Issuu on Google+

Nummer 9, jaargang 97, mei 2013

www.jsw - o n l i n e . n l Jeugd in School en Wereld Vakblad voor het basisonderwijs, speciaal onderwijs en opleiding

Focus op schrijfonderwijs Aansluiten bij zwakke rekenaars Omgaan met kinderen uit nieuwe gezinnen Meer aandacht voor wetenschap en techniek


colofon JSW Jeugd in School en Wereld Onafhankelijk vakblad voor het basisonderwijs, speciaal onderwijs en opleiding Jaargang 97, nummer 9/2013 ISSN 0165 – 6260 © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort, 2013 Redactieadres JSW Postbus 400 3800 AK Amersfoort [T] (033) 448 34 54 [F] (033) 448 39 99 [E] jsw@thiememeulenhoff.nl [I] www.jsw-online.nl Persberichten naar: jsw@thiememeulenhoff.nl Hoofdredacteur Iris van den Berg Bureau- en webredactie Anne Firet Redactie Tjalling Brouwer (redactievoorzitter), Martin Bootsma, Michelle Clement, Karen van Kooten, Mark van der Pol, Magda van der Wulp Medewerkers Gerard Dümmer, Vincent Klabbers, Marieke Baselmans, Bianca Pannekoek, Joop Stoeldraijer, Jos Walta Abonnementenbeheer JSW Abonneeservice Postbus 2238 5600 CE Eindhoven [T] 088 2265 243 [E] jsw@mijntijdschrift.com Abonnementsprijzen Regulier abonnement: € 64,95 Studentenabonnement: € 34,95 Proefabonnement (3 nummers): € 12,95 Los nummer: € 9,50 Combi-abonnement JSW en HJK: € 94,95 (25% korting) Alle prijzen zijn incl. BTW en porti binnen Nederland. Woont u in het buitenland? Neem dan contact op met abonnementenbeheer. Abonnementen kunnen op elk gewenst moment ingaan. Opzeggingen 1 maand voor het aflopen van het abonnementsjaar. Bij niet tijdige opzegging wordt het abonnement automatisch verlengd.

Focus op schrijfonderwijs

6

Bea Pompert en Rienkje van der Eijnden

Scholen moeten meer focus op schrijfonderwijs leggen, meent de onderwijsinspectie. Op basisschool Octant is schrijven een goede gelegenheid om je eigen verhaal op papier te krijgen. Hoe krijgt het schrijfonderwijs hier vorm?

12

Aansluiten bij zwakke rekenaars

Marjolijn Peltenburg en Marja van den Heuvel-Panhuizen

Er bestaan veel vragen over de leermogelijkheden van leerlingen met een rekenachterstand. Zijn rekenzwakke leerlingen in staat om flexibel te rekenen door hun oplossingsaanpak aan te passen aan kenmerken van een opgave?

Advertenties Recent BV Joop Slor (joop@recent.nl) Ray Aronds (ray@recent.nl) Postbus 17229 1001 JE Amsterdam [T] 020 3308998 Ontwerp lay-out FIZZ reclame + communicatie – Meppel Vormgeving FIZZ reclame + communicatie – Meppel Foto omslag Vincent van den Hoogen Fotografie Druk Ten Brink – Meppel Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j° het Besluit van 23 augustus 1985, Stbl. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor meer informatie over het gebruik van muziek, film en het maken van kopieën in het onderwijs zie www.auteursrechtenonderwijs.nl.

Rubrieken www.jsw Van de stapel Uitgelicht Lezersactie Praktijk Schoolweek Open boek Gereedschap

10 16 22 24 25 30 36 42


Inhoudsopgave

18

Kinderen uit nieuwe gezinnen Corrie Haverkort

Steeds meer kinderen groeien op in een samengesteld gezin, bestaande uit ouder en stiefouder. Welk beleid voer je als school ten aanzien van kinderen en ouders uit nieuwe gezinnen?

32

Aandacht voor wetenschap en techniek

Juliette Walma van der Molen, Sandra van Aalderen-Smeets, Erik Groot Koerkamp, Gerard Venneman en Meike Grol

De leesinloop

38

Lucie Visch

Ouderbetrokkenheid is voor steeds meer scholen een speerpunt. Wat doe je als school om ouders erbij te betrekken? Op basisschool de Avonturijn lezen ouders elke woensdag足 ochtend voor in de onder- en middenbouw.

Kinderen zitten vol met vragen. Hoe reageer je hier als leerkracht op? In dit artikel lees je hoe je met eenvoudige middelen onderzoekend denken kunt stimuleren.

