Page 1

៣ ព. ស. ២៥៥៥ ថ្ងៃ ៧ ។ ៧ ឆ្នាด ថោះ ំ ดត្រស ី ័ក ត្រូវនង ឹ ថ្ងៃទី ០៤ ខែមង ិ នា គ. ស. ២០១១

ក្េញផាយរបចា ំ្ប្តរហ៍រាល់ថ្ថៃអាទិត្យ

ឆ្នាទំ ី ០២ ថលែ ២២/ ខែកថោយឥរគរ ិ ថ្ងៃ

The Prey Nokor News

WWW.PREYNOKORNEWS.BLOGSPOT.COM

៦២ ឆ្នា ំខ្មែរក្រោមមំក្រ ើបំរះពីនឹមអាណានិគមយួន យយង ើ ទាមទារអ្វៗ ី ដែលជារបស់យយង ើ ។

យយង ើ មន ិ បានទាមទារអ្វៗ ី ដែលមន ិ ដមនជារបស់យយង ើ យោះយេ ។ គិរមក្ដល់នងងទី ០៤ ដខមង ិ ុោ ឆ្នប ំ

ក្លកាមក្ឡយ ើ ។ ការលបគល់ដដនដីក្មភុជា

ដខយរក្លកាមជាក្លចន ើ លរូវដបក្ក្ខធចខធី

ននទវា ី មភុជាក្លកាម ិ បារា ំង លបគល់ដដនដក្

ក្ឃញ ើ អំពអ ី រថចររ ិ គរ ិ ដរផលលបក្ោជន៍

ក្ៅក្ធឝទា ើ ហាន ពលរដឌដខយរក្លកាមលរូវសាវប់

ក្លកាម នង ិ ជាក្ពលគលមប់ ៦២ ឆ្នប ំ ននការ

ពលអាណានិគមនិយម

ក្ៅឥណូ ឍ ចិន

ទី ០៧ ដខក្ក្កដា ឆ្នប ំ ១៩៧៦ រដាឌភបា ិ ល

ក្លកាមជាមាចស់ទក្ ី មភុជា ឹ មាចស់ដីននដដនដក្

បក្ងករ ួ ក្ៅថ្ន សាធា ើ ជារដាឌភបា ី យ ិ លងយម

២០១១ ក្នះ ជាក្ពលគលមប់ ៦២ ឆ្នបគ ំ រ់ ក្ដាយខុសចោប់ ឲ្រយួនលរួរលាក្លើដខយរ ក្របំ ើ រះរបស់ដខយរក្លកាម ពន ី ម ឹ អាណានគ ិ ម យួន ។ នងងទី ០៤ ដខមង ិ ុោ ឆ្នប ំ ១៩៤៩

កាលពី ៦២ ឆ្នបម ំ ន ុ លបធាោធប ិ របា ី រា ំង

ក្ោក្ វា៉ ង សង់ អូរយ៉ ី ូល បានចុះហរទ

ក្លកាមឲ្រក្ៅឲ្រយួនក្នះ ផ្ទធល់ខួ នរបស់ វ បារា ំង

ឆវុះបញ្ចចង ំ ឲ្រ

ក្បុងការពលងក្ ី ឥទនិ

ក្ដាយមន ិ បានគិរដល់សុខទុក្ខ របស់ដខយរ ក្លកាម ក្ឡយ ើ ។

ក្លកាយពលី ពរ ថិ រណ៍លបគល់ដដនដី ឹ កា

ក្លខាក្លើលិខរ ិ ចុះក្លខ 49 / 733 លប

ក្មភុជាក្លកាមក្នះមក្

រដឌក្វៀរណាមននអររ ី ក្សថច បាវ ដាយ

រផងដ ឹ ោំក្ដាយលបធានរដឌ បាវ ដាយ ូ ក្

គល់ដដនដក្ ី មភុជាក្លកាមក្ៅឲ្ររដាឌភបា ិ ល

( Bao Dai ) គជា ថិ រណ៍អយុរធ ថិ ម៌ ឺ លពរ ឹ កា មួយដដលបារា ំង

នង ិ យួនបានក្ធឝើក្ឡង ើ

ទាំងទទឹងទស ក្ដាយគ្មយនការយល់លពម ិ និងដង ឹ ឮ

ពីសំណាក្់ពលរដឌដខយរក្លកាម

រាប់ោនោក្់ជាមាចស់លសុក្ននដដនក្មភុជា

រដាឌភបា ិ លរដឌក្វៀរ

សារលគ្មប់ដបក្

ក្ដាយ

លពះសងឃលរូវបានក្ក្ណឍ

ក្លោះសស្ររគមទុក្ខឥរលសាក្លសានថ ។ នងង យួនខាងក្ជង ើ និងរផង ូ

បានឯក្ភាពគ្មប

រណរដឌសងគមនយ ិ មក្វៀរណាម ដដលដឹក្ ោំក្ដាយរបបក្ុមុ យន យ ស ិ ថ រហូរដល់សពឝ

នងង ។ រយៈក្ពល ៦២ ឆ្នប ំ ក្នវងមក្ក្នះ

ណាម ចាប់ពីដខសលសបទី ១៧ មក្ខាង

ដខយរក្លកាមបានក្លកាក្ក្ឡង ើ ក្ដើមផទាមទារ ី

ដដលមានបារា ំងនង លទបានក្ធឝើ ិ អាក្មរក្គ្មំ ិ

ណាក្់អាណានគ ិ មយួនជាបនថបោធប់ ដរ

សស្ររគម នង ឹ រដាឌភបា ិ លសាធារណរដឌលប

ក្សរភាព នង ី ិ ភាពមាចស់ការខវួនឯង ពីសំ ការការទាមទារក្ោះ

លរូវបានរបបលគប់

ជាធប ិ ក្រយរក្វៀរណាម ចាប់ពីដខសលសប

លគងក្វៀរណាមបស្ររកបរបវញក្ដាយអំ ក្ពើ ិ

ធានរដឌ ហូ ជី មញ ថ លឲ្រវរថ ិ បានបណា

ត្ក្ៅទំព័រ ៤ / ៥

ទី ១៧ ក្ៅទិសខាងក្ជង ើ ដក្ ឹ ោំក្ដាយលប

ហង ិ ាោ៉ងនលពនផស ។

សាររប្់ ក្ោក ក្ោ គឹម ថុង អធិបត្ី្ហព័នធខ្មែរកមពជាក្រោមនា ទិវា ០៤ មិថុនា ុ ក្បុងឱកាសខួបទី ៦២ ននទវា ិ បារា ំង

គក្លគងជាងឆ្នបម ំ ុនៗ ។ ដខយរក្លកាមក្ៅជំ

លរួរលាដខយរក្លកាមក្ោះ ពីលបក្ទសកាណា

នងងលបវរថិសាស្រសថមយ ួ ដ៏ក្មយងងឹររបស់ដខយរ

លបគល់ដដនដក្ ី មភុជាក្លកាម

ក្ៅឲ្រយួន

ដា កាលពីនងងទី ១៥ ដខឧសភា ក្ោក្ ក្ា គម ងុង អធប ឹ ិ រនី នសហព័ននដខយរ ក្មភុជាក្លកាម (Khmers KampucheaKrom

Federation)

បានក្ចញសារ

លិខរ ិ ើ ផរី ំឭក្ក្ឡង ិ មួយក្ដម ើ វញ

អំពីលពឹរថិ

ការណ៍ដ៏សំខាន់មយ ួ ក្នះ ដដលមានខវឹម សារក្ដម ើ ទាំងលសុងដូចខាងក្លកាម ។

ការរ ំឭក្ខួបនងងបារ់បង់ទឹក្ដីក្មភុជា

ក្លកាម ឆ្នបក្ំ នះ កាន់ដរមានភាពគលគឹក្

បានលបារពនពិធីរ ំឭក្នូវ

ជាហូរដហចាប់ាង ំ ពីចុងដខឧសភា ក្រៀង

ក្ៅ ។ អបក្នក្ោបាយ វទរ ិ ុ និង អិនក្ធើ

Ban Ki-moon "ែញំន ឹ ជត្មុញឲ្យ ុ ង

>៣

ទងនឹងនងងទី ០៤ ដខមង ិ ុោ សលមាប់ជា

ជំនយ ួ សរិអារមយណ៍ ជូនសាធារណជន ដូចរក្ៅ ។

រដាឌភបា ិ យួន បាន ិ ល នង ិ លបវរថវិ ទូ

ដណរក្៏បានផសពឝផាយ អំពលី ពឹរកា ថិ រណ៍

មានក្ចរោបំក្ភវច

ាងោមសហព័ននដខយរក្មភុជាក្លកាម

លគូបក្លងៀនយួន

និង

ពាោមបនវំ

នងងទី ០៤ មង ិ ុោ ោ៉ងក្ក្ោះក្ោយ ។

ក្រឿងក្គរបយក្ដដនដ ីដខយរក្មភុជាក្លកាម ។ ឹ

លពះក្រុណា ខញុំបាទ សូ មដងវងអំណរគុណ

ដល់ឧរថមសិក្ា

ខញុំ

ចំក្ោះទក្ងឝើដល៏ បនពក្នះរបស់បងបអូនរួម ជារិ ។ ក្រុណា

ក្ហើយក្ឆវៀរក្ពលក្នះ ខញុំលពះ

ខញុំបាទ

សូ មក្លើក្យក្នូវខវឹម

ក្វៀត្ណាម

ព័ត្៌មាន ពភពថោកត្រូ វខរស្តាប់... ិ

វញព ិ ិភពក្ោក្

សារសំ ខាន់ៗននលពរ ថិ រណ៍ ដដលទាក្់ ឹ កា

អំពី ថសាែ បាវ ោយ ឬ ថងវៀង ផុក វិ ន ទវី

ាំងពីថ្នបក្់ក្ុមារដាឌន

ក្គបានបញ្ចុ ះបញ្ចូ ល

សិសានុសិសសឲ្រក្ជឿថ្ន ទឹក្ដដី ប៉ក្នរី រី ត្ក្ៅទំព័រ ២

ក្ោក្ ក្ា គម ឹ ងុង អធិបរស ី ហព័នដន ខយរក្មភុជាក្លកាម ។

រពឹត្រិោរណ៍ ០៤ មិថុនា >៤

ខែែរថត្ោមថៅជុំវិ ញពភ ិ ពថោករំឭក ែួប ៦២ ឆ្នា ំ ទិវា ០៤ មង ិ ុនា

>៦

ភូមិសាស្ត្រកមពជាក្រោម ុ

កំណាពយ ពូជមាន់ជល់..."គ" រពូជ... ថៅខរត្សឡាញ់...

>៧

អំពី ទត្ី កុងថ្ត្ពនគរ ឬ ទីត្កុងហូជីមុិញ

>៨


សារព័ត្៌មាន ថ្រពនគរ ថ្ងៃយៅរ ៍ ៣ យកត ើ ដែយេសឋ ឆ្ននយំ ោះ ត្តស ី ័ក ព. ស. ២៥៥៥ ត្តូវនង ឹ ថ្ងៃេី ០៤ ដែមង ិ ុោ គ. ស. ២០១១

សារលិមិត្ រ ំក្ល ិ ចូលដដី ខយរបនថច ិ មថងៗ

ត្ពីទំពរ័ ១ (Tay Nam Bo) ននលបក្ទសក្វៀរណាម ជាលទពសមផរថិ ដដលជីដូនជីាក្គបាន កាប់ឆ្នករនលពទំក្នរ ឬជាលទនផលននសននិ

សញ្ចដជាក្លចើន ដដលអបក្ដឹក្ោំដខយរបាន លពមក្លពៀង

នរណាហា៊ននិោយ

ខុសពីក្នះនឹងលរូវក្គក្ចាទថ្នខាយង ំ

ចង់

បំផ្ទវញមរ ិ ថភាពក្វៀរណាម-ក្មភុជា ។ ក្រកា ើ រពរ ិ

ននលពរ ថិ រណ៍លបវរថិ ឹ កា

ដីក្មភុជាក្លកាម

ជាលទនផលននយុទន

នយ ិ មន័យថ្ន

ដផនការវារទីមក្ទិស

សាស្រសថវាោ៉ងណា ? ការបារ់បង់ដដន សាស្រសថរបស់ជនជារិអណា ត ម

ដដល

ខាងរផង ូ (Nam Tiến) ក្ដាយសំ អាង ក្ៅក្លើក្ល់លផចព ិ ីរោ៉ងគឺ ១/

នក្ោបាយចំណងក្មលរីភាព

(Tình hữu Nghị Anh Em) ២/

នក្ោបាយអក្ោថលបក្វសន៍

(Dân đi trước nhà nước đi sau) ។ ាមដផនការក្នះ ក្ៅឆ្នប ំ ១៦២០

ប៉ុដនថ

ដដលដឹក្ោំក្ដាយឯក្ឧរថម សឺង សាន

រាប់បញ្ចូ លក្មភុជាក្លកាម ជាមួយក្មភុជា ទាំងមូលគឺមានដខយរដរមួយ

គ្មយនការ

ក្ៅ

រំបន់លពះសួ គ្ម៌ (Bà Rịa) លរោំងចរឝ (Biên Hoà) នង ិ ដូននណ (Đồng Nai) ។ ក្នះជាក្លើក្ទីមយ ួ ក្បើក្ផវូវឲ្រយួន

ននរាជរដាឌភិ

ក្ៅទលី ក្ុងបា៉រស ើ ផជ ី ក្ដម ី ំទាស់នង ឹ សភា បារា ំង

ឲ្រផ្ទអក្ការសក្លមចចិរថរបស់រដឌ

ដបងដចក្ ក្លើ-ក្លកាមក្ទ ។ បោធប់មក្

សភាបារា ំង

ដដលបានយល់លពមលប

ក្ូស័ងសុី ន

ក្ោះ ។ ដរការរវា៉ ក្ោះ មន ិ លរូវបានរដាឌ

បារា ំង បានដាក្់ក្មភុជាក្លកាម ក្ៅថ្ន

គល់ក្មភុជាក្លកាម

អស់រយៈក្ពល ៩០ ឆ្នបគ ំ រ់ រហូរដល់

ភបា ិ លបារា ំងក្ធឝា ើ មក្ឡយ ើ ។

ជាអាណានគ វ ិ មរបស់ ខួ ន

ឆ្នប ំ ១៩៤៩ ។ នងងទី ០៨ ដខមោ ី

ឆ្នប ំ ១៩៤៩

លបធាោធិបរីបារា ំង វា៉ ងសង់ អូរយ៉ ី ូល

(Vincent Auriol) នង ិ ក្សថចយួន បាវ ដាយ

(Bảo-Đại) បានចុះក្ិចចលពម

ក្លពៀងមួយក្ៅថ្ន Elysee

ក្ិចចលពមក្លពៀង

ក្បុងក្ោះ បារា ំងយល់លពមលប

គល់ក្មភុជាក្លកាម

(បារា ំងៈC o c h i n

chine, យួនៈNam Kỳ) ក្ៅឲ្រយួន ក្ហើយយួនលពមបក្ងកើររដាឌភបា ិ លក្យៀក្ ណាមមួយ

ក្ៅក្បុងលក្ុមសហភាព

ការលបគល់ក្មភុជាក្លកាមក្ៅ

បានហុចនដឲ្រយួនចូលមក្រក្សុី

ឈមនឹងការប៉ុនប៉ងក្លបលរបាក្់ ពីលប

សួ គ្ម៌ ោឆ្នប ំ ១៨៥៩ លបវរថិវទូ ិ ដរងដរ

លុ ក្លុ យនលពនគរ ចរឝលរោំង និងលពះ

Ngọc Vạn)

