Traject Zorg Zorg en Technologie

Page 1

Deze uitgave is onderdeel van Traject, dé methode voor de zorgopleidingen Verzorgende-IG en Mbo-Verpleegkundige. Deze uitgave bevat een licentie voor de online leeromgeving.

VERZORGENDE IG NIVEAU 3 MBOVERPLEEGKUNDIGE NIVEAU 4

Traject is gebaseerd op de kwalificatiedossiers 2020 voor de opleidingen Verzorgende-IG en Mbo-Verpleegkundige. In deze kwalificatiedossiers hebben de CanMEDS-rollen een belangrijke plek gekregen, net als technologie en is er meer aandacht voor de zorgvrager en zijn eigen regie en welzijn. Traject sluit aan op de kwalificatiedossiers met actueel en vernieuwend materiaal dat is ontwikkeld in samenwerking met docenten en experts uit het werkveld.

Bovenstaande onderdelen zijn ook opgenomen in de online leeromgeving. Daarnaast bevat de online leeromgeving bij iedere module de volgende onderdelen: - Een grote variëteit aan verwerkingsopdrachten met directe feedback. - Praktijksituatie(s) met CanMEDS-rollen. Dit zijn realistische beschrijvingen van situaties uit de beroepspraktijk inclusief opdrachten gekoppeld aan CanMEDS-rollen, houdingsaspecten, vaardigheden en kenniselementen. - Beroepsvaardigheden met opdrachten en BPV-opdrachten voor het stapsgewijs aanleren van communicatieve, instrumenteel-technische en sociaal-agogische vaardigheden. - Door de module heen zijn allerlei evaluatie- en reflectieopdrachten opgenomen. - Een zelftoets waarmee de student zelfstandig kan beoordelen of zij de stof beheerst. - Een moduletoets die de docent kan inzetten om te beoordelen of de studenten de stof voldoende beheersen.

Zorg en technologie

Traject bestaat uit: - theorieboeken, inclusief een licentie voor de online leeromgeving; - een online leeromgeving met verwerkingsopdrachten, praktijksituaties, beroepsvaardigheden, zelftoetsen, evaluatie- en reflectieopdrachten. Traject is modulair opgebouwd. Deze uitgave bestaat uit meerdere modules. Elke module heeft een vaste opbouw. In deze uitgave zijn de volgende onderdelen terug te vinden: - Een korte praktijksituatie met oriëntatieopdrachten om voorkennis te activeren. - Actuele theorie die alle benodigde basiskennis en achtergrondinformatie bevat bij de betreffende werkprocessen. De theorie bevat veel voorbeelden uit de beroepspraktijk. - Begrijp je de theorie; stellingen waarmee de student controleert of zij de theorie voldoende beheerst. - Een begrippenlijst.

Zorg en technologie

Wil je weten welke materialen er nog meer beschikbaar zijn bij Traject? Kijk dan op https://www.thiememeulenhoff.nl/mbo/zorg/traject.

Auteurs: M. van Berlo G. van Glabbeek M.M.C. Kemner-van de Sande T. van de Looy J. Rietman Eindredactie: C.M. Louz

MBO_Traject_VP_ZorgEnTechnologie_N3_N4_DRUK.indd All Pages

16/06/2021 14:38


Traject V&V - Zorg en technologie.indb 4

17/06/2021 11:22


A&F

MOD ULE ZTE

1

Zorg en technologie

Auteurs M. van Berlo G. van Glabbeek M.M.C. Kemner-van de Sande T. van de Looy J. Rietman Eindredactie C.M. Louz

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 1

17/06/2021 11:22


Colofon Auteurs

Over ThiemeMeulenhoff

M. van Berlo G. van Glabbeek M.M.C. Kemner-van de Sande T. van de Looy J. Rietman

ThiemeMeulenhoff ontwikkelt zich van educatieve uitgeverij tot een learning design company. We brengen content, leerontwerp en technologie samen. Met onze groeiende expertise, ervaring en leeroplossingen zijn we een partner voor scholen bij het vernieuwen en verbeteren van onderwijs. Zo kunnen we samen beter recht doen aan de verschillen tussen lerenden en scholen en ervoor zorgen dat leren steeds persoonlijker, effectiever en efficiënter wordt.

Eindredactie C.M. Louz

Samen leren vernieuwen. www.thiememeulenhoff.nl

Met medewerking van A. Liedtke-van Eijck N. van Os H. Verkerk

Fotografie omslag Peter Bak, Rotterdam

Omslagontwerp Studio Fraaj, Rotterdam

Vormgeving binnenwerk Studio Michelangela

Opmaak binnenwerk Crius Group, Hulshout

ISBN 978 90 06 952872 Tweede druk, eerste oplage, 2021 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2021 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

Deze uitgave is volledig CO2-neutraal geproduceerd. Het voor deze uitgave gebruikte papier is voorzien van het FSC®-keurmerk. Dit betekent dat de bosbouw op een verantwoorde wijze heeft plaatsgevonden.

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 2

17/06/2021 11:22


Voorwoord Deze uitgave is onderdeel van Traject, dé methode voor de zorgopleidingen Verzorgende-IG en Mbo-Verpleegkundige. Deze uitgave bevat een licentie voor de online leeromgeving. Traject is gebaseerd op de kwalificatiedossiers 2020 voor de opleidingen Verzorgende-IG en Mbo-Verpleegkundige. In deze kwalificatiedossiers hebben de CanMEDS-rollen een belangrijke plek gekregen, net als technologie en is er meer aandacht voor de zorgvrager en zijn eigen regie en welzijn. Traject sluit aan op de kwalificatiedossiers met actueel en vernieuwend materiaal dat is ontwikkeld in samenwerking met docenten en experts uit het werkveld. Traject bestaat uit: • theorieboeken, inclusief een licentie voor de online leeromgeving; • een online leeromgeving met verwerkingsopdrachten, praktijksituaties, beroepsvaardigheden, zelftoetsen, evaluatie- en reflectieopdrachten. Traject is modulair opgebouwd. Deze uitgave bestaat uit meerdere modules. Elke module heeft een vaste opbouw. In deze uitgave zijn de volgende onderdelen terug te vinden: • Een korte praktijksituatie met oriëntatieopdrachten om voorkennis te activeren. • Actuele theorie die alle benodigde basiskennis en achtergrondinformatie bevat bij de betreffende werkprocessen. De theorie bevat veel voorbeelden uit de beroepspraktijk. • Begrijp je de theorie; stellingen waarmee de student controleert of zij de theorie voldoende beheerst. • Een begrippenlijst. Bovenstaande onderdelen zijn ook opgenomen in de online leeromgeving. Daarnaast bevat de online leeromgeving bij iedere module de volgende onderdelen: • Een grote variëteit aan verwerkingsopdrachten met directe feedback. • Praktijksituatie(s) met CanMEDS-rollen. Dit zijn realistische beschrijvingen van situaties uit de beroepspraktijk inclusief opdrachten gekoppeld aan CanMEDS-rollen, houdingsaspecten, vaardigheden en kenniselementen. • Beroepsvaardigheden met opdrachten en BPV-opdrachten voor het stapsgewijs aanleren van communicatieve, instrumenteel-technische en sociaal-agogische vaardigheden. • Door de module heen zijn allerlei evaluatie- en reflectieopdrachten opgenomen. • Een zelftoets waarmee de student zelfstandig kan beoordelen of zij de stof beheerst. • Een moduletoets die de docent kan inzetten om te beoordelen of de studenten de stof voldoende beheersen. We wensen alle studenten en docenten veel plezier en succes met het werken met Traject. Amersfoort 2021, Auteurs, redactie en uitgever