Voordeel voor abonnees 17 Cadeau bij een abonnement 29 Verwacht in JSW 46

JSW 9 mei 2013

5


Taal

Focus op schrijfonderwijs

Echt schrijven op Octant Scholen moeten meer focus op schrijfonderwijs leggen, meent de onderwijsinspectie. Op basisschool Octant is schrijven een goede gelegenheid om je verhaal op papier te krijgen. Hoe krijgt het schrijfonderwijs hier vorm?

Bea Pompert is directeur en nascholer bij De Activiteit, landelijk centrum voor ontwikkelingsgericht onderwijs Rienkje van der Eijnden is intern begeleider bij ICBS Octant in Assendelft

S

cholen richten zich bij de verbetering van het taalonderwijs veelal op lezen en woordenschat en veel minder op schrijven en mondelinge communicatie, aldus de onderwijsinspectie. De inspectie ziet hierin een risico voor verschraling van het taalonderwijs (Inspectie van het Onderwijs, 2012). Op slechts 32 procent van de scholen is volgens de inspectie de schrijfdidactiek in orde. Op deze scholen geven leerkrachten duidelijke schrijfopdrachten, plaatsen die in een betekenisvolle context en geven daarbij instructie en feedback. Deze procesgerichte didactiek ziet de inspectie als een belangrijk verbeterpunt voor alle scholen. Ook de rol van de leerkracht, het afstemmen op verschillen tussen kinderen en de aandacht voor evaluatie en verbetering van het schrijfonderwijs worden benoemd als aandachtspunten. Basisschool Octant in Assendelft heeft hard gewerkt aan de verbetering van het schrijfonderwijs. Hier is schrijven geen schoolse, saaie taak uit een taalboekje, maar een goede gelegenheid om je eigen verhaal op papier te krijgen. Kinderen weten dat zij, met hulp, mogen schrijven over wat zij belangrijk vinden en voelen dat zij daar nooit te klein of te ‘taalzwak’ voor zijn. Ze hebben plezier in het schrijven van teksten en worden steeds betere schrijvers. Hoe krijgt het schrijfonderwijs op Octant vorm? Eerst spreken, dan schrijven Schrijven omdat je iets te vertellen hebt. Daar begint het mee. Elke schrijfactiviteit begint daarom met ‘op verhaal komen’. Aan de leerkracht de taak om te zorgen dat elk kind iets te vertellen heeft. De leerkracht brengt de kinderen ‘op verhaal’ en organiseert gesprekken om te leren in grote kring, kleinere groepjes of tweetallen.

6

JSW 9 mei 2013

Het is muisstil in de groep van juf Myanou. Alle kinderen zitten in een kring om haar heen en luisteren hoe zij met haar hoofdkussen van thuis en haar knuffel van vroeger vertelt hoe ze het lekkerste slaapt in haar eigen bed. De kleuters zien het helemaal voor zich. Als Myanou hen aankijkt en vraagt: ‘Heb jij ook een lekker bedje?’, is de stilte weg. Veel kinderen reageren direct. ‘Wacht,’ zegt juf, ‘we gaan het aan elkaar vertellen.’ Vlot worden tweetallen gevormd van taalvaardige en minder taalvaardige leerlingen. Dan komen de verhalen los in de tweetalgesprekjes. De leerkracht luistert naar enkele tweetallen en stelt centraal verdiepende vragen. Alle kinderen komen zo op verhaal en hebben iets te vertellen. Zij kunnen nu hun eigen bed tekenen, zoals zij er ´s avonds lekker inkruipen. In kleine groepjes worden de tekeningen bekeken en besproken. De leerkracht vraagt steeds wat de kinderen willen schrijven. Als het verhaal duidelijk is, gaan ze aan de slag. Er ontstaan krabbelboodschappen en fonetische en conventionele schrijfsels. Myanou vult aan of schrijft wat het kind dicteert. De tekeningen en teksten vormen samen een boek waaruit nog heel lang voorgelezen wordt. Schrijven hoort er altijd bij Het team van Octant werkt volgens de uitgangspunten van Ontwikkelingsgericht Onderwijs. Binnen thema’s die zes tot acht weken duren, nemen kinderen deel aan activiteiten die betekenis voor hen hebben en waarvan zij veel leren. Lezen en schrijven horen daar altijd bij. De kinderen schrijven om met anderen te communiceren, waarbij ieders persoonlijke verhaal van belang is. Ze maken bijvoorbeeld een verhalen-


