Page 1

របាយការណ៍ពស ិ ស េ កាសែត ភ្នព ំ ញ េ ប៉ស ុ ិ៍្ត CAMBODIA

ថ្ងៃសុក្រ ទី២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៣

WHC 37th2013

កម្ពុជា​ជួយ​ចុះ​បញ្ជីឈ្មោះភ្នំហ្វូជីរបស់ជប៉ុន

Mount Fuji

ebtikPNÐkm<úCa របាយការណ៍ពិសេស

A proud moment in Cambodia’s history

សរសេរ និង​រៀបរៀងដោយ Stuart Alan Becker​- មឿន ញាណ


ភ្នំេពញ ប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៨ ែខមិថុនា ឆ្នាំ២០១៣

www.postkhmer.com

WHC ត ​ វូ្រ ​បាន​លក ើ ​តម្កង ើ ​កង ុ្ន ​បទ ្រ ស េ ​កម្ពជា ុ បដិសណ្ឋារកិច​យ ្ច ង៉ា ក​ ក់​កនៅ ្តៅ ក្នងុ កិច​ប ្ច ជ្រ ​រំុ ៀប​ច​បា ំ ន​យង៉ា ​ល​ឥ្អ ត​ខះ្ចោ Stuart Alan Becker សម្រាប​់ អគ្គនាយក​​កម្មវធ ិ ី​ បេតក ិ ភណ្ឌព ​ភ ិ ព​លោក នៅ ​ ស ​ ហភាព​អន្តរជាតិ​ ដើមប្ ​ីការ​អភិរកស្ ​ ធម្មជាតិ(IUCN) លោក Tim Badman បាន​ឲយ្ ​ដង ឹ ​ថា កិច្ច​ បជ ្រ គ ំុ ណៈកម្មាធកា ិ រ​​បត េ ក ិ ភណ្ឌ​ ពិភព​លោក​(WHC)នៅ​​ពះ្រ -​ រាជាណា​ចក្រកម្ពជា ុ ឆ ​ ន ​ំ្នា ះេ ប ​ ង្កត ើ ​ បាន​​នវូ គំរថ ូ ​ម ី្ម យ ួ ​ដល ែ ​ទទួល​បាន​ ការ​ស ​ គ ្វា មន៍យ ​ ង ៉ា ខ ​ ង ំ្លា នៅ ​ ក ​ង ុ ្ន ក ​ច ិ ​្ច ខិត​ខ​ប ំ ង ឹ ្រ ​បង ្រែ ​ដាក់​បញ្ចល ូ ​តប ំ ន់​ ធម្ម​ជាតិ​ ទៅ​កង ុ្ន ​បញ្ជ​ប ី ត េ ​ក ិ ភណ្ឌ​ ពិភព​លោក។ ប៉ន ុ ​អ ែ្ត ​ដ ី្វ ល ែ ​ពស ិ ស េ ​ទៀត​នោះ គឺកច ិ ​ប ្ច ជ ្រ ​ដ ំុ ល ែ ​បព ្រ ត ឹ្រ ​ទៅ ្ត រយៈ​ ពល េ ​ពរី ​សប្តាហ​នៅ ៍ ​វមា ិ ន​សន្ត-ិ ភាព នា​រាជ​ធានី​ភព ំ្ន ញ េ ត្រវូ ​បត ្រ -ិ ​ ភូទាង ំ ​ឡាយ​អះ​អាង​ថា វា​សម​ នឹង​កត ិ ស ិ្ត ព្​​ទរបស់ WHC ដល ែ ជាអង្គភាព​មយ ួ ត ​ ង ែ តែល ​ ក ើ ឡ ​ ង ើ ​ នូវ​ការ​ពត ិ ​ចពោ ំ ះ​គោលបំណង​ ដើម​របស់​ខន ួ្ល ​គឺ ការ​​ចះុ ​បញ្ជ​ី និង​ ការ​ការពារ​​យរូ អង្វង ែ ​ន​ទ ៃ ​ក ី ន្លង ែ ​ ដែល​មាន​តម្ល​ជា ៃ ​សកល​ចពោ ំ ះ​ មនុសស្ ​ជាតិ​ទាង ំ ​អស់​គ។ ្នា បង្កត ើ នៅ ​ ក ​ង ុ ្ន ឆ ​ ១ ​ំ ្នា ៩៤៨ IUCN គឺជា ​ ប ​ ណ្តាញអ ​ ភិរកស្ ចាស់ជា ​ ង​គេ និង​ធ​ជា ំ ង​​គ​ប េ ផ ំ ត ុ ​នៅ​កង ុ្ន ​ពភ ិ ព-​ លោក ​ដល ែ ​មាន​បគ ុ ល ្គ ក ិ ​ជាង​​ មួយ​ពាន់​នាក់ និង​សមាជិក​ជាង​ មួយពា ​ ន់នា ​ ក់​ក្នង ុ នោ ​ ះ​មាន​រ​ដ្ឋជា​ សមាជិក​១០០​បាន​​ចល ូ ​រម ួ ។ សម្រាប​គ ់ ណៈ​កម្មា​ធកា ិ រ​បត េ -ិ ​ កភណ្ឌ​ពភ ិ ព​លោក IUCN បាន​

