Page 1

Nummer 1, jaargang 98, september 2013

w ww.jsw -o n lin e .n l Jeugd in School en Wereld Vakblad voor het basisonderwijs, speciaal onderwijs en opleiding

KBW: Klaar voor de start! Wees trots op jezelf, je vak en het onderwijs Aan de slag met meten en meetkunde Activerende didactiek met het digibord


colofon JSW Jeugd in School en Wereld Onafhankelijk vakblad voor het basisonderwijs, speciaal onderwijs en opleiding Jaargang 98, nummer 1/2013 ISSN 0165 – 6260 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2013 Redactieadres JSW Postbus 400 3800 AK Amersfoort [T] (033) 448 34 54 [F] (033) 448 39 99 [E] jsw@thiememeulenhoff.nl [I] www.jsw-online.nl Persberichten naar: jsw@thiememeulenhoff.nl Hoofdredacteur Iris van den Berg Bureau- en webredactie Anne Firet Redactie Tjalling Brouwer (redactievoorzitter), Martin Bootsma, Michelle Clement, Karen van Kooten, Mark van der Pol, Magda van der Wulp Medewerkers Gerard Dümmer, Vincent Klabbers, Marieke Baselmans, Bianca Pannekoek, Joop Stoeldraijer Abonnementenadministratie JSW Abonneeservice Postbus 2238 5600 CE Eindhoven [T] 088 2265 243 [E] jsw@mijntijdschrift.com Abonnementsprijzen Regulier abonnement: € 67,95 Studentenabonnement: € 36,50 Proefabonnement (3 nummers): € 13,50 Los nummer: € 10,Digitaal nummer: € 6,Digitaal proefabonnement: € 10,Digitaal abonnement: € 39,Extra thuisabonnement: € 50,Combi-abonnement JSW en HJK: € 105,Alle prijzen zijn incl. BTW en porti binnen Nederland. Woont u in het buitenland? Neem dan contact op met abonnementenbeheer. Abonnementen kunnen op elk gewenst moment ingaan. Opzeggingen uiterlijk 1 maand voor het aflopen van het abonnements­jaar. Bij niet tijdige opzegging wordt het abonnement automatisch verlengd. Advertenties Recent BV Joop Slor (joop@recent.nl) Ray Aronds (ray@recent.nl) Postbus 17229 1001 JE Amsterdam [T] 020 3308998 Ontwerp lay-out en vormgeving FIZZ reclame + communicatie – Meppel Foto omslag Vincent van den Hoogen Fotografie Druk Ten Brink – Meppel Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl.

6 Kinderboekenweek 2013 Marieke Baselmans

De Kinderboekenweek is dé start van een nieuw jaar van leesbevordering. Jacques Vriens, schrijver, oud-schoolmeester en kinderboekenambassadeur, geeft tips om kinderen te coachen in lezen met plezier.

12

Trots op het onderwijs

Mark van der Pol en Karen van Kooten

Onlangs bracht de Finse onderwijshervormer Pasi Sahlberg, auteur van het boek Finish lessons, een bezoek aan Nederland. Zijn belangrijkste les is dat we vooral trots moeten zijn op ons zelf, ons vak en op ons onderwijs: ‘We are doing remarkable things.’

Rubrieken www.jsw 10 Science in de basisschool 16 Uitgelicht 22 Praktijk 25 Schoolweek 30 Open boek 36 Van de stapel 39 Lezersactie 45 Gereedschap 46


Inhoudsopgave

Meetkunde: spannend rollen

18

Ronald Keijzer en Corry Verschure

Een ritje in de achtbaan is een spannende ervaring. Het gaat nooit mis, want er is over nagedacht hoe het karretje rolt. Studenten onderzoeken hoe dit in elkaar zit. Het levert een mooie meetkundige activiteit op.

32

Van wie is het digibord? Elleke Verwaijen

Ze ‘hangen’ ondertussen in bijna alle klassen; digitale schoolborden. Maar is het gebruik nu werkelijk anders dan het gebruik van het krijtbord? En van wie is het digibord eigenlijk: van de leerkracht of van de leerling?

Voordeel voor abonnees 15 Cadeau bij een abonnement 29 Verwacht in JSW 50

Spring op het schoolplein!