boek om uit voor te kunnen lezen, reclame om klanten in hun bakkerij te krijgen en een informatiebord bij hun tentoonstelling. De leerkracht plant schrijfactiviteiten in. Activiteiten om ‘op verhaal’ te komen, instructielessen, schrijfmomenten, leesmomenten en feedback­ rondes. Door te schrijven, je verhaal terug te lezen, het aan een ander voor te lezen, feedback te ontvangen en dan weer verder te schrijven wordt de tekst steeds beter. De kinderen zoeken al schrijvende naar oplossingen voor problemen van tijd en plaats, doel en handelingen, feit en fictie. Zo ontwikkelt lees- en schrijfvaardigheid en tekstbegrip zich hand in hand. Schrijven verbonden aan kennis Leerkracht Myanou roept kennis en ervaring op die de kinderen al in huis hebben. Bij het schrijven van teksten over eigen ervaringen is dit genoeg. Als kinderen ouder worden, schrijven zij ook nog over eigen ervaringen, maar wordt er ook van hen verwacht dat zij schrijven op basis van andere bronnen. Dit is schrijven om te leren. Door te schrijven ga je beter nadenken over je onderwerp. Waarover schrijf je precies? Wat kun je kwijt over je onderwerp? Je ordent de ideeën en kennis die je hebt en ook wat je nog niet weet. Dit helpt om het onderwerp beter te begrijpen, vast te leggen en terug te halen. Om goed te kunnen schrijven over onderwerpen waar je nog niet veel van weet, zal in de fase voorafgaand aan het schrijven eerst kennis en ervaring moeten worden opgehaald en aangebracht. Bij juf Sabrine gaat het over de VOC. De klas wordt een zeemanskroeg waarin de kinderen hun zeemansverhalen voorlezen aan de genodigde ouders. De leerkracht oriënteert de kinderen op de tijd van de VOC, zodat zij kunnen schrijven binnen deze historische context. Er worden filmpjes bekeken, teksten gelezen, voorwerpen bestudeerd. De groep bezoekt de Bataviawerf om te zien hoe een zeeschip uit de zeventiende eeuw gebouwd werd. Als de kinderen hebben gezien hoeveel mensen nodig zijn aan boord van zo’n schip, hoe klein de verblijfruimtes van de bemanning zijn en hoeveel hout er in het schip zit, kunnen zij zich levendig voorstellen wat het betekende als er brand aan boord was. Hun verhalen worden vervolgens rijk en verbeeldend én daarbij historisch verantwoord.

stem van de leerling tot ontwikkeling kan komen en heeft tegelijkertijd aandacht voor het leren toepassen van schrijfconventies. In de voorbereiding bedenkt de leerkracht waar het om gaat en wat accent krijgt. Zij verzorgt ondersteuning en instructie gericht op drie gebieden: • schrijfproces en schrijfstrategieën; • schrijversvakmanschap; • schrijfvaardigheden en technische aspecten.

De leerkracht doet ertoe De leerkracht ontwerpt betekenisvolle en rijke schrijfactiviteiten. Zij zorgt ervoor dat de eigen

De leerkracht doet voor of gebruikt teksten van anderen als voorbeeld. Zij geeft directe instructie over zinsbouw, spelling en handschrift. Als ➔

Vincent van den Hoogen

en Ieder kind kan e auteur worden

JSW 9 mei 2013

7


Kies zelf je welkomstgeschenk t.w.v. € 15,- op Educatheek.nl

10X t.w.v.

€ 95,-

+

Toegang digitaal archief

+

Cadeaubon t.w.v.

€ 15,-

Samen voor € 64,95*

Blijf op de hoogte en neem een abonnement JSW informeert je over de laatste ontwikkelingen in het basisonderwijs en vertaalt deze naar de praktijk • Hét vakblad voor leerkrachten in het basisonderwijs • Actueel en praktijkgericht • Toegang tot online archief met vakinformatie • Iedere maand lezersacties, kortingen en andere voordelen • Gerestylde inhoud op basis van lezersonderzoek •M  et iedere maand interessante vakinformatie, praktische tips voor in de klas, prikkelende columns, kant-en-klare lessen, recensies en boekentips

Tijdelijk aanbod!

Educatheek.nl cadeaubon t.w.v. € 15,- als welkomstgeschenk! Als je nu een abonnement neemt, ontvang je gratis een educatheek.nl cadeaubon t.w.v. € 15,-. Hiermee kun je zelf je welkomstcadeau uitkiezen uit het grootste leermiddelenassortiment van Nederland.*

Een extra abonnement op JSW voor thuis? Nu tijdelijk naast 25% korting op de reguliere abonnementsprijs een ENJOY giftset t.w.v. € 14,95 cadeau bij een thuisabonnement. Kijk op pagina 50 voor dit tijdelijke aanbod!

Abonneren? Ga naar www.jsw-online.nl of bel 088-2265243 Geldig t/m 1 september 2013 of zolang de voorraad strekt.


JSW juni 2013 (97-09)