Issuu on Google+

®

2013|2014 vwo

H. van der Meiden J. Roesink R.C. Seriese

geschiedenis De Republiek in een tijd van vorsten De Verenigde Staten en hun federale overheid 1865–1965 – oriëntatietoets – ruim 110 oefenvragen met uitwerkingen – samenvatting – begrippen – relevante personen – chronologisch overzicht – examen 2013-I


vwo geschiedenis

Voorwoord Wanneer je examen gaat doen, wil je natuurlijk vertrouwd zijn met de examenstof en het soort vragen dat je moet beantwoorden. Met deze EXAMENBUNDEL kun je je goed voorbereiden op het centraal examen geschiedenis voor het vwo. Het centraal examen bestaat uit twee onderwerpen: 1 De Republiek in een tijd van vorsten. 2 De Verenigde Staten en hun federale overheid 1865–1965. Voor beide onderwerpen biedt deze EXAMENBUNDEL een oriëntatietoets, een groot aantal oefenvragen met uitwerkingen, een samenvatting, een begrippenlijst, een overzicht van relevante personen, een chronologisch overzicht en literatuur- en internettips. Achter in de bundel is het examen 2013 eerste tijdvak opgenomen. Alle onderdelen samen zorgen ervoor dat je examentraining met deze EXAMENBUNDEL afwisselend is, maar wel heel doelgericht: in korte tijd een goed overzicht krijgen van de verplichte examenstof. Een oriëntatietoets bestaat uit vragen over de onderwerpen van het centraal examen. Op www.examenbundel.nl kun je de antwoorden invullen. Je krijgt dan per onderwerp een score en een persoonlijk advies over welke oefenvragen uit deze EXAMENBUNDEL jij vooral zou kunnen oefenen. Na het doornemen van de EXAMENBUNDEL kun je de Quickscan maken op www.examenbundel.nl. Dat is een digitale toets waarmee je snel je kennis test. Deze EXAMENBUNDEL geeft je volop de gelegenheid in je eigen tijd en in je eigen tempo met alle onderwerpen van de examenstof vertrouwd te raken. De uitwerkingen bij de oefenvragen zijn bedoeld om jezelf te controleren. Probeer eerst een opgave zelf te maken. Bekijk de uitwerking pas als je zelf een antwoord hebt gegeven. Raadpleeg ook andere onderdelen van deze EXAMENBUNDEL. Al doende leer je steeds meer over beide onderwerpen en oefen je de vaardigheden die voor het centraal examen geschiedenis van belang zijn. Het examen geschiedenis vwo wordt afgenomen op maandag 19 mei 2014 tussen 9.00 en 12.00 uur. We wensen je daarbij alvast veel succes. Wil je reageren op deze EXAMENBUNDEL of heb je suggesties, dan kun je ons mailen: vo@thiememeulenhoff.nl. Amersfoort, mei 2013 H. van der Meiden J. Roesink R.C. Seriese

De overheid stelt regels op die betrekking hebben op specifieke examenonderwerpen, de hulpmiddelen die je tijdens je examen mag gebruiken, duur en datum van je examen, etc. Hoewel deze EXAMENBUNDEL met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is samengesteld, kunnen auteurs en uitgever geen aansprakelijkheid aanvaarden voor aanwijzingen die betrekking hebben op publicaties van de overheid. Het is altijd raadzaam je docent of onze website www.examenbundel.nl te raadplegen voor actuele informatie die voor jouw examen van belang kan zijn.

© ThiemeMeulenhoff

3


vwo geschiedenis

Inhoud voorwoord

6 wat je moet weten over het centraal examen geschiedenis en staats­inrichting 2014 7 examentraining 11 begrippen geschiedenis

De Republiek in een tijd van vorsten 17 oriëntatietoets 25 schematisch overzicht oefenvragen 26 oefenvragen 57 uitwerkingen 66 samenvatting 85 begrippen 98 relevante personen 114 chronologisch overzicht 120 literatuur 121 internetsites De Verenigde Staten en hun federale overheid 1865–1965 125 oriëntatietoets 132 schematisch overzicht oefenvragen 133 oefenvragen 150 uitwerkingen 156 samenvatting 180 begrippen 199 relevante personen 213 chronologisch overzicht 220 literatuur 221 internetsites 225 examenopgaven 2013-I

© ThiemeMeulenhoff

5


de republiek

Examenbundel 2013 | 2014

bron 16  Een fragment uit de Unie van Atrecht uit 1579

De ondertekenaars van deze Unie beklagen zich erover dat de artikelen van de Pacificatie van Gent geschonden zijn. Vooral het punt waar het de godsdienst betreft. Hiermee is het rooms-katholieke geloof schade berokkend. Hoewel vele gewesten erop aandrongen de godsdienstkwestie te regelen heeft men niets gedaan … Wij zoeken een uitweg door een verzoening te zoeken met de katholieke koning, onze natuurlijke heer en vorst. Bron naar: Unie van Atrecht, 1579. bron 17  De Unie van Utrecht was een verbond tussen Gelre, Zutphen, Holland, Zeeland en de Friese Ommelanden tussen Eems en Lauwers. Ook aangesloten bij de Unie waren Venlo, Amersfoort, Yperen, Antwerpen, Breda en Brugge, het land van Strijen, Lier en Drenthe. Het doel was om de afspraken van de Pacificatie van Gent te versterken. Hier volgt een fragment uit de Unie van Utrecht.

