Issuu on Google+

Natuurvakken biologie natuurkunde

1

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Biologie Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Opbouw van het leven DNA bevat informatie voor erfelijke eigenschappen.

Ik leg met het begrip overerven uit dat soortkenmerken worden doorgegeven aan nakomelingen.

Cel Plantaardige en dierlijke cellen Verschillende onderdel en (cytoplasma celkern celwand celvlies bladgroenkorrel) van cellen

Ik leg met een voorbeeld de functie van een lichaamscel uit.

Ik leg uit dat elke cel DNA bevat.

Ik benoem Ik leg het cellen als zelfverschil uit tussen standige eenheid. plantaardige en Ik benoem dierlijke cellen. plantaardige en dierlijke cellen. Ik leg uit dat de functie v.d. cel samenhangt met de vorm v.d. cel. Ik benoem onderdel en van plantaardige en dierlijke cellen (cytoplasma, celkern, celwand, celvlies, bladgroenkorrel) en wijs ze aan in de cel. 2

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Weefsels en organen Organen met functies Verschil organen en weefsels Orgaan- of weefseldonatie

Ik geef voorbeelden van weefsels en organen. Ik leg met een voorbeeld het belang van donatie uit.

Ik leg uit dat Ik leg uit dat weefsels en organen één of organen een deel meer functies van het hebben. organisme zijn. Ik benoem een of meer functies van organen. Ik benoem waar de organen zich i.h. lichaam bevinden.

Bouw en kenmerken van bacterie, schimmel, virus, plant, dier/mens Indelen in 4 rijken Kenmerken passend bij de 4 rijken

Ik noem de vier soorten organismen.

Ik leg uit dat Ik benoem van organismen de indeling in 4 ingedeeld rijken. worden in 4 rijken. Ik noem kenmerken van bacteriën, schimmels, virussen, planten, dieren en mensen.

Definitie van soort Ik leg uit dat Verschil soort en planten en dieren ras op basis van kenmerken zijn in te delen in soorten. Ik noem de hoofdgroepen

Ik benoem de definitie van soort.

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik leg uit wanneer organismen tot één soort of één ras behoren.

3

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik geef voorbeelden van kenmerken die passen bij de omgeving Metabolisme van de cel Verbranding Verschil verbranding en vertering Fotosynthese op celniveau Eiwitsynthese in de cel

Ik leg uit dat voedsel en water nodig zijn voor opbouw, handhaving, herstel en energi e. Ik leg uit wat verbranding is.

Ik beschrijf de opbouw, afbraak en verbranding in de cel. Ik omschrijf waar opbouw en afbraak van stoffen plaatsvindt.

Ik licht de verbranding in de cel toe. Ik leg uit waar opbouw en afbraak van stoffen plaatsvinden. Ik benoem verschil tussen verbranding en vertering.

Ik benoem waar opbouw en afbraak van stoffen in de cel plaatsvindt.

Transport (bloedsomloop) Bouw en functie van hart en verschillende bloedvaten. Functies en samenstelling van het bloed

Ik benoem de bloedsomloop met bijzondere aandacht voor het hart. Ik leg de functies van bloed uit. Ik benoem het proces van ademhalen.

Ik benoem hoe opname, verspreiding en gebruik v. voedingsstoffen verlopen. Ik benoem bouw en functie van het hart en verschillende bloedvaten. Ik benoem opname en verspreiding en gebruik van zuurstof.

Ik benoem functies en samenstelling van het bloed. Ik beschrijf hoe de afvalstoffen het lichaam verlaten.

Ik benoem bouw en functie van organen v.d. bloedsomloop en ademhaling. Ik beschrijf opname, verspreiding en gebruik v. voedingsstoffen en zuurstof. Ik benoem de samenstelling van bloed en in- en uitgeademde lucht.

Weefselvloeistof en lymfevatenstelsel (ademhaling)

4

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Transport (bloedsomloop) Bloeddruk Ik leg uit gebeurt met bloedsomloop en ademhaling bij inspanning.

Transport (ademhaling) Gaswisseling in de longen

Ziekten aan de longen, zoals astma en COPD Ziekten rondom bloedsomloop en ademhaling Vitale capaciteit Verschil ademhaling organisme en in de cellen

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Ik leg uit wat bloeddruk is en hoe bloeddruk wordt gemeten.

Ik leg uit wat er aan de hand is bij te hoge of te lage bloeddruk.

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik benoem bouw en functie van ademhalingsorganen.

Bouw en functie v.d. longen Samenstelling inen uitgeademde lucht

Transport (bloedsomloop) Conditie

Tussendoelen BB/KB

Ik leg uit wat de rol is van hart en bloedvaten bij het verbeteren van conditie.

Ik leg uit hoe je conditie kunt meten.

Ik benoem de samenstelling van lucht. Ik omschrijf hoe in de longen gaswisseling gaat. Ik noem kenmerken van aandoeningen aan de longen.

Ik omschrijf wat de veranderingen zijn in de longen bij versch. ziekten aan de longen. Ik benoem belangrijke ziekten rondom bloedsomloop en ademhaling.

Ik benoem wat het begrip vitale capaciteit inhoudt. Ik benoem verschil tussen ademhaling in de cel en ademhaling v.h. organisme.

5

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Bloedsomloop bij dieren (kikker, vis, mossel)

Voeding Voedingsstoffen met functie Verschil voeding planten/dieren/m ens en ho e ze aan hun voedsel komen Inname van voedingsstoffen bij planten/ dieren/mens Samenstelling voedingspakket bij mensen Voedselbederf en voedselveiligheid

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik beschrijf de verschillen in bloedsomloop en gaswisseling bij verschillende diersoorten. Ik beschrijf hoe Ik beoordeel dieren en mensen voedselveiligheid. aan hun voedsel komen. Ik benoem de belangrijkste functies van eiwitten, vetten, koolhydraten, mineralen, vitamines en water voor het lichaam. Ik benoem eisen w.a. een evenwichtig voedingspakket moet voldoen Ik noem mogelijke gevolgen van een niet-evenwichtig voedingspakket Ik leg uit wat voedselveiligheid is. 6

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik maak keuzes voor de samenstelling van een eigen gezond voedingspakket, rekening houdend met de eigen omgeving. Overgewicht en ondergewicht Informatie op verpakking van levensmiddelen HV: Voeding Vegetarisch en andere diĂŤten Spijsvertering Bouw en functies van het spijsverteringsstelsel Enzymen

Ik benoem oorzaken en gevolgen van overgewicht en ondergewicht. Ik leg uit wat de verplichte informatie op etiketten inhoudt. Ik leg de werking van spijsvertering uit.

HV: Onderdel en van het spijsverteringsstelsel

Ik benoem hoe opname, verspreiding en gebruik van voedingsstoffen verloopt. Ik benoem bouw en functie van het spijsverteringsstelsel.

Ik benoem verschillende diĂŤten.

Ik licht bouw en functie van het spijsverteringsstelsel toe. Ik leg het begrip enz ymen uit.

Ik omschrijf hoe voedsel opgenomen, verwerkt en verspreid wordt door het lichaam. Ik benoem de belangrijkste functies van eiwitten, vetten, koolhydraten, mineralen, vitamines en water voor lichaam. 7

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik omschrijf de bouw en functie v.h. spijsverteringskanaal. Ik benoem randvoorwaarden voor vertering van voedsel, zoals de werking van enz ymen. Houding en beweging Bouw, functie en werking van skelet en spierstelsel Onderdel en van het skelet V: Bewegen en de energievoorziening van spieren

Ik benoem belangrijke onderdel en van het skelet. Ik noem de functies v.h. skelet. Ik benoem belangrijke spieren. Ik beschrijf de werking van spieren.