ក្ជដាឌទី ២ ។ ចំណងក្មលរីភាពក្នះ

បាលក្មភុជា បានបញ្ជូ នលបរិភូមយ ួ លក្ុម

សក្មថចនក្រារថម សីហនុ

បារា ំងក្ៅថ្ន រដឌក្យៀក្ណាម (Quốc

ជាមួយក្សថចដខយរ ជ័យ

ដខយរទាំងមូល លរូវរួមគ្មប ការោរបូរណ

រហូរមក្ទល់ក្ពលបារា ំងចាប់ក្ផថើមចូល

អធិរាជ ក្ងឝៀង បានក្រៀបអភក្ិ សក្សបំយួន ក្ងឝៀង ផុក្ ង៉ុក្ វា៉ ង (Nguyễn Phúc

នងងទី ២៥ ដខក្មសា ឆ្នប ំ ១៩៤៩

Gia Việt Nam) ។ បារា ំងសងឃមថ្ន ឹ

ឲ្រក្សថច

ឲ្រក្ៅក្យៀក្ណាម

នងងទី ០៤ ដខមង ំ ៩៤៩ ិ ុោ ឆ្នប១

លបធាោធិបរីបារា ំង វា៉ ងសង់ អូរយ៉ ី ូល បានលបកាសជាផវូវការនូវសនឌិសញ្ចដ លប

គល់ដដនដីក្មភុជាក្លកាម និងលបជាពល រដឌដខយរក្លកាមរាប់ោនោក្់ ក្ៅឲ្រក្សថច ក្យៀក្ណាម បាវ ដាយ លគប់លគង ។ ក្នះជាលិខិរមរណៈសលមាប់ទឹក្

ដីក្មភុជាក្លកាម ។ ក្ទាះជាោ៉ងណាក្៏

ក្ៅឥណូ ឍ ចិន ។

ក្មភុជាក្លកាមក្ទៀរ ។

ទីពីរ លបជានុរាស្រសថដខយរក្លកាម លរូវ

យល់ថ្ន ដខយរក្យើងក្ៅជាមាចស់ក្លើដដន

ដីដដលយួនក្ៅថ្ន “ណាមប៊ូ” (Nam Bo) ក្ៅក្ឡយ ក្ហយ ើ ើ សិទនិរបស់ក្យង ើ ក្ោះក្សារ

ក្៏បានអងគការសហលបជា

ជារិទទួលសាគល់ផងដដរ ។ មុននឹងបញ្ច ប់

ខញុំលពះក្រុណា ខញុំ ំ ិងសដមថង បាទសូ មឱនកាយថ្នឝយបងគន នូវក្រញ្ដូ ាធម៌ ចំក្ោះ ននលពះវរសមណៈ ី

វញ្ច ័ ន ិ ដ ណក្ខន

និងវរបុ ី រសដខយរលគប់

ជំោន់ដដលបានក្ធឝើពលិក្មយ ក្ដើមផរក្ា ី ពូជពងសននក្ខមរជារិ ។

ក្ពលក្វោអាចក្ធឝឲ្ ើ រទក្ ឹ ទក្នវក្ម

ដល់ធមយជារិដដដល ។ ោ៉ងណាមញ ិ

ទំហឹងដដដល ។

ខញុំលពះក្រុណា ខញុំបាទ ចារ់ទុក្ថ្ន

ការចងចាំ

នូវនងងបារ់បង់ដដនដក្ ី មភុជា

លបុងលបយ័រប ក្ៅក្ពលបចចុបផនប និងក្ៅ

របស់ពក្ ួ ក្ុមុ យន យ ស ិ ថនយ ិ ម ហូ ជី មញ ិ

ដូច

លបជាជារិដខយរ ក្ៅដរជំទាស់ោ៉ងក្ពញ

ក្៏មន ិ បានយល់លពមក្ទ ក្ហើយឥឡូវក្នះ

ស័ងសុី ន

លពមទាំងទប់សាករ់ឥទនិពល

ក្ុំឲ្រហន ិ ក្ហាច

គងគរងក្គ្មក្ ី

ក្លកាមដដលក្នវងក្ៅ ៦២ ឆ្នប ំ ក្ហើយ

ក្ៅដដនដីក្ូ

ក្ទសជិរខាង

ដដលសពឝនងងក្ំពុងដរលប

ក្ដាយរាជរដាឌភបា ិ លក្មភុជា កាលក្ោះ

បាវ ដាយ ក្គអាចនឹងរក្ានូវឥទនិពល របស់ខួ នបានយូ វ រអដងឝង

ភាពទឹក្ដី

ក្ោះ ជាឱកាសសលមាប់ក្យើងភាញក្់រឭក្

ក្៏បដ៉ នថដល ី ោប់ដដលទក្នវ

ក្ោះក្ក្ក្ណឍក្ឡើង

ក្ៅដរជាគំនរផល

ក្ទាះជាក្ពលក្វោក្នវងផុរពី

លពឹរថិ

ការណ៍ នងងទី ០៤ មង ំ ៩៤៩ ិ ុោ ឆ្នប១ រាប់រយឆ្នបក្ំ ទៀរ ក្៏ក្ូនក្ៅដខយរក្លកាមក្ៅ

ដររស៊ូមន ិ ដដលរួញរាមថងណាក្ឡើយ គឺ រស៊ូរហូរដល់បានសក្លមច ៕

ជក្ោខ្មែរកមពជាក្រោមអមត្ៈ ុ

អោគរននលបក្ទសជារិ ។

ទីមយ ួ អបក្ដឹក្ោំនិងលបជានុរាស្រសថ

្ស្តរាមពាកយ្ំដីរវាងេិន និងក្វៀត្ណាមក្លើក្រឿងរបជុំ ក្ោះ Spratleys វញ ិ

ក្វៀរណាម

និងចន ិ បានក្ចាទគ្មបក្ៅ ក្ៅមក្ក្ៅចុងសបាថហ៍ ក្នះ ជុំវញ ិ

ឧបផរិថក្ហរុ ដដលក្ក្ើរមានក្ៅជិរលបជុំ ក្កាះអធក្ S p r a t l e y s នង ិ រណ៍ ិ Paracels ។

ក្ៅលពឹក្នងងក្ៅរ ៍ ទី ២៨ ដខឧសភា រដឌមស្រនីថការទូរក្វៀរណាម បានក្ចាទចិន ថ្ន

បានរ ំក្ោភអធប ិ ក្រយរខវួន

ោ៉ង

ធងនធ ់ ងរ ក្ដាយបានក្លបើោវាលោរចន ិ មក្ ការ់ផ្ទថច់ដខសកាបរបស់ ក្បា៉ល់រក្ ុ រក្ ក្លបង ក្វៀរណាមក្ៅសមុលទចិនខាងរផង ូ ។ ក្ៅ ោងចនងងក្ៅរ ៍ដដដល បក្ក្ៅវញថ្ន ិ

ភាពរុក្រក្ក្លបង

ចន ិ បាននោ ិ យ ក្វៀរណាមក្ំពុងក្ធឝស ើ ក្មយ ដដលប៉ះោល់ ខាវង ំ ដល់

លបក្ោជន៍របស់ទីលក្ុងក្ប៉កាង ំ រំបន់ ។

ក្ៅក្បុង

ក្លើក្ក្នះ ចន ិ និងក្វៀរណាមនោ ិ យ ក្ចាទគ្មបក្ៅវញក្ៅមក្ ក្ដាយ ក្វៀរណាម ិ

ថ្ន ចិនរ ំក្ោភអធិបក្រយររបស់ខួ ន វ និង រ ំក្ោភក្លើក្ច ច ស លមបសលមួ ល លក្មស ិ ីល ធម៌

ដដលចន ិ បានចុះហរទក្លខាជាមួយ សមាជិក្អាសា៊នឆ្នប ំ ២០០២ ។ ចំដណក្

ចិនវញបានន ិ ិោយបក្ក្ៅក្វៀរណាមថ្ន ក្ងោវាលោរចន បានក្ធឝកា ិ ើ រក្ៅាមរួ ោទរី បស់ខួ ន វ ក្លោះក្បា៉ល់រដឌក្វៀរណាម ក្ំពុងរុក្រក្ក្លបង ក្ដាយខុសចោប់ ក្ៅក្បុង ដដនទឹក្ ដដលសទិរក្ៅក្លកាមយុាថធិការ របស់ចន ិ ។

ចន ិ មានលបរក្ ិ មយរបមក្ក្វៀរណាម ចំៗថ្ន សក្មយភាពរបស់ ក្បា៉ល់រក្ ុ រក្ក្លបង របស់ក្វៀរណាម ក្ៅក្ពលងយីៗក្នះ ក្ៅជិរ លបជុក្ំ កាះ Spratleys ប៉ះោល់ ខាវង ំ ដល់ លបក្ោជន៍របស់ចន ។ ចន ិ ិ ធាវប់បាននិ ោយសនាក្ៅកាន់លបជាជន ពីក្រឿងការ ោរបូរណភាពទឹក្ដី

មន ួ ចំ ិ ឲ្របារ់មយ ក្រៀក្ក្ៅលបក្ទសណាមួយក្ទ ។ ក្វៀរណាម វញ ិ

អបក្ជារិនយ ិ មបានជលមុញឲ្ររដាឌភិ

បាលការោរលបជុំក្កាះ Spratleys ក្ុំឲ្រ ធាវក្់ក្ៅក្បុងនដលបក្ទសដនទ ក្ហើយបានរះិ គន់ក្វៀរណាមថ្ន ជាអាយ៉ងរបស់ ចិន ។

ចន ជា ិ ក្នះបានបរាញពីអំណាច មាចស់លបជុំក្កាះាំងពីក្ដើមមក្ ចាប់ាង ំ ពី

ខវួនបានរបអូ ឹ សយក្លបជុំក្កាះ Spratleys ក្ៅលគប់លគងោឆ្នប ំ ១៩៧៤ ។ ក្ៅឆ្នប ំ ១៩៨៨

ចន ិ នង ិ ក្វៀរណាមបានផធុះអាវុធ ដាក្់គ្មបខាវង ំ បានក្ធឝើឲ្រទាហានក្ជើងទឹក្ ក្វៀរណាម ៧០ ោក្់បារ់បង់ជីវរ ិ ។ សក្មយជនជនជារន ិ យ ិ មយួន

អបក្

ដដលហា៊នរះគន់ ាមលបព័ននអិនក្ធើណិរ ិ និងសារព័រមា ៌ ន អំពីភាពមន ិ មាចស់ការ របស់រដាឌភបា យ ិ លបក្សក្ុមុ យន ិសថយួន ក្ៅ ក្លើលបជុំក្កាះ Spratleys ដរងដរលរូវបាន អាជាញធរក្វៀរណាម ចាប់ដាក្់គុក្ជាបនថ

ដផនទក្ ី មភុជាក្លកាម ឬ ក្ូស័ងសុី ន (Cochinchine) ោឆ្នប ំ ១៨៧២ ។ wikipedia

បោធប់ ៕

សារព័ត្៌មាន ថ្រពនគរ ៖ អ្ភបា ឹ រត្នា ចាងហ្វវង លី ឈូន និពននោយក្ ថាេ់ របីជា ក្គឿន ិ ល ្ឺង យុង លិែិតអ្នុញ្ញាតច្បាប់យលែ៖ ០០៩ ម.ព.ត្ប.ក ច្បុះថ្ងៃេី ១១ ដែមករា ឆ្នន ំ ២០១០ ការយាល័ យនិពនធ សហរែឋអាយមរកៈP.O Box 51201 San Jose CA 95151 USA , េូរស័ពទ: (408) 550 5060 ិ ិ ត្ពះរាជាណាច្បត្កកមពុជាៈ ផទះយលែ 791 ត្កុមេី 4 ភូមត្ិ ទា 3 សង្កាត់សឹ ង ទ មានេ័យ ែណ្ឌមានេ័យ រាេធានីភយនំ ពញ, េូរស័ពទ: (855) 017369-683 យគហេំពរ័ : http://www.preynokornews.blogspot.com អ្ុដី ម៉ល: preynokornews@gmail.com យបាះពុមព៖យរាងពុមពអ្ងគរ ផទះយលែ ៦២ អាយប ផលូវ ៣៣៦ សង្កាត់បឹងត្សឡាង ែណ្ឌេួលយោក រាេធានីភយនំ ពញ


សារព័ត្៌មាន ថ្រពនគរ ថ្ងៃយៅរ ៍ ៣ យកត ើ ដែយេសឋ ឆ្ននយំ ោះ ត្តស ី ័ក ព. ស. ២៥៥៥ ត្តូវនង ឹ ថ្ងៃេី ០៤ ដែមង ិ ុោ គ. ស. ២០១១

ព័ត្៌មាន

Ban Ki Ki--moon "មញំន ុ ឹងជរមុញឲ្យពិភពក្ោករត្ូវខ្ត្សារប់ [្ំក្េងជនជាត្ិក្ដើម] " សហព័នដន ខយរក្មភុជាក្លកាម (KKF) ក្ទប ថ ន៍ នអងគការសហលបជាជារស ថ ប ើ បានបញ្ច ប់ការចូលរួមសដមថងមរិ ក្ៅក្ច ិ លច បជុំក្លើក្ទី ១០ របស់ក្វទកា ិ អចិនស្រនយ ិ ីព ី ញ្ចាជន

ជារក្ិ ដម ើ (UNPFII) ក្ៅទសា ី ប ក្់ការអងគការសហលបជាជារិ ោលក្ុងញីវយ៉ក្ សហរដឌអាក្មរក្ ិ ដដលបានលបលពរ ឹ ក្ថ ៅរយៈក្ពលពរី សបាថហ៍ ចាប់ពនី ងង ១៦ ដល់ ២៧ ដខ ំ នក្លើក្យក្បញ្ចាអភវិ ឌណន៍ក្សដឌក្ច ឧសភា ក្នវងក្ៅក្នះ ។ ក្ច ើ ិ លច បជុំក្លើក្ទី ១០ ននក្វទកា ិ ក្នះ អងគលបជុបា ិ ច សងគម បរសា ិ ទ ន នង ិ បញ្ចាសិទម ិន នុសសរបស់ជនជារិក្ដម ក្ៅជុវំ ញព ភ ូ ន ំ ន ួ ១.៣០០ រូប ជារំណាងសងគមសុ ី វល ិ ិ ិ ពក្ោក្មក្ពភា ិ ក្ា ដដលមានលបរភ ិ ច