3

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 3

17/06/2021 11:22


Traject V&V - Zorg en technologie.indb 4

17/06/2021 11:22


Inhoudsopgave

Module 1  Inleiding technologie in de zorg  9 Je bedenkt creatieve oplossingen voor Wim  10 1 Technologie in de zorg  15 1.1 Voorbeelden van (nieuwe) zorgtechnologie  15 Begrijp je de theorie?  26 2 Bevorderende en belemmerende factoren voor inzet van zorgtechnologie  27 2.1 Bevorderende factoren  27 2.2 Belemmerende factoren  31 Begrijp je de theorie?  34 3 Stappen inzet zorgtechnologie  35 3.1 Stappenplan keuze passende technologie  35 3.2 Jouw rol als zorgverlener bij de inzet van zorgtechnologie  38 3.3 Het (systematisch) bepalen van de zorgvraag  38 3.4 Effect van inzet technologische hulpmiddelen in relatie tot de interventie  40 3.5 Randvoorwaarden voor verantwoorde inzet  42 Begrijp je de theorie?  46 Begrippen 47

Module 2  Visie en beleid bij zorgtechnologie  49 Een pilot met zorgtechnologie  50 1 Visie en beleid van een organisatie  54 1.1 Belang van visie en beleid op de inzet van technologie in zorg  54 1.2 Visie en beleid bij zorgtechnologie vanuit verschillende perspectieven  56 1.3 Het niet hebben van visie of beleid als organisatie  58 Begrijp je de theorie?  60 2 Rol van zorgverlener bij inzet van technologische hulpmiddelen  61 2.1 Visie en beleid vertalen naar het toepassen van technologische hulpmiddelen  62 2.2 Bijdrage leveren aan visie en beleid  63 2.3 Het effect van het toepassen van technologische hulpmiddelen op het zorgproces  65 Begrijp je de theorie?  69 3 Wet- en regelgeving voor zorgtechnologie  70 3.1 De belangrijkste wet- en regelgeving bij inzet van zorgtechnologie  70 3.2 Belangrijke onderdelen bij het toepassen van technologische hulpmiddelen  72 3.3 Het vertalen van wet- en regelgeving in de praktijk  73 Begrijp je de theorie?  77 Begrippen 78

Module 3  Ethiek en technologie in de zorg  79 Ondersteuning via technologie of aan huis komen, waar kiest meneer De Bie voor?  80 1 Ethiek en technologie in de zorg  84 1.1 Ethiek  84 1.2 Ethisch vraagstuk  85 1.3 Het belang van ethiek bij de inzet van technologie in de zorg  86 Begrijp je de theorie?  88 5

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 5

17/06/2021 11:22


ZTE

2 Voorbeelden van ethische vraag­stukken bij technologie in de zorg  89 2.1 Verantwoorde zorg en inzet van technologie  89 Begrijp je de theorie?  95 3 Ethische reflectie bij technologie in de zorg  96 3.1 Ethische reflectie  96 3.2 Ethische reflectie in de vorm van een moreel beraad  97 3.3 Een stappenplan voor ethische reflectie  98 Begrijp je de theorie?  100 Begrippen 101

Module 4  Positieve gezondheid en zorgtechnologie  103 Je helpt Dirk naar een gezondere leefstijl  104 1 Technologie in de zorg en positieve gezondheid  107 1.1 Betekenisvolle en actuele toepassingen van zorgtechnologie  108 Begrijp je de theorie?  129 2 Belemmeringen en voorwaarden bij de inzet van zorgtechnologie  130 2.1 Belemmeringen bij de inzet van zorgtechnologie  130 2.2 Voorwaarden voor verantwoorde inzet van zorgtechnologie  133 2.3 Inzet van technologie in het dagelijks leven van de zorgvrager  136 Begrijp je de theorie?  140 Begrippen 141

Module 5  Communicatie met zorgtechnologie  143 Signaleren dat de zorgvraag verandert en dat er interventies nodig zijn  144 1 Bekwaam om zorgtechnologie toe te kunnen passen  148 1.1 Communiceren via zorgtechnologie  148 1.2 Het verkrijgen van informatie via beeldzorg  150 1.3 Het verkrijgen en interpreteren van informatie via sensoren  152 Begrijp je de theorie?  155 2 Goed communiceren over de inzet van zorgtechnologie  156 2.1 Communiceren over zorgtechnologie  156 2.2 Inzicht in de stappen van voorlichting geven  158 2.3 Gespreksleidraad voor betere adoptie van zorgtechnologie  161 2.4 Hulpmiddelenwijzers voor een betere keuze van zorgtechnologie  162 Begrijp je de theorie?  163 Begrippen 164

Module 6  Multidisciplinair samen­werken en zorgtechnologie  165 Samen kom je verder  166 1 Technologie als ondersteuning voor multidisciplinaire samenwerking  170 1.1 Voorbeelden van zorgtechnologie voor multidisciplinaire samenwerking  170 1.2 Zorgtechnologie in de zorgketen  175 1.3 Verantwoorde inzet van zorgtechnologie voor interdisciplinaire samenwerking  177 Begrijp je de theorie?  181

6

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 6

17/06/2021 11:22


2 Betrokkenen bij multidisciplinair samenwerken met behulp van technologie  182 2.1 Stakeholders in (keten)proces van multidisciplinair samenwerken met technologie  182 2.2 Identificeren van stakeholders en hun rollen, taken en verwachtingen  184 Begrijp je de theorie?  189 Begrippen 190

Module 7  Technologie en deskundigheidsbevordering  191 'Gedoe' met de medicijndispenser  192 1 Deskundigheidsbevordering en training  196 1.1 Competenties  196 1.2 Het toepassen van tech­nologie in het zorg- of verpleegproces  197 1.3 Ondersteunende processen bij het toepassen van technologische hulp­middelen  202 1.4 Laatste stand van zaken in het gebruik van technologische hulpmiddelen  203 1.5 Kennis over werking van technologische hulpmiddelen  204 1.6 Voorlichting geven aan de zorgvrager  206 1.7 Voor- en nadelen bij het toepassen van technologische hulpmiddelen  206 1.8 Kennis over relevante wet- en regelgeving  208 1.9 Checklist met aandachtspunten voor je scholing en training  210 Begrijp je de theorie?  211 2 Vormgeven van een training  212 2.1 Leerdoelen; wat, hoe en waarom  212 2.2 Leerinterventies ontwerpen en toepassen  214 2.3 Co-creatieve werkvormen  215 2.4 Randvoorwaarden voor scholingsprogramma en voorbeeld voor lesopzet  218 Begrijp je de theorie?  219 Begrippen 220 Bijlage Voorbeeld lesopzet voor technologie in de zorg 222

Register 227

7

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 7

17/06/2021 11:22


Traject V&V - Zorg en technologie.indb 8

17/06/2021 11:22


ZTE MOD ULE

1

Inleiding technologie in de zorg Technologie speelt een steeds grotere rol in het dagelijks leven. Tablets en smartphones zijn niet meer weg te denken. Steeds meer dienstverlening vindt online plaats. Je kunt kleding online aanschaffen, vakanties en reizen met het openbaar vervoer online regelen, internetbankieren en boodschappen online bestellen. Ook in de zorg doet technologie steeds meer zijn intrede. In deze module krijg je eerst een algemene introductie. We leggen je uit wat zorgtechnologie is en welke 'soorten' zorgtechnologie er zijn. Waarom doet technologie meer en meer zijn intrede in de zorg? En gaat het om 'het apparaat' of is het meer dan dat? Welke rol speelt technologie in het zorgproces? En wat betekent het voor de rol en taken van jou als zorgverlener en voor de zorgvragers? Je krijgt antwoord op al deze vragen.

