Issuu on Google+

2013|2014

havo

M. Reints P. Merkx

Nederlands

– theorie voor het centraal examen met ruim 70 oefenopgaven – oriëntatietoets – 12 examens met uitwerkingen – met examen 2013-I


havo nederlands

Voorwoord Met deze examenbundel kun je je goed voorbereiden op het centraal examen voor het vak Nederlands op niveau havo. Je kunt met deze examenbundel je leesvaardigheid oefenen in je eigen tijd en in je eigen tempo. De

examenbundel

bevat de volgende onderdelen:

oriëntatietoets

Je kunt beginnen met een oriëntatietoets. Deze toets geeft je een beeld van je kennis van de examenstof. De antwoorden vind je op www.examenbundel.nl. Na het invullen van je scores krijg je een handig studieadvies.

deel 1

Hier vind je een overzicht met theorie, gebaseerd op het examenprogramma. In de eerste paragraaf staat beschreven wat je kunt verwachten op het centraal examen. Ook is er een lijst opgenomen met woorden die veel in examens voorkomen. Dit overzicht wordt gevolgd door oefenopdrachten om te toetsen of de theorie is begrepen, met daarachter de uitwerkingen.

deel 2

In dit deel staan twaalf examens die zijn voorzien van uitwerkingen met duidelijke toelichtingen.

deel 3

Hierin vind je nog het examen 2013-I zonder uitwerkingen. De antwoorden vind je op www.examenbundel.nl. Op deze site kun je nog veel meer gratis oefenexamens downloaden.

bijlagen

Achter in deze bundel staan tabellen om je cijfer te bepalen voor de in deel 2 opgenomen examens. Ook vind je er een register waarbij je examens kunt zoeken op onderwerpen uit de theorie.

Op www.examenbundel.nl staat een Quickscan, een digitale toets, waarmee je snel je leesvaardigheid test en waarbij je een goed studieadvies krijgt voor verdere examentraining met de examenbundel. Ook vind je er heel veel gratis oefenexamens die je kunt downloaden. Het centraal examen Nederlands havo 2014 wordt afgenomen op dinsdag 13 mei tussen 13.30 en 16.30 uur. De makers van de examenbundel wensen je daarbij alvast heel veel succes! Voor reacties, zowel van leerlingen als van docenten, houden wij ons graag aanbevolen. Mail naar vo@thiememeulenhoff.nl. Amersfoort, mei 2013

Opmerking De overheid stelt regels op die betrekking hebben op de specifieke examenonderwerpen in 2014, de hulpmiddelen die je tijdens je examen mag gebruiken, duur en datum van je examen, etc. Hoewel deze examenbundel met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is samengesteld, kunnen auteur en uitgever geen aansprakelijkheid aanvaarden voor de aanwijzingen die betrekking hebben op publicaties van de overheid. Het is altijd raadzaam je docent of onze website www.examenbundel.nl te raadplegen voor actuele informatie die voor jouw examen van belang kan zijn. © ThiemeMeulenhoff

3


Examenbundel 2013 | 2014

Inhoud 3 voorwoord

oriĂŤntatietoets

7 nagaan wat je nu kunt 9 opgaven

13

deel 1

het centraal examen: theorie met oefenopgaven

15 1 het centraal examen 16 2 signaalwoorden/signaalzinnen 17 3 tekstsoort, schrijfdoel, intentie van de schrijver 19 4 citeren, eigen woorden 21 5 hoofdgedachte, hoofdvraag 23 6 functie van tekstgedeelte 27 7 standpunten en argumenten 29 8 redeneringen (of: argumentaties) 30 9 drogredenen 32 10 beoordelingsvragen 34 11 samenvatten 36 12 veelvoorkomende woorden in de examens 40 oefenopgave A 44 oefenopgave B 49 uitwerkingen

53

deel 2

het centraal examen: twaalf examens met uitwerkingen

examen 2004-I 55 tekstverklaring: Gezin in de tang 61 samenvatting: Het gevaar van minder privacy 64 uitwerking examen 2005-I 69 tekstverklaring: Ban de armoede 74 samenvatting: De reiziger en de toerist 76 uitwerking examen 2006-I 82 tekstverklaring: Geluk 88 samenvatting: Niets mag ons overkomen 91 uitwerking examen 2007-I 97 tekstverklaring: Ape, nut, Mies 104 samenvatting: Angstig Nederland 107 uitwerking examen 2008-I 12 tekstverklaring: Scharrelwild 1 118 samenvatting: Kunstmest voor het brein 122 uitwerking examen 2009-I 128 tekstverklaring: Een nieuw gelijkheidsideaal 134 samenvatting: Maak de burger niet rijker, maar gelukkiger! 137 uitwerking examen 2009-II 42 tekstverklaring: Bemoeiziek 1 150 samenvatting: De markt van het grote vergeten 154 uitwerking

4

Š ThiemeMeulenhoff


havo nederlands

deel 3

examen 2010-I 160 tekstverklaring: Hoera! Een nieuw klimaat 166 samenvatting: De prijs van privacy 170 uitwerking

