__MAIN_TEXT__

Page 1

samen maken we

2019-2020

HET NIEUWE MBO UPDATE #4: TOEKOMST

Mark van Hussen: “Volop ruimte krijgen in je opleiding, daar geloven wij echt in”

Dirk Megens: “Waarom hetzelfde doen, als het ook leuker kan?”

Shauna Plompen: “Docenten kunnen invloed uitoefenen op de behoeftebeleving van hun studenten”

PAGINA 4

PAGINA 7

PAGINA 10


2

Het nieuwe mbo

Voorwoord

SAMEN WERKEN AAN DE TOEKOMST! MARK

“Het MBO beweegt mee en is in staat te veranderen.”

van Hussen

Tijdens de opening van het mbo-jaar in Amersfoort werd opnieuw

mee en is in staat te veranderen. Ruimte in de regio, Leven Lang

onderstreept hoe belangrijk de mbo-ers zijn voor Nederland. En

Leren, gepersonaliseerd leren, cross-overs: het zijn allemaal

hoe aantrekkelijk de vooruitzichten zijn op de arbeidsmarkt na het

ontwikkelingen en initiatieven die het mbo oppakt en waardoor

afronden van de studie. Het mbo staat voor vakkennis,

opleidingen in een razend tempo veranderen.

burgerschap en een leven lang ontwikkelen. De wereld om ons

De aandacht voor het mbo is dan ook meer dan terecht.

heen verandert in een razend tempo.

Als leermiddelen-ontwikkelaar dragen wij daaraan bij door één thema centraal te zetten: flexibilisering. ThiemeMeulenhoff

In 2029 is bijna een kwart van de bevolking 65 jaar of ouder.

gelooft in flexibele leermiddelen: maatwerk-boeken, hybride

De arbeidsmarkt staat te springen om vakmensen, met daarbij

leeroplossingen (boek en digitaal) en eigen leerroutes kunnen

grote knelpunten in het aanbod daarvan in vooral de sectoren

creëren. En dit alles geïntegreerd met de digitale leeromgeving

Techniek, Zorg en Onderwijs. De verschillen tussen branches,

van het ROC. Kortom, leermiddelen die flexibel genoeg zijn om

bedrijfstakken en sectoren vervagen steeds meer. Kennis en

te passen bij je onderwijsvisie en -vorm. Graag werken wij samen

vaardigheden verouderen steeds sneller. En de technologie

met jou aan de toekomst.

ontwikkelt zich in een steeds hoger tempo. Het mbo beweegt


Update #4: Toekomst

3

1 Kennismaken Samen maken we kennis. Met nieuwe kwalificatiedossiers, leerstijlen, uitlevervormen en middelen. En vooral: met elkaar. Want om samen het nieuwe mbo te maken, moeten we een team zijn. Sluit je vooral aan. We komen samen verder met goede ideeën, feedback en inspiratie.

FASE

2 Ontwikkelen De ontwikkeling van nieuwe lesmiddelen is een ontdekkingstocht. We luisteren naar al die verschillende vragen, verdiepen ons in wettelijke eisen, ontwikkelen met vakgenoten antwoorden en oplossingen, ontdekken samen wat werkt en gaan net zo lang door tot we de beste leermidellen hebben.

FASE

3 Aan de slag Elk schooljaar kun je aan de slag met nieuwe lesmiddelen. Het materiaal is getest in de klas en samen met docenten ontwikkeld. In de (online) handleidingen vind je tips, antwoorden, toetsjes en suggesties voor het werken met digitale werkvormen.

LANCEREN Onze accountmanagers staan voor je klaar om te helpen bij de implementatie van het materiaal en het geven van trainingen!

HET KEUZEDEEL DIGITALE VAARDIGHEDEN

NIEUWE KWALIFICATIEDOSSIERS ZORG

De digitalisering van onze samenleving neemt nog steeds toe. Tijdens de studie en in de

De laatste tien jaar is er veel veranderd in het vak van

beroepspraktijk zijn digitale vaardigheden vereist. De keuzedelen Digitale vaardigheden

verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig

Basis en Gevorderd vergroten de kennis van studenten op het gebied van devices,

specialisten. Taken zijn anders verdeeld, de patiënt/

software, systemen en hoe ICT effectief gebruikt kan worden. Uitgangspunt voor het

cliënt is veranderd en technologie is steeds belangrijker

keuzedeel Digitale vaardigheden zijn Windows 10 en Office 365. Studenten hebben met

bij het verlenen van goede zorg. Op de beroepsprofielen

een tweejarige licentie toegang tot al het digitale lesmateriaal in eDition. eDition is de

opnieuw te laten aansluiten bij de zorg van de toekomst

interactieve online leeromgeving van ThiemeMeulenhoff.

worden de Kwalificatiedossiers voor Verzorgende IG (3) en Verpleegkundige (4) vernieuwd.