មស្រនអ ថ រដាឌភបា ីថ ងគការសហលបជាជារិ បណា ិ លទាក្់ទន ិ នង ិ រដាឌភិ

ំ នចាប់ក្ផថើមក្បក្ បាលចំនន ួ ៦០ មក្ពលី បក្ទសោោបានចូលរួម ។ ក្ច ូ អគគក្លខាធកា ិ ក្ី ដាយការដងវងសាឝគមន៍របស់ ក្ោក្ បាន គម ិ លច បជុបា ើ ក្មយវធ ី ន ិ រអងគការសហលបជា

ជារិ ។ ចំដណក្លបរភ ូ ហព័នដន ខយរក្មភុជាក្លកាម បានក្លើក្យក្បញ្ចាបរសា ើ ដខយរក្លកាមក្ៅដដនដក្ ី មភុជាក្លកាម ឬក្ៅភាគខាង ិ ស ិ ទ ន នង ិ បញ្ចាសិទម ិន នុសសរបស់ជនជារិក្ដម ំ បដល់អងគលបជុម ំ យ រផងននលបក្ទសក្វៀរណាមជ រា ួ ក្នះ ផងដដរ ។ ូ

យវេកា ន ល ស់បូ រស្ថ ត ថ នភាពែ៏អ្អា ួ ប់ ិ យនះ មានតួោេយា ី ៉ ងសំខាន់កុ ងការផ្ល

ក្ោក្ ថ្នច់ ង៉ុក្ ថ្នច់ លបធាន លបរប ិ រថស ិ ហព័ននដខយរក្មភុជាក្លកាម បាន ឲ្រដង ឹ ថ្ន

ក្លើក្យក្បញ្ចារ ំក្ោភសិទនិមនុសស និង ដដលលគប់លគង

ក្ដាយរដាឌភបា ិ លក្វៀរ

ក្លចន ើ រូបក្ទៀរ ដដលលរូវបានអាជាញធរក្វៀរ

អងគការសហលបជាជារិ សឋីអំពីបញ្ចាជន

ក្នវងក្ៅក្នះ ផងដដរ ។

ជារិក្ដើម

ដដលក្រៀបចំក្ឡើងក្ដាយអងគ

ការសហលបជាជារិ

ណាមចាប់ដាក្់គុក្ កាលពឆ្ន ី ប ំ ២០១០ ក្ោក្ ក្ៅ ក្ហន លរូវបានអាជាញធរ

ក្ៅទីលក្ុងញូវយ៉ក្

ក្វៀរណាមចាប់ខួ នកាលព វ ីនងងទី ១៧ ដខ

ក្ោក្ ថ្នច់ ង៉ុក្ ថ្នច់ បានមាន

ភរោ បានវលលរឡប់ ពលី បក្ទសនងក្ៅ ិ ិ

(New York) សហរដឌអាក្មរក្ ិ ។

លបសាសន៍ថ្ន បចចុបផនបលបជាពលរដឌដខយរ ក្លកាម

ក្ំពុងដរលបឈមអំពីបញ្ចាបរ ិ

សាទនមន ិ សាអរ គកា ឺ រក្លបលើ បាស់ទក្ ឹ ទក្នវ ក្ៅក្បុងដដនដីក្មភុជាក្លកាមននក្វៀរណាម

ភូមភា ឋ លបចចុបផនប ដដលពួក្ក្គ ិ គក្ណា ក្ំពុងលបឈមនឹងជំងក្ឺ ផសងៗ ក្បុងការក្លបើ លបាស់ទឹក្ទក្នវ

ក្លៅអំពីពក្ ួ ក្គក្ំពុង

លបឈមនង ឹ បញ្ចារ ំក្ោភសិទនិមនុសសពី អាជាញធរក្វៀរណាម ។

ក្ោក្ ថ្នច់ ង៉ុក្ ថ្នច់ បានបដនទម

ថ្ន ក្ោក្បានជលមាបដល់អងគលបជុំអំពី បញ្ចា ក្ោក្ ក្ៅ ក្ហន ជាពលរដឌដខយរ ក្លកាមមាបក្់

ក្បុងចំក្ណាមដខយរក្លកាមជា

ទាក្់ទិនសិទនិស័យ ឝ សក្លមចវាសោ

•Ban Ki-moon អ្គគយលខាធកា ិ រអ្ងគការសហត្បជាជាតិ•

ណាមបចចុបផនប ក្ៅជលមាបក្បុងក្ច ិ ចលបជុំ

ក្លើក្ទី ១០ របស់ ក្វទកា ិ អចនិ ស្រនថយ៍ នន

គី មូន បានបញ្ចជក្់ោ៉ងក្នះ ។

សិេស ធិ យត្មច្បវាសោែលួនយោយែលួនឯង ដែលពួកយគសមនង ឹ េេួលបាន

ក្ៅដដនដីក្មភុជាក្លកាម

ធបូ ឆ្នប ំ ២០១០ ខណៈដដលក្ោក្នង ិ ផធះវញក្ៅដខលរមារ់ លជូក្ ិ

ក្លកាយក្ពល

ដងវងសាឝគមន៍ក្ៅកាន់អងគលបជុំក្ុ ង ប

ការក្បក្ ើ អងគពធ ិ ក្ី វទកា ិ

ដដលបានចាប់

ក្ផថើមកាលពីនងងទី ១៧ ដខឧសភា ក្ោក្

ក្យង ើ ក្ធឝក្ើ សចក្ថលី បកាសក្នះ ឲ្រកាវយក្ៅ ជាការពរ ិ "។

ទាក្់ទិនផលលបក្ោជន៍ដដលជន

បាន គម ូ អគគក្លខាធិការអងគការសហ ី ន

ជារិក្ដើមលគប់រប ូ លរូវទទួលបាន ដូចជា

លបជុំក្លើទី ១០ ននអងគការសហលបជា

បាន

លបជាជារិបានមានលបសាសន៍ថ្ន

ក្ិចច

មនុសសទូក្ៅក្ៅក្បុងដផនដីក្នះ គម ី ូន

និង

ក្ោក្

បានបនថបញ្ចជក្់ថ្ននង ឹ

គ្មំលទសិទជ និ នជារិក្ដើម

ការ់ក្ទាសក្ោក្ ក្ៅ ក្ហន ឲ្រជាប់គុក្ ចំនន ួ ២ ឆ្នប ំ ពប វិ បំផ្ទវញលទពរ ី ទបំផច សមផរថិសាធារណៈ និងបងកអសនថិសុខ សងគម ។

ជលមុញឲ្រពិភពក្ោក្សាថប់

សំ ក្ឡងជនជារក្ិ ដម ើ ៖

បានទទួលនូវ

សិទស និ ក្លមចវាសោខវួន

ក្ដាយខវួនឯង

( The Self-Determination) ដដលពួក្ ក្គសមនង ឹ ទទួលបាន " ។

របស់ជនជារក្ិ ដម ើ លរូវដរមានការធាោ

ក្រៀងរាល់ពីរសបាថហ៍ភាសារបស់ជនជារិ

ជិះជាន់

"ផវូវក្ដរើ ដរងដរមានក្លគ្មះថ្នបក្់

បាន

ក្ដើមក្ៅក្បុងពភ ិ ពក្ោក្

ការរស៊ូ ក្ដម ើ ផោំ ី យក្នូវ "ពនវ"ឺ របស់ជន

ក្ោក្និងលគួសារ ។ កាលពីនងងទី ៣១ ក្ខរថមារ់លជូក្

សាទនភាពដ៏អអា ួ ប់ នង ិ ជួយឲ្រជនជារិ

បញ្ចជក្់ថ្ន ការជិះជាន់ក្លើជនជារិក្ដើម

ក្ោក្ " ដដរ ។ ក្ោក្លពមានថ្ននង ឹ ក្ធឝើ

លសុក្សាឝយទង

បថូរ

លបក្ោជន៍ ដូចមនុសសទាំងអស់ក្ៅក្បុង

មានការក្គ្មរពសិទជ និ នជារក្ិ ដើម

ដខមោ ី ឆ្នប ំ ២០១១ ក្នះ សាោដំបូង

រួោទោ ី ៉ ងសំ ខាន់ ក្បុងការផ្ទវស់

មានលក្ខណៈក្ផសងគ្មប

ក្ភៀសខវួន (UNHCR) ទលី ក្ុងបាងក្ក្់ ដល់រប ូ

បានមានលបសាសន៍ថ្ន "ក្វទកា ិ ក្នះ មាន

"ការោរ ក្ដើមផឲ្រ ី

មន និ ជនក្ភៀសខវួន ិ ផឋល់សិទជា

ខវួនក្ដាយខវួនឯង ក្ោក្ បាន គីមូន

ជារិក្នះ គឺជាការឆវុះបញ្ចចំងអំពីការរស៊ូ ជាមួយការក្រសក្អ ើ ើងក្ៅក្លើវបផធម៌ដដល

អងគការសហលបជាជារិទទួលបនធុក្ជន

និងមន ិ មាន

ក្សទរភាពក្បុងការអភវិ ឌណ ។ ក្ោក្ បាន

នង ើ យៅកនុងពភ ិ េួយឲ្យេនជាតយិ ែម ិ ពយោក បានេេួលនូវ

សហព័ននរបស់ក្ោក្បាន

បញ្ចាបរសា ិ ទន

ការរាលដាលននជំងឺ

និងជលមុញឲ្រ

ក្ោក្ បាន គម ់ ងនថ្ន ់ ី ូន បានសងករធ

ដរលទន

ផលក្ឆវយ ើ របគឺជាការពិរ" ។

ចំក្ោះក្សចក្ថីលបកាសជាសក្ល

ននអងគការសហលបជាជារិ

សថីអំពីសិទនិ

ជនជារក្ិ ដើម ដដលបានអនុមរ ័ កាលពី ឆ្នប ំ ២០០៧ ទីបំផុរលរូវបានក្គទទួល

សាគល់ ។ ក្ោក្ បានគី មូន បាន បញ្ចជក្់កាន់អងគលបជុំថ្ន

"ឥឡូវក្នះ

[ពួក្ក្គ]

ទទួលបានផល

ជារិក្ដម ើ ផាយក្ចញក្ៅខាងក្លៅ ក្ដើមមួយលរូវបានសាប់សូនរ

ជនជារិ

ចុងបញ្ច ប់ននខវឹមសារក្សចក្ថីដងវង

សាឝគមន៍

ក្ោក្ បាន គីមន ូ បាន

លរូវដរបញ្ឈប់ជាបោធន់

ក្ហយ ើ សំ ក្ឡង

ក្បុងការសាថប់

" ក្យង ើ លរូវដរបញ្ឈប់ការ

[សំ ក្ឡង]

របស់ជនជារិក្ដើមជានិចច

និង

ពួក្ក្យង ើ លរូវដរធាោថ្ន

ក្ដើមរាប់ោនោក្់ក្ៅាមជនបទ លរូវ

កាលលរូវដរលរូវបានក្គសាថប់ " ។ ក្ោក្

បារ់បង់ដីក្ក្រដូនា

សិទនិមនុសស និង

ក្ោក្លរូវដរសាថប់

ដក្ហូរនិងរបយក្ ឹ

ពីរដាឌភបា ិ លមាន

រងនូវភាពលក្លី ក្

ពួក្ក្គលបឈមនឹងការ

ធនធានធមយជារិរបស់ពក្ ួ ក្គ អំណាច

លរូវបាន

បានសនាថ្ន " ខញុន ំ ង ឹ ជលមុញឲ្រពភ ិ ព ជារិក្ដម ើ ]"៕

[សំ ក្ឡងរបស់ជន

• ក្ដាយ ថ្នច់ ជំក្រឿន

ជនជារក្ិ ដម ើ លរូវលបឈមនង ឹ

លបរភ ូ ហព័នដន ខយរក្មភុជាក្លកាមងររូបអនុសាវរយ៍ ិ ស ី កាលពនី ងងទី ៣១ ដខឧសភា ឆ្នប ំ ២០១១ ក្លកាយក្ចញពលី បជុក្ំ ៅទសា ី ប ក្់ការអងគការសហលបជាជារិ ោទលី ក្ុង New York សហរដឌអាក្មរក្ ិ ។


សារព័ត្៌មាន ថ្រពនគរ ថ្ងៃយៅរ ៍ ៣ យកត ើ ដែយេសឋ ឆ្ននយំ ោះ ត្តស ី ័ក ព. ស. ២៥៥៥ ត្តូវនង ឹ ថ្ងៃេី ០៤ ដែមង ិ ុោ គ. ស. ២០១១