243

examen 2011-I 176 tekstverklaring: De multitasker als informatiejager 183 samenvatting: Zoek de verschillen 187 uitwerking

examen 2013-I 45 tekstverklaring 2 samenvatting

examen 2011-II 93 tekstverklaring: Wij weten het beter 1 200 samenvatting: De groene autorace 203 uitwerking

examen 2012-I 08 tekstverklaring: De misdaadparadox 2 215 samenvatting: Bambi en het aah-gevoel 219 uitwerking

het centraal examen: examen 2013-I zonder uitwerkingen

bijlagen cijferbepaling cijferbepaling tekstverklaringen cijferbepaling samenvattingen register

examen 2012-II 25 tekstverklaring: Denken moet je leren 2 232 samenvatting: Incidenten worden niet voorkomen door steeds nieuwe regels 236 uitwerking

Š ThiemeMeulenhoff

5


Examenbundel 2013 | 2014

examen havo Nederlands 2012-I Tekst 1 1 tekst

De misdaadparadox

5

10

15

20

25

30

35

40

(1) Stel, je woont in een grote stad en bent een jaar of 25. Je rekent er niet op, maar je weet dat het een keer kan gebeuren: je fiets wordt gestolen, er wordt bij je ingebroken of je wordt op straat beroofd en zelfs bedreigd met een mes. Als het jou gebeurt, ben je geschokt over hoe erg het is. De impact is onverwacht groot en de klap ijlt lang na. Maar je bent er niet verbaasd over dát het is gebeurd. Of, stel, je bent zestig en je woont in een boerderij op het platteland. De deur zit meestal niet op slot. Je kent iedereen in het dorp. En dan wordt er ingebroken. Je bent geschokt: iemand is in je huis geweest en heeft aan je spullen gezeten. De impact is groot. Maar daarbij komt dat je er verbaasd over bent dát het is gebeurd. (2) De criminaliteit in Nederland daalt al jaren. Toch voelt een meerderheid van de bevolking zich onveiliger dan tien jaar geleden. Hoe is dat te verklaren? Naarmate er minder criminaliteit is in je omgeving, neemt de tolerantie af voor wat er gebeurt. Zo beschrijven criminologen de ‘veiligheidsparadox’. Die paradox werd in 2002 in het boek De veiligheidsutopie beschreven door criminoloog Hans Boutellier. De paradox verklaart hoe het kan dat het volgens de cijfers al jaren veiliger wordt in Nederland, maar dat mensen zich niet veiliger voelen. (3) Criminaliteit en veiligheid zijn geen statische begrippen. Ze veranderen en zijn onderhevig aan modes. In de jaren vijftig en zestig werd nog actief opgetreden tegen souteneurs en uitbaters van bordelen. Vanaf 2000 kun je in Nederland legaal een bordeel runnen. Het omgekeerde geldt voor de verkoop

45

50

55

60

65

70

75

80

85

van paddo’s. Tien jaar geleden werden overal in het land smartshops geopend die legaal hallucinogene paddenstoelen konden verkopen. Maar sinds de minister voor Gezondheidszorg in december 2008 het paddoverbod heeft ingevoerd, is het verkopen ervan strafbaar. Ook de beleving van criminaliteit verandert. Veroorzaken scheldende hangjongeren overlast of bedreigen ze buurtbewoners? (4) Vrijwel dagelijks worden cijfers gepubliceerd over misdaad, gedetineerden en recidive. Er zijn echter slechts enkele langlopende onderzoeken naar criminaliteit die iets zeggen over structurele ontwikkelingen. Misschien wel de belangrijkste is de slachtofferenquête. Sinds 1980 vraagt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) mensen of zij het afgelopen jaar te maken hebben gekregen met criminaliteit. “De introductie van die enquête is symbolisch voor een verandering in het denken over criminaliteit”, zegt Bert Berghuis, raadadviseur bij het ministerie van Justitie. Hij verzamelt en analyseert al decennia criminaliteitscijfers. “Tot het midden van de jaren zeventig was er eigenlijk heel weinig aandacht voor slachtoffers van criminaliteit. De dader was altijd het uitgangspunt: die moest opgepakt en gestraft of behandeld worden. Het slachtoffer stond daar helemaal buiten.” Nu hebben slachtoffers spreekrecht in de rechtszaal. Maar de introductie van de slachtofferenquête markeert niet alleen een kentering in het denken over criminaliteit. Bijna dertig jaar na de introductie zijn deze gegevens een belangrijk uitgangspunt voor beleidsmakers en wetenschappers. De politie baseert

208 HA-1001-a-12-1-b

2

lees verder ►►►


uitwerking

2012-II

Examenbundel 2013 | 2014

we steeds meer willen en daarom steeds minder tijd hebben en je krijgt nieuwe fenomenen als keuzestress en ‘infobesitas’ (…).’ (regels 149-156) Het tekstfragment voegt daar de verklaring van Rosa-Maria Koolhoven aan toe: ‘Via blogs, Twitter en Facebook wil ze constant op de hoogte blijven van wat er gebeurt. (…) Het is haar angst dingen mis te lopen.’ 1p

14 C Zie regels 164-173: ‘Helder denken brengt structuur in al die informatie: het betekent goed observeren, de verzamelde informatie ordenen en pas daarna tot een oordeel komen. Wie helder denkt, kan hoofd- en bijzaken van elkaar onderscheiden, is zich bewust van mogelijke denkfouten en staat open voor nieuwe gezichtspunten.’