Ik benoem de bouw en functie van de bij bewegen betrokken organen bij de mens.

Ik beschrijf de bouw en functie van de bij bewegen betrokken organen bij de mens.

Ik benoem verschillende typen spieren. Ik leg een verband tussen de bouw van de spier en het type bewegingen dat gemaakt kan worden.

Houding en beweging Overbelasting

Ik leg uit wat er in het lichaam gebeurt bij een spierblessure.

Ik benoem veelvoorkomende blessures door overbelasting. Ik leg uit hoe blessures voorkomen en genezen worden.

Ik leg uit hoe veelvoorkomende blessures door overbelasting ontstaan.

Ik leg een verband tussen gebruik van het bewegingsapparaat en voorkomen van blessures.

8

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8 Verschillende uitscheidingsorga nen waaronder de huid Bouw en functie van de nieren Rol van de lever bij uitscheiding HV: Bouw, functie en werking van uitscheidingsorga nen.

Ik noem de vormen en functies van uitscheiding.

Afweer Natuurlijke en kunstmatige immuniteit Antistoffen HV: Verschil nietspecifieke en specifieke afweer Antistoffen en vaccinaties Afweer en autoimmuunziekten Orgaantransplant atie

Ik leg met een voorbeeld uit hoe het lichaam zich afweert bij ziekte.

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Ik benoem de bouw, functie en werking van uitscheidingsorganen van de mens.

Ik licht de functie van de uitscheidingsorganen toe.

Ik omschrijf de bouw, functie en werking van uitscheidingsorganen van de mens.

.

Ik leg uit wat het begrip besmettelijk inhoudt en welke gradaties daarin zijn. Ik benoem hoe antistoffen bescherming bieden.

Ik omschrijf de bouw en functie van bij afweer betrokken organen bij de mens, waaronder de huid. Ik leg uit wat het verschil is tussen kunstmatige en natuurlijke immuniteit.

Ik benoem reacties op lichaamsvreemde stoffen. Ik leg uit wat auto-immuun ziekten zijn.

Datum / bewijzen

9

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Ik benoem de verschillende fasen van lichamelijke en geest elijke groei van mensen. Ik benoem kenmerken van verschillende levensfasen. Ik benoem lichamelijke en sociaalemotionele veranderingen bij jongens en meisjes in de puberteit.

Ik licht toe dat bepaalde kenmerken passen bij verschillende levensfasen.

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Groei en ontwikkeling Levenscyclus Ik noem Fasen van (lichamelijke) lichamelijke en veranderingen in geest elijke groei de pubert eit. van de mens met speciale aandacht voor de puberteit. HV: Puberteit en hersenontwikkeling

Fotosynthese Ik leg uit wat (vooral op fotosynthese is. organisme Ik benoem de niveau) functie van Planten maken plantendelen. zelf voedsel met behulp van zonlicht. HV: Kleur van licht

Ik beschrijf hoe planten zelf voedsel maken door middel van fotosynthese.

10

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8 Interactie Bouw, werking en functie van verschillende zintuigen

Overbelasting van zintuigen, bijvoorbeeld teveel zon, hard geluid HV: Schade aan zintuigen door overmatige prikkeling, bijvoorbeeld overmatig geluid. Zenuwstelsel Bouw en functie van zenuwen en hersenen. HV: Doorgeven van impulsen

Datum / bewijzen

Ik leg de functie en werking van de zintuigen uit.

Ik leg met voorbeelden uit hoe zintuigen reageren op overbelasting.

Ik leg de functie van zenuwen uit. Ik leg de functies van de hersenen uit.

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Ik benoem de zintuigen van de mens. Ik benoem de plaats in het lichaam waar zintuigen voorkomen. Ik benoem bouw en functie van oog en oor. Ik benoem de veroorzaking van slechthorendheid door overmatig geluid.

Ik leg uit hoe waarneming plaatsvindt. Ik omschrijf de bouw en werking van zintuigen.

Ik leg a.d.h.v. concrete verschijnsel en uit hoe waarneming plaatsvindt en welke rol zintuigen daarin spelen.

Ik benoem de veroorzaking van huidziekten ten gevolge van teveel zon.

Ik leg een verband tussen overmatige prikkeling en schade aan zintuigen.

Ik benoem onderdel en en functies van het zenuwstelsel. Ik benoem onderdel en van de hersenen.

Ik licht onderdel en en functies van het zenuwstelsel toe.

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

.

11

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Zenuwstelsel Doorgeven van prikkels HV: Prikkels ↔ Impulsen

Hormoonhuishouding Bouw en functie van de hypofyse. Verschillende hormonen en plaats in het lichaam. Werking hormooncyclus en relatie hormonen en gedrag Tussendoelen

Datum /

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Ik benoem bouw en werking van zenuwcellen.

Ik leg a.d.h.v. concrete verschijnsel en uit hoe zenuwen en hersenen werken. Ik omschrijf hoe impulsen worden doorgeven. Ik benoem de relatie en het verschil tussen prikkels en impulsen. Ik leg uit wat de relatie is tussen hormoonstelsel en zenuwstelsel. Ik benoem de werking van adrenaline.

Ik leg uit hoe bewuste en onbewuste reacties verlopen.

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Ik benoem functie en werking van hypofyse en andere hormoonklieren. Ik benoem waar in het lichaam hormoonklieren liggen.

Ik benoem waar in het lichaam hormoonklieren liggen. Ik leg uit dat hormonen invloed uitoefenen op het gedrag.

Tussendoelen

Tussendoelen GT

Datum / bewijzen

Ik leg uit hoe een hormooncyclus werkt. Ik benoem van de werking van adrenaline, insuline en glucagon. Ik benoem van de werking van hormonen bij planten. Datum / 12

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


groep 7/8

bewijzen

Interactie met (a)-biotische factoren

Gedrag (biologie)

Gedrag (biologie) Relatie gedrag en prikkels

BB/KB Ik benoem biotische en abiotische factoren die van invloed zijn op het gedrag en functioneren van organismen.

bewijzen

Ik leg uit dat gedrag van de mens wordt bepaald door biologische, psychologische, sociaal-culturel e en andere oorzaken. Ik beschrijf gedrag met behulp van een ethogram. Ik benoem het verschil tussen inwendige en uitwendige prikkels. Ik benoem de relatie tussen gedrag en prikkels.

13

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Gedrag (vanuit verzorging) Verantwoordelijkh eid voor eigen gedrag in verschillende situaties.

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Ik benoem de fasen in de cel cyclus.

Ik licht verschil tussen de gewone celdeling en reductiedeling toe. Ik leg de werking van een reductiedeling uit. Ik herkennen de fasen van de cel cyclus.

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik geef aan wat gevolgen zijn van eigen gedrag in verschillende situaties en neem daarvoor verantwoordelijkheid. Ik benoem mogelijkheden om veiligheid in verschillende situaties te vergroten.

Reproductie Celdeling en reductiedeling Fasen in celcyclus

Ik leg uit dat cellen zich delen.

14

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8 Ongeslachtelijke en geslachtelijke voortplanting bij planten Geslachtelijke voortplanting bij dieren en mensen

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Ik noem verschillende manieren van voortplanting bij planten. Ik leg het proces van bestuiving uit. Ik leg een verband tussen bloemvormen en manieren van bestuiving.

Ik benoem voorbeelden van geslacht elijke en ongeslachtelijke voortplanting bij planten, dieren en mensen.