40

Liesbeth Jans en Lars Borghouts

Pauzetijd: heerlijk, even naar buiten. Met de interventie ‘De actieve pauze: touwtjespringen’ krijg je ook de minder actieve kinderen aan de gang op het schoolplein.

eze cover. Lezers kozen d 44. Kijk op pagina

JSW 1 september 2013

5


Taal

Kinderboekenweek 2013

Klaar voor de start! De Kinderboekenweek is dé start van een nieuw jaar van leesbevordering. Jacques Vriens, schrijver, oud-schoolmeester en kinderboekenambassadeur, geeft tips om kinderen te coachen in lezen met plezier. Marieke Baselmans is communicatieadviseur en tekstschrijver (www.flow-communicatie.com), taalcoördinator en leerkracht op o.b.s. De Carrousel

L

ezen en voorlezen zijn belangrijk, benadrukt Jacques Vriens. ‘Leesbevordering geeft heel veel resultaat, zonder veel inspanning. Je moet het als leerkracht wel doen. Als school moet je moed hebben om te kiezen voor leesbevordering. Het levert niet op korte termijn, maar wel op lange termijn goede leesresultaten op. Lezen geeft zwakke leerlingen een extra kans. Leesplezier is wel een absolute voorwaarde.’ Leestrainer De leerkracht als leestrainer en coach heeft een belangrijke taak. De zwemcoach uit het boek De verschrikkelijke badmeester (Jozua Douglas) vloekt en tiert zijn zwemmers richting de kampioenstitel. Een humoristisch boek dat perfect past in de Kinderboekenweek 2013 met als thema: ‘Klaar voor de start!’ Zowel zwemmers als lezers zijn echter meer gebaat bij een trainer die ze vaardigheden leert en ze op weg helpt om een volgende stap te

n­ Als kinderboeke moot ambassadeur pro kin­ Jacques Vriens et be­ derboeken en h zen lang van (voor)le

Jurgen Koopmanschap

6

JSW 1 september 2013

zetten in hun eigen ontwikkeling. Een coach die goed observeert en weet wat zijn pupil nodig heeft om de volgende stap te kunnen maken. Kinderboekenambassadeur De komende twee jaar is Jacques Vriens de kinderboekenambassadeur van Nederland. In deze functie, geïnitieerd door de Stichting Lezen, het Nederlands Letterenfonds en het CPNB, heeft hij twee petten op. Die van kinderboekenschrijver, maker van toegankelijke boeken die betekenisvolle onderwerpen aansnijden, en de oud- schoolmeester die lezen belangrijk vindt. School is volgens Vriens de plek waar kinderen nog ongestoord kunnen lezen in een boek. Thuis worden kinderen steeds vaker afgeleid door social media, televisie en telefoons. Tijdens leesmomenten op school is er rust en dan kan een kind de focus leggen op een verhaal. De school biedt zo dus nog veel tegenwicht aan alle prikkels die kin-


De verschrikkelijke badmeester Dans! Dans! Lydia Rood (Leopold)

Wie is ermee begonnen? Opeens zijn er flashmobs op pleinen. Jongeren dansen een streetdance en lopen dan verder alsof er niets is gebeurd. Steeds meer kinderen raken verslingerd aan de game en iedereen loopt in het paars. Het is een beweging!

deren regelmatig thuis ervaren. Kinderen krijgen hier de kans om al lezend hun verbeelding alle ruimte te geven. Lezen is alles loslaten en verdwijnen in een verhaal. Waardering Als leerkracht en directeur maakte Vriens honderden leerlingen enthousiast voor lezen. Op zijn school, De kleine kapitein in Bakel, had hij begin jaren tachtig een leescoördinator, terwijl dit woord toen nog niet eens bestond. Zijn tips, die hij ook tijdens lezingen deelt, noemt hij zelf ‘de BTW van Vriens’. B staat voor bereikbaar; een goede bibliotheek waar iedere kind een boek zelf kan ruilen. De T staat voor toegankelijkheid van boeken. Houd als leerkracht, bijvoorbeeld tijdens de Kinderboekenweek, een boek omhoog en je hebt al vijf leerlingen die het willen lezen. Laat je de achterkant zien, dan heb je er nog vijf bij en lees je de eerste paar bladzijden voor, dan heb je er nog eens vijf lezers bij. De W staat voor waardering. Een school moet volgens hem uitstralen: ‘Wij vinden lezen belangrijk.’ Laat als directeur bijvoorbeeld zien dat je lezen belangrijk vindt en beloon leescoördinatoren met extra uren. Straal ook als leerkracht naar leerlingen en ouders uit, dat je lezen belangrijk vindt en hier serieus mee omgaat. Het is alleen effectief als de hele school actief meedoet en niet een enkele leerkracht. Maak een plan, zorg voor een goede

Jozua Douglas (De Fontein)