Auteurs M. van Berlo G. van Glabbeek M.M.C. Kemner-van de Sande T. van de Looy J. Rietman Eindredactie C.M. Louz

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 9

17/06/2021 11:22


ZTE MODULE 1 Inleiding technologie in de zorg

© Mirador media / Koen Bakx ©

Je bedenkt creatieve voor Wim Hier de oplossingen foto titel Je werkt als begeleider op een kleinschalige woonvorm in het dorpje Grubbenvorst. Mevrouw Dobberman (84) heeft kanker. De artsen verwachten dat mevrouw binnen Samen met zes collega's vorm je het ambulante team voor een vijftal bewoners, Wim, enkele weken zal sterven. Mevrouw is op de hoogte van haar situatie. Ze krijgt 24-uurs Esther, Piet, Truus en Eline, met een lichte tot matige verstandelijke beperking. Je verzorg van de zorgorganisatie waar jij als verzorgende IG werkzaam bent. Met een team leent hulp bij zorg- en ondersteuningsvragen. Dit doe je op zowel afgesproken tijdstipcollega verzorgenden wissel je de dien sten van 8 uur bij mevrouw af. Je helpt mevrouw pen als op initiatief van de bewoners. Een aantal dagen per week ga je daadwerkelijk op bij de persoonlijke verzorging en bij de Algemene Dagelijkse levensbehoeften (ADL). ‘ik bezoek en de rest ondersteun je de bewoners met technologische hulpmiddelen. ben zo blij met jullie’ zegt mevrouw Dobberman wanneer je haar helpt bij het drinken Bij Wim is onlangs de diagnose diabetes type 2 gesteld. Hij moet hiervoor vier keer per van een kopje thee. Wanneer je even bij haar gaat zitten zegt ze dat ze het moeilijk vindt dag zijn bloedsuikerwaarde meten. Afhankelijk van de waarden die Wim meet, moet hij om te sterven. Ze is even stil en zegt dan ‘mijn man is hier gestorven. Hier wil ik ook sterde hoeveelheid insuline aanpassen voordat hij deze injecteert. Het is best wel spannend ven. In het huis waar ik mijn kinderen heb gekregen’. voor Wim. Ook voor jou als begeleider. Je wilt dat Wim het zo goed mogelijk doet, omdat Mevrouw Dobberman (84) heeft kanker. De artsen verwachten dat mevrouw binnen je je zorgen maakt over zijn gezondheid en wilt voorkomen dat Wim in paniek raakt. enkele weken zal sterven. Mevrouw is op de hoogte van haar situatie. Ze krijgt 24-uurs Voor het meten van de bloedsuikerwaarde gebruikt Wim een glucosemeter die op zijn zorg van de zorgorganisatie waar jij als verzorgende IG werkzaam bent. Met een team mogelijkheden is afgestemd. Een diabetesverpleegkundige ziet erop toe dat alles goed collega verzorgenden wissel je de dien sten van 8 uur bij mevrouw af. Je helpt mevrouw gaat. Naast dat zij in het begin langskomt in de woning doet zij dit ook met digizorg. Dit bij de persoonlijke verzorging en bij de Algemene Dagelijkse levensbehoeften (ADL). ‘ik is een vorm van beeldbellen die afgestemd is op de mogelijkheden van de bewoners met ben zo blij met jullie’ zegt mevrouw Dobberman wanneer je haar helpt bij het drinken een lichte tot matige verstandelijke beperking. van een kopje thee. Wanneer je even bij haar gaat zitten zegt ze dat ze het moeilijk vindt Omdat Wim veel baat heeft bij bewegen, bedenk je creatieve oplossingen om bewegen om te sterven. Ze is even stil en zegt dan ‘mijn man is hier gestorven. Hier wil ik ook stervoor hem interessant en uitdagend te maken. ven. In het huis waar ik mijn kinderen heb gekregen’.

10

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 10

17/06/2021 11:22


ORIËNTATIE

1 D I A B E T E S T Y P E 2 Bij Wim is onlangs de diagnose diabetes type 2 gesteld. Beantwoord de volgende vragen over diabetes. 1. Wat is de officiële (volledige) naam van diabetes?

2. Wat zijn de symptomen waaraan een zorgvrager diabetes type 2 bij zichzelf kan herkennen?

3. Wat is de relatie tussen bewegen en diabetes?

11

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 11

17/06/2021 11:22


ZTE MODULE 1 Inleiding technologie in de zorg

2 ZO R GT EC H N O L O G I E Onder zorgtechnologie wordt het volgende verstaan: alle technologische hulpmiddelen die je kunt inzetten op het gebied van wonen, zorg en welzijn in de gezondheidszorg en welzijnssector, voor zowel zorgprofessionals als zorgvragers en hun netwerk. Bij Wim worden ook technologische hulpmiddelen ingezet. Welke technologische hulpmiddelen worden bij Wim ingezet en hoe werken deze hulpmiddelen?

3 T EC H N O L O G I S C H E H U L P M I D D E L E N VO O R W I M Omdat Wim veel baat heeft bij bewegen bedenk je creatieve oplossingen om bewegen voor hem interessant en uitdagend te maken. Ga in de eHealth-databank van de website van dichterbij.nl op zoek naar technologische hulpmiddelen die op aanvraag zijn en die Wim helpen om meer te bewegen. Noteer zes oplossingen die Wim gaan helpen meer te bewegen. Kies een volgorde waarbij de beste oplossing bovenaan staat. Bespreek met twee medestudenten hoe jij denkt dat dit Wim gaat helpen en hem motiveert dit te doen. Overweeg, na het bespreken met je medestudenten, of jouw volgorde van hulpmiddelen aangepast moet worden. Nummer

Technologisch hulpmiddel

Hoe motiveert dit Wim?

1

2

3

4

5

6

12

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 12

17/06/2021 11:22


ORIËNTATIE

4 B E VO R D E R E N D E FAC TO R E N VO O R H E T TO E PA S S E N VA N T EC H N O L O G I S C H E HULPMIDDELEN Naast het motiveren van Wim zijn er nog andere factoren die het gebruik van een technologisch hulpmiddel bevorderen. Denk bijvoorbeeld aan stijgende zorguitgaven, langer thuis blijven wonen, complexiteit van zorg, tekort aan gekwalificeerd personeel, technologische ontwikkelingen en een nieuwe kijk op gezondheid (positieve gezondheid). Vul de tabel hier in of teken de tabel na op een vel papier. Schrijf in elk vak waar jij vindt dat het moet staan voor wie die factor van belang is en waarom. Overweeg, na het bespreken met je medestudenten, of jouw volgorde van hulpmiddelen aangepast moet worden. Tip:  Je kunt deze opdracht ook klassikaal op een groot vel papier doen. Factor

Wim

Ik en collega's

Organisatie

Stijgende zorguitgaven

Langer thuis blijven wonen

Complexiteit van zorg

Tekort aan gekwalificeerd personeel

Technologische ontwikkelingen

Positieve gezondheid

13

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 13

17/06/2021 11:22


ZTE MODULE 1 Inleiding technologie in de zorg

5 M O E I L I J K E WO O R D E N I N D E Z E M O D U L E In deze module kunnen woorden voorkomen waarvan je de betekenis nog niet kent. Dit kunnen beroepswoorden of vaktaalwoorden zijn, die je nog nooit eerder hebt gelezen. Zorg ervoor dat je ze begrijpt en kunt gebruiken in de module. Als je de woorden begrijpt, is het gemakkelijker om opdrachten in deze module te maken. Noteer tijdens het lezen van de theorie de woorden die je niet begrijpt. Geef van elk woord de betekenis en een voorbeeldzin. Woord

Betekenis

Voorbeeldzin

Tip:  In de begrippenlijst van deze module vind je alvast een selectie van vaktaalwoorden die met deze module te maken hebben.

14

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 14

17/06/2021 11:22


Technologie in de zorg

1

Technologie in de zorg 1 LEERDOELEN

• • • • •

Je weet wat zorgtechnologie inhoudt. Je kunt enkele voorbeelden noemen van verschillende vormen van technologie in de zorg. Je kunt uitleggen wat de verschillende vormen van zorgtechnologie met hun voordelen inhouden. Je kunt uitleggen hoe de verschillende vormen van technologie in welke situaties worden ingezet in de zorg. Je kunt uitleggen wat het belang is van datagedreven zorg.