Voortplanting Ik leg de Bouw mannelijke menselijke en vrouwelijke voortplanting uit. geslachtsorganen Primaire en secundaire geslachtskenmerken Ingrijpen in de voortplanting Functies van de voortplanting Seksueel overdraagbare aandoeningen

Ik benoem de bouw v.h. voortplantingsstelsel bij man en vrouw. Ik benoem functies en werking v.h. voortplantingsstelsel bij man en vrouw. Ik benoem het verschil tussen primaire en secundaire geslachtskenmerken. Ik benoem van methoden van geboorteregeling (voorbehoedsmiddelen)

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Ik licht de functies en werking v.h. voortplantingsstelsel bij man en vrouw toe. Ik leg uit hoe de mens kan ingrijpen in de voortplanting (voorbehoedsmiddelen/manipuleren). Ik geef een onderbouwde mening geven over het ingrijpen v.d. mens bij voortplanting.

Ik omschrijf hoe de professionele zorg rondom seksualiteit is georganiseerd.

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

15

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik benoem van de functies van seksualiteit. Ik onderscheid verschillende opvattingen over seksualiteit. Ik benoem versch. seksueel overdraagbare aandoeningen en voorbehoedsmiddelen. Ik benoem van verschillende soa hoe je die kunt voorkomen. Geslachtshormonen

Relaties i/d puberteit, vormen van (seksuel e) relaties en seksueel gedrag, seksualiteit en media, eigen normen en waarden rondom relaties (eigen grenzen)

Ik benoem de invl. van hormonen bij de vrouw bij voortplanting. Ik benoem verschillende relatievormen. Ik benoem eigen grenzen tussen gewenste en ongewenste relaties.

Ik onderscheid hoe relaties veranderen in de puberteit. Ik geef een onderbouwde mening over het beeld van seksualiteit in de media. 16

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik benoem dat relaties in de puberteit veranderen. Ik benoem voorkeuren in verschillende relaties en leg keuzes daarin uit. Ik beoordeel eigen seksueel gedrag en maak hierin verantwoorde keuzes. Ik ontwikkel een eigen mening ontwikkelen over seksualiteit. Ik benoem het beeld van seksualiteit in de media. Erfelijkheid HV Erfelijke ziekten

Ik geef vbn. van overgeĂŤrfde eigenschappen en kenmerk en.

Erfelijkheid Ik leg uit wat Eeneiige en twee- eeneiige en tweeeiige tweeling eiige tweelingen zijn

Ik benoem bijzondere eigenschappen van tweelingen. 17

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Evolutie

Tussendoelen groep 7/8

Ontstaan van fossielen Vindplaats van fossielen HV Datering fossielen Fossiel en evolutionaire stambomen

Ik leg uit wat fossielen zijn. Ik leg uit welke informatie fossielen ons geven.

Biodiversiteit Ontstaan van soorten en ingrijpen van de mens in soorten

Ik noem kenmerken die de verschillende soorten bepalen.

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Ik leg uit hoe fossielen zijn ontstaan en hoe ze gevonden worden.

Ik licht toe hoe fossielen zijn ontstaan en hoe ze gevonden worden. Ik leg verbanden tussen fossielen en nu levende soorten.

Ik benoem samenhang en verschillen tussen lichamelijke, psychische en sociale gezondheid. Ik licht mogelijkheden om verstoring ervan tegen te gaan. Ik licht toe wat je kunt doen om infectieziekten te voorkomen.

Ik licht . verschillende interpretaties van het begrip gezondheid toe. Ik licht mog. van gezond gedrag toe, op het gebied van voeding, bewegen, verslavende middelen, kleding, geld, media en relaties.

Datum / bewijzen

Dynamisch evenwicht Gezondheid Gezond gedrag Keuze maken rondom voeding, voedselbereiding, bewegen, verslavende middelen, kleding, geld, media, relaties. Omgaan met groepsdruk.

Ik noem de basisregels van persoonlijke verzorging. Ik licht een goed voedingspatroon toe en leg het belang ervan uit. Ik noem mog. om het eetpatroon gevarieerder te maken.

Ik leg het begrip gezondheid uit. Ik benoem factoren die je gezondheid be誰nvloeden en noem mog. om verstoring ervan tegen te gaan. Ik benoem werking en risico's van versch. verslavende middelen.

18

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Ik noem de hoofdtaken van de voedingsstoffen. Ik geef voorbeelden van de invloed van drugs, drank en roken op de gezondheid. Ik noem factoren voor het ontstaan van verslavende gewoonten. Ik kan eenvoudige eerste hulp toepassen.

Besmettelijke ziekten

Ik geef voorbeelden van het belang van hygi ĂŤne bij besmetting.

Tussendoelen BB/KB Ik maak hierin bewuste keuzes voor de eigen situatie. Ik benoem eigen en andermans grenzen rond gezondheid en pas eigen gedrag daarop aan. Ik beschrijf hoe de professionele zorg rondom gezondheid is georganiseerd.

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik onderscheid van infectieziekten, erfelijke ziekten, aangeboren ziekten en gebreksziekten. Ik benoem alternatieven rondom gezondheid en beargumenteer beslissingen. Ik benoem van eigen en andermans grenzen rond gezondheid en eigen gedrag daarop aanpassen. Ik leg verschillende vormen van ontstaan van besmettelijke ziekten uit. Ik benoem hoe behandeling kan plaatsvinden.

19

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Zelfzorg rondom gezondheid Zorgzelfstandigheid Verdeling van zorgtaken Plannen van eigen zorgactiviteiten

Ik leg uit wat zorgzelfstandigheid is. Ik geef een eigen mening geven over verdeling van zorgtaken en belang van zorgen voor mijzelf. Ik plan zorgtaken door planmatige aanpak.

Waarde van de zorg van anderen (mantelzorg) Professionele zorg en beschikbaarheid daarvan

Ik benoem wat de invloed is van mantelzorg in de eigen omgeving. Ik geef vbn. van professionele zorg in de eigen omgeving m.b.t. gezondheid.

Homeostase Terugkoppeling Cycli van verschillende hormonen Pupilreflex en terugkoppeling

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Ik herken terugkoppeling door zenuwstelsel of hormonen.

Ik licht toe dat het lichaam zich kan handhaven door gecoรถrdineerde activ. van cellen, weefsels, organen en orgaanstelsels.

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

20

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Regeling bloedsuikerspiegel door terugkoppeling

Ik benoem het principe van een regelkring bij de bloedsuikerspiegel .

Hormonen bij mannen

Ik benoem het principe van een regelkring voor mannelijke hormonen.

Ik verklaar afwijkingen in de regelkring voor mannelijke hormonen.

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Ecosysteem Voedsel web, voedselketen Producent, Reducent, Consument Afvalstoffen Aantal individuen per soort in een voedselkringloop

Ik geef voorbeelden van de rol van planten, dieren, schimmels en bacteriĂŤn in voedselkringlopen .

Tussendoelen

Datum / bewijzen

Ik benoem a.d.h.v. concrete voorbeelden hoe soorten organismen van elkaar afhankelijk zijn op het gebied van voedsel. Ik verklaar de termen voedselweb, voedselketen, producent, reducent en consument. Ik pas de begrippen voedselketen en voedselweb toe op van vbn.

Ik leg uit dat afvalstoffen voedingstoffen zijn. Ik leg uit dat aantallen in de voedselkringloop per soort verschillen.

Tussendoelen

Tussendoelen GT

Datum / bewijzen

Datum / bewijzen 21

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


groep 7/8

BB/KB

Voorbeelden van kringlopen

Ik benoem de kringloop van stoffen.

Biodiversiteit in de Ik benoem de eigen omgeving kenmerken van versch. biotopen. Ik benoem de biodiversiteit van een biotoop.