Zwemcoach Boris Brulboei: ‘Kinderen zijn luie lanterfanters. Slome slampampers. Nietsnutten. Heb je ooit wel eens een kind wereldkampioen zien worden? Nou, ik niet. En weet je hoe dat komt? Omdat ze gewoon niet hun best doen. Ik durf te wedden dat zelfs een scheefgegroeide koe nog wereldkampioen zwemmen kan worden. En nou hup, het water in.’

schoolbibliotheek en projecten rondom lezen, adviseert Vriens. Onderbouw Leesbevordering begint volgens Vriens in groep 1: ‘Daar moet de eerste slag geslagen worden. In deze groep wordt de basis gelegd van waaruit verder gebouwd kan worden tot aan groep 8 toe. Ook kleuters kunnen een boekbespreking houden.’ Neem als leerkracht bijvoorbeeld je lievelingsboek mee en nodig leerlingen uit om ook hun lievelingsboek mee te nemen en te presenteren. Nog liever ziet Vriens dat ouders thuis al beginnen met knisper- en voelboeken voor hun baby’s. Op het moment dat baby’s door hebben dat je ook naar een boek kunt kijken in plaats van alleen in te bijten, is de interesse voor boeken gewekt, aldus de kinderboekenambassadeur. ➔

Flits! Vliegende bliksem Mirjam Oldenhave (Ploegsma)

Goaltje, alias ‘de vliegende bliksem’, mag niet meedoen aan de sportdag. Zo’n zware straf, dat is Goaltje-moord. Tijd voor actie dus. Maar hoe krijgen de kinderen van Flits, de geheime schoolkrant, de hele school zo gek om mee te doen?

JSW 1 september 2013

7


Professionalisering

Interview met Pasi Sahlberg

‘Remember you are doing remarkable things’ In mei bracht de Finse onderwijshervormer Pasi Sahlberg een bezoek aan Nederland. Twee redactieleden van de JSW interviewden hem over de betekenis van zijn Finnish lessons voor Nederlandse leerkrachten. Zijn belangrijkste les is dat we vooral trots moeten zijn op ons zelf, ons vak en op ons onderwijs: ‘We are doing remarkable things.’ Mark van der Pol is trainer/adviseur voor het onderwijs bij APS en redactielid van JSW Karen van Kooten is redactielid van JSW en zelfstandig onderwijsadviseur/ -trainer

P

asi Sahlberg reist de hele wereld over om iedereen te vertellen over het geheim van Finland. Finse leerlingen scoren op rekenen en lezen het hoogst van alle leerlingen in de geïndustrialiseerde wereld. Overheden, beleidsmakers en iedereen in het onderwijs wil weten hoe dat kan. Sahlberg benadrukt dat we er niet naar moeten streven om het Finse systeem over te nemen, maar dat we wel kunnen kijken naar wat we van Finland kunnen leren. In ons interview hebben we hem gevraagd: ‘Wat zijn de Finse lessen voor Nederlandse leerkrachten?’

Van oorsprong is Pasi Sahlberg leerkracht. Daarna heeft hij gewerkt als trainer van leerkrachten en schoolleiders. Als beleidsadviseur was hij actief betrokken bij de onderwijshervorming in Finland in de jaren negentig. Hij heeft onder andere gewerkt bij de OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development; de organisatie die onder andere de ranglijsten uitbrengt waarin landen zich kunnen meten op het gebied van taal en rekenen). Momenteel werkt hij voor het Finse ministerie van onderwijs en de universiteiten van Helsinki en Oulu. Hij spreekt over de hele wereld op congressen en met ministeries, meestal naar aanleiding van zijn boek Finnish Lessons: What can the world learn from educational change in Finland? (2011).

‘Blijf zelf leren,’ is het eerste dat Sahlberg aangeeft. Je eigen professionele ontwikkeling zou deel van je werk moeten zijn, ook als je je bevindt in veranderende omstandigheden. Pasi begrijpt dat er steeds hogere eisen gesteld worden aan Nederlandse leerkrachten, zoals bijvoorbeeld het opbrengst- en handelingsgericht werken en de druk op hoge reken- en taalopbrengsten. Echter, verzet daartegen levert volgens hem niets op. Je moet op zoek naar andere oplossingen, andere mogelijkheden. Kijk naar wat er in andere landen gebeurt. ‘The world is a funny place, there are so many