Meer informatie over het Keuzedeel Digitale vaardigheden lees je op www.thiememeulenhoff.nl/mbo/digitale-vaardigheden

De nieuwste informatie over de Kwalificatiedossiers en hoe wij de leermiddelen van Traject V&V hierop aan laten sluiten

Productoverzicht Digitale vaardigheden Basis – tweejarige licentie 32,50 Digitale vaardigheden Gevorderd – tweejarige licentie 32,50

lees je op: Thiememeulenhoff.nl/mbo/dossier-zorg


4

Het nieuwe mbo

“ZOVEEL RUIMTE KRIJGEN IN JE OPLEIDING,

DAAR GELOVEN WIJ ECHT IN” Student Luuk Stadman Robaard werkt tijdens zijn opleiding dagelijks met leerboeken, online leeromgevingen en projecten. Ook voor Mark van Hussen, Business Unit Manager van het Marktteam BO bij ThiemeMeulenhoff is dit dagelijkse kost. Best logisch dus dat zij in gesprek gaan over dit onderwerp. Luuk (19) is student aan het Tech College in Amersfoort en volgt de opleiding Mechatronica. Luuk is betrokken en kijkt verder dan zijn eigen opleiding: hij neemt deel aan de Centrale Studenten Raad, volgt excellentieprogramma’s en is zelfs

Mark: Dat herkennen we wel. Veel dingen gaan in zo’n razend tempo, dat we begrijpen dat je vooral de vaardigheid onder de knie moet krijgen en dat bij moet houden. We spelen daarop in door, bijvoorbeeld bij techniek, door de theorie aan

uitgekozen tot student van het jaar van zijn school.

praktijkvoorbeelden te koppelen. Als praktijkvoorbeelden kiezen wij vaak generieke

Mark (46) houdt zich onder meer bezig met de verbetering van lesmethodes en de

een bepaalde manier leren denken, zoals Luuk aangeeft.

aansluiting van die methodes bij de studenten en de scholen. Flexibel leren is een hot item in het onderwijs. Hoe ziet ThiemeMeulenhoff deze ontwikkeling? Mark: We zeggen niet meer: dit is een boek met tien hoofdstukken en die moet je van begin tot einde doorwerken. We bieden onze (digitale) leermiddelen modulair aan. Docenten kunnen dus voor hun eigen opleiding bepalen wat relevant is. Zo wordt leren steeds flexibeler en is een leermiddel niet meer alleen maar een boek of

onderwerpen. In de lesmethode richten we ons sterk op de theoretische basis en op

En zelf invulling geven aan je opleiding hoort daar bij? Luuk: Als ik me naast mijn reguliere opleiding ergens in wil verdiepen, dan kan dat tijdens mijn opleiding. Door keuzedelen, maar ook door excellentieprogramma’s. In dat laatste geloof ik echt. Ik heb het excellentieprogramma Robotica gevolgd in mijn eerste jaar en in mijn tweede jaar Bestuursvaardigheden. Ik ben fan van die programma’s omdat je dan in een klas zit met alleen maar gemotiveerd studenten. Normaal is de helft gemotiveerd en de andere helft niet, zeker in het eerste jaar

digitaal leermiddel, maar iets dat je helemaal op maat samenstelt.

weten veel mensen niet goed wat ze willen. Je moet solliciteren om mee te doen

Wat is in jullie ogen gepersonaliseerd leren?

gemotiveerde mensen.

Luuk: Tijdens mijn opleiding werken we gepersonaliseerd. Aan het begin van het jaar hoor je wat je doelen zijn. Terwijl je aan je opdrachten en projecten werkt, bepaal je zelf wanneer je de docent opzoekt en wanneer je zelfstandig of met andere

met een excellentieprogramma en daarmee kom je in een klasje met allemaal

En tot slot, hoe laat ThiemeMeulenhoff de leermiddelen aansluiten bij de student? Mark: Het is een continue zoektocht voor ons om de leermiddelen goed aan te

studenten aan de slag gaat.

laten sluiten bij studenten. Je wil ten eerste dat de leermiddelen bij de leerdoelen

Mark: En mag je ook je eigen tempo bepalen?

zijn. Ten tweede moet het ook in een taal geschreven zijn die goed leesbaar is. We

Luuk: Ja, je kan bij bepaalde vakken je eigen volgorde vaststellen. Ik vind rekenen

we proberen eerst nieuwsgierigheid te prikkelen, dan volgt theorie en dan ga je iets

heel makkelijk, dus daar doe ik alleen de basisopdrachten voor. Engels vind ik lastiger en daar daag ik mezelf uit met extra opdrachten. Deze manier van werken past goed bij mij. Ik merk wel dat sommige medestudenten deze manier wat

aansluiten. Dat is de basis voor alles wat we maken, het moet helemaal dekkend denken na over de structuur en opmaak en natuurlijk over de didactische aanpak: met die theorie doen en herhalen we dat proces nog een keer. Daarna volgt een toetsje waaruit blijkt of je het begrepen hebt. Wij denken ook dat deze aanpak het beste is. Dat studenten weten dat het niet

moeilijker vinden. Je moet echt leren plannen en gedisciplineerd zijn.

alleen maar hip is, want het blijft nou eenmaal school. In alle gesprekken die we op

Denk je aan school, dan denk je aan leren. Luuk, hoe leer jij het beste?

hoeft echt niet zo leuk te zijn als mijn Playstation, het moet efficiënt en effectief zijn.”

scholen hebben, hoor je vaak dat studenten zeggen: “Het is school, dus het moet en