Ik benoem wat biodiversiteit is.

Populatie

Ik leg uit wat een populatie is.

Ik geef vbn. van dieren die in sociaal verband leven. Ik leg de bescherm ende functie uit.

.

Ik leg uit hoe het aantal individuen in populaties zich verhoudt tussen producenten, consumenten en reducent en.

Voedselpiramide Aantal individuen per soort in een voedselkringloop

Dynamiek Concurrentie tussen soorten in een populatie. Instandh. en ontw. v.e. ecosysteem Tussendoelen

Datum / bewijzen

Ik benoem dat concurrentie een rol speelt bij het instandhouden v.e. ecosysteem.

Ik leg uit welke rol concurrentie binnen en tussen populaties speelt bij het instandh. v.e. ecosysteem.

Ik leg uit w elke rol concurrentie binnen en tussen populaties speelt bij de ontwikkeling v.e. ecosysteem.

Tussendoelen

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen 22

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Eigenschappen van ecosystemen Evenwicht in een ecosysteem HV Biotische en abiotische factoren Duurzame ontwikkeling Invloed van de mens op het milieu Ecologische voetafdruk 4 aspecten van duurzame ontwikkeling (ecologisch, mondiaal, maatschappelijk, economisch) Definities van duurzame ontw. Biosfeer en biodiversiteit (in eigen omgeving) Belang van en vormen van verstoring van biodiversiteit

groep 7/8

BB/KB

Ik noem voorbeelden van bedreigingen voor het evenwicht in de natuur.

Ik beschrijf eigenschappen van een of meer ecosystemen.

Ik geef voorbeelden van schadelijke invloeden op de natuur.

Ik benoem Ik licht toe wat verstoringen in het onder duurzame milieu door de ontwikkeling mens. wordt verstaan. Ik benoem wat duurzame ontwikkeling is. Ik bepaal mijn eigen ecologische voetafdruk en geef hiervoor keuzes aan in eigen gedrag.

Ik benoem hoe Ik beschrijf de evenwicht in een rol van biotische ecosysteem tot en abiotische stand komt. factoren in ecosystemen. Ik benoem de relatie tussen verschillende ecosystemen. Ik licht toe wat onder biodiversiteit wordt verstaan en geef daarvan voorbeelden uit de eigen omgeving. Ik benoem van het belang van biodiversiteit. Ik benoem oorzaken van verstoring van biodiversiteit en bedenk oplossingen.

Ik leg uit dat een ecosysteem in verschillende evenwichtssituatie s kan komen.

Ik benoem criteria waaraan moet worden voldaan wil duurzame ontwikkeling mogelijk zijn.

23

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7/8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Energiestromen De aarde als open energi esyst eem Verschillende vormen van energi e (in voedsel, als warmte, bij beweging)

Ik leg uit dat de aarde een open energiesysteem is. Ik leg uit dat er verschillende soorten energie zijn, waaronder warmte.

Ik leg uit dat verschillende soorten energie in elkaar over kunnen gaan.

Energiestromen Energie in planten.

Ik leg uit hoe energi e in planten kan worden vastgehouden.

Datum / bewijzen

24

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Natuurkunde Materie Bouw van Tussendoelen de materie groep 7-8

Datum / bewijzen

Molecuul eigenschappen van stoffen Atoom: kern en elektronen bouw van stoffen

Moleculen (en atomen) en stoffen, fasen en chemische reacties Atoom: kern en elektronen, kernenergie Atoom: kern en elektronen toepassing en risico's van straling

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Ik licht met voorbeelden toe dat (de meeste) zuivere stoffen zijn opgebouwd uit moleculen die voor een bepaalde stof karakteristiek zijn.

Ik leg uit dat moleculen opgebouwd zijn uit atomen. Ik beschrijf een atoom met kern en el ektronen met een model. Ik stel molecuulformules op van zuurstof en van de bekendst e niet-metaaloxides. Ik interpreteer een gegev en molecuulformule.

Ik licht fysische eigenschappen van stoffen toe m.b.v. atomaire en moleculaire modellen. Ik beschrijf moleculen als verzameling van bij elkaar horende atomen. Ik noem verschillen tussen moleculen en atomen.

Ik verklaar fysische eigenschappen van stoffen m.b.v. atomaire en moleculaire modellen.

Ik definieer zuivere stof en mengsel op moleculair niveau. Ik herken en vergelijk gedrag van moleculen in de versch. fasen. Ik benoem en licht toe wat er bij chemische reacties op moleculair niveau gebeurt.

Ik benoem en leg licht toe wat er bij chemische reacties op atomair niveau gebeurt.

Ik beschrijf het gebruik van kernenergie. Ik noem soorten straling en toepassingen. Ik beschrijf gebruik in medische context. Ik beschrijf stralingsrisico's.

Datum / bewijzen

25

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Stoffen en hun eigenschappen

Ik herken en benoem eigenschappen van materialen.

Ik benoem en herken een aantal (stof)eigenschapp en, waaronder kleur, oplosbaarheid in water, elektrische geleiding, kookpunt, smeltpunt. Ik noem drie eigenschappen van drie witte, vaste, in water oplosbare stoffen.

Fases (gedrag van moleculen, modellen)

Ik leg uit wat stollen, condenseren, smelten en verdampen is.

Ik leg uit wat sublimeren en rijpen is.

HV Fases (gas, vloeistof, vaste stof) de toestand van materialen bij verschillende temperaturen kookpunt/ smeltpunt Modellen toepassingen

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Ik herken het voorkomen van stoffen in drie fasen in dagelijkse toepassingen. Ik noem de faseovergangen. Ik verklaar en beschrijf het voorkomen van een stof in een bepaalde fase met behulp van het moleculair model.

Ik herken een stof a.d.h.v. de fasen en faseovergangen Ik ga na in welke fase een stof zich bevindt bij een bepaalde temperatuur. Ik verklaar en beschrijf het voorkomen van een stof in een bepaalde fase a.d.h.v. atomaire en moleculaire modellen.

Ik vergelijk stoffen a.d.h.v. fasen en faseovergangen. Ik ga na hoe een stof zich gedraagt bij verandering van temperatuur. Ik leg uit dat faseovergangen kunnen worden veroorzaakt door verwarmen of afkoelen.

Datum / bewijzen

26

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8 Eigenschappen van gevaarlijke stoffen

Datum / bewijzen

Ik begrijp gevaaraanduidingen op etiketten.

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Ik begrijp pictogrammen en etiketten (mate van brandbaarheid, giftigheid).

Ik rangschik Ik begrijp stoffen etiketten. rangschikken naar brandbaarheid, giftigheid, etc.

Geur en kleur

Massa, volume, dichtheid (kwantitatief) HV Massa als hoeveelheid stof een voorwerp neemt ruimte in relatie massa, volume en dichtheid

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik herken (gevaarlijke) stoffen a.d.h.v. de kleur en geur. Ik herken stoffen a.d.h.v. de dichtheid. Ik omschrijf massa en volume. Ik maak eenvoudige berek eningen met dichtheid. Ik voorspel a.d.h.v. de berek ende dichtheid of voorwerpen zinken, zweven of drijven.

Ik orden voorwerpen a.d.h.v. hun dichtheid. Ik leg verbanden tussen massa, volume en dichtheid in concrete situaties.

27

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Dichtheid (kwalitatief) HV Relatie tussen dichtheid, zinken, zweven, drijven uitzetten en krimpen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Ik leg zinken, Ik leg uit hoe zweven en drijven de dichtheid uit met behulp verandert als de van dichtheid. stof krimpt of uitzet.