In Nederland worden voor zorgtechnologie meerdere begrippen en definities gebruikt, zoals eHealth, domotica en zorg op afstand. Dit soort begrippen worden voortdurend door elkaar gebruikt. Dat komt omdat zorgtechnologie nog een betrekkelijk nieuw kennisgebied is. De betekenis van zorgtechnologie is: alle technologische hulpmiddelen die je kunt inzetten op het gebied van wonen, zorg en welzijn in de gezondheidszorg en welzijnssector, voor zowel zorgprofessionals als zorgvragers en hun netwerk. In dit hoofdstuk ligt de focus op het gebruik van nieuwe informatie- en communicatietechnologieën, en met name internet-technologie, om gezondheid van zorgvragers te ondersteunen of te verbeteren. Denk hierbij aan sensoren, beeldzorg, telemonitoring, Serious Gaming en apps.

1.1

Voorbeelden van (nieuwe) zorgtechnologie

die bedoeld zijn om de zelfredzaamheid en de onafhankelijkheid van mensen te vergroten. Bijvoorbeeld een bewegingssensor waarmee je kunt volgen of iemand hulp nodig heeft. In huizen zie je dit steeds meer voorkomen. Denk aan lampen die je kunt bedienen via een app, een slimme thermostaat waarmee je via de app je verwarming kunt aanzetten terwijl je nog in bed ligt of gordijnen die je in je hele huis kunt dichtdoen via een app of met een afstandsbediening. Ook in de zorg wordt domotica gebruikt, bijvoorbeeld om mensen met NAH (niet-aangeboren hersenletsel) zo zelfstandig mogelijk te laten leven.

Er zijn verschillende voorbeelden van zorgtechnologie, zoals domotica, sensortechnologie, beeldzorg, robotica, wearables, apps, onlineplatformen, Serious Gaming en Exergaming.

1.1.1 Domotica Domotica is een breed begrip. Domus betekent in het Latijn 'huis' en 'tica' is afkomstig van informatica, telematica en robotica. Domotica staat voor elektronische aanpassingen in huis

15

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 15

17/06/2021 11:22


1

ZTE MODULE 1 Inleiding technologie in de zorg

In deze video zie je hoe Kim met haar vaders steeds op zoek is naar nieuwe technologieën en met haar tablet allerlei zaken in huis zelf bedient.

In deze video zie je hoe slimme sensoren de nachtzorg veranderen.

Het meest bekende voorbeeld van domotica in de zorg is misschien wel de inzet van uitluister­ systemen in de nacht in de gehandicaptenzorg en ouderenzorg. Denk aan: • alarmering; • spreekluistersystemen waardoor zorgvragers 's nachts altijd iemand kunnen spreken, maar waarbij ook zorgverleners direct gealarmeerd worden wanneer zorgvragers om welke reden dan ook schreeuwen, bijvoorbeeld bij pijn; • bedsensor die een signaal geeft zodra een bewoner met een verhoogd valrisico 's nachts uit bed stapt; • combinatie van een bedsensor met een uitluistersysteem bij een dwalende zorgvrager met dementie in de nacht; • epilepsie detectiesysteem dat een signaal geeft zodra iemand met epilepsie tijdens de slaap een aanval krijgt; • ziekenhuizen waar op de intensivecare­ afdelingen signalen van de nieuwste bewakingsapparatuur worden doorgestuurd naar een centrale zorgpost.

1.1.2 Sensortechnologie

De laatste jaren zijn er nieuwe ontwikkelingen op het gebied van domotica voor dementiezorg in verpleeghuizen en zorgcentra. Deze nieuwe technologie werkt met sensoren gekoppeld aan computersoftware. De afgelopen jaren is 'intelligentie' toegevoegd aan de systemen, zodat je als zorgverlener meldingen en alarmen gemakkelijker kunt interpreteren en filteren en valse meldingen worden voorkomen. Hiermee kan het de werkdruk 's nachts verminderen en de privacy en veiligheid van zorgvragers vergroten. Zo worden er meer en meer slimme camera's ingezet in de nachtzorg.

Dwaaldetectie Dwaalgedrag is een veelvoorkomend probleem bij mensen met dementie. Ongeveer zeventig procent van de mensen met dementie gaat op enig moment in het verloop van de ziekte dwalen. De gevolgen zijn groot en soms gevaarlijk. Ze kunnen weglopen en verdwalen, vallen (verwondingen en fracturen), soms zelfs met dodelijke afloop. Dwaaldetectie kan helpen om te ontdekken waar de zorgvrager is. De zorgvrager draagt een polsbandje of halszender met daarin een sensor die communiceert met de omgeving. Als hij een bepaald afgebakend gebied verlaat (en dus gaat dwalen), wordt bijvoorbeeld de mantelzorger of zorgverlener gealarmeerd.

In de zorg wordt veel gebruik gemaakt van sensortechnologie. Sensortechnologie kan bijvoorbeeld worden toegepast voor het vaststellen van leefcirkels, voor dwaaldetectie en voor leefstijlmonitoring. Leefcirkels Per bewoner wordt een 'profiel' vastgesteld op basis van risico's. In dit profiel staat dan de mate van bewegingsvrijheid van de bewoner. De bewoner kan bijvoorbeeld vrij bewegen op de eigen afdeling, in het restaurant, tot aan de voordeur of in de tuin. De bewoner draagt een polsbandje met daarin een sensor. Hiermee blijven deuren gesloten naar plekken die voor de specifieke bewoner voor onveilige situaties kunnen zorgen. Als een bewoner onverhoopt toch buiten zijn veilige 'leefcirkel' komt, word je als zorgverlener gealarmeerd. Op deze manier is het dus ook niet meer nodig dat je de zorgvragers constant in de gaten houdt. Dit geeft hen op een veilige manier meer bewegingsvrijheid.

16

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 16

17/06/2021 11:22


Technologie in de zorg

1

ziekte. Bekende voorbeelden van wearables zijn de Apple Watch en Fitbit. Andere voorbeelden zijn: • Een sensor bovenop de bestaande astma-inhalator die dosering, tijd en plaats registreert. • Een babymonitor die slaapadvies geeft aan de ouders doordat het, naast hartslag en temperatuur, ook de omgeving meet, zoals de hoeveelheid licht in de ruimte. • Een nieuwe ontwikkeling is het gebruik van 'slimme' pleisters met sensoren. Je kunt de gezondheid van bijvoorbeeld zorgvragers met COPD, hartfalen of diabetes ermee in de gaten houden. De zorgvrager hoeft daarvoor niet aangesloten te worden op meetapparatuur en draden: in de pleister die je op de huid plakt, zitten sensoren verwerkt. De pleister slaat meetwaarden op en stuurt deze door naar een smartphone of iPad. Die meetwaarden en gegevens over vitale functies, zoals ademhaling, hartslag en temperatuur, kunnen vervolgens worden doorgegeven aan bijvoorbeeld een zorgverlener of cardioloog, of misschien mantelzorger of familielid. Je kunt voor of na een operatie, of voor en na ontslag monitoren. Je kunt het inzetten bij het bewaken van zorgvragers met chronische ziekten, of het opsporen van hartritmestoornissen. Deze nieuwe ontwikkeling van slimme pleisters lijkt veelbelovend. Misschien zijn ze op (korte) termijn in te zetten voor het stellen van een diagnose, het ondersteunen van een behandeling of het bieden van een veilig gevoel.

Figuur 1.1  Dankzij dwaaldetectie weet je als zorgverlener

waar een zorgvrager is  © Mirador media / Maria van der Heyden

Leefstijlmonitoring In de thuiszorg wordt steeds vaker leefstijlmonitoring ingezet. Leefstijl- of leefpatroonmonitoring geeft inzicht in langzame veranderingen in het dagelijks leefpatroon van alleenwonende ouderen. Door signalen van sensoren in de woning krijgt de mantelzorger of de (thuis)zorg informatie over het functioneren van thuiswonende ouderen. De sensoren bevinden zich in alle ruimtes van de woning waar de oudere vaak aanwezig is. De sensoren registreren de activiteiten van de bewoner en signaleren veranderingen, zoals verminderde hygiëne, de frequentie van toiletbezoek of het slaappatroon. Bij zorgwekkende veranderingen in het patroon – waaronder ook nachtelijk dwalen buitenhuis of het vermoeden van een val – wordt dit via e-mail of sms doorgegeven aan jou als zorgverlener en/of de mantelzorger.