Luuk: Ik maak mijn schoolopdrachten online. Fijn, omdat de opdracht direct wordt nagekeken en je daar uitleg bij krijgt. Verder vind ik werken aan projecten het leukst. Als ik een opdracht maak, ga ik gewoon meteen aan de slag. Ik zoek pas dingen op als ik iets niet begrijp. Ik leer dus tijdens het maken van opdrachten. Bij sommige theorievakken, zoals Nederlands vind ik het fijn als een docent uitleg geeft. Ik leer ook goed door Youtube-filmpjes te bekijken, bij wiskunde heb ik daar bijvoorbeeld heel veel aan gehad. Mark: Dat je tijdens de opleiding denkt ‘dit vind ik leuk, dit wil ik leren!’, dat je die mogelijkheden hebt én dat dit zo gewoon is geworden bij veel opleidingen. Bij ThiemeMeulenhoff geloven we hier echt in: een lesmethode is niet meer een boek dat je van begin tot einde moet behandelen. Daar hoort ook Youtube bij, net als keuzevakken, praktijklessen en een docent die iets uitlegt. Sommige scholen willen alleen digitaal werken, andere alleen met boeken en de rest zoekt iets er tussenin. We merken nu dat lezen uit een boek wel de voorkeur heeft, dat horen we terug uit de praktijk. En dat het maken van opdrachten online weer goed werkt, juist vooral om de directe feedback waar Luuk het over had. De wereld verandert razendsnel, op welke manier past leren hierin? Luuk: Het allerbelangrijkste vind ik dat je op school leert om algemeen technisch te denken. Elk bedrijf en elke machine is anders. Als je de basis kent van technisch denken, kom je al een heel eind. Zo zie ik het onderwijs in de toekomst ook: dat wij leren onszelf te ontwikkelen. En dan bedoel ik dus niet perse jezelf pure vakkennis eigen maken, maar dat je vooral jezelf aanleert continu te blijven leren. Technologie gaat zo snel, dat kan geen schoolboek bijhouden. Onze school doet dat nog best goed, met nieuwe apparaten en veel kennis, maar uiteindelijk moet je jezelf aanleren een leven lang te leren.

MARK Business Unit Manager ThiemeMeulenhoff

LUUK Student


Update #4: Toekomst

5

GEPERSONALISEERD LEREN: LESSEN EN SUCCESSEN Gepersonaliseerd leren is sinds augustus 2018 de basis van waaruit de eerstejaars studenten van de opleiding Verpleegkunde aan het VISTA college in Maastricht (voorheen ROC Leeuwenborgh) leren. Ze volgen onderwijs op maat: het onderwijsaanbod sluit zoveel mogelijk aan op het niveau, tempo en de leerstijl van een student.

je vak leren verstaan

MYRTHE MEURDERS Communicatiedeskundige en dagvoorzitter

Welke lessen en successen heeft VISTA college tot nu

te bieden op zijn of haar eigen niveau en tempo. De praktijk is

opgedaan bij de invoering van gepersonaliseerd leren bij de

daar nog niet volledig op afgestemd, bijvoorbeeld vanwege het

opleiding Verpleegkundige? Myrthe Meurders heeft twee van

jaarklassensysteem.

de hoofdrolspelers bij de opleiding Verpleegkundige in dit

Daarnaast moet iedereen mee in de verandering. Maar het

proces uitvoerig gesproken: Docent Verpleegkunde en coach

bleek een grote uitdaging om het hele team betrokken te

Peter Hameleers, Onderwijskundig leider Birgit van Pelt.

krijgen én te houden. Dat proces vraagt geduld en vertrouwen.

Daarnaast kwam Andrea Klaeijsen, practor van het Practoraat

Vasthouden aan de ingeslagen weg is daarbij ook belangrijk;

Gepersonaliseerd Leren, aan het woord. Ze geeft antwoorden

niet opgeven en steeds weer duidelijk maken aan iedereen wat

op drie veel gestelde vragen.

de bedoeling is.

Welk effecten zijn zichtbaar op docenten,

Welke randvoorwaarden zijn nodig om implementatie en

studenten en het werkveld?

uitvoering van gepersonaliseerd leren mogelijk te maken?

De rol van docenten verschuift van sturend naar coachend.

Ten eerste zijn de kartrekkers enorm belangrijk: docenten in

Er wordt een groter beroep gedaan op hun coachende

het team die het concept geheel omarmen, flexibel een andere

vaardigheden. Niet de stof, de docent of het rooster is leidend,

werkwijze eigen kunnen maken en kartrekker willen en kunnen

maar de leerbehoefte van iedere student.

zijn om ook de rest van het team in de loop der tijd mee te

Voor studenten zie je een verschuiving in autonomie versus

nemen.

structuur. De hoge mate van autonomie is een uitdaging en niet iedere student kan daar even goed mee omgaan.

Ten tweede is samenwerking, zowel binnen het team als tussen

Toch is de feedback die studenten na één schooljaar hebben

de onderwijskundigleiders, noodzakelijk. Zodat kennis en

gegeven voornamelijk positief. Een deel van de studenten

ervaringen gedeeld kunnen worden.

had aanvankelijk veel moeite met deze manier van onderwijs, maar zegt nu niet anders meer te willen. Door de vrijheid die

Tot slot. Gepersonaliseerd leren is een speerpunt op de

studenten krijgen en de mogelijkheid dat ze hun eigen tempo

agenda van het VISTA college. Het bestuur heeft de teams en

en volgorde mogen bepalen, voelen ze zich begrepen en

de onderwijskundigleiders te ruimte gegeven om daar zelf,

serieus genomen.

passend bij hun opleidingen en doelgroep, invulling aan te

Er zijn ook studenten die zoeken naar meer structuur en

geven.

duidelijkheid en deze niet in voldoende mate ervaren. Dat

En dankzij het inrichten van een practoraat Gepersonaliseerd

vraagt voor hen dus om een andere aanpak. Samen met

Leren, staat ook praktijkonderzoek naar en

de studenten wordt, onder meer tijdens coachgesprekken,

onderwijsontwikkelingen op het gebied van gepersonaliseerd

besproken wat zij nodig hebben.

leren centraal.

