Page 1

2013|2014

vmbo gt

drs. E.J. van der Schoot drs. A.N. Leegwater

biologie - ruim 170 examenopgaven gerangschikt op onderwerp met hints en uitwerkingen - oriĂŤntatietoets - drie examens met hints en uitwerkingen - examen 2013-I


vmbo gt biologie

Voorwoord Met deze examenbundel kun je je goed voorbereiden op het schoolexamen en het centraal examen voor het vak biologie vmbo-niveau. De examenbundel bevat de volgende onderdelen: Deel 1: Hier vind je per examenonderwerp een aantal (bewerkte) examenopgaven met uitwerkingen. In de uitwerkingen staan de antwoorden en de daarbij horende toelichtingen. Bij vrijwel alle vragen zijn hints gegeven om je, waar nodig, op weg te helpen. Oriëntatietoets: Deze bestaat uit vragen over alle onderwerpen die in 2014 centraal geëxamineerd worden. Zo kun je nagaan of je de basisbegrippen van de examenonderwerpen beheerst. De antwoorden vind je op www.examenbundel.nl. Na het invullen van je scores krijg je een handig studieadvies. Deel 2a: In dit deel staan enkele complete examens met hints en uitwerkingen. Deel 2b: Hierin vind je het integrale examen van 2013, eerste tijdvak, zonder uitwerkingen. De antwoorden vind je op www.examenbundel.nl. Achterin deze bundel vind je tabellen om je ‘cijfer’ te bepalen en een onderwerpregister. Op www.examenbundel.nl kun je gratis nog veel meer oefenexamens downloaden. Er is ook een Quickscan, een digitale toets waarmee je snel (vooraf) je kennis test en waarbij je een goed studieadvies krijgt voor verdere examentraining met de examenbundel. Met deze examenbundel kun je oefenen voor het examen in je eigen tijd en in je eigen tempo. Oefenen houdt in dat je probeert een opgave eerst zelf te maken. Lukt dat niet, bekijk dan de hint die bij deze vraag hoort (zie de bladzijde na de opgaven). Pas daarna controleer je jouw antwoorden met de uitwerkingen. Je kunt je vaardigheid om examenopgaven te maken vergroten door het boek samengevat te gebruiken. In dat boek wordt de examenstof per onderwerp overzichtelijk gemaakt en uitgelegd. Voor reacties, zowel van leerlingen als van docenten, houden wij ons graag aanbevolen. Mail naar vo@thiememeulenhoff.nl Amersfoort, mei 2013

Opmerkingen * Hoofdstukken of vragen die gemarkeerd zijn met een ‘sterretje’ (*) zijn alleen bestemd voor het schoolexamen. Het centraal examen vmbo biologie 2014 wordt afgenomen op donderdag 15 mei tussen 13.30 en 15.30 uur. De makers van de examenbundel en samengevat wensen je daarbij alvast heel veel succes.

vervolg op pagina 4

© ThiemeMeulenhoff

3


Examenbundel 2013 | 2014

De overheid stelt regels op die betrekking hebben op specifieke examenonderwerpen, de hulpmiddelen die je tijdens je examen mag gebruiken, duur en datum van je examen, etc. Hoewel deze examenbundel met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is samengesteld, kunnen auteur en uitgever geen aansprakelijkheid aanvaarden voor aanwijzingen die betrekking hebben op publicaties van de overheid. Het is altijd raadzaam je docent of onze website www.examenbundel.nl te raadplegen voor actuele informatie die voor jouw examen van belang kan zijn.

4

Š ThiemeMeulenhoff


vmbo gt biologie

Inhoud 3 voorwoord 6 tips

deel 1

oefenen op onderwerp 1 Cellen en stofwisseling (K4) opgaven 9 • cellen en weefsels 13 • stofwisseling van cellen 16 hints - uitwerkingen

* 2 Schimmels en bacteriën (K5)

20 opgaven 24 hints - uitwerkingen

9 Voortplanting (K12) opgaven 140 • voortplanting bij mensen 148 • voortplanting bij planten 155 hints - uitwerkingen

opgaven 27 • ordening 35 • plantenfuncties 42 • ecosystemen 51 hints - uitwerkingen

11 Bescherming en antistoffen (V1)

177 opgaven 180 hints - uitwerkingen

12 Gedrag (V2)

183 opgaven 188 hints - uitwerkingen

oriëntatietoets

3 Planten en dieren (K6)

10 Erfelijkheid en evolutie (K13)

opgaven 161 • erfelijkheid 167 • evolutie 171 hints - uitwerkingen

nagaan wat je nu weet 195 opgaven

deel 2a

* 4 Mens en milieu (K7)

examens met uitwerkingen

63 opgaven 72 hints - uitwerkingen

Examen 2011-I

* 5 Houding, beweging en conditie (K8)

207 opgaven 227 hints - uitwerkingen

6 Het lichaam in stand houden (K9)

237 opgaven 256 hints - uitwerkingen

78 opgaven 85 hints - uitwerkingen

opgaven 88 • voeding en vertering 93 • bloedsomloop 99 • uitscheiding: longen, lever, nieren 106 hints - uitwerkingen

Examen 2012-I

Examen 2012-II 265 opgaven 285 hints - uitwerkingen

deel 2b

* 7 Bescherming en huid (K10)

114 opgaven 118 hints - uitwerkingen

8 Reageren op prikkels (K11) opgaven 121 • zintuigen 126 • zenuwstelsel 131 • hormonale regeling 133 hints - uitwerkingen

*

niet-uitgewerkt examen Examen 2013-I 297 opgaven

bijlagen

cijferbepaling onderwerpregister

Dit onderwerp behoort niet tot de lesstof voor het centrale examen 2014.