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Ik reken met de relatie tussen massa, volume en dichtheid. Ik bepaal a.d.h.v. de berek ende dichtheid of een voorwerp zinkt, zweeft of drijft. Ik leg het verband uit tussen dichtheid en het uitzetten v.e. stof.

Ik voorspel hoe de dichtheid verandert als de stof krimpt of uitzet.

Oplosbaarheid

Ik herken Ik vergelijk stoffen a.d.h.v. de stoffen a.d.h.v. oplosbaarheid in hun oplosbaarwater. heid in water.

Elektrische geleiding

Ik herken stoffen a.d.h.v. de elektrische geleiding (geleider, isolator). Ik selecteer materialen op grond van elektrische geleiding. Ik beschrijf geleiding a.d.h.v. het atoommodel.

Elektrische geleiding (op atomair niveau) Elektrische geleiding in dagelijkse toepassingen

Datum / bewijzen

Ik vergelijk stoffen a.d.h.v. de elektrische geleiding (geleider, isolator). Ik rangschik stoffen naar geleidingsvermog en (koper, ijzer, kunststof, ...)

28

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik beschrijf elektrische geleiding in dagelijkse toepassingen. Gel eiding van geluid

Ik leg uit dat verschillende stoffen het geluid sneller of minder snel geleiden.

Ik herken stoffen a.d.h.v. de geluidssnelheid. Ik maak eenvoudige berek eningen van geluidssnelheden in lucht.

Ik maak eenvoudige berek eningen van geluidssnelheden in andere stoffen. Ik orden stoffen a.d.h.v. de geluidssnelheid.

Gel eiding van warmte

Ik leg uit dat verschillende stoffen warmte gemakkelijk / moeilijk geleiden.

Ik herken Ik kies stoffen stoffen a.d.h.v. de op grond van de warmtegeleiding. mate van warmtegeleiding.

Ik orden stoffen op grond van de mate van warmtegeleiding.

Brandbaarheid

Ik herken Ik orden stoffen Ik kies stoffen stoffen a.d.h.v. de a.d.h.v. de op grond van de brandbaarheid. brandbaarheid. mate van brandbaarheid.

Ik orden stoffen a.d.h.v. de mate van brandbaarheid

Zuivere stoffen Mengsels Concentraties Scheidingsmethoden (molecuul als bolletje)

Ik definieer het Ik beschrijf begrip zuivere stof emulsie, oplossing, op macroscosuspensie, schuim, pisch niveau. rook, nevel en legering.

29

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Watersoorten

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Ik benoem en herken een aantal zuivere stoffen. Ik onderscheid bekende stoffen in zuivere stoffen en mengsels. Ik benoem de bestanddelen van mengsels en soorten mengsels. Ik beschrijf suspensie, oplossing en legering. Ik benoem en beschrijf van de scheidingsmethoden bezinken en afschenken, filtreren (term residu) en indampen.

Ik definieer en beschrijf van oplossingen kwalitatief oplosbaarheid en concentratie. Ik maak eenvoudige berek eningen met oplosbaarheid en concentratie. Ik geef eenvoudige mengsels en scheidingsmethod en weer, molecuul als bolletje.

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik benoem en . beschrijf een aantal soorten water en bijbeh. functies. Ik beschrijf prod. en distr. van drinkwater Ik beschrijf de kringloop v. water. 30

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Metalen

Ik benoem de indeling in edele en onedele metalen en noem bij elke soort een aantal voorbeelden. Ik beschrijf het gebruik van metalen, lettend op hun eigenschappen. Ik herken een aantal methoden ter bescherming tegen corrosie en beschrijf ze.

Zuren en basen

Ik herken een aantal eigensch. van zure en van basische oplossingen en benoem ze, w.o. smaak, kleur met lakmoes.

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik herken een aantal eigensch. van zure en van basische oplossingen en benoem ze, w.o. smaak, kleur met lakmoes, geleiding van stroom en ontvettende werking.

31

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Zuur-baseractie

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik herken en beschrijf reactie tussen zuren en basen (neutralisatie).

Schoonmaakmidd elen

Ik benoem en Ik leg het herken een aantal verschil in werking soorten schoontussen dez e maakmiddelen soorten Ik leg uit. met bijbehorende voorbeelden.

Chemische reactie en reactieschema

Ik definieer het Ik stel a.d.h.v. begrip chemische een beschrijving reactie. het reactieIk herken schema op. chemische reacties. Ik interpreteer een reactieschema.

Voorbeelden in de dagelijkse praktijk

Ik benoem en herken een aantal chemische reacties in en rond het huis.

32

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Mat eriaalkeuze gerelateerd aan functie, vorm en veiligheid.

Ik selecteer geschikt materiaal voor een product conform het programma van eisen. Ik bewerk materiaal voor een product.

Ontwerpen en maken van producten

Ik stel een aantal functionele eisen op voor een technisch ontwerp. Ik reflecteer op een eigen ontwerp a.d.h.v. het programma van eisen.

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Ik noem het verschil tussen diverse energi esoorten, waaronder bewegings-, zwaarte-, kernenergie, elektrische en chemische energi e, warmte.

Ik onderscheid energi esoorten (bewegingsenergi e, zwaarteenergi e, kernenergie, elektrische energi e, chemische energi e, warmte).

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Energie Vormen van energi e In diverse contexten

Ik noem energi esoorten, waaronder bewegings-, zwaarte-, kernenergie, elektrische en chemische energi e, warmte.

33

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Energie-omzetting Energiebehoud (energi ebalans)

Ik herken energi eomzetting en.

Ik licht met voorbeelden energi eomzettingen toe. Ik licht met een voorbeeld energi ebehoud toe.

Ik beschrijf energi eomzettingen. Ik kan aantonen dat geen energie verloren gaat.

Ik leg de wet van behoud van energi e uit.

Energiebronnen Opwekking Transport

Ik noem een aantal energi ebronnen. Ik beschrijf hoe energi e getransporteerd wordt.

Ik herken de verschillende energi ebronnen. Ik beschrijf de versch. manieren van energieopwekking Ik beschrijf enkel e methoden van energi eopslag.

Ik beschrijf de verschillende energi ebronnen. Ik beschrijf de versch. manieren van energieopwekking.

Ik analyseer van de verschillende energi ebronnen hoe deze energie gebruikt kan worden. Ik beschrijf verschillende manieren van energi eopslag en beoordeel de effectiviteit hiervan.

Energievoorzienin g van een school, stad, land

Ik beschrijf een Ik beschrijf hoe Ik beschrijf hoe Ik ontwerp een energi evoorzieenergi e opgewekt energi e opgewekt energi evoorziening in de praktijk. kan worden. kan worden, en ning in de praktijk. kan worden opgeslagen in de praktijk.

Datum / bewijzen

34

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Vermogen en rendement

Ik onderscheid 'nuttige' energie en 'toegevoerde' energi e. Ik maak een keuze m.b.v. de energi elabels voor diverse (huishoudelijke) apparaten.

Ik beschrijf op welke manier energi e 'nuttig' gebruikt kan worden. Ik orden div. apparaten ordenen m.b.v. de bijgeleverde energi elabels. Ik maak een keuze voor apparaten met het oog op energi ebesparing. Ik leg een verband tussen de begrip 'vermogen' en 'rendement'.

Ik beschrijf wat het gevolg is voor de energie van een verplaatsing t.g.v. een kracht. Ik beschrijf het begrip vermogen m.b.v. energie en tijd. Ik maak een keuze voor diverse apparaten in de context van huishoudelijke apparaten en vervoer.