1.1.3 Wearables Het woord wearables komt van de Engelse term wearable devices (draagbare apparaten). Wearables zijn slimme sensoren die de zorgvrager op zijn lichaam draagt en die metingen uitvoeren over de gezondheid. Denk aan het meten van lichamelijke activiteit, hartslag, lichaamstemperatuur of het slaap-waakritme. Deze informatie kan bijdragen aan bijvoorbeeld preventie (meer en eerder zicht op gezondheid), inzicht in terugval of het vergroten van zelfmanagement bij zorgvragers met een chronische

Figuur 1.2  De Biosensor, een voorbeeld van een slimme

pleister, waakt over coronapatiënten op de longafdeling van het Bravis ziekenhuis in Bergen op Zoom © Bravis ziekenhuis

17

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 17

17/06/2021 11:22


1

ZTE MODULE 1 Inleiding technologie in de zorg

De 'slimme pleister' meet elke minuut de ademhaling en de hartfrequentie van de patiënt. Wijken de waarden volgens een bepaalde trend af, dan gaat een signaal naar de smartphone van de verpleegkundigen. Hierdoor kunnen zij sneller ingrijpen als de patiënt achteruitgaat.

ONDE R STE UNE N V I A BE E L DB E L L E N Marja heeft dagdienst. Ze heeft een beeldbelafspraak met mevrouw Janssen, die iedere dag om 8.00 en om 12.00 uur haar medicijnen moet innemen. Vier van de zeven dagen wordt er gebeeldbeld om mevrouw Janssen te begeleiden bij het innemen van de medicijnen. Marja beeldbelt naar mevrouw Janssen. Mevrouw Janssen neemt op. Marja: 'Goedemorgen mevrouw Janssen.' Mevrouw Janssen: 'Goedemorgen Marja.' Marja: 'Hoe gaat het met u?' Mevrouw Janssen: 'Het gaat goed.' Marja: 'Heeft u goed geslapen vannacht?' Mevrouw Janssen: 'Redelijk. Ik ging om 10 uur naar bed. Om half 1 hoorde ik een harde knal. Daar schrok ik van wakker. Maar daarna was het stil en kon ik verder slapen. Om 7 uur was ik wakker.' Marja: 'Oké. Nou, wat gek. Hopelijk bent u niet al te erg geschrokken?' Mevrouw Janssen: 'Nee, dat viel wel mee.' Marja: 'Gelukkig. Het is tijd voor uw medicijnen. Heeft u ze al klaargelegd?' Mevrouw Janssen: 'Ja, ik heb ze klaarliggen.' Marja: 'Kunt u mij even laten zien welke medicijnen u heeft klaarliggen?' Mevrouw Janssen laat de medicijnen zien en Marja controleert of dit klopt. Marja: 'Oké, het klopt. Dan mag u ze nu innemen. Heeft u een glas water erbij?' Mevrouw Janssen: 'Ja, dat staat hier al.' Mevrouw Janssen neemt de medicijnen in voor de camera. Marja: 'Goed zo. Gaat u zo meteen een boterham eten?' Mevrouw Janssen: 'Ja, dat ga ik nu doen.' Marja: 'Oké, dan wens ik u smakelijk eten en tot vanmiddag.'

1.1.4 Beeldzorg Met beeldzorg kun je als zorgverlener op afstand communiceren met de zorgvrager en/of de mantelzorger van de zorgvrager door te beeldbellen. Vergelijk het met 'Skype', maar dan via een beveiligde verbinding. Door het toepassen van beeldzorg hoef je als zorgverlener niet lijfelijk bij de zorgvrager aanwezig te zijn. Beeldzorg wordt in de thuiszorg gebruikt voor bijvoorbeeld het op afstand meekijken bij en begeleiden van insulinespuiten, medicatiebegeleiding of het verwisselen van een stomazakje. In de verstandelijke gehandicaptenzorg en geestelijke gezondheidszorg wordt beeldzorg gebruikt voor ondersteuning bij vraagstukken rondom dagstructuur of sociale contacten. De huisarts of de specialist in het ziekenhuis gebruiken beeldzorg soms in plaats van een fysiek bezoek aan de polikliniek bijvoorbeeld voor controle of het bespreken van testuitslagen. Beeldzorg kan op verschillende manieren worden verleend; via de iPad, via de tv (met een webcam) of via een beeldtelefoon. Het voordeel van beeldzorg is dat de zorgvrager snel en gemakkelijk terecht kan bij zijn zorgverlener, mantelzorger of vrijwilliger voor (niet planbare) zorg en ondersteuning.

Telemonitoring Door gebruik van ict-toepassingen zoals apps en telemonitoring kunnen zorgvragers zelf gezondheidswaarden (zoals hartslag en gewicht), gegevens over leefstijl (zoals voeding en bewegen)

Figuur 1.3  Dankzij beeldbellen kan een zorgvrager snel terecht bij de zorgverlener © Nationale beeldbank / Rob Herstel

18

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 18

17/06/2021 11:23


Technologie in de zorg

of zorg (zoals doktersbezoek en behandelingen) meten, bijhouden en delen. Ook kunnen zorgvragers inzicht krijgen in informatie over hun ziekte of hun behandeling. Telemonitoring- oplossingen zijn er voor allerlei aandoeningen, waaronder COPD, hartfalen, astma en slaapapneu.

1

Vicky is enorm geholpen met MijnIBDcoach Vicky heeft Colitis Ulcerosa. Dit is een chronische ontsteking van een deel van de dikke darm. Zij gebruikt sinds een tijd MijnIBDcoach. Dit is een zelfmanagementtoepassing die haar helpt om haar eigen gezondheidssituatie in de gaten te houden, zonder dat zij hiervoor heel vaak naar het ziekenhuis hoeft te komen. Ze komt meer te weten over IBD en leert om IBD zelf onder controle te houden. Vicky vult bijvoorbeeld periodieke vragenlijsten in waarmee zij en de zorgverlener de gezondheid kunnen monitoren. Vicky hoeft hierdoor minder vaak naar het ziekenhuis of een zelfstandig behandelcentrum voor controles. Doordat het ziekteverloop van Vicky regelmatiger wordt bekeken, kunnen darmontstekingen eerder worden ontdekt (en zijn ze dus minder heftig). Hierdoor kan een ziekenhuisopname vaak worden voorkomen. In de app kan Vicky, bijvoorbeeld als zij bloed bij de ontlasting heeft, ook vragen stellen aan een verpleegkundige of verpleegkundig specialist.

De HartWacht De HartWacht is een vorm van telemonitoring voor zorgvragers met hoge bloeddruk, hartfalen en ritmestoornissen op basis van thuismetingen door de zorgvrager (gewicht, bloeddruk, hartslag en/of hartritme) die worden doorgegeven via een app aan een behandelcentrum voor hart- en vaatziekten. Zorgverleners en cardiologen kijken op afstand naar de metingen en nemen bij afwijkende waarden contact op met de zorgvrager.

1.1.5 Robotica Robotica wordt steeds vaker toegepast in de zorg. Het aantal soorten en maten robots voor de zorg is inmiddels enorm. In de tabel is weergegeven waarbij robots kunnen ondersteunen. Robots en hun toepassingen Zo zorgt bijvoorbeeld een exoskelet ervoor dat mensen worden ondersteund bij het lopen. Kaspar wordt ingezet voor therapie met autistische kinderen. Paro helpt bij het maken van contact met mensen met dementie. Robot Tessa helpt mensen met cognitieve problemen middels gesproken berichten en herinneringen bij de dagstructuur.