រពឹត្រិោរណ៍ ០៤ មិថុនា

៦២ ឆ្នា ំខ្មែរក្រោមមំក្រ ើបំរះះ... ... មក្ដល់ឆ្នប ំ ១៩៥៩ ក្ដាយមានជំនយ ួ

ការបារ់ដដនដក្ ី មភុជាក្លកាម៖

ដដនដីក្មភុជាក្លកាមដដលមានទំហំ

ជិរក្សយើនឹងោក្់ក្ណា ថ ល នននផធលបក្ទស ក្មភុជាសពឝនងង

ទ័ពពលី ពះមហាក្សលរដខយរលពះបាទ អងគដង ួ បារា ំង

បានវាយយក្បានលក្ុងនលពនគរ

បាលជាមួយបារា ំង ក្ៅនងងទី ១១ ដខ

យុគននរ ក្ោក្ សុី ម វា៉ ក្ោក្ សុ ខ ឆុង

ទទួលបានបុពឝសិទផ្ទ និ ថ ច់មុខ ក្បុងក្ិចចការ

ក្បុងសភាសហភាពបារា ំងក្ដើមផស ី ុំ ឲ្ររដាឌ

ក្ោះ

ជាមួយរាជរដាឌភបា ិ លក្មភុជា សថីអំ ពីការ

ជាបនថក្ៅក្ទៀរ ។

សីហា ឆ្នប ំ ១៨៦៣ ដដលក្បុងក្ោះបារា ំង

នង ិ ក្ោក្ ងុន អ៊ុក្ បានចូលរួមលបជុំក្ៅ

ក្លកាមក្ៅឲ្រក្សថចក្វៀរណាម បាវ ដាយ

ភបា ួ ិ លបារា ំង ក្ធឝើការចរចាជាបោធន់មយ

របស់ខួ នបានយូ វ រអដងឝងក្ៅ ក្ូស័ងសុី ន

បារា ំងអាចរក្ាបាននូវឥទនិពល

លរូវបានអាណានិគម

ក្ខរថចរឝលរោំង និងលពះសួ គ្ម៌ ននដដនដី

គល់ក្ៅឲ្រលបក្ទសក្វៀរណាម លគប់លគង

ដខយរបនថចោំងដក្ណថើមយក្មក្វញនូ វក្ខរថ ិ

នក្រារថម

ឃ្លវង ំ ។

Grandiere) សុំ ឲ្របារា ំង បងឝិលមក្ឲ្រ

បានក្ធឝើរបាយការណ៍ោ៉ងពិសាថរបញ្ចជក្់

ព័នដន ខយរក្មភុជាក្លកាមលបចាំទឝីបអឺរប ៉ុ បាន

ក្ខរថទឹក្ក្មយដដលក្វៀរណាមកាន់កាប់ ។

ទឹក្ដីក្មភុជាក្លកាមថ្ន

ក្ិចចលពមក្លពៀងក្នះពុំបានទទួលការចូល

បារា ំងក្បុងលគ្មលរួរលារំបន់ឥណូ ឍ ចិន លប ដផបក្រដឌបាលកាលពក្ី ដម ើ ដខមង ិ ុោ

ឆ្នប ំ

១៩៤៩ ។

ដដនដីក្មភុជាក្លកាម

ក្មភុជាក្លកាមពីពក្ ួ អណា ត ម ។ ក្ងទ័ព មារ់លជូក្ លក្មួនស លពះលរោំង និងក្ខរថ

លរូវបានរស់

ក្ៅក្ដាយលបជាជនដខយរក្លកាម ាំងពីមុន សម័យហឝូណនមក្ក្មវះ៉ ។

ក្ោងាមក្សៀវក្ៅលបវរថសា ិ ស្រសថ

ក្សៀវក្ៅមគគុក្ទធសក្៍របស់សហព័នន

ដខយរក្មភុជាក្លកាមក្ចញផាយកាលពី ឆ្នប ំ

២០០៩ បានឲ្រដង ឹ បនថថ្ន លុ ះដល់ឆ្នប ំ ១៨៦១

ឧរឋមក្សនយ ី ៍បារា ំងមួយរូប

ដខយរមួយក្ោល ដដលមានចំណងក្ជើងថ្ន

ក្មយះ សាាក្ដណរ ៍ បានមក្គ្មល់លពះ

សារចមវងក្ដាយក្ោក្ ក្ទៀ ក្ងន ក្បាះ

ក្ដើមផទ ី ូលលទង់អំពីការសក្លមចចរ ិ ថរបស់

«ក្រឿងរា៉ វននទឹក្ដក្ ី មភុជាក្លកាម»

ជាឯក្

ពុមភផាយាំងពឆ្ន ី ប ំ ២០០៥ មក្ បាន ឲ្រដឹងថ្ន

លុ ះមក្ដល់ក្ដើមសរវរសរ ៍ទី

១៧ ជនជារិយួន ក្ដាយសារសស្ររគម និងឧបាយក្ល

បានក្លជៀរដលជក្ចូល

មក្ក្បុងទក្ ី មភុជាក្លកាម ឬ ឹ ដីក្ៅឯដដនដក្ ក្ូស័ងសុី ន ។

មហាក្សលរដខយរ សក្មថចលពះបាទ នក្រារថម បារា ំង ក្បុងការាំងក្ៅជាសាទពរននដដន ដីក្មភុជាក្លកាម ។

បោធប់មក្បារា ំង

និងក្វៀរណាម

ឆ្នំងនឹងពួក្អណា ត ម

គដឺ ខយរបានលបយុ ទនលប ក្ដាយបានរុញ

លចានក្ចញក្ៅវញជាក្លច ិ ើនដង ។ លុ ះ

បានោងក្ៅជួបមស្រនថីបារា ំង

ក្ោក្ ដឡា ស្រហកងឌ ់ ដី យ៉រ ៍ (De La ឺ ដខយរវញ ិ

នូវបណា ថ ក្ខរថពីលង់ក្ហារដល់

លគ្មក្ោះ លពះអងគទទួលបានោក្រសនា យល់លពមពបា ី រា ំង

បាលក្ូស័ងសុី ន

បានបញ្ចូ លទឹក្ដី

១៨៦៧

មស្រនថីបារា ំង

ក្៏បុដ៉ នថក្ៅឆ្នប ំ ក្ោក្ក្ទសាភិ

ភាព

ដល់អបក្កាន់សាសោការូលិក្

សស្ររគមជាលបាក្់ ៣ ោនស្រហឝង់ ។

ចំដណក្លពះមហាក្សលរដខយរ សក្មថច លពះបាទ នក្រារថម បានចុះសននិសញ្ចដ មរ ិ ថភាពោណិជជក្មយ

និងអាណាពា

ក្ផធរអំណាចក្ៅក្មភុជាក្លកាម ។

២០១០ ក្ោក្ ថ្នច់ ក្វៀន លបធានសហ

អំពីជំហរ និងវរទុបំណងរបស់ដខយរចំក្ោះ

និោយលបាប់វទរ ជាភាសាដខយ រថ្ន ិ អាក្សរ ី ុ

"ក្យង ើ ទាមទារ

អឝៗ ី ដដលជារបស់ក្យង ើ ។ ក្យង ើ មន ិ បាន ទាមទារអឝៗ ី ដដលមន ិ ដមនជារបស់ក្យង ើ ក្ោះក្ទ" ។

ប៉ុដនថលទនផលដដលដខយរទទួលបាន ពីបារា ំងវញ ិ

បានដបងដចក្ដដនដីក្មភុជាក្លកាម ក្ៅជា

Auriol) បានចុះក្ិចចលពមក្លពៀងមួយក្ៅ

របស់បារា ំងរក្ៅក្ទៀរ ៤

ខណឍ

លគ្មក្ោះបារា ំង

ដដលមានទាំងអស់

១៩

ឆ្នប ំ ១៨៨៧ ដដនដីក្ូស័ងសុី ន ដដនដី សមភននភាពបារា ំងឥណូ ឍ ចិន ។

លុ ះដល់ឆ្នប ំ ១៩៤៨ រដាឌភបា ិ ល

បារា ំង មានបំណងនឹងភាជប់ក្មភុជាក្លកាម ក្ៅក្យៀក្ណាមសិន

រួចទុក្ឲ្រក្មភុជា

រក្ដំក្ណាះលសាយក្ៅ

នង ិ ក្វៀរណាម

ក្ពលក្លកាយ ។ ប៉ុដនថមានគណៈលបរិភូ ដខយរមួយលក្ុម

រួមមានលពះអងគមាចស់

កាលពនី ងងទី ០៤ ដខមង ិ ុោ ឆ្នប ំ

ពីអងគលបជុំក្ោះ ក្ោក្ សុ ខ ឆុង

ក្មភុជាក្លកាមទាំងមូល ជាអាណានិគម

អណា ត ម នង ិ រុងក្ង ឹ បានលរូវបញ្ចូ លជា

និងទី ៣ ក្វៀរណាមលរូវសងក្សាហ៊ុយ

សនថភា ិ ពក្ោះក្ទ

លពះបាទ

១ ក្វៀរណាមលរូវលបគល់ ក្ខរថដខយរ ៣ ក្ៅ

ឆ្នប ំ ១៨៦២ ក្ំណរ់លក្ខខណឍ ៣ ខ គទ ឺ ី

អនុញ្ចដរឲ្រពួក្អណា ត ម លុ ក្លុ យកាន់ កាប់ទក្ ឹ ដនី នក្ខរថដខយរទាំង ឡាយក្ដាយ

១៨៦៤

សរករ់ និង ២.៣៥០ ភូមិ ។ លុ ះដល់

ឲ្របារា ំង ទី ២ ក្វៀរណាមលរូវផថល់ក្សរ ី

មន ិ

លុ ះដល់ឆ្នប ំ

បានចុះសននិសញ្ចដក្ៅនងងទី ៥ ដខមង ិ ុោ

លបជាជនដខយរទាំងដខយរក្មភុជាដីក្គ្មក្

និងដខយរក្លកាមក្ៅក្មភុជាទឹក្លិច

បរក្ទស និងការោរជារនិ នក្មភុជា ។

បារា ំងសងឃមថ្ន ការលបគល់ ក្មភុជា ឹ

គលឺ បធាោធប ិ រីបារា ំង

ក្ោក្ វា៉ ងសង់ អូរយ៉ ី ូល (Vincent ថ្ន ក្ិចចលពមក្លពៀង Elysee ជាមួយ

រួមនង ិ យល់លពមពភា ី គដី ខយរក្ទ ។

ក្ោក្ ថ្នច់ ក្វៀន មានលបសាសន៍

ដូក្ចបះ ៖ «បារា ំងក្រៀបចំក្ៅឲ្រ បាវ ដាយ ចូលមក្លគងរាជរវញ ិ

ក្ហយ ើ នង ិ ចរចាពី

ក្រឿងលក្ខនក្ ថិ ៈក្មភុជាក្លកាមហបង ឹ

លពះ

ក្រុណា សីហនុ មានសរក្សរសំបុលរមួយ ថ្ន ក្បុងការចរចាជាមួយយួនហបង ឹ មាន ការដលបលបួលោ៉ងក្ម៉ចខវះ

ក្ៅក្មភុជា

អធិរាជក្វៀរណាម លពះោម បាវ ដាយ

ក្លកាមក្ោះ សូ មឲ្រក្ោក្ដឹងផង ប៉ដុ នថ

ក្ោះ បារា ំងបានយល់លពមលបគល់ ក្មភុជា

យួន ក្ហយ បឹ ើ លបគល់អស ី ពឝលគប់ អស់ហង

ឬ ក្វៀរណាមក្ៅថ្ន ណាមគី (Nam

ពិក្លគ្មះអី បារា ំងវាក្សបើក្ោបល់អអ ី រ់មាន

ក្ៅនងងទី ៨ ដខមោ ំ ៩៤៩ ដដលក្បុង ី ឆ្នប១ ក្លកាម ដដលបារា ំងក្ៅថ្ន ក្ូស័ងសុី ន

Ky) ក្ៅឲ្រក្វៀរណាម ក្ហើយក្វៀរណាម លពមបក្ងករ ើ រដាឌភបា ិ លក្វៀរណាមមួយ

ក្ៅក្បុងលក្ុមសភាសហភាពបារា ំង ក្ៅ ថ្ន រដឌក្យៀក្ណាម (Quoc Gia Viet

បារា ំងវាអរ់រវល់ក្ទ វាជដជក្គ្មបដរជាមួយ លពះក្រុណាក្ោក្អរ់មានបានទទួលការ ក្ទ» ។

លបមុខរដាឌភបា ិ លក្មភុជា

សក្មថច

លពះនក្រារថម សីហនុ បានបញ្ជូ នលបរភ ិ ូ ត្ក្ៅទំព័រ ៥

Nam ) ។

អំពី ក្្រេ ប្តវ ដាយ ឬ ក្ងវៀង ផុក វិន ទវី • ក្ដាយ ថ្នច់ លបជា ី ក្គឿន

មាបក្់ក្ៅក្ខរថក្មស

បាវ ដាយ ជាក្សថចទី ១៣ នង ិ ជា

ក្ោះ

ក្រយរក្វៀរណាម ក្ក្ើរ នងង ២២ ដខរុោ

យួន

ឆ្នប ំ ១៩១៣

ននរបបរាជាធិប

ក្ៅទីលក្ុងក្ហឝ

ជាបុលរ

របស់ក្សថច ខាយ ដិន ( Khải Định ) នង ិ ោង ទឺ ក្ុង វា៉ ង ធី ក្ុក្ (Từ Cung Hoàng Thị Cúc ) ។

ក្សាយរាជរ នង ិ ក្រៀបអភក្ិ សក្៖

នងងទី ០៦ ដខវចឆ ិ ិកា ឆ្នប ំ ១៩២៥

ក្សថច ខាយ ដន ិ (Khải Định) ជាលពះ បិាក្សាយទីវងគរ បាវ ដាយ លរឡប់ពី លបក្ទសបារា ំងមក្ចូលរួមពិធីកាន់ទុក្ខ

ក្ហើយលរូវបានក្លើក្ក្ឡើងក្ធឝើជាក្សថចក្ៅ នងងទី ០៨ ដខមក្រា ឆ្នប ំ ១៩២៦ ។

នងងទី ២០ ដខមោ ី ឆ្នប ំ ១៩៣៤ បាវ

ដាយ

បានក្រៀបអភក្ិ សក្ជាមួយោង

ជាក្សថច ទី ១៣ នង ិ ជាក្សថចចុងក្លកាយននរាជវងស ក្ងឝៀង (Triều Nguyễn)

ការក្រៀបអភក្ិ សក្មានការជំ

ក្ហើយក្ចញបទបញ្ចជមួយលបកាសឯក្ រាជរក្ៅក្លើដដនដីក្មភុជាក្លកាម ។

នងងទី ០៧ ដខក្មសា ឆ្នប ំ ១៩៤៥

ទាស់ោ៉ងខាវង ំ ពីសំណាក្់មស្រនថីរាជវា ំង

បាវ ដាយ បានចុះហរទក្លខាក្លើបទ

ចាប់ាង ំ ពីក្សថច ោ៉ឡុង ជាអបក្បក្ងកើរ

ដដលមាន លរឹង លរុង គឹម (Trần

ក្លោះក្នះជាក្លើក្ដំបូងក្ហើយ

រាជវងស ក្ងឝៀង មក្ដល់ក្សថច ខាយ ដិន មន ិ ដដលមានការក្រៀបអភក្ិ សក្ នង ឹ អបក្ កាន់សាសោការូលិក្ក្ឡើយ