Wat het punt van de religie betreft mogen Holland en Zeeland naar eigen goedvinden handelen. De andere gewesten kunnen een eigen regeling treffen zonder dat zij hierbij door een ander gewest belemmerd mogen worden. Dit echter op voorwaarde dat ieder persoonlijk vrij blijft in zijn geloof en men niemand – overeenkomstig de Pacificatie van Gent – om zijn geloof zal mogen gevangennemen of ondervragen. Bron naar: Unie van Utrecht, 1579.

24 Welke teleurstelling over de Pacificatie van Gent spreekt uit de Unie van Atrecht?

25 Is de Unie van Utrecht een uitdrukking van godsdienstvrijheid of van gewetensvrijheid? Leg je antwoord uit met behulp van bron 17.

26 Om welke twee redenen past de Unie van Utrecht niet bij de idealen van Willem van Oranje?

bron 18  Dit interview met Mia J. Rodriguez-Salgado werd gehouden door de Yorkshire Television voor het programma Elizabeth’s Pirates voor de Engelse zender Channel 4. Mia J. Rodriguez-Salgado is hoogleraar internationale geschiedenis aan de London School of Economics.

Yorkshire Television: Hoe belangrijk was de rol van Engeland op het wereldtoneel onder Elisabeth I? Mia J. Rodriguez-Salgado: Engeland speelde geen enkele rol van betekenis. Nee, dat is wat te extreem uitgedrukt. Engeland was op zijn retour toen Elisabeth in 1558 de troon besteeg. Het leek er ten tijde van Hendrik VIII sterk op dat Engeland een zeer belangrijke rol zou gaan spelen in de internationale politiek. De belangrijkste spelers in de internationale politiek waren destijds Frankrijk en Karel V en daarna zijn zoon Filips II (het is moeilijk om hun koninkrijk een naam te geven; het wordt wel Spanje genoemd, maar dit is een algemene term voor een enorm wereldrijk) in het westen en de Ottomaanse Turken in het oosten. Het leek er een tijdje op dat Engeland een beslissende rol zou kunnen spelen in de verhoudingen. Spanje en Frankrijk waren enorm aan elkaar gewaagd, dus een bondgenootschap met Engeland kon doorslaggevend zijn. De pogingen van Hendrik VIII om een dergelijk bondgenootschap te realiseren, waren jammerlijk mislukt. Engeland beschikte niet over de middelen of de wil om zich net zo sterk in oorlogen te manifesteren als Frankrijk en Spanje. Dit deed de reputatie van

36

© ThiemeMeulenhoff


vwo geschiedenis

Rooms-katholiek Calvinisten in een omgeving waar Rooms-katholiek de gevestigde religie is. Grieks-orthodox

samenvatting

Moslims in een omgeving waar Grieks-orthodox in de meerderheid is. Rooms-katholieken in een omgeving waar Anglicaans of calvinisme de gevestigde religie is.

Anglicaans Calvinistisch Luthers

Religie in Europa 1570. Frankrijk Felle geloofsstrijd en godsdienstoorlogen tussen katholieken en hugenoten. motief 1572: verzoeningspoging van de katholieke Franse koning: de zus van de koning trouwt in Parijs met de hugenoot Hendrik de Bourbon. gevolg Een moordpartij onder de hugenoten: de Bloedbruiloft. gevolg De godsdienstoorlogen gaan door. gevolg De plaatselijke heer of vorst bepaalt het geloof. Laatste katholieke erfgenaam voor Franse troon overlijdt. gevolg Er breekt een burgeroorlog uit om de Franse troon. Engeland 1558: Dochter van Hendrik VIII, Elisabeth I, wordt koningin. beleid Vervolging van protestanten wordt gestaakt. gevolg Katholieke opstanden. beleid Herstel van orde en rust in Engeland. gevolg Relatieve rust in Engeland. continuĂŻteit De Anglicaanse Kerk blijft de staatskerk. gevolg Felle kritiek van de paus en van Spanje op het beleid van Elisabeth I.

Š ThiemeMeulenhoff

73


Bundels voor al je vakken bestel je op

www.examenbundel.nl

examenbundels

vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo

Duits Engels Frans Nederlands biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde economie geschiedenis m&o maatschappijwetenschappen

978-90-06-08030-8 978-90-06-08031-5 978-90-06-08029-2 978-90-06-08028-5 978-90-06-08032-2 978-90-06-08036-0 978-90-06-08035-3 978-90-06-08033-9 978-90-06-08034-6 978-90-06-08037-7 978-90-06-08038-4 978-90-06-08040-7 978-90-06-08039-1 978-90-06-08041-4 978-90-06-08042-1

Meer kans van slagen met de Examenbundel! De Examenbundel bevat oefenexamens met uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen.

978-90-06-07377-5 978-90-06-07380-5 978-90-06-07381-2 978-90-06-07382-9 978-90-06-07383-6 978-90-06-07384-3 978-90-06-08045-2 978-90-06-07875-6 978-90-06-07379-9

Meer kans van slagen met Samengevat! Samengevat biedt je een helder en beknopt overzicht van alle examenstof.

De bundel is speciaal samengesteld voor dit schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof. Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

vwo

samengevat

vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo vwo

biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B wiskunde C aardrijkskunde economie m&o

Engels in de praktijk Duits in de praktijk Frans in de praktijk

978-90-06-07397-3 978-90-06-07396-6 978-90-06-07398-0

examensurvivalgids

978-90-06-07633-2

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

Engels/Duits/Frans in de praktijk zijn theorieboekjes die geworteld zijn in de praktijk. Met een compacte uitleg van grammatica en vele voorbeeldzinnen. De Examensurvivalgids geeft je structuur in het leren en plannen in je examenjaar.


Examenbundel vwo geschiedenis