WILLEM HAJER Senior marketeer mbo ThiemeMeulenhoff

De reacties uit het werkveld zijn op basis van de eerste stages ook positief. We horen bijvoorbeeld terug dat studenten

Het practoraat gaat de effecten onderzoeken.

gerichtere vragen stellen en een leergierige indruk maken op werkbegeleiders. Hoe ga je om met de overgangsfase: van oud naar nieuw Een flexibele leeromgeving staat centraal. Leeuwenborgh werkt met de digitale leeromgeving van ThiemeMeulenhoff en daarmee is het mogelijk de student te volgen en de stof aan

Het mbo-onderwijs wordt steeds meer gepersonaliseerd. ROC’s geven op hun eigen manier en eigen tempo invulling aan deze onderwijsverandering. Senior marketeer mbo Willem Hajer: “Onderwijs wordt flexibeler en studenten volgen hun eigen leerroutes. ThiemeMeulenhoff sluit hier op aan met Boeken OpMaat. Hiermee kunnen scholen heel makkelijk een eigen maatwerkboek samenstellen. Daarnaast hebben we natuurlijk nog steeds de uitgebreide e-learning (eDition).”


6

Het nieuwe mbo

VAN TAALVAARDIGHEIDSVORMING NAAR VORMING DOOR TAAL MARK DE JONG Docent Engels bij School voor ICT en Mediatechnologie Het leren van een taal dient voor zoveel meer dan alleen je goed te kunnen verwoorden. In een maatschappij die internationaal georiënteerd is, met enorme binnenlandse diversiteit, zijn taal en expressie de sleutels tot de wereld. Als docent Engels bij de school voor ICT en Mediatechnologie bij Onderwijsgroep

Activiteiten waarin ik aansluit op de beroepscontext van studenten zijn

Tilburg heeft Mark de Jong jarenlang vrij eenvoudig de koppeling gevonden

daarom het meest waardevol; echte opdrachten die studenten in hun vak ook

tussen taal en de beroepspraktijk. “In de wereld van technologie is Engels zo’n

tegenkomen. Het is leuk om studenten een probleem zelf te laten ervaren,

beetje de voertaal. De noodzaak om de taal te leren is bij mijn studenten dus

verwoorden en vervolgens op te laten lossen. Mijn collega-docent en ik sluiten

wel aanwezig.”

dan bijvoorbeeld aan bij technische projecten, door ze die volledig in het Engels

ECHT OPDRACHTEN

te laten uitvoeren. Ze luisteren naar en voeren gesprekken over de wensen van de klant, lezen informatie over hardware en software die ze willen inzetten,

Vroeger lag in methodes de focus op grammatica en zakelijke taalvaardigheden.

schrijven een functioneel ontwerp (een soort plan voor het bedrijfsnetwerk)

Er was geen relevantie met het beroep en weinig tot geen differentiatie

en presenteren dit aan de klant. Wat mij betreft een ideaal voorbeeld van een

mogelijk. Nu wordt er echt wat anders gevraagd in het mbo. Studenten geven

project met maximale toegevoegde waarde. Alle vaardigheden komen aan bod

in de landelijke JOB-enquête aan dat ze de vakken Engels en Nederlands wel

en zijn direct verbonden aan hetgeen waarvoor zij naar school komen.

MARC

relevant vinden, maar de manier waarop ze worden aangeboden sluit daar niet

Marc de Jong

op aan. Studenten willen oefeningen die echt bijdragen aan het uitvoeren van

Het zijn voor een docent echter niet de makkelijkste activiteiten om te

hun beroep.

organiseren; ze vereisen input en aansluiting van technische collega’s, terwijl je ook nog probeert generieke taalvaardigheden bij te brengen. We weten allemaal dat je niet altijd de tijd hebt om die topactiviteiten voor te bereiden. Je wil dus een methode die dit faciliteert én studenten voorbereidt op de generieke eisen die geëxamineerd worden. Daarnaast moet een methode mogelijkheden bieden om écht te kunnen differentiëren en studenten – in realistische situaties – via een gepersonaliseerde leerroute te verbeteren in hun taalvaardigheid. Grammatica en vocabulaire dienen dit te ondersteunen.

DE IMPACT VAN TAAL De positie van taal in het mbo verandert hiermee ook: van algemene vorming naar een middel om een beroep uit te oefenen. De impact van taal gaat dan veel verder dan alleen jezelf kunnen verwoorden in het dagelijks leven of in een beroep. Het staat centraal in het professioneel handelen en vormt de student tot een uitstekend beroepsbeoefenaar.

je vak leren verstaan Kijk voor meer info op: thiememeulenhoff.nl/door-engels


Update #4: Toekomst

WAAROM HETZELFDE DOEN, DIRK MEGENS

Docent Rekenen ROC Nijmegen & eigenaar van MeneerMegens.nl In 2013 startte Dirk Megens als MeneerMegens een YouTubekanaal met rekenuitleg voor zijn eigen studenten van ROC Nijmegen. Inmiddels is dit kanaal 1,5 miljoen keer bekeken en staan er ruim 125 rekenvideo’s online. Naast dit kanaal heeft hij een gratis toegankelijke website gemaakt waar extra uitleg en opdrachten beschikbaar zijn. Begin 2019 is hij verkozen tot Leraar van het Jaar.

ALS HET OOK LEUKER KAN?