12

JSW 1 september 2013

things happening in a very different way than before.’ Kleine dingen kunnen al voor een grote verandering zorgen. Wat kun jij als leerkracht morgen anders of beter doen. Begin gewoon. In Finland hebben leerlingen tussen de verschillende lessen vijftien minuten pauze. Probeer dat eens uit en zie wat het met je leerlingen doet. ‘Zet de deur van je klas open’ Het is misschien wel de belangrijkste les: ‘Zet de deur van je klas open.’ Werk echt samen met je collega’s. Bedenk dingen samen, overleg en voer ze samen uit. In Finland geven de leerkrachten minder les, waardoor ze meer tijd hebben voor collegiaal overleg. Bespreek je werk als leerkracht met elkaar en bespreek met elkaar de meest belangrijke vragen: Waarom doe ik dit werk? Wat is onze visie op leren? Wat is het doel van onze school? Geef elkaar feedback op de inhoud van het werk en ga in gesprek. Waarom geven we de lessen zoals we ze geven? In Finland veranderde alles toen het curriculum werd ingevoerd. Dit curriculum is in samenwerking met alle lagen van het onderwijsveld geïmplementeerd. Leerkrachten, schoolleiders, beleidsmedewerkers gingen met elkaar in gesprek over dat curriculum: hoe geven we er vorm aan, wat zijn de doelen, wat doen we wel en niet. Er kwam een cultuur van met elkaar in gesprek zijn over het curriculum. Het was geen product, maar een proces. ‘Ga uit van verschillen’ Al op de opleiding leren leerkrachten dat ze niet alleen naar een klas moeten kijken als geheel, maar naar 25 verschillende individuen. Het onderwijs heeft de taak om alle leerlingen


met hun verschillende karakters, capaciteiten en talenten zich zo optimaal mogelijk te laten ontwikkelen. Bij een aanmelding van een leerling vraagt de school zich af: ‘Zijn wij klaar voor dit kind?’ En niet: ‘Is dit kind klaar voor school?’ Het is de verantwoordelijkheid van de school om het onderwijs zo te organiseren dat alle leerlingen voelen dat ze mogen zijn wie ze zijn. Het onderwijs richt zich op de totale ontwikkeling van kinderen. Kunst en muziek zijn net zo belangrijk als lezen en rekenen. Tot kinderen zeven jaar zijn, staat spelen centraal, niet voorbereidend lezen en rekenen. Spelen is cruciaal voor de ontwikkeling van fantasie en creativiteit. Deze vaardigheden zijn enorm belangrijk. ‘Kijk naar wat je leerlingen nodig hebben’ In Finland bieden de scholen inclusief onderwijs. In de meeste gevallen zitten kinderen met specifieke onderwijsbehoeften in een reguliere klas. Alle leerkrachten hebben de opleiding Special Educational Needs en er zijn leerkrach-

In de praktijk: Korte lessen van Sahlberg: • Hervormingen van scholen is een complex en langzaam proces. Dit proces versnellen betekent de hervorming de nek omdraaien. • De grootste vijand van creativiteit is standaardisering. • Om kinderen voor te bereiden op een meer competitieve economie moet het schoolsysteem minder competitief zijn.

ten op school die extra begeleiding geven. Maar alle leerlingen hebben onderwijsbehoeften, daarom is de extra begeleiding er voor alle leerlingen. Dertig procent van alle leerlingen krijgt op enig moment tijdens hun schoolloopbaan tijdelijk extra hulp. De extra hulp is

Redactieleden Karen van Kooten (rechts) en Mark van der Pol (midd en) in gesprek met Pasi Sahlberg (links)

Mark Verlijsdonk (OMJS Multimedia)

JSW 1 september 2013

13


Kies zelf je welkomstgeschenk t.w.v. € 15,- op Educatheek.nl

Nummer 10, jaargang

97, juni 2013

ww w.js w-o nlin

e.nl

en Wereld Jeugd in School basisonderwijs, Vakblad voor het s en opleiding speciaal onderwij

10X t.w.v.

€ 100,-

Werkvormen actief rekenen sbevordering Vijftien jaar lee erk leerkrachtennetw Leren van een en tivatie bij leerling mo r Zorgen voo

Toegang digitaal archief

NIEUW!

Digitaal via de AKO-app

Jaarabonnement voor € 39,-

Educatheek cadeaubon t.w.v.

€ 15,-*

Samen voor € 50,-

Hét vakblad voor leerkrachten in het basisonderwijs Met iedere maand: • interessante vakinformatie • praktische tips voor in de klas • prikkelende columns • kant-en-klare lessen

• toegang tot digitaal archief • exclusieve lezersacties • 2x per jaar special over een actueel ­onderwijsthema • ... en meer!

Meer weten? Ga naar www.jsw-online.nl of bel 088-2265243 * Geldig t/m 31 december 2013 of zolang de voorraad strekt.


Voorproefje jsw september 2013  

JSW, jaargang 98, nummer 1, september 2013

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you