3p

15 1 Denken is een vaardigheid / is aan te leren. 2 Je moet denken van jongs af aan doen. 3 Je moet denken/denkvaardigheid oefenen. Voor reden 1 zie regels 213-216: ‘Metacognitieve vaardigheden als besluitvaardigheid, rationele afwegingen maken en van perspectief kunnen wisselen zijn aan te leren.’ Voor redenen 2 en 3 zie regels 223-226: ‘(…) veel denkvaardigheden zijn ambachtelijk van aard en zijn te leren door er veel mee te oefenen en door er jong mee te beginnen.’

1p

16 B In het slot van alinea 15 lees je een algemene uitspraak: ‘Helder denken is niet alleen een kwestie van talent of aangeboren intelligentie.’ (regels 217-219) ‘Integendeel’ zelfs (zie regel 219). Het argument: ‘(…) intelligente mensen zijn vaak luie denkers, juist omdat ze zich overal uit weten te kletsen.’ (regels 219-221) Maar dat intelligente mensen vaak luie denkers zijn, kun je niet zomaar veralgemenen tot de uitspraak dat alle intelligente mensen te lui zijn om helder te kunnen denken.

1p

17 het nieuwe vak denken op school Zie regels 252-257: ‘Docenten, wetenschappers, (…) eenieder die zich geroepen voelt, vragen we met ons te hameren op de noodzaak van helder denken als een nieuw vak op school.’

2p

18 We laten ons te veel leiden door emoties/emotionerende beelden uit de (moderne) media. Tekstfragment 2 maakt duidelijk dat we niet rationeel zijn doordat emoties ons meer overtuigen dan statistiek: ‘Rationeel is het niet, maar spectaculaire en emotionele evenementen vinden we als bewijsmateriaal overtuigender dan statistische frequenties.’ Daarbij worden we beïnvloed door de media: ‘De invloed van de media kan hier moeilijk worden overschat.’ Dit zou ook een argument kunnen zijn voor denken als schoolvak. Je antwoord mag niet meer dan 20 woorden tellen.

3p

19 1 Het is goed/nuttig dat we leren op heldere wijze te denken / dat er aandacht is om mensen helder te leren denken. / We moeten leren om helder te denken. 2 Helder denken moet je leren op school / zou een schoolvak moeten zijn. De schrijvers stellen een paar keer uitdrukkelijk dat denken een schoolvak zou moeten zijn: ‘Denken moet een serieus vak worden op school (…).’ (regels 31-33) En: ‘Om deze redenen moet denken een serieus vak worden op school.’ (regels 189190) 238

© ThiemeMeulenhoff


Bundels voor al je vakken bestel je op

www.examenbundel.nl

examenbundels

havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo havo

Duits Engels Frans Nederlands biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B aardrijkskunde economie geschiedenis m&o maatschappijwetenschappen

978-90-06-08015-5 978-90-06-08016-2 978-90-06-08014-8 978-90-06-08013-1 978-90-06-08018-6 978-90-06-08022-3 978-90-06-08021-6 978-90-06-08019-3 978-90-06-08020-9 978-90-06-08017-9 978-90-06-08024-7 978-90-06-08023-0 978-90-06-08025-4 978-90-06-08026-1

Meer kans van slagen met de Examenbundel!

978-90-06-07368-3 978-90-06-07371-3 978-90-06-07372-0 978-90-06-07373-7 978-90-06-07374-4 978-90-06-08044-5 978-90-06-07868-8 978-90-06-07370-6

Meer kans van slagen met Samengevat!

De Examenbundel bevat oefenexamens met

uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen.

De bundel is speciaal samengesteld voor dit schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof.

Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

havo

samengevat

havo havo havo havo havo havo havo havo

biologie natuurkunde scheikunde wiskunde A wiskunde B aardrijkskunde economie m&o

Engels in de praktijk Duits in de praktijk Frans in de praktijk

978-90-06-07397-3 978-90-06-07396-6 978-90-06-07398-0

examensurvivalgids

978-90-06-07633-2

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

Samengevat biedt je een helder en beknopt overzicht van alle examenstof.

Engels/Duits/Frans in de praktijk zijn

theorieboekjes die geworteld zijn in de praktijk.

Met een compacte uitleg van grammatica en vele voorbeeldzinnen.

De Examensurvivalgids geeft je structuur in het leren en plannen in je examenjaar.


Examenbundel havo Nederlands