Sinds ik het vak Rekenen geef, weet ik hoe belangrijk het

Differentiëren

is om studenten ‘mee te krijgen’ in lessen. Laten we eerlijk

Probeer iedereen te laten werken op zijn eigen niveau.

zijn, rekenen is niet bij velen het favoriete onderdeel van de

Studenten zijn grofweg op te delen in top-, reguliere en

opleiding. Toch zijn we het er allemaal over eens dat goed

zwakkere rekenaars. De toppers hebben weinig tot geen

kunnen rekenen onmisbaar is bij de uitvoering van jouw

instructie nodig, die willen weten wat ze moeten doen en

toekomstige beroep. Na veel proberen, vallen en weer opstaan

daag ik uit om op een hoger niveau aan de slag te gaan.

heb ik mijn vier pijlers voor een goede rekenles weten te

Reguliere studenten volgen mijn instructie aan het begin van

formuleren.

de les en hebben af en toe een vraag. De zwakkere rekenaars volgen een verlengde instructie en probeer ik zoveel mogelijk

Enthousiasme voor het vak

succeservaringen te bieden. Bij veel van hen is er sprake van

Straal uit dat Rekenen ertoe doet: neem het vak serieus, dan

rekenangst. Door kleine stapjes vooruit te maken krijgen ze het

doet de student dat ook. Maak het een feestje om naar de

geloof in zichzelf terug.

rekenles te komen. Er zijn legio voorbeelden uit de dagelijkse praktijk, die je direct kunt koppelen aan het onderwerp

Online ondersteuning

waarmee je bezig bent. Ik reis graag met het openbaar vervoer;

Online zijn er veel mogelijkheden voor studenten om

met al die folders en krantjes die ik vind, is het me steeds weer

ondersteuning te krijgen bij een rekenvraag. Je bent als docent

gelukt om hier een rekensom aan te koppelen.

niet 24/7 beschikbaar om ze hiermee te helpen. Hoe fijn is het dan dat er veel rekenuitleg-video’s te vinden zijn. Ik ben hier in

Structuur bieden met afwisselende lessen

2013 op verzoek van mijn studenten mee begonnen en heb al

Studenten willen weten waar ze aan toe zijn. Zorg dus voor

veel mensen verder kunnen helpen met hun rekenvragen. Van

structuur. Noteer de activiteiten van de les op het bord en zorg

bijna alle rekenonderwerpen heb ik wel een video gemaakt.

voor een studiewijzer met een plan van toetsing. En: laat het

Zoek bijvoorbeeld maar eens op ‘km/u’ op YouTube, daar vind je

boek en de methode een keer los! Zorg voor activerende lessen,

een leuke video over dit onderwerp.

er zijn zoveel leuke werkvormen voor rekenen. Vooral spellen zoals Canadees Vermenigvuldigen, 24 Games en Yahtzee zijn makkelijk toe te passen.

Veel rekenplezier!

“Maak het een feestje om naar de rekenles te komen”

7


8

Het nieuwe mbo

DE WAARDE VAN ONTWERPEN IN ONDERWIJS MARC DE VRIES Hoogleraar Technische Universiteit Delft Waarom zou een mbo-er iets moeten weten over ontwerpen? Sterker nog, waarom zou in het algemeen iemand die zelf niet beroepsmatig gaat ontwerpen, iets van ontwerpen moeten weten? En wat is ontwerpen eigenlijk? Bij ontwerpen komt van alles bij elkaar. Ontwerpen kan een manier zijn om nieuwe kennis op te doen. Door iets te ontwerpen leer je op een rijke en wendbare manier hoe de werkelijkheid zich gedraagt. Er is geen betere manier om goed inzicht te krijgen in wat zinken, zweven of drijven bepaalt, dan door een boot te ontwerpen en te testen. Maar ook een begrip als ‘systeem’ begrijp je het beste als je aan den lijve ervaart hoe alles op elkaar ingrijpt en elkaar beïnvloedt. Je moet namelijk rekening houden met al die relaties. Ook kennis die je al bezat en toepast om tot een ontwerp te komen, wordt door dat ontwerpen verder verdiept en verrijkt.

Technologische geletterdheid Ontwerpen leert je ook omgaan met de sociale factoren van techniek. Of een product een succes wordt of niet, is niet alleen een kwestie van alle schroeven en moeren op de juiste plaats zetten. Het product moet bijvoorbeeld ook mensen aanspreken, goed te gebruiken en niet te duur zijn, maar mag er ook niet te goedkoop uitzien. Bij het ontwerpen verdiep je je in de wereld van de gebruiker. Daardoor leer je veel over de relatie tussen technologie, mensen en de samenleving. Je ontwikkelt empatisch vermogen en dat is in de technologie belangrijker dan veel mensen zich realiseren. Inzicht in hoe technologie en samenleving elkaar beïnvloeden noem je ook wel ‘technologische geletterdheid’. Ontwerpen bevordert dat.

Stimuleren van creativiteit Ontwerpen stimuleert creativiteit. Je probeert een oplossing te bedenken voor een praktisch probleem. Het vinden van één mogelijke oplossing vraagt al creativiteit, maar als je tot de beste oplossing wil komen, zul je meerdere mogelijkheden moeten bedenken en dat is een nóg grotere creatieve uitdaging. Iedereen kan dat, want iedereen heeft wel een zekere mate van creativiteit. Creativiteit is niet alleen belangrijk voor ontwerpen, maar voor het hele leven. Ontwerpen is een geschikte manier om creativiteit in mensen aan te wakkeren. Je kijkt met andere ogen om je heen en ziet allerlei mogelijkheden om dingen te verbeteren. Je neemt ze niet meer vanzelfsprekend aan, maar realiseert je dat dingen ook anders hadden kunnen zijn, beter. Niet te vergeten: ontwerpen is gewoon leuk en spannend. Het gevoel van succes dat je hebt als jouw ontwerp het ineens blijkt te doen is onvergetelijk. Je bent er helemaal bij betrokken, met hoofd, hart en handen. Dat geldt dubbel als je het ook samen doet en dat gebeurt vaak bij ontwerpen. In dat samenwerken zit trouwens ook een waarde van ontwerpen: je moet als team goed op elkaar ingespeeld zijn om samen tot één beste oplossing voor een ontwerpprobleem te komen. Verschillende groepsleden hebben verschillende sterke kanten en die kunnen in de groep elkaar aanvullen en versterken. Kortom, leren ontwerpen heeft een waarde die niet vastzit aan een bepaalde opleiding of specifiek beroep. Ook en misschien vooral in het mbo is het zinvol om te leren ontwerpen. Ontwerpen doen we allemaal, omdat we op allerlei manieren situaties tegenkomen die anders en beter kunnen. Dat kan in een productieproces, bij het onderhouden en repareren van producten, in het erover communiceren, en natuurlijk ook bij het ontwerpen van producten zelf. Veel plezier dus als je zelf gaat ontwerpen!