ក្ហើយ

ក្នះជាក្លើក្ដំបូងដដរ ដដលមក្ហសីមាបក្់ ក្នះ បានទទួលបរមររជាអគគមក្ហសី

បញ្ចជមួយក្បុងការបក្ងកើរគណៈរដឌមស្រនថី

Trọng Kim ) ជាលបធាន ។ ដខមង ិ ុោ

ឆ្នប ំ ១៩៤៥ លរង ឹ លរុង គឹម បានដាក្់ ក្មយះលបក្ទសថ្ន

ចលក្ភពក្វៀរណាម

(Đế quốc Việt Nam ) ។ នងងទី ៣០ ដខសីហា ឆ្នប ំ ១៩៤៥

ខុសលបនពណី ក្លោះាមលបនពណីក្សលរ

ក្សថច បាវ ដាយ លបគល់លា នង ិ លពះ

ក្សថចភាវម បានទទួលរួោទីលរឹមដរសបំ

(Trần Huy Liệu) អបក្រំណាងរដាឌភិ

យួន អបក្ដដលបានក្រៀបអភក្ិ សក្ជាមួយ ឯក្ (Vương phi) ប៉ុក្ណា ត ះ ក្លកាយ

ក្ពលសាវប់ ក្ទប ើ បានទទួលបរមររជា អគគមក្ហសី (Hoàng hậu) ។

ដាក្់រាជរ នង ិ ចុះចូលជាមួយពួក្

ខាន់រាជរ ឲ្រក្ៅក្ោក្ លរឹង វ ី ក្លវ បាលបក្ណា ថ ះអាសនប

សាធារណរដឌ

លបជាធប ំ ិ ក្រយរក្វៀរណាម ។ ចាប់ាង

ពក្ី ពលក្ោះមក្ ក្សថច បាវ ដាយ បាន កាវយជាពលរដឌយួនសាមញ្ដ មាបក្់

ក្ងឝៀង ហូវ ធី ឡាង (Nguyễn Hữu Thị

ក្ុមុ យន យ ថ ន ួ ខាងក្ជង ើ ៖ ិសយ

ក្បុងឱកាសក្ោះ ក្សថច បាវ ដាយ បាន

មក្ហសីភាគខាងរផង ូ (Nam Phương

ដាយ

ថ្ន

ជាក្ូនលសីជនជារិយួនក្ំពូលអបក្មាន

ចុះក្ិចចលពមក្លពៀងកាលពីឆ្នប ំ

Lan ) ក្ហើយបានផថល់បរមររថ្ន អគគ

បាវ ដាយ មានក្មយះខាងក្លៅ ក្ងឝៀង ផុក្ វន ិ ទឝី (Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy)

( Gò Công ,Tiền Giang ) ោក្ពល

ក្សថចចុងក្លកាយននរាជវងស ក្ងឝៀង ក្ហយ ើ ក្៏ជាក្សថចចុងក្លកាយ

ដដនដីក្មភុជាក្លកាម

Hoàng hậu )

ក្លោះសយំឯក្មាបក្់ក្នះ

នងងទី ១៣ ដខមោ ី ឆ្នប ំ ១៩៤៥ បាវ បានលបកាសលុ បក្ចាលនូវសននិ

សញ្ចដ Patenôtre នង ឹ បារា ំងដដលបាន ១៨៨៤

ក្ោលោក្រមួយឃ្លវ ដ៏មានលបជាលបិយ៍

"សុ ខចរ ិ ថក្ធឝជា ើ ពលរដឌននលបក្ទស

មួយដដលមានឯក្រាជរ លបក្សើរជាងក្ធឝជា ើ អានត្ទំព័រ ៥ ក


សារព័ត្៌មាន ថ្រពនគរ ថ្ងៃយៅរ ៍ ៣ យកើត ដែយេសឋ ឆ្ននយំ ោះ ត្តស ី ័ក ព. ស. ២៥៥៥ ត្តូវនឹងថ្ងៃេី ០៤ ដែមង ិ ុោ គ. ស. ២០១១

រពឹត្រិោរណ៍ ០៤ មិថុនា

មួយលក្ុមដក្ ឹ ោំក្ដាយឯក្ឧរឋម សាន

ក្ៅកាន់ទីលក្ុងបា៉រស ី

ក្ដើមផជ ី ំទាស់នឹងសភាបារា ំង

ឲ្រផ្ទអក្ការសក្លមចចរ ិ ថ បារា ំង

-យោក ោច្ប់ ង៉ុក ោច្ប់ ត្បធានសហព័នធដែែរកមពុជាយត្កាម-

លបក្ទស

របស់រដឌសភា

ដដលបានយល់លពមលបគល់

ក្មភុជាក្លកាមក្ៅឲ្រក្វៀរណាមក្ោះ។ ដរ ការរវា៉ ទាមទាររបស់ លបរិភូដខយរ មន ិ លរូវ បានរដាឌភបា ិ លបារា ំងក្ធឝើាមក្ឡើយ ។ ចំដណក្សហរដឌអាក្មរក្ ិ

ក្ដាយ

ឥទនិពលរបស់ខួ នក្ៅឥណ វ ូ ឍ ចិន

ក្ោក្

លបរិបរថិ

ននសហព័ននដខយរក្មភុជាក្លកាម

បានលបាប់អាក្សរថ្ន ី

ការដដលបារា ំង

បានលបគល់ដដនដក្ ី មភុជាក្លកាម

ក្ៅឲ្រ

យួនលគប់លគងក្ដាយរដឌបាលក្ោះ

គឺ

ពលរដឌដខយរក្លកាមក្ៅដដនដីក្មភុជាក្លកាម គ្មយនអបក្ណាដឹងឮក្ឡើយ ។

ក្ោក្ ថ្នច់ ង៉ុក្ ថ្នច់ មាន

មានបំណងចង់ជយ ួ បារា ំង ក្បុងការបងក

លបសាសន៍ថ្ន៖«ក្គក្៏បានលបគល់ឲ្រយួន

អាប៊ុរថ (Abbott) ដដលជាឯក្អគគរដឌទូរ

ក្ហយ ើ ក្បុងការលបគល់ក្ោះ

អាក្មរក្លបចាំ ទលី ក្ុងនលពនគរ ិ

ឬសពឝនងង

ក្ៅថ្នលក្ុងហូជម ី ញ ិ បានក្សបើឲ្រលក្សួ ង

ក្ោះជាដបបដផបក្ជារដឌបាលដរប៉ុណតឹងក្ទ

គច ឺ ំក្ោះបង

បអូនដខយរក្លកាមក្ោក្អរ់បានដឹងក្ទ »។

ត្បមុែរោឋភបា ិ លដែែរបែយិ សធការ

ការបរក្ទសក្ៅរដឌធានីវា៉សុី នរុន សហ

ទាមទារដែនែីកមពុជាយត្កាមមកវញ៖ ិ

ន័យក្លើក្ទឹក្ចិរថរដាឌភបា ិ លក្វៀរណាម

បានដងវងកាលពីនងងពុធ

ទាមទារយក្ទឹក្ដីក្មភុជាក្លកាមក្ោះ វា ហួសក្ពលក្ៅក្ហយ ។ ការដងវងដបប ើ ក្នះរបស់ក្ោក្ោយក្រដឌមស្រនថី

ហ៊ុន

៦៧.៧០០

គឡ ី ដម៉ ូ លរលក្ឡា

ក្ដាយរាប់ទាង ំ ក្កាះលរល់

យហយ ឹ យេ ។ ើ កនុងការត្បគល់យោះ គច្ប ឺ ំយោះបងបអូនដែែរយត្កាមយោកអ្ត់បានែង

សឺន

បារា ំង ក្ៅនងងទី ២៥ ដខក្មសា ឆ្នប ំ ១៩៤៩

ទំហំ

យគក៏បានត្បគល់ឲ្យយួនយោះជាដបបដផនកជារែឋបាលដតប៉ណ្ ុ ណឹ ងយេ

ត្ពីទំពរ័ ៤

នង ិ ក្កាះ

លរឡាចផងក្ោះ លរូវបានបារា ំងការ់ឲ្រ ក្វៀរណាមលរួរលាោឆ្នប ំ ១៩៤៩ ។

ក្ខរថដខយរក្ៅដដនដីក្មភុជាក្លកាម រួម

ក្ទ !» ។ យសនើឲ្យជាេវា ិ កាន់េុកខជាតដិ ែែរ៖

ក្ៅនងងលពហសផរ៍ ទី ១២ ដខឧស

មាន លពះសួ គ្ម៌ ក្ំពង់ឫសស ី លរោំងចរឝ

លង់ក្ហារ ដលពក្ឫសស ី មារ់លជូក្ ក្ំពង់ លក្បី ក្កាះគង ោម ោមបារាជ ក្មស

ដសន បោធប់ពី ក្ោក្ ម៉ម សុ ណង់ដូ

ភា លក្ុមរំណាងរាស្រសថគណបក្ស សម

លក្មួនស

ផារដដក្

ណៈ ក្ៅក្បុងក្មយវធ ួ ឆ្នបទ ំ ី ៦១ ននការ ិ ីខប

បាលក្មភុជា បក្ងកើរទិវាកាន់ទុក្ខរបស់ ដខយរ

លពះលរោំង និងពលោវ ។ បចចុបផនប

ដដលបារា ំងបានការ់ទឹក្ដីដខយរមាន ២១

បឋូរក្មយះក្ៅជាភាសាយួនអស់

ក្រាងដំរ ី

នលពនគរ

ឃ្លវង ំ

ោយក្វទរ ុ ឃយុំ បានដងវងជាសាធារ ិ សំ ុ បក្

រងស ុ ី ចំនន ួ ១៣ រូប បានក្សបើឲ្ររដាឌភិ

ក្ំពង់ក្គ្ម

បារ់បង់ដដនដក្ ី មភុជាក្លកាម ដដលបាន

ក្ៅនងងទី ០៤ ដខមង ើ ផច ិ ុោ ក្ដម ី ងចាំនងង

ក្មយះទាំងអស់ក្នះ លរូវបានក្វៀរណាម

លបារពនក្ឡើង

ក្ដាយសមាគមដខយរក្លកាម

មង ិ ុោ

ឆ្នប ំ

២០១០

មស្រនថី

ក្ោក្នង ី មភុជា ឹ ទាមទារទក្ ឹ ដក្

ក្ៅទីលក្ុងភបក្ំ ពញ កាលពីនងងទី ០៤ ដខ

ឆ្នបក្ំ ៅមញ ិ ថ្ន

លបសិនក្បក្ើ ោក្បានកាវយជាោយក្រដឌ

ក្ខរថ និងរាជធានីនលពនគរក្ៅឲ្រលបក្ទស

ក្វៀរណាម ក្ធឝើអាណានិគមបនថរហូរមក្ ដល់សពឝនងង ។

លិខរ ិ របស់ រំណាងរាស្រសក្ថ ផញើក្ៅ

ទួលាក្មាក្

ក្ៅ

ក្ហើយ ។

ចាប់ាង ំ ពី ២០០០ មក្ ពលរដឌ

ដខយរក្លកាមក្ៅលបក្ទសក្មភុជា លបក្ទស

នង ិ ក្លៅ

ដរងដរលបារពនក្មយវធ ិ រី ំឭក្ទវា ិ

ក្លកាមមក្ឲ្រដខយរវញ ិ ។

កាន់ក្ោក្ ហ៊ុន ដសន ោយក្រដឌមស្រនថី

បារ់បង់ដដនដីក្មភុជាក្លកាម ជាក្រៀងរាល់

ដខ

បានដងវងថ្ន ៖ «អបក្ខវះក្ៅសនាក្ៅនងង

មង ទ នជារិ ិ ិ ុោ ឆ្នប ំ ២០១០ ក្ៅឯវទាសា

ទី ៤ ក្នវងក្ៅ គ្មរ់ថ្ន ក្បគ្ម ើ រ់បានក្ធឝើ

ក្មភុជាក្លកាម បានក្ធឝើឲ្រលបជាពលរដឌដខយរ

ជារិ និងអនថរជារិបានដឹងអំពីការបារ់

ក្ោក្ វា៉ ងសង់ អូរយ៉ ី ូល បានចុះហរទ

និសសរ យន័ររុនថ្ន ិ ិ ក្ៅសាក្លវទាល័

ក្លកាមមក្វញ ំ អក្ញ្ជ ើញក្ៅចុះ! ិ ។ ខញុថ្ន

១៩៤៩ លបគល់ ក្មភុជាក្លកាមក្ៅឲ្ររដាឌ

ដដនដក្ ។ ក្ោក្ ិ ី មភុជាក្លកាមមក្វញក្ទ

រដឌអាក្មរក្ ិ

ក្ធឝើក្សចក្ថីលបកាសមួយក្បុង

បាវ ដាយ ។

ក្ៅទប ី ំផុរលបធាោធប ិ រីបារា ំង

ក្លខាក្ៅនងងទី

០៤

ដខមង ិ ុោ

អប់រ ំ ឆ្នប ំ

ភបា ិ លរដឌក្វៀរណាម (Quoc Gia Viet Nam)

ដដលដឹក្ោំក្ដាយក្សថច

ក្ោក្ោយក្រដឌមស្រនថី ហ៊ុន ដសន

បាវ

ដាយ ក្ទើបដរដាក្់រាជរងយីៗ ។

កាលពីនងងទី ០៤ ដខមង ិ ុោ ឆ្នប ំ

២០១០ ក្ោក្ ថ្នច់ ង៉ុក្ ថ្នច់ ោយក្

ទី

០៩

ក្បុងឱកាសផឋល់សញ្ចដប័លរដល់

ក្ោក្មន ិ ចូលរួម ក្បុងការទាមទារយក្ ហ៊ុនដសនបានក្ៅអបក្ដដលបានសនា

យក្ ដដនដីក្មភុជាក្លកាមមក្វញក្ោះថ្ន ិ ជា «អបក្សនាហួស» ក្ហើយក្ោក្សូ ម

ឲ្រមានការលបុងលបយ័របចំក្ោះ ការសនា របស់ ខួ ន វ និងបានអះអាងក្ទៀរថ្ន ការ

ត្ពីទំពរ័ ៤ ក

ក្ោក្ោយក្រដឌមស្រនថី ហ៊ុន ដសន

ោយក្រដឌមស្រនថី

គ្មរ់នង ឹ យក្ក្មភុជា

អញមន ! ក្គហា៊ន ើ ិ ក្ៅជាមួយក្ទក្វុយ

សនាដល់បណ ុ៉ តឹ ង ! ចុះក្បក្ើ ធឝម ើ ន ិ បាន លរូវក្ធឝក្ើ ម៉ច

?