Figuur 1.4  De HartWacht  © Getty Images / iStockphoto / Alexey Boldin

Type robot

Waarvoor te gebruiken?

Robot voor fysieke taken

Zorgvrager optillen, neerleggen, opereren

Exoskelet

Ondersteunen bij verminderde fysieke mogelijkheden, helpen met bewegen

Assistive robots

Voorwerpen opnemen en aangeven, deur openen

Sociale robots

Informatie geven, bevorderen dagelijkse structuur, gezelschap, een 'maatje' zijn

19

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 19

17/06/2021 11:23


1

ZTE MODULE 1 Inleiding technologie in de zorg

• • • • Figuur 1.5  Contact leggen met robot Kaspar kan voor

kinderen met autisme veilig aanvoelen  © ANPfoto

Er zijn zelfstandig functionerende robots zoals een stofzuiger die zonder menselijke aansturing werkt, en op afstand gestuurde robots zoals de Da Vinci, een operatierobot die zeer nauwkeurig werkt. Een operatie met Da Vinci is in feite een kijkoperatie (laparoscopie), waarbij de camera en drie instrumenten door één operateur worden bediend. De robot neemt zelf geen beslissingen en voert dus geen zelfstandige handelingen uit. Verder zijn er robots voor in het ziekenhuis die helpen in het genezingsproces en robots voor in de verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg die de verzorging ondersteunen.

• •

gezondheidsrisico's signaleren bij ouderen. Apotheek app van KNMP: informatie over medicijnen. NHG-Standaarden: samenvattingskaartjes van alle NHG-Standaarden. Nursing calculator: voor bijvoorbeeld oplossingen en verdunningen, infuusstanden en BMI. Reanimatie app Hartstichting: ondersteuning bij het verlenen van hulp bij hartstilstand. Meldcode: voor ingrijpen bij vermoedens van huiselijk geweld en kindermishandeling. Moet ik naar de dokter?: voor iedereen die twijfelt of bij bepaalde klachten een bezoek aan de huisarts nodig is Verpleegkundig rekenen: hulpmiddel bij het maken van verpleegkundige berekeningen zoals de druppelsnelheid voor het toedienen van bloed/sondevoeding/zoutoplossing, hoeveel ml van een bepaalde vloeistof je dient te injecteren en bij zuurstoftoediening de beschikbare liters zuurstof en hoe lang je de patiënt daarmee zuurstof kunt geven.

Ook in de zorg en ondersteuning voor mensen met een verstandelijke beperking of psychische problemen wordt steeds meer gebruikgemaakt van apps.

1.1.6 Apps Je ziet steeds meer werkgevers in de zorg die een smartphone of tablet ter beschikking stellen aan zorgverleners, waardoor het mogelijk wordt om (gezondheids)apps te gebruiken ter ondersteuning van de zorg aan de zorgvrager. In 2016 bleek uit onderzoek dat in de thuiszorg 43% van de zorgverleners een smartphone heeft en 35% een tablet van de werkgever. Het gebruik van apps voor het werk is in twee jaar met 15% gestegen. Niet alleen speciaal voor de zorg ontwikkelde apps worden gebruikt. Ook consumenten-­applicaties zoals WhatsApp worden in toe­nemende mate ingezet. Medewerkers ervaren apps als ondersteunend bij het werk, waardoor er tijd overblijft voor de zorgvrager. Veelgebruikte apps in de ouderenzorg zijn: • Farmacotherapeutisch Kompas: onafhankelijke geneesmiddeleninformatie voor zorgprofessionals. • Risicoscan van Zorg voor Beter: eenvoudig

Tip:  Een aantal mooie voorbeelden van apps die worden gebruikt in de zorg en ondersteuning voor mensen met een verstandelijke beperking kun je vinden op de website van zorgorganisatie Dichterbij. Zelfstandig bakken in de bakkerij met behulp van een app Koen is 36 en heeft een lichte verstandelijke beperking. Hij werkt bij Bakkerij Op de Beek in Panningen. Hier bakken mensen met een verstandelijke beperking allerlei cakes en broden. Om producten te maken werkten ze voorheen met fotoboekjes. Op een gegeven moment vielen de foto's eruit of de ringbandboekjes gingen kapot. Daarom wilde de teamleider van de bakkerij naar digitale mogelijkheden kijken en schafte iPads aan. Met behulp van een app werd het bakken van een citroencake of een speculaascake in stap20

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 20

17/06/2021 11:23


Technologie in de zorg

jes opgedeeld met per stap een foto en een tekst­ die hardop voorgelezen wordt. Hiermee kan Koen zelfstandig allerlei cakes bakken. Koen: 'Heel fijn, ik kan het nu zelf. Dat maakt me trots.'

1

form heeft verschillende mogelijkheden. Je kunt zulke platformen bijvoorbeeld gebruiken voor: • communicatie: door middel van beeldbellen, berichten versturen of chatten op afstand behandeling, begeleiding, instructie of voorlichting geven aan een zorgvrager en/of mantelzorger; • behandeling: samenwerken aan behandeldoelen, rapportages, evaluaties en behandelprogramma's; • inzage krijgen als zorgvrager of mantelzorger in je eigen zorgdossier en rapportages. Een Persoonlijke Gezondheids Omgeving (PGO) is een website of app, waarin je informatie over je eigen gezondheid bij kunt houden en actief aan de slag kunt gaan met je gezondheid. Zo kun je jouw medische gegevens verzamelen en beheren, maar deze ook delen met anderen.

Figuur 1.6  Koen is blij dat hij zelfstandig kan bakken met

behulp van de iPad  © Mirador media / Anke Gielen

Voorbeelden van onlineplatformen zijn: • Jouw Omgeving: een onlineplatform dat iedereen die betrokken is bij de zorg aan de zorgvrager gedurende het hele zorgtraject ondersteunt op een veilige, toegankelijke manier. Om communicatie en afstemming te bevorderen kan iedereen uit het netwerk veilig met elkaar communiceren (berichten versturen, chatten, maar ook in een groep berichten delen met elkaar). Iedereen uit het netwerk heeft toegang tot het dossier, tot rapportages en men kan ook zelf rapportages schrijven of reageren op rapportages die door de zorgverlener zijn geschreven. Daarnaast biedt de hulpmiddelenbibliotheek allerlei digitale (interactieve) hulpmiddelen en online behandelprogramma's die de zorgvrager helpen bij het werken aan (behandel)doelen. Behande­ laren kunnen ook zelf tools bouwen. • WeHelpen: een onlineplatform om vraag en aanbod in buurten en wijken bij elkaar te brengen. Mensen met een hulpvraag kunnen een oproep plaatsen, bijvoorbeeld voor hulp bij het boodschappen doen, bij het huishouden, voor gezelschap of om de tuin te onderhouden. Mensen uit de buurt die anderen willen helpen, kunnen op deze oproepen reageren.

GGD Appstore Gezondheidsapps beloven je een gezonder leven, leefstijl en vaak ook nog een gezonder gedrag. Tip:  Maar welke werken er nou echt? Hoe zit het met de kwaliteit, privacy en de betrouwbaarheid? Voor al deze vragen is er de GGD Appstore van NeLL (ggdappstore.nl). Een gemakkelijke en overzichtelijke plek voor gezondheidapps. De apps zijn geordend volgens de domeinen van Positieve Gezondheid.