Ik leg een verband tussen kracht, verplaatsing en verandering van (bewegings) energi e. Ik leg een verband tussen energi eomzetting en de daarvoor benodigde tijd.

Transport en isolatie

Ik beschrijf op welke manieren warmtetransport kan plaatsvinden (geleiding, stroming, straling). Ik noem voorbeelden van warmtetransport en isolatie in de context van energi ebesparing.

Ik leg een verband tussen warmtetransport en de materie waar transport in plaatsvindt. Ik leg een verband tussen tussen transport en isolatie in de context van energi ebesparing.

Datum / bewijzen

35

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Ik beschrijf op welke manieren warmtetransport kan plaatsvinden (geleiding, stroming en straling). Ik leg een verband tussen de manier waarop warmtetransport plaatsvindt en de stoffen die daarbij betrokken zijn. Ik leg een verband tussen transport en isolatie in de context van energi ebesparing.

Ik beoordeel welke manieren effectief toegepast kunnen worden.

Datum / bewijzen

Ik beoordeel welke manieren effectief toegepast kunnen worden. Brand blussen

Ik noem manieren waarop een brand geblust kan worden.

Verbranding en milieu

Ik maak een keuze op welke manier een brand geblust moet worden.

Ik noem verbanden tussen verbranding van stoffen en het milieu.

Ik beschrijf waar verbranding plaatsvindt.

36

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik herken de keuze voor verschillende manieren van verbranding in samenhang met milieu. Verbranding

Ik noem voorbeelden van volledige en onvolledige verbranding.

Ik noem verschillen tussen volledige en onvolledige verbranding.

Voorwaarden voor verbranding

Ik benoem twee voorwaarden voor verbranding (brandstof en zuurstof).

Ik noem drie voorwaarden (ook: ontbrandingstemp.) voor verbrandingen licht ze toe.

Explosies

Verschijnsel en bij verwarmen

Ik benoem de voorwaarde voor explosie. Ik beschrijf, herken en licht met voorbeelden toe dat verwarmen kan leiden tot temperatuursverhoging of faseovergang.

Ik beschrijf, herkennen en licht met voorbeelden toe dat verwarmen kan leiden tot chemische reactie.

37

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Temperatuur, luchtdruk, vochtigheid, windsnelheid, windrichting, neerslag weersverwachting

Invloed van het weer

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Ik herken verschillende grootheden en bijbehorende meetapparatuur die belangrijk zijn bij het opstellen van de weersverwachting.

Ik beschrijf de verschillende grootheden en de bijbehorende meetapparatuur die belangrijk zijn bij het opstellen van de weersverwachting. Ik beschrijf het ontstaan van wolken , neerslag en bliksem. Ik leg een weersverwachting uit.

Ik stel een Ik stel een weersverwachting weersverwachting vast op basis van vast op basis van satelliet- en meetgegevens. radarbeelden.

Ik noem voorbeelden van invloed van weer op maatschappelijk leven.

Stroomsterkte, spanning, weerstand

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik licht de maatschappelijke aspecten van weersverschijnselen toe. Ik leg de begrippen stroomsterkte, spanning en weerstand uit. Ik maak eenv. berek eningen met spanning, stroomsterkte en weerstand.

Ik licht met voorbeelden de begrippen stroomsterkte, spanning en weerstand toe. Ik pas de wet van Ohm toe.

Ik herken lading als drager/ transporteur van energi e. Ik reken met spanning, stroomsterkte en weerstand.

38

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Spanningsbron

Ik herken een spanningsbron als energi ebron. Ik noem vbn. van spanningsbronnen.

Ik leg de Ik beschrijf functie van een toepassingen van spanningsbron uit. spanningsbronnen .

Stroomkringen

Ik herken verschillende soorten stroomkringen. Ik herken welk effect seri e- en parallelschakeling en hebben op de stroomsterkte en spanning. Ik noem verschillende soorten schakelingen in de huiselijke context. Ik gebruik de V- en A-met er in een schak eling.

Ik licht verschillende soorten stroomkringen toe. Ik leid af hoe groot de spanning en stroomsterkte worden in de schakeling. Ik ontwerp diverse schakelingen. Ik licht het gebruik van de Ven A-meter in een schakeling toe.

Veiligheid met elektriciteit

Ik herken het risico van elektrische stroom door het lichaam en benoem hoe dit vermeden kan worden.

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik beschrijf welk effect seri e- en parallelschakeling en hebben op de stroomsterkte en spanning. Ik herken verschillende soorten schakelingen in de huiselijke context. Ik herken veiligheidsmaatre gelen in huisinstallaties.

39

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

kWh-meter (technisch)

Ik gebruik de eenheid kWh als eenheid voor energi e. Ik beschrijf het gebruik van een kWh-meter in een huisinstallatie met apparaten.

Ik leg een verband tussen eenheden kWh en Joule.

kWh-meter (economisch)

Ik leg de onderdel en van de energierekening uit.

Ik herleid de relatie tussen energi egebruik en energi erek ening.

Gel eiders, isolatoren

Ik noem eigenschappen van geleiders en isolatoren en een aantal van hun toepassingen.

Ik beschrijf eigenschappen van geleiders en isolatoren en een aantal van hun toepassingen.

Ik beschrijf wat het effect is van geleiders, isolatoren op de energi eafgifte.

Ik herken wat het effect is van geleiders, isolatoren op de energi eafgifte in een schak eling.

Ik beschrijf de werking en het gebruik van magneten.

Magnetisme

Ik herken de werking en het gebruik van magneten.

Ik herken de aarde als magneet.

Ik leg de werking en het gebruik van magneten uit.

Elektromagnetisme

Ik beschrijf magnetische effect en bij een spoel.

Ik pas het gebruik toe in apparaten. Ik leg de werking v.e. aardlekschakelaar uit m.b.v. elektromg.

Ik herken het Ik leg de effect van stroom werking van door een spoel. enkel e apparaten Ik verklaar de uit. werking v.e. aardlekschakelaar.

Datum / bewijzen

Ik beschrijf hoe de aarde optreedt als een magneet en welke effecten dit heeft.

40

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Elektromagneten

Dynamo, transformator

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik herken elektromagn. in apparaten. Ik beschrijf de werking van de dynamo als energi e-omzetter.

Ik herken Ik leg de transformatorgebr werking van een uik in de context dynamo uit. van huishoudelijke Ik leg het apparaten. gebruik van een transformator uit in de context van huishoudelijke apparaten en in de context van energi etransport.

Veiligheid, kortsluiting, overbelasting

Ik leg de werking van zekering en aardlekschak elaa r uit in het kader van veiligheid.

Ik leg uit welke beveiliging gebruikt wordt in de el ektrische huisinstallatie.

Sensoren, actuatoren, meet, stuur- en regelsystemen

Ik beschrijf eenvoudige besturingssysteme n in het kader van energi ebesparing.

Ik ontwerp een (eenvoudig) besturingssysteme n in het kader van energi ebesparing.

Ik beschrijf de werking van de dynamo als energi e-omzetter

41

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8 Alternatieve energi ebronnen Alternatieve energi ebronnen voor de consument

Datum / bewijzen

Ik noem voorbeelden van alternatieve energi ebronnen.

Verdi eping alternatieve energi ebronnen (ontstaan, technisch)

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Ik beschrijf alternatieve energi ebronnen en het gebruik voor de mens. Ik beschrijf de voor- en nadelen van deze energi ebronnen.

Ik vergelijk alternatieve energi ebronnen. Ik maak een keuze voor verschillende alternatieve energi ebronnen.

Ik leg uit hoe alternatieve energi e ontstaat en hoe deze gebruikt kan worden.