ក្មា៉ងក្នះក្ហយ ើ ក្ធឝបា ើ ន

ក្ទ ? សូ មផដរលពះក្រុ ណាបិាក្ោះ លពះ ី

ដខយរបានបញ្ចជក្់ថ្ន

ការបារ់បង់ដដនដី

ក្លកាមរងនូវការឈចា ឺ ប់

ក្ហយ ើ ពួក្ក្គ

បានរស៊ូលគប់ជំោន់ ក្ដម ើ ផការោរជារ ី ិ សាសន៍ លបនពណី និងអក្សរសាស្រសថ ។ លិខិរបនថថ្ន ក្ោក្

ដខយរក្លកាមក្ៅជុំវញព ិ ិភព

ដរងដរលបារពនទិវាបារ់បង់ទឹក្ដី

ដដលជាទុក្ខរបស់ដខយរក្លកាម ។

ឯក្សាររបស់ ដខយរក្លកាម ដដលចង

អងគបានរមកលដ់ ផនទក្ី ៅឯអងគការសហ

លក្ងក្ដាយក្ោក្ លាំង ឆ្នរប៊ុរ បាន

ចូលមក្

ណាមខាងរផងោក្ពលបចច ូ ុ បផនប

លបជាជារិ

មន ី មភុជាក្លកាម ិ បានជាប់ដក្

ក្បុងអធប ិ ក្រយររបស់ក្មភុជា

ក្រៀបរាប់ថ្ន ដដនដីក្មភុជាក្លកាម ឬ ក្វៀរ មាន

dân chủ cộng hoà

) អក្ញ្ជ ើ ញក្ៅ

ហាណូយទទួលរំដណង "ទីលបក្ ឹ ាជាន់ ខភស់ ននរដាឌភបា ថ ះអាសនបក្វៀរ ិ លបក្ណា ណាម"

ដដលក្ពលក្ោះ

ក្ោក្គឺជា

សមាជិក្មាបក្់ ក្បុងបណា ថ សមាជិក្ទាំង ៧

ននគណៈក្មាយការក្លពៀងរដឌធមយនុញ្ដ

ដដលមាន ហូ ជី មញ ិ ជាលបមុខ ។

នងងទី ០៦ ដខមក្រា ឆ្នប ំ ១៩៤៦ បាវ

ដាយ លរូវបានជាប់ក្ឆ្នបរ ជាសមាជិក្រដឌ

សភាអាណរថដ ិ ំបូង ននលបក្ទសសាធារ ណរដឌលបជាធប ិ ក្រយរក្វៀរណាម ។

នងងទី ១៦ ដខមោ ី ឆ្នប ំ ១៩៤៦ បាវ

ដាយ បានរួមដំក្ណើរជាមួយនឹងលបរិភូ សាធារណរដឌលបជាធប ិ ក្រយរក្វៀរណាម ក្ៅក្ធឝទ ើ សសនក្ច ិ ចក្ៅចិន

ដរក្ោក្មន ិ

បានលរឡប់មក្ក្វៀរណាមក្ទ លបក្ទសចិន

ក្ៅ

ក្ោក្បានជួបអបក្នក្ោ

បាយជាក្លចើន ក្បុងក្ោះ មានជនជារិអា

ក្ហើយបក្ងកើរអឝីមយ ួ ក្ៅថ្ន

"ដំក្ណាះ

លសាយបាវដាយ" (giải pháp Bảo

Elysee

ក្ំណរ់ក្ហរុក្ិចចចរចារបស់ បាវ ដាយ

Đ ạ i)

ការបក្ងកើរ

ណាមមួយ

Truman ។ ក្ពលក្ោះ បាវ ដាយ ក្៏

ក្គ្មលបំណងលបឆ្នំង

ក្ៅជូនលបធាោធិបរី

ោំយក្

Harry

S.

មានមរិថ្ន

ក្ដើមផ ី ជលមុញឲ្រពលរដឌនិងរដាឌភបា ិ ល ដខយរ

ននលបក្ទសក្មភុជាចងចាំនូវលពរ ឹ ថិ

ការណ៍លបវរថិសាស្រសថរបស់ខួ នមួ វ យ ដដល

បានក្ធឝើឲ្រដដនដីក្មភុជាក្លកាម បានធាវក្់ ចូលក្បុងការលគប់លគង របស់រដាឌភបា ិ ល ក្វៀរណាមរហូរដល់សពឝនងង ៕

ក្លើចោប់ក្លខ

ក្បុងការការ់ដដនដីក្មភុជា បាវ

ដាយ

នងងទី ០១ ដខក្ក្កដា ឆ្នប ំ ១៩៤៩

ក្លកាយពបា ី រា ំង បានការ់ដដនដីក្មភុជា

ក្មរក្ ិ ក្ោក្ Marshall ក្ហើយលរូវបាន រំណាងសហរដឌអាក្មរក្ ិ

ជាពិក្សស

លគប់លគងដខយរក្លកាមបនថ ។

បាលបក្ណា ថ ះអាសនប សាធារណរដឌលប ជាធប ិ ក្រយរក្វៀរណាម ( Việt Nam

ក្ៅដដនដីក្មភុជាក្លកាម

ចលក្ក្មភុជាលបគល់ក្ៅឲ្រ

• យសតច្ប បាវ ោយ

(ក្ងឝៀង ផុក្ វន ិ ទឝី) លរូវបានលបធានរដាឌភិ

អាជាញធរក្វៀរណាម ក្ៅក្លើជនជារិដខយរ

ក្លកាម ឬ ក្ូស័ងសុិ ន ននលពះរាជាណា

(Thà làm dân một nước độc lập hơn làm vua một nước nô lệ )

ដខក្ញ្ចដ ឆ្នប ំ ១៩៤៥ បាវ ដាយ

នង ិ

អំពកា និ នុសស ពស ី ររ ំក្ោភសិទម ី ំ ណាក្់

៤៩/៧៣៣

ត្បយសើរជាងយធវជា ើ យសតច្បមួយថ្នត្បយេសកញ្ជ ះយគ

dân một nước độc lập hơn làm vua một nước nô lệ ) ។

បង់ដដនដីក្មភុជាក្លកាមរបស់ខួ វន

បានចុះហរទក្លខា

សុ ែច្បត ិ យត ធវជា ើ ពលរែឋថ្នត្បយេសមួយដែលមានឯករាេយ

ក្សថចមួយននលបក្ទសញ្ជ ះក្គ"(Thà làm

ឆ្នប ំ ក្ដាយពួក្ក្គអះអាងថ្ន ក្ដើមផឲ្រមរ ី ិ

"ដំក្ណាះលសាយបាវដាយ" ក្នះ គក្ ប ឺ ុង

ចុះហរទក្លខា

ក្លើក្ិចចលពមក្លពៀង

ក្លកាម ក្ចញពស ី ហភាពបារា ំង

រដាឌភិ

បាលបក្ណា ថ ះអាសនប នន រដឌក្វៀរណាម

ក្បុងការបក្ងកើររដាឌភបា ិ លក្វៀរ

បានលបកាសបក្ងកើររដាឌភបា ិ ល ាមបទ

ក្ៅថ្ន រដឌក្វៀរណាម (Quốc gia Việt

មស្រនដថី រងាំង បាវ ដាយ ក្ធឝជា ើ លបធាន

ក្ៅក្បុងសហភាពបារា ំង

បញ្ចជក្លខ

1-C P

របស់ោយក្រដឌ

នង ឹ ចលោទាម

Nam ) ក្ហយ ើ បាវ ដាយ ក្ធឝជា ើ លបធាន

ណាមសុំ ោដលងពីរំដណង "ទីលបក្ ឹ ា

មញ (Viet Minh) និងមានមរិមយ ួ ិ

កាសក្ោះដដរ បាវ ដាយ បានក្សបើបារា ំង

គណៈក្មយការលបជាមរិមយ ួ

រដឌលបជាធប ិ ក្រយរក្វៀរណាម

លបឆ្នំង

(Nam Kỳ) ក្ៅក្វៀរណាមលគប់លគង ។

រួោទលី បធានរដឌ ក្ហយ ង៉ូ ដន ិ ក្យម ើ

បានសរក្សរលិខិរមួយចោប់ក្ផញើក្ៅក្វៀរ

ទារឯក្រាជររបស់

ជាន់ខភស់"

ក្ទៀរថ្ន ក្ិចចការក្នះ ក្បុងក្គ្មលបំណង

របស់រដាឌភបា ិ លសាធារណ

ក្ដាយ ហូ ជី មញ ិ ។

ដក្ ឹ ោំ

ក្ធឝើជាលបធានរដាឌភបា ិ លរដឌក្វៀរ

ណាម (Quốc gia Việt Nam )៖

ឆ្នប ំ ១៩៤៧ អររ ី ក្មចារក្មយបារា ំង

លបចាំឥណូ ឍ ចន ិ ក្ោក្Cousseau បាន ចរចាជាមួយ បាវ ដាយ ក្ៅ ហុង ក្ុង (Hong

Kong)

ក្បុងក្គ្មលបំណង

អក្ញ្ជ ើ ញ បាវ ដាយ លរឡប់ក្ៅក្វៀរ ណាម

ក្ដើមផកា ិ ី ថ ប់អំណាចក្ឡើងវញ

លក្ុមក្ុមុ យន យ ិសថក្វៀរ

នឹងការពលងីក្ឥទនិពលលទនិ

ក្ុមុ យន យ ិសថក្ៅឥណូ ឍ ចិន

ចំដណក្

បាវ ដាយ ខវួនឯងវញ ិ ក្៏បានដឹងចោស់

ក្បុងខវួនឯងថ្ន ការបក្ងកើរអឝីមយ ួ ដដលក្គ ក្ៅ "ដក្ំ ណាះលសាយបាវដាយ" ក្ោះ ាមពរ ិ គជា ឺ

"ដំក្ណាះលសាយបារា ំង"

ដរប៉ុក្ណា ត ះ។ នងងទី ០៨ ដខមោ ឆ្នប ំ ១៩៤៩ ី

លបធាោធិបរីបារា ំង វា៉ ងសង់ អូរយ៉ ី ូល (Vincent Auriol) នង ិ បាវ ដាយ បាន

រដឌក្ៅក្លើដដនដីក្មភុជាក្លកាម ។ ក្បុងឱ

ឲ្រលបគល់ដដនដក្ ី មភុជាក្លកាម ឬណាមគី នងងទី ២៤ ដខក្មសា ឆ្នប ំ ១៩៤៩

បាវ ដាយ លរឡប់ចូលលសុក្ ក្ហើយពីរ

រដឌ ។

នងង ០៤ ដខរុោ ឆ្នប ំ ១៩៥៥ បានក្ក្ើរ

ក្ឡើង ក្បាះក្ឆ្នបរដក្ បាវ ដាយ ក្ចញពី បានទទួលរួោទីជំនស ួ វញ ិ ។

ក្លកាយពី ង៉ូ ដន ិ ក្យម ក្ឡើងកាថប់

ដខក្លកាយមក្ គឺក្ៅនងងទី ១៤ ដខមង ិ ុោ

អំណាច បាវ ដាយ អាយុ ៤០ ឆ្នប ំ

ក្ដម ស ើ ផមានការក្លជ ើ ាំង ី

ក្ទសបារា ំងរហូរដល់អាយុ ៨៥ ឆ្នប ំ ក្៏

បាវ ដាយ លបកាសឈប់កាន់អំណាច

នង ិ រក្ានូវរួ

ោទី"ក្សថច"ជាបក្ណា ថ ះអាសនបរងចាំការ ទទួលសាគល់ពីសហគមន៍អនថរជារិ ។

នងងទី ០៤ ដខមង ិ ុោ ឆ្នប ំ ១៩៤៩

លបធាោធប ិ របា ី រា ំង វា៉ ងសង់ អូរយ៉ ី ូល

ក្ហយ ើ សុ ខចរ ិ ថរស់ក្ៅនិរក្ទសខវួនក្បុងលប សាវប់ក្ៅនងងទី

៣១

ដខក្ក្កដា

១៩៩៧ ោទីលក្ុងបា៉រស ិ ៕

ឆ្នប ំ


សារព័ត្៌មាន ថ្រពនគរ ថ្ងៃយៅរ ៍ ៣ យកត ើ ដែយេសឋ ឆ្ននយំ ោះ ត្តស ី ័ក ព. ស. ២៥៥៥ ត្តូវនង ឹ ថ្ងៃេី ០៤ ដែមង ិ ុោ គ. ស. ២០១១

រពឹត្រិោរណ៍ ០៤ មិថុនា

ខ្មែរក្រោមក្ៅជុំវិញពិភពក្ោករ ំឭកមួប ៦២ ឆ្នា ំ ទិវា ០៤ មិថុនា នងងទី ០៤ ដខមង ភ ិ ឹ ោំក្ដាយសហព័នដន ខយរក្មភុជាក្លកាម (KKF) បានក្រៀងចំពធ ិ ុោ ឆ្នប ំ ២០១១ ក្នះ ពលរដឌដខយរក្លកាមក្ៅជុវំ ញព ិ ពក្ោក្ដក្ ិ រី ំឭក្ខួប

ឆ្នបទ ំ ី ៦២ ទវា ី មភុជាក្លកាម ឬ ដដនដក្ ី ូស័សុីនឲ្រក្ៅក្វៀរណាមលគប់លគងដផបក្រដឌបាលក្ហយ ិ បារា ំងការ់ដដនដក្ ើ បានបនថក្ធឝអា ើ ណានគ ិ មក្លើជនជារដិ ខយរក្លកាម ក្ៅដដនដក្ ី មភុជាក្លកាមរហូរដល់សពឝនងង

ក្ដម វលបវរថសា ួ ដ៏ឈចា ប សាយររក្ី មដក្ ិ ើ ផរី ំឭក្ក្ឡង ឹ ោំនង ើ វញនូ ិ ស្រសថមយ ឺ ប់ក្ុ ងការញាក្់ ិ ក្ូនក្ៅដខយរបចចុបផនប នង ិ ក្ៅ

អោគរ ក្ុឲ្ ំ រក្ភវចខវួនោំឲ្របារ់បង់លសុក្ក្ទសដូចការបារ់បង់ក្មភុជាក្លកាមរក្ៅក្ទៀរ ។ ការក្រៀបចំពធ ុ រក្នះ ក្គសក្ងករក្ឃញ មានសាខាសហព័នន ិ ប ី ណ ើ

ដខយរក្មភុជាក្លកាម ក្ៅលបក្ទសោោជាអបក្ក្រៀបចំ នង ឹ ោំក្ដាយ ក្ោក្ ថ្នច់ ក្សដាឌ លបធានសហគមន៍ ិ ក្ៅក្មភុជាមានសមាគមក្លៅរដាឌភបា ិ លដខយរក្លកាម ដក្ ដខយរក្មភុជាក្លកាមជាអបក្ផថួចក្ផថម ួ ១៩៤៩ អងគរាប់បាលរនង ើ ក្ដាយមានលពះសងឃចំនន ិ មានលពះរាជរំណាងលពះមហាក្សលរដខយរោងចូលរួមជាអធប ិ រី ។ ក្ដាយ សឺង មាោ

នងងទី ០៤ មង ិ ុោ ឆ្នបក្ំ នះគឺជាខួបទី

៦២ ឆ្នប ំ ដដលរាជាណាចលក្ក្មភុជា បារ់ បង់ដដនដក្ ី មភុជាក្លកាមក្ៅក្វៀរណាម ។ សហព័ននដខយរក្មភុជាក្លកាម

ក្រៀបចំពិធីបុណររ ំឭក្ខួបក្នះ រដឌអាក្មរក្ ិ

កាណាដា

លបក្ទសដនទជាក្លចន ើ ក្ទៀរ

បាន

ក្ៅសហ

និងក្ៅាម ។

ក្ោក្

ថ្នច់ ង៉ុក្ ថ្នច់ លបធានសហព័ននដខយរ ក្មភុជាក្លកាម មានលបសាសន៍ថ្ន រំបន់ ខវះក្ផឋើមក្រៀបចំរ ំឭក្ខួបក្នះ ាំងពីចុងដខ ឧសភាក្ៅ ។