© ThiemeMeulenhoff

5


vmbo gt biologie

Examen vmbo gt biologie 2012-I Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.

PCD PCD is de afkorting van de naam van een erfelijke ziekte. Bij iemand met PCD kunnen de trilharen in de luchtwegen het slijm niet goed afvoeren.

1p

1 Geef de naam van een deel van de luchtwegen waarin zich trilharen bevinden.

1p

2 Om het opgehoopte slijm uit de luchtwegen te verwijderen moet iemand met PCD vaak hoesten. Verandert de inhoud van de borstkas als je hoest? A nee B Ja, de inhoud van de borstkas wordt groter. C Ja, de inhoud van de borstkas wordt kleiner.

1p

1p

1p 4 Bij de helft van de mensen met PCD komt een verkeerde ligg 3 Bij veel mannen met PCD komt ook een afwijking aan de zaadcellen voor. Door borst- en buikholte voor. Organen die normaal links liggen, b de ziekte bewegen dan de zweepharen van de zaadcellen niet goed. Daardoor rechts en omgekeerd. Dit noemt men een ‘gespiegelde’ liggin zwemmen de zaadcellen minder goed. In de afbeelding wordt de romp weergegeven, van voren gez → Leg uit waardoor dit een verminderde vruchtbaarheid tot gevolg heeft. zijn met een letter aangegeven.

4 Bij de helft van de mensen met PCD komt een verkeerde ligging van organen in borst- en buikholte voor. Organen die normaal links liggen, bevinden zich dan rechts en omgekeerd. Dit noemt men een ‘gespiegelde’ ligging van de organen. In de afbeelding wordt de romp weergegeven, van voren gezien. Vier plaatsen zijn met een letter aangegeven. Welke letter geeft de plaats aan waar de lever ligt bij iemand met een gespiegelde ligging van de organen? A letter Q B letter R C letter S D letter T

Welke letter geeft de plaats aan waar de lever ligt bij iemand gespiegelde ligging van de organen? A letter Q B letter R C letter S D letter T 237


hints

2012-I

Examenbundel 2013 | 2014

Hints bij examen 2012-I

1 Hoesten versterkt het effect van de trilharen.

2 Bij hoesten gaat lucht naar buiten.

3 Waar moeten de zaadcellen naar toe?

4 Je ziet de romp van voren.

5 Vogel R, een grutto, heeft geen zwemvliezen.

6 Een voedselketen begint met een producent (meestal een plant).

7 Hoeveel gram 'mosselvlees' bevat één mossel?

8 De buis van Eustachius loopt naar de keelholte.

9 Lopen door ondiep water gaat niet zo snel als normaal.

10 Schakelcellen liggen geheel in het centrale zenuwstelsel.

11 Waar zorgen rode bloedcellen voor?

12 Bloed dat van de dunne darm afkomt, bevat weinig zuurstof.

13 Bij actieve immuniteit onthoudt je lichaam welke antistoffen zijn gemaakt.

14 Inenten gebeurt om te voorkomen dat je ziek wordt door besmetting.

15 Welke diagrammen lijken het meest op elkaar?

16 Een merel leeft in een beperkt gebied (bv. in een aantal aangrenzende tuinen).

17 In de erfelijkheidsleer wordt dominantie aangegeven met een hoofdletter.

18 Maak een kruisingsschema met de kans voor elke nakomeling.

19 Welke bloedgroep bevat geen antigenen?

20 Mutatie is een ander woord voor verandering.

21 Een vrouw heeft twee X-chromosomen in elke lichaamscel.

22 Chlamydia is een bacterie.

23 Er staat de prostaat, dus is er één.

24 Wat is de functie van een eileider?

25 De boonvormige organen zijn de nieren.

26 Waar precies wordt de melk gemaakt?

27 Melkpoeder is brandbaar, dus melk bevat energie.

28 Tel hoeveel kleine hokjes er zitten tussen 0 en 10 op de y-as.

29 Kun je vet zien bij een oppervlakkig wondje?

30 Onderweg neemt het bloed zuurstof op.

31 Elk type virus heeft unieke antigenen.

32 Waar takt de kransslagader van af?

33 In slagaders is de bloeddruk hoger dan in aders.

34 Met behulp van zo'n lijst kan een protocol gemaakt worden.

35 Zoek voor het eerste antwoord in de regel waarin sv staat in kolom 1.

36 Zoek het hoogste getal op in kolom as.

37 Hoe komen de vliegen op het spoor van mannetjeskrekels?

256

© ThiemeMeulenhoff


vmbo gt biologie

2012-I

uitwerking

Moedermelk

25 A De hypofyse zit midden onder de hersenen. Letter Q geeft de schildklier aan, letter R geeft de alvleesklier aan, letter T geeft een bijnier aan.