DIRECT AAN DE SLAG IN DE KLAS MET ONTWERPEND LEREN? In de serie 21st century skills staan drie lesbrieven klaar over onderzoekend, ontwerpend en ondernemend leren. Download ze door de qr-code te scannen of bezoek: www.thiememeulenhoff.nl/mbo/het-nieuwe-mbo/gratis-lesbrieven


Update #4: Toekomst

DE IMPACT VAN TRENDS OP BEROEPEN SANDRA MATHIJSSEN Senior Trendonderzoeker bij SBB

De veranderingen op de arbeidsmarkt gaan snel en hebben gevolgen voor de context en de inhoud van beroepen. Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) verzamelt arbeidsmarktinformatie en publiceert onder meer digitale rapportages van trendonderzoeken. Deze informatie geeft onder andere input voor besluitvorming over de aanpassing van kwalificatiedossiers, vraagstukken die leven bij sectorkamers/marktsegment en beroepenonderzoek. Wat zijn de belangrijkste inzichten voor het mbo in de laatste rapportages? Zakelijke dienstverlening en veiligheid

faalt. Een technische helpdesk ondersteunt de monteur op afstand en kan de

Digitalisering heeft een grote invloed in het beroepenveld van financieel-

diagnose-apparatuur overnemen. Er is een afname van mechanisch onderhoud en

administratieve diensten. Computers kunnen dankzij smart automation,

een toename van elektronisch onderhoud. Meer elektronica zorgt voor complexere

computeralgoritmes en deep learning handmatige en cognitieve routinematige

systemen en daarmee meer vraag naar hoger en breder geschoold personeel. Het

taken automatiseren, die voorheen door mensen werden uitgevoerd. Vooral

werk van de medewerker op mbo-niveau 4 wordt complexer, het gaat de kant op

de vraag naar administratieve diensten komt onder druk te staan. Met name

van de elektromonteurs. ICT-kennis wordt belangrijker dan sleutelvaardigheid.

routinematige taken van management assistenten nemen af. Afspraken maken en het reserveren van ruimtes gaat gemakkelijker online en er zijn apps voor

Techniek en gebouwde omgeving

het melden van verzuim. Er is een verschuiving naar beroepen waarvoor een

Het grondstoffen- en klimaatakkoord hebben een grote impact op het

hoger opleidingsniveau wordt gevraagd, door toenemende complexiteit en

beroepsonderwijs. De koers op weg naar een duurzamere wereld bepaalt

taakverbreding. In de accountancy worden facturen vaker volledig elektronisch

uiteindelijk welke competenties, kennis en vaardigheden een student techniek en

geboekt. Het inboekwerk komt te vervallen. De controlerende functie en het

bouw moet bezitten. Momenteel is het nog onduidelijk uit welke oplossingen wordt

klantgericht werken worden belangrijker.

gekozen. Ook kunnen meerdere oplossingen tegelijk toegepast worden, zoals het overgaan op biogas en groene energie. Het is daarom van belang dat studenten de

Handel

energietransitie begrijpen en kennis opdoen over de verschillende alternatieven

Consumenten kopen niet alleen steeds meer online, maar doen dit ook vaker.

die de energietransitie (van het gas af) moeten helpen slagen, zoals (hybride)

Het vervagen van de grens tussen offline en online winkelen, oftewel omnichannel,

warmtepompen, warmtenetten, zonneboilers en geavanceerde ventilatiesystemen.

markeert het begin van een nieuw tijdperk waarin personalisatie en digitalisering naadloos samengaan. Belangrijke vaardigheden zijn: rekenvaardigheid en het

Voor het trendonderzoek wordt gebruik gemaakt van rapportages van o.a.

omgaan met grote hoeveelheid data en de blockchain technologie, onderzoek

brancheverenigingen, CBS en UWV en inzichten vanuit interviews. Ook de inbreng

skills, soft skills, digitale vaardigheden en flexibiliteit (de klant verwacht 24/7

uit de ‘Deel je kennis community’ waar vertegenwoordigers uit onderwijs en

contact en service). We moeten ons beseffen dat data centraal komt te staan en

bedrijfsleven relevante nieuwsberichten, informatie en rapportages uit de sector

dat het verzamelen, verwerken, interpreteren daarvan belangrijker wordt.

delen is van grote waarde. Wilt u ook bijdragen? Ga naar deeljekennis.s-bb.nl

Mobiliteit, transport, logistiek en maritiem

en word lid van de community van uw sector. De informatie in dit artikel is een samenvatting van de onderzoeksresultaten uit de laatste trendrapportages

Door het toenemende gebruik van elektronica en communicatiesystemen in

van de sector Techniek en gebouwde omgeving, Mobiliteit, transport, logistiek

nieuwe voertuigen neemt de complexiteit van de voertuigen toe en verandert

en maritiem, Handel, ICT en creatieve industrie, Zakelijke dienstverlening en

de inhoud van het vak van autotechnicus. Auto’s beschikken over (vergaande)

veiligheid en Specialistisch vakmanschap. De volledige rapportages vindt u op

zelfdiagnose- TIPS systemen; de monteur komt er alleen aan te pas als het systeem

www.s-bb.nl.