Ik leg uit wat de voor- en nadelen zijn van het gebruik van alternatieve energi e en maak een k euze.

Ik herken geluidsbronnen (stem en luidspreker). Ik herken geluid door geluidstrillingen. Ik zoek geluidssnelheden in lucht, ijzer, water etc. op.

Ik leg werking van geluid uit m.b.v. geluidstrillingen, geluidsgolven en tussenstof. Ik leg het verschil van geluidssnelheden in lucht, ijzer, water enz. uit. Ik pas de formule s = v.t toe.

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Ik reken met de relatie tussen afstand, geluidssnelheid en tijd (s=v.t) in lucht, maar ook in andere stoffen.

Ik leg verbanden tussen afstand, geluidssnelheid en tijd.

Datum / bewijzen

Geluid Geluidsbron, tussenstof, geluidstrilling, geluidssnelheid

42

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Toonhoogte, trillingstijd geluidssterkte, geluidsniveau (dB)

Ik herken toonhoogte, trillingstijd en frequentie in de grafische weergave van een trilling. Ik herken geluidssterkte, amplitude en geluidsniveau in de grafische weergave van een trilling.

Ik leg toonhoogte, trillingstijd en frequentie uit in de grafische weergave van een trilling. Ik leg geluidssterkte, amplitude en geluidsniveau uit in de grafische weergave van een trilling. Ik pas de formule f = 1/T toe.

Ik reken met de relatie tussen frequentie en trillingstijd (f=1/T)

Ik leg verbanden tussen frequentie en trillingstijd.

Geluids(hinder) en gezondheid

Ik herken wanneer er sprake is van geluidshinder. Ik herken maatregelen tegen geluidshinder.

Ik beschrijf wanneer er sprake is van geluidshinder. Ik beschrijf maatr. tegen geluidshinder. Ik pas een audiogram in relatie met een gehoortest toe. Ik beschrijf de relatie tussen gehoorgevoeligheid en frequentie.

Datum / bewijzen

43

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Spraak en muziek, oscillogrammen audiogram

Ik verklaar de verschillen in audiogrammen van jongens en meisjes. Ik lees gegevens af over de eigenschappen van geluidstrillingen in een oscillogram.

Ik voorspel verschillen tussen een jongen en een meisj e in een audiogram. Ik voorspel hoe een oscillogram verandert als de eigenschappen van geluidstrillingen veranderen.

Grondtoon, boventonen in muziekinstrumenten

Ik herken boventonen in een audiogram. Ik geef de relatie aan tussen de grootte van een instrument en de (grond)toon.

Geluid opnemen, weergeven (toepassingen)

Ik geef attributen aan die nodig zijn voor een geluidsopname en weergave.

Datum / bewijzen

Ik geef de functie aan van de attributen die nodig zijn voor een geluidsopname/w eergav e.

44

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Licht

Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Lichtbron, lichtstralen, lichtbundels, schaduwvorming Lichtsnelheid

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Ik noem enkele directe en indirecte lichtbronnen (zon, maan, lamp, vuurtoren). Ik noem enkel e eigenschappen van lichtstralen en lichtbundels. Ik vorm een schaduw als licht van ĂŠĂŠn puntbron of twee puntbronnen op een voorwerp valt. Ik vorm schaduw als licht van een uitgebreide lichtbron op een voorwerp valt.

Ik maak in eenvoudige gevallen berek eningen in een constructietekening. Ik verklaar schaduw als licht van een uitgebreide lichtbron op een voorwerp valt. Ik reken met de voortplantingssnelheid van licht.

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

45

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Breking en reflectie Beeldvorming door een bolle lens, brandpuntsafstand, beelden voorwerpsafstand, vergroting Lenzenformule, vergrotingsfactor

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Ik leg met een tekening de spiegelwet uit. Ik vorm teruggekaatste lichtstralen met behulp van het virtuele beeld van een voorwerp voor een spiegel. Ik vorm het beeld van een voorwerp bij een bolle lens met gegeven brandpuntsafstand (brandglas, camera, oog). Ik meet de voorwerpsafstand en beeldafstand Ik geef de relatie aan tussen voorwerpsafstand en beeldafstand (als v groter, dan b kleiner). Ik bereken de vergrotingsfactor

Ik voorspel de loop van lichtstralen na weerkaatsing m.b.v. beelden. Ik vorm teruggekaatste lichtstralen met behulp van beelden van een voorwerp voor meerdere spiegels. Ik beschrijf dat licht naar de normaal toe breekt bij overgang van lucht naar een andere stof en van de normaal af bij overgang van stof naar lucht.

Ik maak berek eningen maken met de lenzenformule 1/f = 1/b + 1/v en de vergroting factor (N = b/v) bij reĂŤle en virtuele beelden (cam era, loep, projector).

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

46

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Beeldvorming door een bolle lens in de context van het oog en eenvoudige instrumenten Accommoderen, bijziend, verziend, optische instrumenten Kleurschifting, kleurvorming

Ik herken dat wit licht in verschillende kleuren kan worden gebroken (prisma). Ik beschrijf hoe een regenboog ontstaat.

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Ik herken enkele essentiĂŤle onderdelen v.h. oog. Ik beschrijf de werking van een eenvoudig optisch instrument (loep, camera). Ik beschrijf de werking v.h. oog (accommoderen)

Ik leg de werking van een eenvoudig optisch instr. uit (loep, camera). Ik leg de werking v.h. oog uit. Ik leg met een tekening verziend, bijziend en oud ziend uit.

Ik geef oogafwijkingen aan m.b.v. tekeningen van het oog.

Ik herken dat wit licht voor het menselijk oog samengest eld kan worden uit drie hoofdkleuren. Ik maak verschillende kleuren door het mengen van primaire lichtkleuren of door het mengen van primaire verfkleuren toepassen.

Ik licht toe dat wit licht in versch. kleuren kan worden gebroken (prisma). Ik leg uit hoe een regenboog ontstaat. Ik beschrijf dat wit licht voor het menselijk oog samengest eld kan worden uit drie hoofdkleuren. Ik beschrijf kleuren door het mengen van prim. lichtkleuren of door het mengen van primaire verfkleuren.

Ik voorspel kleuren door het mengen van primaire lichtkleuren of door het mengen van primaire verfkleuren.

Datum / bewijzen

47

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Stralingsbronnen, frequentie, golflengte en type straling

Ik noem enkele stralingsbronnen (sterren, rรถntgenapparaat, infrarood apparaat, hoogtezon). Ik herken verschillende soorten straling.

Ik benoem welke soort straling de verschillende stralingsbronnen uitzenden (sterren, rรถntgenapparaat, infrarood apparaat, hoogtezon). Ik herken van verschillende soorten straling a.d.h.v. de golflengte en frequentie.

Het gebruik van straling in communicatietoepassingen (Informatieoverdr acht)

Ik noem Ik benoem verschillende eigenschappen soorten straling bij van straling bij verschillende verschillende toepassingen toepassingen (mobiele (mobiele telefoons, wifi). telefoons, wifi).

Gebruik van straling in diagnostische, medische toepassingen

Ik herken soorten straling voor diagnostische, medische toepassingen (CTscan, MRI).

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Straling

Ik benoem eigenschappen van straling voor diagnostische, medische toepassingen (CTscan, MRI). 48

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Ik herken verschillende soorten straling. Ik herken de halveringstijd als maat voor de activiteit v.e. stof

Ik maak eenvoudige berek eningen maken met de halveringstijd en activiteit

Datum / bewijzen

Ik beargumenteer de keuze van de juiste soort straling voor diagnostische, medische toepassingen. Radioactief verval, halveringstijd (wetenschap)

Ik beschrijf van de vervalreacties bij alfa, beta en gamma straling. Ik herken de halveringstijd als maat voor de activiteit v.e. stof

Radioactief verval, halveringstijd (toepassingen

Ik noem soorten straling en beschrijf toepassingen in medische context. Ik beschrijf stralingsrisico's.