Figuur 1.7  De GGD Appstore  © ggdappstore.nl

1.1.7 Onlineplatformen Een onlineplatform is een plek op internet waar (zorg)organisaties met hun medewerkers of klanten ervaringen en informatie uitwisselen. Elk plat21

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 21

17/06/2021 11:23


1

ZTE MODULE 1 Inleiding technologie in de zorg

1.1.8 Serious Gaming en Exergaming

sportschool te groot is voor veel bewoners, hebben ze hier een e-fitzone ingericht. Een e-fitzone is een ruimte met apparaten die gamen, bewegen en ontspannen combineren. Denk aan een scherm met daarvoor roeiapparaten en fietsen zodat je tegen elkaar een wedstrijdje roeit of fietst. Of een loopband waarmee je via het scherm door Rome of over de Veluwe kunt wandelen. Bewoner Laila zegt: 'Ik ging vroeger weleens naar een normale sportschool, maar dan heb ik het gevoel dat iedereen me aankijkt. Hier ken ik iedereen, dat voelt vertrouwd en fijn.' Laila heeft geregeld een vol hoofd, spanning en stress. Ook heeft ze overgewicht. 'Samen met een beweegcoach heb ik doelen gesteld en oefeningen bedacht. Die voer ik iedere week twee keer uit. Mijn conditie is veel beter geworden en ik slaap beter. Het sporten is voor mij een uitlaatklep geworden.' Ook staan er in de e-fitzone een halterbank, een krachtstation en een Xbox Kinect. En de begeleiders kunnen aan zitfietsen met een tafeltje gesprekken voeren met elkaar of met bewoners. 'Voor alle bewoners ligt er een individueel beweegplan met doelen. Die evalueren we elke maand', zegt beweegcoach Jur. 'Ik zie dat ze er plezier in hebben en ze kunnen het samen doen.'

Een spel wordt meestal voor de lol gespeeld. Maar spelen kan ook leerzaam zijn. Spellen (en simulaties) die niet alleen leuk zijn, maar ook informatie, inzichten en vaardigheden overbrengen, noem je serious games. Het gaat om spellen die bedoeld zijn om van te leren, om te zorgen voor gedragsveranderingen of om samenwerking te versterken. Serious Gaming wordt op verschillende plekken ingezet. Bijvoorbeeld in de landmacht om militairen te laten oefenen met drills en procedures, in het onderwijs om artsen te trainen voor de spoedeisende hulp en om bepaalde operaties te leren uitvoeren. Exergaming is een term die verwijst naar een combinatie van oefening (exercitie) en gaming. Het zijn computerspellen waarvoor lichamelijke activiteit nodig is om het spel te kunnen spelen. Het is zelfs zo, dat de mate van lichamelijke inspanning een grote invloed heeft op het succes van de speler. Exergames worden in Nederland voornamelijk gebruikt in de thuissituatie. Spellen als Wii, Eye Toy, Dance Dance Revolution, maar ook de Virtuele hometrainer van Tacx zijn veel gebruikte exergames voor thuis. Exergaming wordt ook als sportschoolconcept ingezet. In Nederland is een aantal e-fitzones ontwikkeld, moderne sportscholen met een gevarieerd pakket van exergames waar de bezoekers tegen elkaar, tegen een computer, of met elkaar kunnen exergamen. Exergaming wordt ook ingezet als gezondheidsmiddel, om bewegen te bevorderen en om preventie, revalidatie en reactivering voor zorgvragers aantrekkelijker te maken. Tot slot worden exergames, in beperkte mate, ingezet tijdens lessen bewegingsonderwijs.

E- FIT ZONE BRENGT BEWO NER S I N BEW EGI NG Bij de Beekendonck in Otterlo wonen mensen met een verstandelijke beperking die behandeld zijn voor gedragsproblemen. Bewoners worden hier begeleid vanuit het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Omdat bewegen belangrijk is voor de gezondheid en de stap naar een reguliere

Figuur 1.8  Bewegen in de e-fitzone  © Mirador media / Anke Gielen

22

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 22

17/06/2021 11:23


Technologie in de zorg

Virtual Reality Bij Virtual Reality wordt een virtuele werkelijkheid gecreëerd. VR kan in de zorg worden ingezet voor allerlei doeleinden: • Om mensen af te leiden van pijn, bijvoorbeeld tijdens een behandeling bij de tandarts, bij de behandeling van brandwonden of als een ­infuus aangelegd moet worden. • Ontspanning. Er zijn allerlei VR-filmpjes waarbij het net lijkt alsof je door het bos loopt, met dolfijnen zwemt, je in een luchtballon bevindt of in een stad ergens ter wereld, op het strand bent of waar je je in een fantasie­wereld bevindt. Hiermee kunnen mensen die last hebben van bijvoorbeeld spanningen even ontspannen en ontsnappen aan de werkelijkheid. Dit kan ook helpend zijn bij mensen met oplopende spanning. • Om te ervaren hoe het is om bijvoorbeeld dementie of een psychose te hebben. • Bij de behandeling van angsten zoals vliegangst, spinnenfobie, hoogtevrees, pleinvrees of sociale fobie. Je wordt dan virtueel blootgesteld aan de situatie. • Bij traumabehandeling. Traumabehandelingen worden vaak gedaan met Eye Movement Desensitization and Reprocessing (ook wel EMDR). Bij deze therapie word je afgeleid met een taak, terwijl je een traumatische herinnering ophaalt. Dit helpt om het trauma te verminderen. Soms wordt VR ingezet hiervoor. • Bij revalidatie en fysiotherapie. Met een VR-bril worden oefeningen een spelletje. Dit kan helpen om de oefeningen gemakkelijker vol te houden en goed uit te voeren. Er is bijvoorbeeld een specifiek VR programma voor mensen met hoofd-, nek- en schouderklachten. • Voor gedragstraining, bijvoorbeeld agressie­regulatietraining.

1

twijfelen erg of het een goede beslissing is om op de nieuwe locatie te gaan wonen. Jan woont al 15 jaar op een gesloten terrein, ver weg van het stadscentrum. Hij heeft daar een ruime kamer die hij helemaal naar eigen smaak heeft ingericht. De nieuwe locatie ligt midden in een groot dorp, met alle verleidingen die daarbij horen. Er zijn kroegen, er is een supermarkt naast de deur en jongeren in het dorp gebruiken drugs. Jan is wel op de locatie gaan kijken, maar meer dan een terrein met zand is er niet te zien. Dat maakt Jan niet enthousiast. Ook andere potentiële bewoners twijfelen erg. De zorgorganisatie kiest ervoor om op de nieuwe locatie een informatiemiddag te organiseren waarbij er uitleg wordt gegeven. Ook is het mogelijk voor bewoners om de nieuwe locatie via Virtual Reality te ontdekken. Ook wordt een app ingezet waarmee bewoners hun toekomstige studio kunnen inrichten. Jan en zijn mantelzorger zijn aan het eind van de middag erg enthousiast. Het maakt een stuk duidelijker waar ze 'ja' tegen zeggen!

Figuur 1.9  Via Virtual Reality krijgt Jan een inkijk in zijn

nieuwe huis © Mirador media / Koen Bakx

Augmented Reality Augmented Reality (AR) is een technologie waarmee aan een weergave van de realiteit virtuele elementen worden toegevoegd. In het Nederlands betekent 'Augmented Reality' letterlijk: verrijkte werkelijkheid. Met behulp van AR kan digitale content (tekst, beeld, geluid) met behulp van een smartphone of een AR-bril toegevoegd worden aan het gezichtsveld.

Jan kijkt via Virtual Reality in zijn nieuwe huis Zorgorganisatie Compagnon is bezig met de bouw van een nieuwe locatie voor mensen met een licht verstandelijke beperking en stevige gedragsproblemen. Jan is een van de mogelijk bewoners. Hij is bekend met een alcoholverslaving en drugsgebruik. Jan en zijn mantelzorger 23

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 23

17/06/2021 11:23


1

ZTE MODULE 1 Inleiding technologie in de zorg

AU GMENTED REAL ITY APPL IC AT IE H EL P T STUD ENTEN BIJ HET ST ELLEN VAN DIAG NO SES

AUG ME NTE D RE A L I TY L E I DT A F VA N S PA NNE ND OK-B E ZOE K De StoryWall is ontwikkeld voor kinderen van 2 tot 10-12 jaar die een operatie moeten ondergaan. Dat is spannend en niet fijn, en als je lang moet wachten is dat extra stressvol. Om die situatie voor kinderen iets aangenamer te maken is er de StoryWall. De StoryWall is een combinatie van speciaal behang en een app die werkt met de toepassing van Augmented Reality. Met behulp van een smartphone kunnen kinderen de wand tot leven laten komen.