9


10

Het nieuwe mbo

HOE MOTIVEER IK MIJN STUDENTEN? We willen graag dat een student met plezier naar school gaat, betrokken is bij zijn leerproces en goede prestaties levert. Wat zegt de literatuur hierover en hoe krijg jij dat voor elkaar? Momenteel vindt een verschuiving plaats van een behavioristische benadering naar een benadering die intrinsieke motivatie vooropstelt (Schuit, de Vrieze & Sleegers, 2011). Het wordt belangrijker om aan te sluiten bij de intrinsieke motivatie van de

SHAUNA PLOMPEN Docent Omgangskunde bij ROC Midden Nederland Shauna Plompen is werkzaam als docente omgangskunde bij een mbo in Utrecht. Daarnaast runt ze het online platform blijvenleren.net en coacht ze collega docenten bij het toepassen van digitale didactiek in hun lessen. Als onderwijsadviseur helpt ze docenten en teams met het optimaliseren van lessen, het lesgeven en het vormgeven van een professionele leercultuur.

student. Het werk van Deci & Ryan wordt op dit gebied gezien als invloedrijk. Aansluiten bij de autonomie, betrokkenheid en competentie Deci & Ryan (2000) zijn bekend van de Zelfdeterminatie Theorie. Deze theorie

Je kunt ervoor zorgen dat je de student daadwerkelijk ziet en helpt om zelf de

stelt dat mensen naast hun fysieke behoeften, ook drie essentiële psychologische

controle te krijgen over zijn leerproces. Help een student zelf bij het vinden van

basisbehoeften hebben. Dat zijn de behoefte aan autonomie, betrokkenheid en

antwoorden, bijvoorbeeld door je oprechte interesse te tonen en door te vragen.

competentie. Wanneer deze behoeften vervuld zijn, presteren mensen beter. Ook zijn

De uitdaging is om samen met de student te blijven onderzoeken wat hij wil bereiken.

het belangrijke voorwaarden voor motivatie. Docenten kunnen invloed uitoefenen op de behoeftebeleving van hun

Zorg ervoor dat je studenten zich betrokken of verbonden voelen

studenten. Een behoefte-ondersteunende leerkrachtstijl zorgt ervoor dat jongeren

Als een student relationele verbondenheid ervaart, gaat het om het ervaren van

meer plezier ervaren. Daar staat tegenover dat een behoefte-ondermijnende aanpak

warme relaties met anderen en het zich opgenomen voelen in een breder sociaal

verband houdt met een meer gecontroleerde motivatie bij studenten. Soms gaat

netwerk. Jij kunt dit stimuleren door:

dit zelfs gepaard met opstandig verzet en passiviteit (Haerens, Aelterman, Van den Berghe, De Meyer, Soenens, Vansteenkiste, 2013).

1. Het perspectief van de student in te nemen. 2. Onvoorwaardelijke interesse en/of acceptatie te tonen.

Stimuleer de Growth Mindset

3. Te zorgen dat de studenten werken in een groep.

Volgens David Scott Yeager & Carol S. Dweck (2012) heeft ook de mindset van studenten invloed op hun motivatie. Ook al besteed je aandacht aan een klimaat

Door het perspectief van de student in te nemen, bouw je een warme relatie

waarin studenten zich goed voelen, ze de ruimte hebben om te kunnen kiezen en ze

op. Zorg ervoor dat de student zijn verhaal kan doen en laat hem merken dat er

zich competent zouden moeten voelen. Het kan zo zijn dat een student niet het idee

ondersteuning is. Het is belangrijk dat een student jouw onvoorwaardelijke interesse

heeft zich te kunnen ontwikkelen en dat belemmert de motivatie om te leren. Dit

of acceptatie heeft, zowel bij het bespreken van positieve als negatieve gedachten

laatste heeft te maken met impliciete plafonds. Een impliciet plafond is iets dat de

en gevoelens. Je kunt studenten in een groep aan bepaalde doelen laten werken; zo

student zichzelf oplegt en te maken heeft met wat de student denkt te kunnen. Deze

leren ze van elkaar en worden ze letterlijk onderdeel van een breder sociaal netwerk.

plafonds kunnen ervoor zorgen dat iemand stagneert bij het leren (Yeager & Dweck,

Dit laatste kan je doen tijdens de mentorlessen. Zorg ervoor dat je overzicht hebt

2012).

over waar men mee bezig is, zodat je de groep effectief kunt inrichten.

Zorg ervoor dat studenten betrokken zijn bij het leren

Geef je studenten het gevoel dat ze competent zijn

De literatuur beschrijft hoe het creëren van betekenisvol onderwijs kan bijdragen

Als een student zich competent voelt wil dat zeggen dat hij zich bekwaam voelt

aan de motivatie van de student. Volman (2011) beschrijft drie vormen of aspecten

om een gewenst resultaat neer te zetten. Een competentie-ondersteunende

van betrokkenheid: gedragsmatige betrokkenheid, emotionele betrokkenheid en

leerkrachtstijl kan je uitoefenen door:

cognitieve betrokkenheid. Het gaat erom dat leren een meerwaarde moet hebben voor de student, bijvoorbeeld omdat het bijdraagt aan zijn kansen en welbevinden.