26 C Hormoon 1 regelt dat kliercellen melk produceren. De cellen aangeduid met V zijn kliercellen die melk afgeven aan de grijs gekleurde holte. Door haarvat T wordt bloed met voedingsstoffen en zuurstof aangevoerd. Door samentrekking van spiercellen (U) wordt de melk afgegeven aan afvoerbuis W, die samen met andere afvoerbuizen naar de tepel gaat.

27 Voor de verbranding of Voor het maken van (voedings)stoffen in de melk. Voor het uitscheiden van melk door de kliercellen is energie nodig; melk bevat ook melksuiker en voor de aanmaak hiervan is glucose nodig.

28 Moedermelk van de mens: vetgehalte: 3%; suikergehalte: 6,6%. Ga vanaf het punt, waar mens bij staat, recht omlaag en lees daar het suikergehalte af. Als je vanaf dit punt naar links gaat, kun je het vetgehalte aflezen.

29 C Vet wordt opgeslagen in bindweefselcellen onder de huid en om organen. Het dient als isolatie tegen kou, beschermt tegen stoten en is tevens brandstofvoorraad. Ook de lederhuid die over het onderhuids bindweefsel ligt, bestaat voor een groot deel uit bindweefselcellen; in de lederhuid liggen onder meer talgklieren, zweetklieren, haarwortels, bloedvaten, zenuwen, zintuigen. De opperhuid aan de buitenkant bestaat uit twee delen: de kiemlaag die op de lederhuid ligt en naar buiten overgaat in de hoornlaag.

Blauwtong

30 C Vanuit de huid stroomt het bloed door een adertje naar een holle ader van de grote bloedsomloop. Vervolgens komt het in de kleine bloedsomloop en stroomt het door de rechter harthelft naar de longen. Vandaar gaat het bloed naar de linker harthelft, het begin van de grote bloedsomloop. Vervolgens stroomt het bloed door de aorta en de halsslagaders naar de tong.

31 (minstens) twee. Elk virustype draagt andere antigenen. of Tegen elk virustype moeten (specifieke) antistoffen gevormd worden. Een bypass

32 Zuurstofrijk; het bloed is afkomstig uit de aorta of stroomt naar de hartspier toe. Het bloed uit kransslagaders voorziet de hartspier van voedingsstoffen en zuurstof.

33 Voorbeelden van verschillen in bouw: • Een ader heeft een dunnere wand. of Een slagader heeft een dikkere wand. • In een ader bevinden zich kleppen. of In een slagader bevinden zich geen kleppen. Alleen aan het begin van de aorta en de longslagader zijn kleppen aanwezig.

© ThiemeMeulenhoff

261


Bundels voor al je vakken bestel je op

www.examenbundel.nl

examenbundels

vmbo gt Nederlands vmbo gt Engels vmbo gt Duits vmbo gt Frans vmbo gt wiskunde vmbo gt biologie vmbo gt nask 1 vmbo gt nask 2 vmbo (k)gt aardrijkskunde vmbo gt economie vmbo (k)gt geschiedenis vmbo gt maatschappijleer 2

978-90-06-08000-1 978-90-06-08003-2 978-90-06-08001-8 978-90-06-08002-5 978-90-06-08005-6 978-90-06-08012-4 978-90-06-08006-3 978-90-06-08007-0 978-90-06-08008-7 978-90-06-08010-0 978-90-06-08009-4 978-90-06-08011-7

Meer kans van slagen met de Examenbundel! De Examenbundel bevat oefenexamens met

uitleg bij de antwoorden, zodat je leert tijdens het oefenen.

De bundel is speciaal samengesteld voor dit schooljaar, dus je oefent altijd de juiste stof.

Test je kennis met de OriĂŤntatietoets en kijk voor meer tips om te slagen op www.examenbundel.nl.

Digi-Trainer vmbo-b en vmbo-k: Nederlands, Engels, biologie, nask, wiskunde en economie. Digi-Trainer vmbo-gt: biologie. Voor meer informatie: www.digi-trainer-online.nl.

vmbo gt

samengevat

vmbo kgt vmbo kgt vmbo gt vmbo kgt vmbo kgt vmbo kgt

biologie nask 1 nask 2 wiskunde aardrijkskunde economie

examensurvivalgids

978-90-06-07362-1 978-90-06-07360-7 978-90-06-07361-4 978-90-06-07365-2 978-90-06-07364-5 978-90-06-07363-8 978-90-06-07633-2

Al onze uitgaven zijn verkrijgbaar via de erkende boekhandel.

Meer kans van slagen met Samengevat!

Samengevat biedt je een helder en beknopt overzicht van alle examenstof.

De Examensurvivalgids geeft je structuur in het leren en plannen in je examenjaar.


Examenbundel vmbo biologie  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you