Geneeskundestudenten aan het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) kunnen met de nieuwe Augmented Reality-applicatie 'AugMedicine: lung cases' straks sneller verschillende longaandoeningen herkennen. In de applicatie is het mogelijk om de anatomische modellen als hologrammen in de ruimte of op een persoon te projecteren door de Microsoft Hololens. Studenten krijgen op deze manier een duidelijke weergave te zien van de longen. In de Hololens kunnen ze de longen van alle kanten bekijken. Door een virtuele stethoscoop op het hologram te houden, zijn de longgeluiden te horen. Vervolgens kunnen studenten ook zien hoe het bijbehorende ziektebeeld eruit ziet. Met de applicatie worden toekomstige artsen beter voorbereid op de klinische praktijk. Zo is het in de applicatie ook mogelijk om ziektebeelden toe te voegen aan de geprojecteerde longen. Op deze manier kunnen de studenten ontdekken hoe bepaalde ziektebeelden er precies uitzien en klinken.

Bron: zorgvannu.nl

Figuur 1.10  De StoryWall leidt af  © studiobleep.com

Bron: lumc.nl

De Microsoft HoloLens met hologrammen zorgt ervoor dat bij een hersenoperatie de tumor van een zorgvrager met grote nauwkeurigheid is geprojecteerd op het hoofd. De hologrammen helpen de neurochirurg om voorafgaand en tijdens de operatie in de hersenen te navigeren en heel precies te opereren. Inmiddels is de technologie op meerdere zorgvragers succesvol getest. Voorbehouden en risicovolle handelingen vragen speciale bekwaamheid. Tijdens het uitvoeren van zo'n handeling krijgt de zorgprofessional instructies via een klein schermpje in een bril.

Datagedreven zorg De laatste jaren vragen steeds meer zorgorganisaties zich af: kunnen de informatie en data uit de systemen de kwaliteit en/of efficiëntie van zorg verbeteren? Datagedreven zorg is het vakgebied dat kennis en inzichten onttrekt uit verschillende bronnen met data, door analyses en modellen. Dit is toepasbaar op big data en small data. Big data wordt over het algemeen gezien als data van honderdduizenden (tot miljoenen) mensen, afkomstig van het internet en alle apparaten die erop zijn aangesloten. Met small data bedoelen

24

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 24

17/06/2021 11:23


Technologie in de zorg

we data op een kleinere schaal, bijvoorbeeld uit de eigen zorgorganisatie. Data kan worden ingezet om te: • beschrijven of monitoren – Wat is er gebeurd of gebeurt er nu? • evalueren of diagnosticeren – Waarom gebeurt het? • voorspellen – Wat zal er gebeuren? • voorschrijven – Wat moet er gebeuren?

1

het verzuim van medewerkers analyseren en op basis hiervan organisatiebreed preventieve maatregelen treffen, bijvoorbeeld om capaciteitsplanning te optimaliseren op basis van verwachte verzuimduur.

Door de data te analyseren krijgt men beter inzicht in het verloop van de virusuitbraak, het aantal besmette zorgvragers, hun kenmerken en de te verlenen zorg.

Datagedreven zorg kan bijvoorbeeld antwoord geven op vragen als: • Slapen zorvragers beter als ze overdag fysiotherapie hebben gehad? Is daartussen een mogelijk verband? • Kun je door de informatie over de medicatie inname, de mate van beweging en het slaappatroon voorspellen wanneer mevrouw Pieterse gaat vallen? • Kun je op basis van het 'zorgpad' dat een zorgvrager doorloopt vanaf bijvoorbeeld aanmelden bij de fysiotherapie tot en met eventuele opname in een verpleeghuis beter voorspellen welke zorgcapaciteit er op welk moment nodig is, waardoor zorgpersoneel beter kan worden ingezet? Dit zijn slechts drie voorbeelden. De mogelijkheden zijn eindeloos, maar worden momenteel nog niet op grote schaal benut in de zorg. Corona Insights dashboard Een ict-team van zorgorganisatie Amstelring heeft een 'Corona Insights'-dashboard ontwikkeld. Hiermee kan men onder andere: • het koortsverloop van coronapatiënten monitoren, wat inzicht geeft in het verloop van ziekte en in welke fase een zorgvrager zich bevindt; • voorspellingen doen van een nieuwe uitbraak op basis van analyse van gegevens uit het zorgvragerregistratiesysteem; • het aantal sterftegevallen (oorzaak, per locatie, dagelijkse updates) monitoren;

25

Traject V&V - Zorg en technologie.indb 25

17/06/2021 11:23


Deze uitgave is onderdeel van Traject, dé methode voor de zorgopleidingen Verzorgende-IG en Mbo-Verpleegkundige. Deze uitgave bevat een licentie voor de online leeromgeving.

VERZORGENDE IG NIVEAU 3 MBOVERPLEEGKUNDIGE NIVEAU 4

Traject is gebaseerd op de kwalificatiedossiers 2020 voor de opleidingen Verzorgende-IG en Mbo-Verpleegkundige. In deze kwalificatiedossiers hebben de CanMEDS-rollen een belangrijke plek gekregen, net als technologie en is er meer aandacht voor de zorgvrager en zijn eigen regie en welzijn. Traject sluit aan op de kwalificatiedossiers met actueel en vernieuwend materiaal dat is ontwikkeld in samenwerking met docenten en experts uit het werkveld.

Bovenstaande onderdelen zijn ook opgenomen in de online leeromgeving. Daarnaast bevat de online leeromgeving bij iedere module de volgende onderdelen: - Een grote variëteit aan verwerkingsopdrachten met directe feedback. - Praktijksituatie(s) met CanMEDS-rollen. Dit zijn realistische beschrijvingen van situaties uit de beroepspraktijk inclusief opdrachten gekoppeld aan CanMEDS-rollen, houdingsaspecten, vaardigheden en kenniselementen. - Beroepsvaardigheden met opdrachten en BPV-opdrachten voor het stapsgewijs aanleren van communicatieve, instrumenteel-technische en sociaal-agogische vaardigheden. - Door de module heen zijn allerlei evaluatie- en reflectieopdrachten opgenomen. - Een zelftoets waarmee de student zelfstandig kan beoordelen of zij de stof beheerst. - Een moduletoets die de docent kan inzetten om te beoordelen of de studenten de stof voldoende beheersen.

Zorg en technologie

Traject bestaat uit: - theorieboeken, inclusief een licentie voor de online leeromgeving; - een online leeromgeving met verwerkingsopdrachten, praktijksituaties, beroepsvaardigheden, zelftoetsen, evaluatie- en reflectieopdrachten. Traject is modulair opgebouwd. Deze uitgave bestaat uit meerdere modules. Elke module heeft een vaste opbouw. In deze uitgave zijn de volgende onderdelen terug te vinden: - Een korte praktijksituatie met oriëntatieopdrachten om voorkennis te activeren. - Actuele theorie die alle benodigde basiskennis en achtergrondinformatie bevat bij de betreffende werkprocessen. De theorie bevat veel voorbeelden uit de beroepspraktijk. - Begrijp je de theorie; stellingen waarmee de student controleert of zij de theorie voldoende beheerst. - Een begrippenlijst.

Zorg en technologie

Wil je weten welke materialen er nog meer beschikbaar zijn bij Traject? Kijk dan op https://www.thiememeulenhoff.nl/mbo/zorg/traject.

Auteurs: M. van Berlo G. van Glabbeek M.M.C. Kemner-van de Sande T. van de Looy J. Rietman Eindredactie: C.M. Louz

MBO_Traject_VP_ZorgEnTechnologie_N3_N4_DRUK.indd All Pages

16/06/2021 14:38