Page 17

Vanuit de fundamentele behoefte van alle mensen aan collectiviteit, zingeving en humane communicatie met zijn wereld, is er in mijn ogen een overkoepelende dimensie toe te voegen aan de dimensies van ethiek en moraliteit en dat is de kunst van verschillig zijn. Hiermee doel ik op het kritisch in dialoog staan met en betrokken zijn op de wereld. Dit overstijgt de scheidslijnen van culturen, etniciteiten en levensbeschouwingen en dat vereist per definitie een tolerante levenshouding. Ik denk dat dit de belangrijkste vorm van communicatie in het leven als een spel is. De speelruimte van de geest heeft de mens nodig voor zijn zelfverwerkelijking en erkenning. De spelende mens drukt zijn interpretatie van het leven en het nut van zijn bestaan in deze werkelijkheid uit en gebruikt hiervoor zijn mogelijkheden tot expressie in de vorm van kunst, spel en inderdaad ook levensbeschouwing. Het willen begrijpen van de wereld zit in alle mensen en is er eerder dan het bestaan van de levensbeschouwingen. Vanuit deze fundamentele drang ontstaan zij door het gebruik van taal als interactief communicatiemiddel. Het spelelement zit a priori in elk mens en bestaat weer eerder dan de culturen. De culturen en levensbeschouwingen zijn om die reden dan ook geen entiteiten: het zijn de mensen die ze maken! Deze dialectiek geschiedt zowel in de figuurlijke speelruimte van de geest van de spelende mens, als in de letterlijke speelruimte tussen de vaste zekerheden en de chaos van de multiculturele samenleving22. De wrijving die hieruit ontstaat in onze multiculturele samenleving kan verbreed worden, zodat hier creatieve en inventieve nieuwe verbindingen uit voort kunnen komen. Daar ligt een taak voor het onderwijs in het overdragen van een gemeenschappelijke, publieke moraal in waarden en normen23. Hierdoor ontwikkelen kinderen hun eigen waarden, idealen en levensvisie. Wanneer levensbeschouwing inderdaad een afzonderlijk element van de identiteit zou zijn die los zou staan van enig cognitief materiaal en opvoeding, dan zou ook de vorm waarin deze tot uiting komt te uiteenlopend zijn om levensbeschouwing tot een noodzakelijk element van de definitie identiteit te maken24. Het is een deelaspect van de identiteit die ontwikkeld wordt en te maken heeft met het eigen maken van morele overtuigingen, eigen waarden en idealen, kortom: een eigen levensvisie. Wanneer het doel in de plurale samenleving een nieuwe publieke moraal is, een gezamenlijk ethisch perspectief, dan is er dus wel degelijk een noodzaak om de randvoorwaarden zoals openheid en ontvankelijkheid te creĂŤren om het levensbeschouwelijke deelaspect van de identiteit in de opvoeding en dus het onderwijs te kunnen laten ontwikkelen bij kinderen. Het kind waar het levensbeschouwelijke aspect van de identiteit de ruimte krijgt te ontwikkelen zal een betere burger leren te zijn in onze geĂŻndividualiseerde samenleving waarin begrippen als (zelf-)zorg, mededogen en verbondenheid aan betekenis hebben ingeleverd. De autonomie wordt verstaan als niet-inmenging en wij hebben niet geleerd goed om te gaan met deze autonomie en vrijheid25. 22

Huizinga, J., Homo Ludens, een proeve eener bepaling van het spel-element der cultuur, Groningen: H.D. Tjeenk Willink, 1974

23

WRR-rapport, Bijdragen aan Waarden en Normen, 2004, p. 187

24

Inzicht gebaseerd op uitspraak van Martha Nussbaum, Mededogen, pijn als deelaspect van mededogen, in Oplevingen over het denken: over de menselijke emotie, Amsterdam: Ambo/Anthos, p. 257-303

25

Dohmen, Joep, Tegen de onverschilligheid, Amsterdam: Ambo, 2007, p. 186 17

"Laat me meedoen en ik begrijp het.. "  

Scriptie van Ineke Struijk over de zin van levensbeschouwing in het openbaar onderwijs. In dit onderzoek is geprobeerd een antwoord te vind...

"Laat me meedoen en ik begrijp het.. "  

Scriptie van Ineke Struijk over de zin van levensbeschouwing in het openbaar onderwijs. In dit onderzoek is geprobeerd een antwoord te vind...

Advertisement