Veiligheidsmaatre gelen tegen ongewenste effect en van straling en radioactieve stoffen

Ik benoem op welke manieren levende wezens beschermd kunnen worden tegen ongewenste effect en van straling.

Ik beargumenteer de juiste methode om je tegen straling te bescherm en.

49

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Technische systemen en processen

Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Invoer, verwerking, uitvoer

Ik onderscheid de verschillende onderdel en (sensor, verwerkingseenheid, actuator).

Ik beargumenteer hoe een regelsysteem is opgebouwd.

Ontwerp meet-, stuur- en regelsystemen, terugkoppeling

Ik ontwerp (volgens de ontwerpcyclus) de verschillende onderdel en van meet-, regel en stuursyst emen (cv-regeling, alarminstallatie). Ik benoem van de werking van verschillende onderdel en in systemen.

Ik beargumenteer waarom verschillende onderdel en nodig zijn.

Meet- en stuursyst emen

Ik herken verschillende onderdel en van meet- en stuursyst emen. Ik pas verschillende systemen toe.

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

50

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Soorten krachten

Ik herken soorten krachten in verschillende contexten (zwaartekracht, wrijvingskracht, magnetische en elektrische kracht, trek- en drukkracht, normaalkracht). Ik beschrijf de uitwerking van verschillende soorten krachten. Ik leg het verschil tussen massa en gewicht uit.

Ik herleid de Ik reken met orde van grootte veerkracht, van krachten in uitrekking en gegeven context. veerconstante. Ik onderscheid statische- en dynamische krachten. Ik leg de relatie uit tussen massa, zwaartekracht en gewicht.

Traagheid, bewegingsverand ering

Ik herken dat elk voorwerp zich verzet tegen een verandering van snelheid in grootte en/of richting (botsing, veiligheidsgordels, hoofdsteunen).

Ik leg uit dat elk voorwerp zich verzet tegen een verandering van snelheid in grootte en/of richting (botsing, veiligheidsgordels, hoofdsteunen).

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik pas de wet van Hooke (F=C.u) toe.

51

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Eigenschappen van krachten (grootte, richting , aangrijpingspunt, samenstellen)

Ik herken krachten die langs één lijn werken op een voorwerp en het construeren v.d. resulterende kracht (grootte, richting v.d. kracht, aangrijpingspunt, samenstell. v. krachten). Ik onderscheid de gevolgen van krachten (grootte, richting, vervorming).

Ik verklaar de krachten die langs één lijn op een voorwerp werken onderscheiden en construeren van de resulterende kracht (grootte, richting van de kracht, aangrijpingspunt, samenstellen van krachten).

Ik construeer krachten die werken op een voorwerp en het construeren van de resulterende kracht. Ik onderscheid de gevolgen van krachten onderscheiden (grootte, richting, vervorming).

Afstand, (gemiddelde) snelheid, versnelling

Ik herken eenparige beweging, versnellen en vertragen. Ik herken dat versnelling een voortdurende snelheidstoename is, veroorzaakt door een permanent werkende kracht.

Ik onderscheid Ik reken met eenparige de relatie tussen beweging, afstand, snelheid versnellen en en tijd (s=v.t). vertragen. Ik leid de relatie tussen afstand, snelheid en tijd (s=v.t) af. Ik leid af dat versnelling een voortdurende snelheidstoename is, door een permanent werkende kracht.

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

52

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Beweging in grafiek

Veiligheidsmaatregel en in het verkeer

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Ik bereken de gemiddelde snelheid bij gegeven afstand en tijd met gebruik van eenheden.

Ik leg een kwalitatief verband tussen het veranderen v.d. snelheid v.e. voorwerp en de kracht die daarvoor nodig is. Ik herleid de orde van grootte van snelheden in gegeven context.

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik interpreteer een st- en een vtdiagram. Ik maak een vt diagram a.d.h.v. een eenvoudig s-t diagram. Ik maak s-t en v-t diagrammen a.d.h.v. metingen. Ik herken een versnelde beweging a.d.h.v. een v-t diagram. Ik noem voorbeelden van veiligheidsmaatre gelen

Ik noem valhelm, autogordels, kreukelzone, airbag, hoofdsteun.

Ik leg de werking uit v. valhelm, autogordels, kreukelzone, airbag, hoofdsteun. 53

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Beweging in de context van verkeer en vervoer

Opbouw van ons zonnestelsel

Ik leg de begrippen zonnestelsel en satellieten uit.

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Ik noem de gevolgen van krachten in het verkeer (botsingen, vervormingen) noemen. Ik leg verbanden tussen stopafstand, remweg en reactieafstand.

Ik leg een Ik onderscheid verband tussen verschillende reactieafstand en veiligheidsaspect reactietijd. en in het verkeer.

Ik teken de bouw van het zonnestelsel met de aarde. Ik benoem planeetbanen, maanaardestelsel, en satellieten. Ik leg het begrip gewichtsloosheid uit. Ik herken dat de beweging van de aarde om de zon en van de maan om de aarde natuurverschijnsel en veroorzaken.

Ik verklaar gewichtsloosheid. Ik licht de dimensies van het zonnestelsel toe. Ik leg verband tussen natuurverschijnsel en en de beweging van de aarde om de zon en van de maan om de aarde.

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik beschrijf de positie van de aarde in ons zonnestelsel. Ik beschrijf de positie van de aarde in het heelal.

54

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Tussendoelen GT

Krachten in constructies: druken trekkrachten

Ik teken in constructies druken trekkrachten (brug, hijskraan, speeltoestel).

Ik ontwerp een constructie waarin druk- en trekkrachten een belangrijke rol spelen (brug, hijskraan, speeltoestel).

Krachten in constructies (kwalitatief)

Ik licht toe op welke manieren constructies (stoel, tafel enz.) kunnen worden verstevigd.

Ik leg uit op welke manieren constructies (stoel, tafel enz.) kunnen worden verstevigd Ik pas deze manieren toepassen in een nieuw ontwerp. Ik pas in evenwichtssituaties de hefboomwet (F1.r1=F2.r2) toe.

Hefboomwet, kracht, arm, draaipunt

Ik herken krachtvergroting bij hefbomen en katrollen.

Ik maak eenvoudige berek eningen bij een hefboomprobleem.

Probleemoplossen d handelen bij constructies, overbrengingen, verbindingen

Ik licht de aard van bewegingen en overbrengingen (tandwielen, ketting, aandrijving) in een concrete situatie toe.

Ik kies een t ype overbrenging om een probleem op te lossen. Ik kies een t ype verbinding om een probleem op te lossen.

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

55

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Tussendoelen groep 7-8

Datum / bewijzen

Tussendoelen BB/KB

Overbrenging van Ik noem krachten in manieren om praktische krachten over te situaties brengen (derailleur, ketting, tandwielen).

Ontwerpen en maken producten

Tussendoelen GT

Tussendoelen H

Tussendoelen V

Datum / bewijzen

Ik leg uit op welke manieren krachten overgebracht kunnen worden. Ik pas verschillende manieren om krachten over te brengen toe (derailleur, ketting, tandwielen). Ik ontwerp een product met de kennis van krachten en de sterkte van materialen (speeltoestel, gereedschap, hulpmiddel).

56

Bronnen: tule.slo.nl en leerplaninbeeld.slo.nl


Leerdoelen natuurvakken