1. Te werken met tussenliggende doelstellingen.

Studenten moeten actief kunnen deelnemen aan de les door er te zijn. Belangrijk

2. Vorderingen te bespreken en visueel te maken.

daarbij is dat studenten zich verbonden voelen met de lesstof en de school. Als ze

3. Te geloven in de capaciteiten van de student.

bereid zijn een mentale inspanning te leveren, ontstaat er cognitieve betrokkenheid.

4. Structuur te bieden door duidelijke verwachtingen te uiten.

Begeleiden bij gedemotiveerd gedrag

5. Constructieve feedback te geven aan de student.

Hoe zorg je ervoor dat een student zich autonoom, betrokken en competent voelt

Als een student een fixt mindset heeft en vindt dat hij dingen niet kan, kan jij kleine

en welke link kun je leggen met mindset? En wat kun je met deze theorieën om jouw

tussenstapjes aanbieden om succeservaringen te creëren voor de student. Ook de

studenten te helpen bij het maken van keuzes tijdens hun opleiding?

taal die je gebruikt bij het geven van feedback kan ervoor zorgen dat een student erin gelooft dat hij dingen kan bijleren.

Geef je studenten een gevoel van autonomie Als studenten autonomie ervaren, betekent dit dat zij een gevoel van psychologische vrijheid en keuze ervaren bij de uitvoering van een activiteit. Vansteenkiste en collega’s (2014) geven aan dat autonomie-ondersteuning gaat om het inbouwen van rationale en empathische keuzes. 1. Neem een empathische en nieuwsgierige houding aan. 2. Bevraag de motivatie van de student expliciet. 3. Geef studenten inspraak in de fasering van de les, het tempo van de les en de gekozen werkvorm. 4. Verduidelijk het “waarom” van regels. 5. Kies ervoor om uitnodigende taal te gebruiken, in plaats van dwingende taal.


Update #4: Toekomst

11

Mbo onderwijspanel – denk en help mee met de toekomst van het onderwijs Samen leren vernieuwen doen wij niet alleen. Samen met docenten en andere onderwijsprofessionals zijn wij dagelijks bezig met het ontwikkelen van leermiddelen voor de student van nu en de toekomst. Daarbij is de mening van docenten en onderwijsbestuurders van groot belang. In het onderwijspanel leggen we actuele thema’s aan je voor, zodat wij bij de ontwikkeling van lesmateriaal zo goed mogelijk kunnen aansluiten bij jouw wensen en behoeften.

Denk je met ons mee? Wil je ook meedenken en lid worden van ons onderwijspanel? Dat kan! Schrijf je in via www.thiememeulenhoff.nl/onderwijspanel. Maximaal één keer per kwartaal leggen we één beknopte vragenlijst aan je voor. Voor elk onderzoek waaraan je deelneemt, ontvang je punten. Als je genoeg punten hebt verzameld, kun je deze inwisselen voor een Bol.com-tegoed of doneren aan een goed doel.

Evenement agenda Wil je meer weten? Of wil je gratis proefmateriaal bestellen? Ga naar de website: www.thiememeulenhoff.nl/touchtech

EHBO Onderwijsdag 2 november - Nieuwegein

Dag van het MBO 18 november - Appeldorn

Schoolvak Nederlands 22 / 23 november - Zwolle

VMBO conferentie -Sardes 28 november - Nijkerk

Landelijke onderwijsdag Zorg en Welzijn februari - Putten

ThiemeMeulenhoff MBO evenement 19 maart

CVI management conferentie 1 april - Emmen

Onderwijsdag Techniek mei - Veenendaal


BIRGITTE

BART

WILLEM

NADIA

RICK

Accountmanager binnendienst

Contentontwerper

Senior marketeer

Marketing communicatie specialist

Business controller

THIEMO

MONIQUE

Sales

Portfoliomanager

DORINE

MARIJKE

MARK

Marketing communicatie specialist

Assistent contentontwikkeling

Business unit manager BO

AWOISKA

samen maken we

HET NIEUWE MBO Accountmanager binnendienst

ERIC

NIENKE

Algemeen directeur

Contentontwikkelaar

WENDY

MACHTELD

GIAN

Sales

Contentontwikkelaar

Sales

JANIEKE Colofon

Contentontwikkelaar

HRACH

DOE MEE

Uitgave van: ThiemeMeulenhoff Eindredactie: Jantien van Leeuwen / Dorine Zuidhoek / Monique Hulshoff Concept: Studio Fraaj Ontwerp: Studio Fraaj Fotografie: Tom Coehoorn / Gerlinde Schrijver / Carlijn Roessink / Sicco van Grieken / Monique Hulshoff Cover: Mathilde Karrér Deze editie kwam tot stand met medewerking van Mark de Jong / Dirk Meegens / Sandra Mathijssen / Shauna Plompen / Marc de Vries / Myrthe de Vries / Luuk Stadman Robaard. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Met een team van ruim 200 enthousiaste professionals uit het onderwijs en de praktijk maken we het nieuwe mbo. Sales

Copyright © 2019 ThiemeMeulenhoff

Profile for ThiemeMeulenhoff

Het Nieuwe MBO - ThiemeMeulenhoff  

Het mbo verandert, ThiemeMeulenhoff verandert mee. In deze mbo krant laten we o.a. docenten, onderwijsontwikkelaars en onderzoekers aan het...

Het Nieuwe MBO - ThiemeMeulenhoff  

Het mbo verandert, ThiemeMeulenhoff verandert mee. In deze mbo krant laten we o.a. docenten, onderwijsontwikkelaars en onderzoekers aan het...