ក្ោក្ ថ្នច់ ង៉ុក្ ថ្នច់

ដដនដក្ ី មភុជាក្លកាមមុនក្គ

គឺក្ធឝើក្ៅនងង

ក្ៅរ ៍ ទី ២៨ ដខឧសភាក្នវងក្ៅក្នះ ។ ក្ៅទឝប ៉ុ ី អរឺ ប

សហព័ននដខយរក្មភុជាក្លកាម

ក្រៀបចំក្ៅលបក្ទសសឝីស ក្ៅនងងក្ៅរ ៍ ទី ៤ ដខមង ិ ុោ ក្នះ ក្ៅឯទីលក្ុងសសរុុ ឺ ច ិ ។

ក្ោក្ ថ្នច់ ក្វៀន លបធានសហព័នន

ដខយរក្មភុជាក្លកាមលបចាំទឝីបអុឺរប ៉ុ សាសន៍ថ្ន

មានលប

ពធ ិ ប ី ុណរលបារពនក្ឡង ើ លប

ហាក្់លបដហលគ្មបក្ៅាមលបក្ទសោោ

ក្ៅជុំវញព ិ ិភពក្ោក្ដដរ ក្ដាយក្ធឝើាម ដបបបទពុទនសាសោ ។

ក្ោក្ ថ្នច់ ក្វៀន បញ្ចជក្់ោ៉ងក្នះ

មានលប

«មានលពះសងឃចូលរួមទាំងអស់ ៧ អងគ

សាសន៍ោ៉ងក្នះ «ក្ៅអាក្មរក្ក្ធឝ ិ ធ ើ ក្ំ ៅ

ក្បុងក្ោះមានក្ោក្ ទម ឹ សាខន ដដរ ។

ក្ធឝក្ើ ៅកាណាដា អូស្រសាថលី» ។

មានការាំង

ញ៉ូ ជស ឺ ុី និងក្ៅាមរដឌជាក្លចើនក្ទៀរ និង ក្ោក្ ថ្នច់ ង៉ុក្ ថ្នច់ បញ្ចជក្់ថ្ន

ដខយរក្ៅរដឌមន ី ស ី ូា

សហរដឌអាក្មរក្ ិ

បានក្ផឋើមក្ធឝើពិធីបុណររ ំឭក្ខួបបារ់បង់

ក្ធឝប ន សោ និង ើ ុណរាមដបបលពះពុទសា នង ិ ដចក្ចាយនូវឯក្សារ

ងយីៗ ដដលទាក្់ទងនង ឹ ទុក្ក្ខ វទោរបស់ដខយរ ក្លកាមក្ៅឯដដនដក្ ី មភុជាក្លកាម»។

ក្ោក្ ថ្នច់ ក្វៀន មានលបសាសន៍

ថ្ន ឆ្នបក្ំ នះមានអបក្ចូលរួមោ៉ងរិច ២

ក្ៅក្មភុជានឹងចូលរួម

អបក្ចូលរួមមក្ពលី បក្ទសអាលវឺមង ៉ ់

នង ិ លបារពនទវា ិ កាន់ទុក្ខជារិដខយរខួបក្លើក្

រយោក្់ ក្លចើនដូចឆ្នបម ំ ុនៗ ពក្ី លោះមាន អូ

លទស ី ដប៊លសសច ី លី នង ិ ពីលបក្ទស ុ ិ អុា បារា ំងជាក្ដើម

។ ក្លៅពីក្នះសហព័នន

ដខយរក្មភុជាក្លកាមក្៏នឹងក្លគ្មងក្រៀបចំ បុណរក្ៅឯវរថក្ោធិវងស

ក្ធឝើ

ក្ៅជាយលក្ុង

បា៉រស ី លបក្ទសបារា ំង ក្ៅនងងទី ១១ ដខ

ក្រៀបចំពិធីបុណរ

រាប់បាលរលពះសងឃចំនន ួ ១៩៤៩ អងគ ទី

៦២

នននងងបារ់បង់ដដនដក្ ី មភុជា

ក្លកាម ក្ៅនងងទី ០៤ ដខមង ិ ុោ ឆ្នប ំ

និងក្វៀរណាមក្ៅដរចង់បានដីដខយរ និង ទីពីរក្សបើឲ្រដខយរទាំងអស់រម ួ គ្មប

ដីដខយរភាគ បចចុបផនបកាវយជាដដនដីភាគ

ចុះនងងទី ០១ ដខឧសភា ឆ្នប ំ ២០១១ ក្នវងក្ៅក្នះ ។

លបធានសហគមន៍ដខយរក្មភុជាក្លកាម

លពះសងឃចំនន ួ ១៩៤៩ អងគ រាប់

អំពក្ី គ្មលបំណងននការលបារពនពិធប ី ុ ណរ

សហគមន៍ និងលពះសងឃដខយរក្លកាម

ដដលក្ធឝើឲ្រលបជាពលរដឌដខយរចង

ក្ោងាមលិខិរអំោវោវ របស់ សហ

ក្ោក្ ថ្នច់ ក្សដាឌ មានលបសាសន៍

បាលរក្ៅក្មភុជា៖

ណាម

ឆ្នប ំ មុន លបធាោធប ិ របា ី រា ំង បានចុះ

យក្ទិវា

០៤ មង ិ ុោ ជាទិវាជារិ ។

បានការ់ទក្ ឹ ដដី ខយរឲ្រអាណានគ ិ មក្វៀរ

សក្មថច នក្រារថម សីហ

គមន៍ដខយរក្មភុជាក្លកាម ក្ៅទីលក្ុងភបក្ំ ពញ

ខាន់ៗរួមមាន គឺ ទម ួ បរាញថ្ន នង ី យ

ដដលអាណានគ ិ មបារា ំង

ដខយរ លពះបាទ

ក្ដាយមានរាជរំណាង លពះមហាក្សលរ

សហព័ននដខយរក្មភុជាក្លកាម ក្រៀបចំក្មយវធ ិ ី មានក្គ្មលបំណងសំ

សាឋយទក្ ឹ ដី

ការក្សាក្

ចាំលបវរថិសាស្រសថដជ ៏ ូរចរ់ក្នះ ។

មុនី ោងចូលរួមជាអធិបរី ។ ក្នះក្បើ

បុណរក្លើក្ក្នះ

ការសដមឋងនូវការឈចា ឺ ប់

២០១១ ក្នះ ក្ៅសួ នចោរវរថបទុមវរី

មង ិ ុោ ឆ្នប ំ ២០១១ ខាងមុខក្នះ ។

ក្ោក្ ថ្នច់ ង៉ុក្ថ្នច់ បញ្ចជក្់ថ្ន

ដល់នងងទី ៤ ដខមង ំ ០១១ ជា ិ ុោ ឆ្នប២

លបាប់សារព័រមា ៌ នក្ៅនងងទី ០៦ ឧសភា មួយក្នះថ្ន ក្ដើមផរី ំឭក្ខួបគលមប់ ៦២

ឆ្នប ំ នងងទ៤ ី ដខមង ិ ុោ ឆ្នប ំ ១៩៤៩ មក្

សហព័ននដខយរក្មភុជាក្លកាមលបារពនខប ួ ទី ៦២ នន ទវា ិ ០៤ មង ិ ុោ ក្ៅសហរដឌអាក្មរក្ ិ ។

នងងទី ០៤ ដខមង ិ ុោ កាលពី ៦២

ហរទក្លខាការ់ដដនដីក្ូស័ងសុី ន

ជា

ខាងរផងននលបក្ទសក្វៀរណាម ក្ចញពី ូ រដាឌភបា ិ លសហភាពបារា ំង ាំងពក្ី ពលក្ោះមក្

ចាប់

ពលរដឌដខយរក្លកាម

ក្ៅក្មភុជាក្លកាមរាប់ោនោក្់ បានរស់ ក្ៅក្លកាមនឹមអាណានិគមយួន ដល់សពឝនងង ៕

រហូរ


សារព័ត្៌មាន ថ្រពនគរ ថ្ងៃយៅរ ៍ ៣ យកត ើ ដែយេសឋ ឆ្ននយំ ោះ ត្តស ី ័ក ព. ស. ២៥៥៥ ត្តូវនង ឹ ថ្ងៃេី ០៤ ដែមង ិ ុោ គ. ស. ២០១១

កំណាពយ និពនធក្ដាយ ថាេ់ របីជា ក្គឿន

ពូជមាន់ជល់

«គ»ត្ពូជ

(ក្ំណាពរក្មោក្រ ៩)

(ក្ំណាពរក្មោក្រ ៩)

ពូជអណឍៈញាស់ពីមាន់ក្មដរមួយ

ក្មល ើ មាឌហំធំរក្លើបរលង់លសិល

ក្ភវចសមផក្ស៊ ក្ចំក្បង ើ លទាប់ពងភាង ុ

ក្មល ប នគិរនិររក្ៅ ើ សមផក្ដក្់ក្សបហ៍សិ ទ

ក្ក្ើរទុក្ខលពួយក្ូនមួយលគក្រក្ជល់គ្មប

គ្មយនក្ងឝល់និមលឈរក្ំដរផវួវ

ផ្ទគប់មាចស់ងយីចរ ិ ថោោជាសលរូវ

មាចស់ចិញ្ចឹមលរឹមទុក្ជល់ ភាបល់ចំក្ណញ

លបឹងររវសាធវរក្ងើមន ិ ក្ពើសាវប់

ដូចចំណងចងមារ់លសីនងវអនងគ ។

គំនរ ិ ក្ណារក្ឆ្នរក្ៅក្ឆវររវអួរ

ជល់ដល់ សាវប់ដាបក្ោហិរដិរធរណី

ឲ្រក្ធឝើ «គ» ឈរហាលខរល់ដល់ នងវងវង់ ក្ៅលពលឹងសឹងដរសាវប់សាថប់មន ិ ឮ

ក្រើអបក្ណាបញ្ចជមក្៍ឲ្រឈរធយឹង

សលមួចខាបយកាយសដមញងដរងសណា ថ ប ក្ភវចក្ៅពងក្បុងសមផក្លគក្ក្មលកាប ុ

ឈរមារ់លចក្ដក្ដក្ងាើមពុំក្ចញសថី

ឲ្រចំណីឆឥ ី រក្មបញក្វញរលមូវ

ទទះសាវបជាប់ក្ុ ងជាលោលក្ពក្ក្ូ ប វ

ដរចរ ិ ថក្ៅអាលសូវពរ ិ ឥរខវម ឹ ក្បុង

ឈរខួបលបាំងទាំងក្ភវៀងខរល់មន ិ ខឝល់ឈ ឺ ។

ក្ច ិ ចសក្លមចក្លសចដរមាចស់ខធះរងចាំ

«គ» យូរក្ហើយឈយមលាណក្លរើយក្ឆវើយបំភវឺ ឲ្របានឮបំភជា វឺ រិឃ្លវរមរណា

ក្ទាះលពលឹងធយង ឹ មន ិ សថីពកា ី រពរ ិ

ទឹក្ក្ៅថដាំលាំអាោងោងឆ្នខញី

ដដលវរមរ ិ ថគិរសញ្ជ ប់ក្ប់ចិោថ

ជាអាហារការក្លៀងក្ភញៀវដឆវក្មលរី

គង់សាវប់ «គ» រក្ូនក្ៅពងាវារ

ជវី រសា វ ប់អាប់ឥរន័យក្ស័យក្រ ិ ិ ថិយស

នងងក្ៅរ ៍ ១៣ ក្ក្រ ើ ដខក្ចលរ ឆ្នបក្ំ ថ្នះលរស ី ័ក្ ព. ស. ២៥៥៤ (១៦ ក្មសា ២០១១)

បុប្តាជនបទ

ក្ធឝើក្មថចក្ៅក្ៅក្និដាឌជាពូជ «គ»

នងងចនធ ១៥ ក្ក្រ ើ ដខក្ចលរ ឆ្នបក្ំ ថ្នះលរស ី ័ក្ ព. ស. ២៥៥៤ (១៨ ក្មសា ២០១១)

ក្ៅខ្ត្រ្ឡាញ់

(ក្ំណាពរក្មោក្រ ៨)

ក្សបហាក្លបះលសាំ ដាមក្ដាយក្ោហរ ិ

មារោទរមទមសក្ថិសមក្លើសលសី ញញឹមលបឹមលបិយមន ិ សថីថ្នវដងវង

មានក្គបំដបក្លោរ់គូជីវរ ិ ។

ក្មល ើ ភ័ស្រក្ថលក្ឡង់លក្ហមក្សធើរសាឝយ

ដរខញុំក្ៅសបិទនររដរលសឡាញ់ ឹ

បារ់មុខមន ិ បានលបាណរស់រងនរ ី

សងឃម ួ ជួបលរួយសមាវញ់ ឹ នងងមយ

លពះោយផ្ទរ់មក្រក្ក្រឿងថ្នវដងវង

មាចស់ក្សបហ៍ក្បក្់កាបញ់ លរបាញ់ ជីវរ ិ

ក្ពលយប់មក្ដល់ផ្ទកយល់លក្រ ឹ រលក្ម

ក្ំដពងក្សបហ៍ក្យើងក្គសាងលកាស់ នលក្

ោងទរក្ឡះក្ឡាះក្ៅាមសួ នចោរ

ក្លមាស់ក្ំដពងមន ិ ឈបះដួងចរ ិ ថ ។

លមាមនដលសលនលសួចដូចបោវ

ក្មាវង ំ ក្សបហ៍ពិររបស់ក្យើងក្ឡើយ

ហុក្សិបពីរឆ្នបនំ នការរស៊ូ

ក្ោហរ ិ ក្យង ើ ហូរបថូរយក្ចក្មវយ ើ

ចង់សុំសចាចក្សបហាក្សាយះសយ័លគ

ននក្ថីក្សបហ៍ពិរឲ្របានដល់ក្លរើយ

ដរគ្មយនសងឃម ឹ ក្លោះផ្ទកជាអបក្

មាបងក្បុងដំណាក្់ននវងស «រពះមលប»

រា ំងក្យើងទាំងពីរឲ្រដបក្ក្សបហ៍ពិរ

ចូលលពះបនធំពុំក្ចញោលា

ក្លោះខាវចញារថ្ន ិ បុបាពឥរលក្ខណ៍

ក្បៀមទុក្ខរាល់នងងមន ិ ដដលចុះចាញ់

សងួនបរាញកាយក្លកាមនផធសូររដសង ផ្ទកខាយសក្គឯងដរងបាំងភស្រកាថ

(ក្ំណាពរក្មោក្រ ៨) ក្វោក្ក្រ ើ ទុក្ខហុក្សិបពរី ឆ្នប ំ

បុបាពជនបទលសគរ់លសគំ ឫក្ោអម ឹ ក្អៀមក្សងៀមមន ិ ក្ចញសថី

នងងលពហសផរ៍ ៤ ក្ក្រ ំ ល ក្ទាស័ក្ ព. ស. ២៥៥៤ (០៧ ក្មសា ២០១១) ើ ដខក្ចលរ ឆ្នបខា

ក្មភុជាក្លកាមក្អើយខញុំក្ៅលសឡាញ់

នងងលពហសផរ៍ ១ ក្ក្រ ើ ដខក្ជសឌ ឆ្នប ំ ក្ថ្នះលរស ី ័ក្ ព. ស. ២៥៥៥ (០២ មង ិ ុោ ២០១១)


