen. Natuurlijk gebeurt het dat de cliënt zegt dat er niets veranderd is of dat de situatie zelfs verergerd is. Coping- en continueringsvragen kunnen dan helpend en betekenisvol zijn.

»» Hoe lukt het je om door te gaan onder zo’n moeilijke omstandigheden? »» Wat maakt dat je het volhoudt? »» Wie ziet dat je het moeilijk hebt? Hoe verklaren anderen dat jij het zo lang weet vol te houden? »» Wat wil je behouden? Wat wil je blijven doen? »» Hoe slaag je erin om in de huidige situatie staande te blijven? Wat kunnen anderen daarin betekenen?

Efficiënt complimenteren

Positieve feedback helpt cliënten om de krachten van zichzelf en van hun omgeving te ontdekken, te verruimen en in te zetten. Aan de grondslag daarvan ligt een cliëntbejegening vanuit het sterkteperspectief en niet zozeer vanuit tekortkomingen, probleemgedrag of pathologie. Indirecte complimenten nodigen uit om te beschrijven hoe het hen is gelukt of welke actie zij zelf hebben ondernomen om hun situatie te verbeteren en hoe ze wisten dat het een goede beslissing was. Positieve feedback, die de competenties van mensen versterkt, is dus nooit lukraak, maar verwijst naar wat belangrijk is en bekrachtigt de accuraatheid waarmee je met moeilijke situaties weet om te gaan. Indirecte complimenten zijn niet ‘gratuite’. Ontdekken hoe cliënten met recente probleemsituaties omgingen is een krachtig ‘tegengif’ voor de ‘aangeleerde hulpeloosheid’. Het accentueert hoe ze het hoofd wisten te bieden aan tegenslag of zelfs de tegenslag konden overwinnen. Nog krachtiger dan kijken hoe cliënten het in het verleden klaarspeelden om problemen te vermijden of te milderen is het verkennen van situaties waarin het doel dat de cliënt voor ogen heeft al (een stukje) gerealiseerd wordt en hoe cliënten daarin slagen. Het exploreren van ‘wat’ de cliënt precies deed om de uitzondering te laten plaatsvinden helpt hem bewust te worden van huidige en eerdere successen in relatie tot de toekomst die hij zich wenst. Bij elke situatie die de cliënt kan bedenken zijn we nieuwsgierig naar wat er goed ging in die situatie, wat er anders was en wat maakte dat de dingen beter gingen. Maar meest van al zijn we curieus naar de rol van de cliënt in dat succes. Hoe is het hen gelukt om die kentering teweeg te brengen?

Agora 31

Profile for Jongerenbegeleiding-Informant

Agora maart 2016  

Agora maart 2016  

Advertisement