សារព័ត្៌មាន ថ្រពនគរ ថ្ងៃយៅរ ៍ ៣ យកត ើ ដែយេសឋ ឆ្ននយំ ោះ ត្តស ី ័ក ព. ស. ២៥៥៥ ត្តូវនង ឹ ថ្ងៃេី ០៤ ដែមង ិ ុោ គ. ស. ២០១១

ខ្្វងយល់អំពីភូមិសាស្ត្រកមពជាក្រោម ុ

អំពី ទីរកុងថ្រពនគរ ឬ ទីរកុង ហូ ជី មុិញ ំ ច ថ្រពនគរ ជាទលី ក្ុងដ៏សំខាន់ នង ច រននរដឌការធំក្ៅក្បុងដដនក្មភុជាក្លកាម នង ៏ ំខាន់មយ ួ ននអាណាចលក្ដខយរមុនក្ពលជនជារិ ិ ជាទលី បជុក្ ិ កា ិ ជាអររ ី ក្ំពង់ដផោណិជជក្មយដស

យួនក្ភៀសខវួនមក្រស់ក្ៅក្បុងអំឡងសរវរសរ ៍ទី ១៧ ។ ក្លកាយក្ពល ក្សថចដខយរ លពះបាទ ជ័យ ក្ជដាឌ ទី ២ (១៥៧៣–១៦២៧) បានក្រៀបអភក្ិ សក្ជាមួយសបំក្សថចយួនមក្ នលពនគរ លរូវ ុ

បានជនជារយ ួ ក្ៅថ្ន ក្ខរថោ៉ឌន ិ ន ិ ( Gia Định Thành) ោឆ្នប ំ ១៧៩០ ាមក្សថចក្មយះ ក្ងឝៀង អាញ់ (Nguyễn Ánh) ។ ក្លកាយក្ពលបារា ំងកាន់កាប់បានទលី ក្ុងនលពនគរ ោឆ្នប ំ ១៨៥៩ ក្ៅនងងទី ១៥ ដខមោ ឆ្នប ំ ១៨៧៤ លបធាោធប ើ នលពនគរ ក្ៅជាទលី ក្ុងសាយហគន (Thành Phố Sài ី ិ របា ី រា ំងក្មយះ Jules Grévy បានក្ចញបទបញ្ចជមួយក្បុងការបក្ងករ

Gòn) ។ ក្បុងសម័យអាណានគ ំ សហព័នន ិ មនយ ិ មបារា ំង នលពនគរ ជាមជឈមណឍលដ៏សំខាន់ មន ិ លរម ឹ ដរោណិជជក្មយក្ទ វាដងមទាំងជាមជឈមណឍលរដឌបាល វបផធម៌ នង ិ អប់រ ំ ទូទាង

ឥណូ ឍ ចន ោ៌លបក្ទស» (Paris in the Orient) ។ ក្លកាយពរី បបសាធារណរដឌក្វៀរណាមដដលមានសហរដឌអាក្មរក្គ្មំ លទលរូវបានដួល ិ នង ិ លរូវបានក្គចារ់ទុក្ថ្នជា «ទលី ក្ុងបា៉រសននបូ ិ ិ រលំោនងងទី ៣០ ដខក្មសា ឆ្នប ំ ១៩៧៥ ទលី ក្ុងនលពនគរ លរូវបានបក្សក្ុមុយន យ ស ុិ (Thành phố Hồ Chí Minh) ក្ដម ី ញ ើ ផរី ំឭក្ដល់ ិ ក្ថ វៀរណាម បថូរក្មយះជាភាសាយួនថ្ន ទលី ក្ុងហូជម ក្មយះក្មដក្ យ ស ថ ន ួ ហូ ជី មុញ ឹ ោំបក្សក្ុមុយន ិ យ ិ ។ បចចុបផនប នលពនគរ ជាទលី ក្ុងដដលមានលបជាជនរស់ក្ៅក្លចន ើ ជាងក្គ នង ិ ជាមជឈមណឍលក្សដឌក្ច ិ ច វបផធម៌ នង ិ អប់រ ំ ដ៏សំខាន់របស់ លបក្ទសបក្សក្ុមុយន យ ស ថ ធារណរដឌសងគមនយ ិ សា ិ មក្វៀរណាម ។ ក្លកាយពីក្សាងអាគ្មរក្នះ

ត្ពីក្លមមុន សម័យអាណានគ ិ មបារា ំងពីឆ្នប ំ

១៨៦២ ដល់ ១៩៥៤ ៖ ភឌា ី

ក្ោងាមសោឝវចោធិបោយវគ ី ី (Wikipedia)

ក្ៅឆ្នប ំ ១៨៥៩

ក្ពលបារា ំងលរួរលាបាន ទលី ក្ុងនលពនគរ ភាវម ពួក្ក្គក្៏ចាប់ក្ផថើមអភវិ ឌណរំបន់មយ ួ

ក្នះឲ្រកាវយក្ៅជាទីលក្ុងោណិជជក្មយ ដ៏ ធំមយ ួ ក្ដើមផបំ ី ក្ពញមហិចឆិាពលងីក្ឥទនិ ពលរបស់ខួ នក្ៅឥណ វ ិ ូ ឍ ចន

គក្លមាងដំបូងទលី ក្ុងនលពនគរ

ាម

លរូវបាន

បូក្បញ្ចូ លទាំងរំបន់ផារធំ ដដលភាសា យួនក្ៅ ក្ចក្ើ លើង (Chợ Lớn ) ប៉ុដនថ

និងក្ធឝើការ

អភវិ ឌណរួចមក្ មុខមារ់ននទលី ក្ុងនលពនគរ មានការផ្ទវស់បូ រគួ ថ រឲ្រក្រ់សមាគល់ ។ គួរក្រ់សមាគល់ផងដដរ

វមាននក្រារថ ម ិ

អាគ្មរ

លរូវបានក្ោក្ក្ទសាភិ

បាលដដនក្ូស័ងសុី ន

Lagrandière

លបារពនពធ ិ ស ី ក្មាភធ៍បញ្ចុ ះបឋមសិោ ជា

ក្រៀបចំក្ឡើងាមដបបអុឺរប ុ

ក្ដាយមាន

បក្ងករ យ នង ើ ការោល័ ិ ិ សាទប័នរដឌបាល ជាក្លចើនដូចជា

វមានក្ទសាភ បា ិ ិ ល

អាគ្មរមស្រនថីលក្សួ ងមហានផធ សាោឧទនរណ៍

រូចៗ (arrondissement ) ដូចខាង

រយៈការក្សាង អាគ្មរក្ផសងៗាមដបប

ក្លកាម៖

បសចិមលបក្ទស នង ិ ជនជារយ ិ ួនជាក្លចន ើ

រុោការ

សាោដំបូង

រុោ

មាន ៥ និគម

ការោណិជជក្មយ នង ចសងឃ ិ ិ វហារសក្មថ

១៨៦៨ ក្ដើមផដ ី ំក្ណើរការសាងសង់ អា

ក្មយះក្ៅជាសាយហគង (Sai Gon) ។

នលពនគរជំនស ួ ឲ្រអាគ្មរចាស់ដដល បាន

នលពនគរ

ក្សាងក្ដាយក្ឈកា ើ លពឆ្ន ី ប ំ ១៨៦៣ ។

ការទីលក្ុងដដលមានលបធានមួយរូប នង ិ

១៨៧៣ (៥ ឆ្នប ំ ) ក្ទើបបានសក្លមចជា

លគប់លគង ។

គ្មរក្ទសាភបា ួ ក្នះ ិ លងយីមយ

អាគ្មរងយីក្នះ

ក្ៅទីលក្ុង

ក្សាងរហូរដល់ឆ្នប ំ

ដល់ឆ្នប ំ ១៩៦៩ ក្ដាយយល់ក្ឃើញថ្ន

សាទពរ ដដលមានវសឝ ិ ក្រ Hermite ជា

ធំក្ពក្ ពិបាក្ក្បុងការរក្ាសនថិសុខ រដាឌ

បានក្សាងសក្លមចជាសាទពរ

ឆ្នប ំ ១៨៦២ នលពនគរលរូវបានបថូរ

ដល់ឆ្នប ំ ១៨៦៧

អភបា ិ លក្ិចចទីលក្ុង

បានលបគល់ក្ៅឲ្រគណៈក្មយ

សមាជិក្គណៈក្មយការ ១២ រូប ជាអបក្ នងងទី ១៥ ដខមោ ឆ្នប ំ ី

រំបន់ក្មស (My Tho) មាន ៤ នគ ិ ម

ការូលិក្ ជាក្ដម ើ ។

ក្លើក្ដំបូងក្ៅនងងទី ២៣ ដខក្ុមមៈ ឆ្នប ំ

រំបន់នលពនគរ (Sai Gon)

រំបន់លង់ក្ហារ

បារា ំង ទីលក្ុងនលពនគរ ជាមជឈមណឍលដ៏

មាន ៦ និគម

ដងមទាំងជាមជឈមណឍលរដឌបាល

រំបន់បាសាក្់ (Ba Sac)

ទួលាក្មាក្ (Thủ Dầu)

3.

លរោំងចរឝ (Biên Hòa)

លបធាធប ិ របា ី រា ំង Jules Grévy បាន

4.

បាក្រៀ

5.

នលពនគរ (Gia Định)

ភបា ិ លអាណានគ ិ មបារា ំង

បានការ់

ដាក្់ក្មយះអាគ្មរក្នះថ្ន

គរក្ៅជាទីលក្ុងក្ដាយមានក្ទសាភបា ិ ល

លុ ះដល់ឆ្នប ំ ១៨៧៩ រដាឌភបា ិ ល

ផ្ទថច់រំបន់ផារធំក្ចញ ពទ ី លី ក្ុងនលពនគរ

នង ិ ផវូវក្ៅមុខអាគ្មរក្នះ

គក្លមាងក្នះមន ិ យូរប៉ុោយន អាគ្មរធំៗ សំ

ឧទធិសដល់ លពះក្រុណាលពះបាទ

ោ៉ងឆ្នប់រហ័ស ។ ក្លកាយពីការបក្ងកើរ ខាន់ៗរបស់ទីលក្ុង

ដដលបានក្សាង

ក្៏លរូវបានក្គ

(résident-maire ) ជាជនជារិ

(Bà Rịa)

បានបក្ងកើរបដនទមនូវគណៈក្មយការទីរម ួ

លពះនក្រារថម (១៨៣៤ - ១៩០៤) ជាលពះ

បានដបងដចក្ដដនក្មភុជាក្លកាម ក្ចញជា

លក្ុងនលពនគរ ក្គសក្ងករឥទនិពលវបផធម៌

cription administrative ក្បុងរំបន់និ

ចូលមក្ដដនដីក្មភុជាក្លកាមផងដដរ

ក្ៅ លក្ុងក្មភុជាធប ិ រី ោក្ពលក្ោះ ។

នក្រារថម លរូវបានដំក្ណើរសាងសង់ ។

លក្ុងនលពនគរ

គក្លមាងការណ៍

(បវង)់

ោក្ពលក្ោះ

របស់ទី

លរូវបាន

ឆ្នប ំ ១៨៧៦

រដាឌភបា ិ លបារា ំង

៤ រំបន់រដឌបាលធំៗ ក្ៅថ្ន circons មួយៗ

លរូវបានដបងដចក្ក្ចញជានិគម

រសននបូ ោ៌លបក្ទស» (Paris in the ិ Orient) ។

ោក្់

បារា ំង ។

សក្មឋច

វបផ

នង ំ សហព័ននឥណូ ឍ ចន ិ អប់រ ំទូទាង ិ

លបជាជនទាំងអស់ ចំនន ួ

ដាក្់ក្មយះថ្ន វង ិ ីនក្រារថម ដដរ ក្ដើមផ ី

ាមដបបបសចិមលបក្ទស ដូចជា អាគ្មរ ក្ទសាភបា ិ ិ លដដនក្ូស័ងសុី ន និងវមាន

លក្ុង

ធម៌

វា

ឆ្នប ំ ១៩២៩ ទលី ក្ុងនលពនគរ មាន

អបក្ក្រៀបគក្លមាងសំ ណង់ ។ ក្លកាយពី វមាននក្រារថ ម ិ

សំ ខាន់ មន ិ លរឹមដរោណិជជក្មយក្ទ

នង ិ លរូវបានក្គចារ់ទុក្ថ្នជា «ទលី ក្ុងបា៉

ក្រាងដំរ ី (Tây Ninh)

១៨៧៤

ក្ចញបទបញ្ចជមួយ ក្បុងការបក្ងកើរនលពន

ក្បុងសម័យអាណានគ ិ មនយ ិ ម

Long) មាន ៤ នគ ិ ម

គក្លមាងននការបក្ងកើរទីលក្ុងក្នះមានទំហំ

ក្គបាន

ក្គ្មលជំហរ ក្បុងការក្គ្មរពលពះពុទសា ន ស

(V i n h

ជា ៥ នគ ិ មរួមមាន៖ 2.

ោការូលិក្ ។ ចំដណក្ដខយរក្លកាមរក្ា ោក្ងរវាទដដដល ។

រំបន់នលពនគរ បានដបងដចក្ក្ចញ 1.

បានបថូរពីសាសោលពះពុទន ក្ៅជាសាស

ក្បុងក្ោះ

១២៣.៨៩០

ជនជារិបារា ំងមាន

១២.១០០ ោក្់ ។ ក្បុងទសវរសរ ៍ឆ្នប ំ ១៩៤០ មាន ២២០.០០០ ោក្់ ៕

ក្ខរថនលពនគរ មួយក្ទៀរ ។

ក្លកាយក្ពលបារា ំងចូលលរួរលាទី

•ក្ដាយ ថ្នច់ លបជា ី ក្គឿន

និងសាសោននបសចិមលបក្ទសក្៏បានហូរ

ឥទនព ិ លទាំងក្នះ អាចបញ្ចជក្់បានាម

ទក្នវនលពនគរ (Sông Sài Gòn) ក្ំណារ់ហូរការ់មជឈមណឍលទលី ក្ុងនលពនគរ ។ Wikikpedia

ក្ៅមានត្ក្លមក្រោយ

The Prey Nokor News number Vol.2 No.22  

យយើងទាមទារអ្វី ៗដែលជារបស់យយើង ។ យយើងមិនបានទាមទារអ្វី ៗដែលមិនដមនជារបស់យយើងយោះយេ ។ ក្ោក្ ក្ា គឹម ងុង អធិបរីសហព័ននដខយរក្មភុ ជាក្លកាម ។ ត្ក្ៅទំព...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you