បម​ើ្រ ផ្តល​ជ ់ ន ូ នូវ​ការ​គាទ ំ ​ផ ្រ ក ែ្ន ​ ចំណះេ ​ដង ឹ បទ​ព​ិសោធ និង​ បច្ចក េ ទេស​។ លោក​​អគ្គ​នាយក Badman បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា៖ «​មាន​ កង្វល​ក ់ ព ំ ង ុ ​កន ើ ​ឡង ើ ​មយ ួ ​អព ំ ី​ កិតស ិ្ត ព្ទ​ន​ម ៃ ហា​សន្នបា ិ ត​។ កិត-ិ្ត សព​្ទបាន​កព ំ ង ុ ​បឈ ្រ ម​ថា ​តើ​ តំបន​​ណា ់ ​ដល ែ ​ពត ិ ​ជាសម​​សប ្រ ​ តាម​សង ្ត ដា ់ រ និងបា ​ ន​បព ំ ញ េ តា ​ ម​ ទសស្ នៈ​មាន​​តម​្​លៃល​ច េ ​ធ​ព ្លោ ម ្រ ​ ទាំង​កម្រត ិ ​ដល ែ ​តប ំ ន់​នោះ​កព ំ ង ុ ​ រង​នវូ ​ផល​​បះ៉ ​ពាល់​ព​កា ី រ​គរា ំ ម-​ កំហង ែ ​កព ំ ង ុ ​កន ើ ​ឡង ើ ​»។ ប៉ន ុ ក ​ែ្ត ត ិ ស ិ្ត ព្ទម ​ ហា​សន្នបា ិ ត​តវូ្រ ​ បាន​ធា ​ នា​យង ៉ា ធ ​ទ ំ លា ូ យ​នៅក ​ង ុ្ន ​ បទ ្រ ស េ ក ​ ម្ពជា ុ តា ​ ម​អដ ​ី្វ ល ែ លោ ​ ក​ អគ្គនាយក Badman ហៅ​ថា ជា​ក ​ ម្រត ​ិ ដ ​ខ ​៏ ង ំ្លា ក ​ ន ​្លា ស ​ៃ ច េ ក្តស ​ី ច ុ រិត​សម្រាប​កា ់ រ​ចះុ ​បញ្ជ​ន ី ​ប ៃ ត េ ក ិ ភណ្​ឌធម្មជាតិ​។ លោក​ល ​ ក ើ ឡ ​ ង ើ ថា ​ ៖ «​សម្រាប​់ យើង​ទាង ំ ​អស់​គ្នា ការ​គរា ំ ម​ក-ំ ហែង​កព ំ ង ុ ​កន ើ ​ឡង ើ ​ចពោ ំ ះ​​បត េ -ិ កភណ្ឌពភ ិ ព​​លោក​​ធម្មជាតិ​ គឺ​ ការ​​ធ​ត ើ្វ ស េ ​្តកត ិ ស ិ្ត ព្ទ​ដ​ធ ៏ ​ស ំ មប្ ម ើ ​ សម្រាប​ប ់ ត េ ក ិ ភណ្ឌ​ពភ ិ ពលោក សម្រាប​រ់ យៈ​ពល េ ​១០​ឆ​ំខា ្នា ង​ មុខទៀត»។ លោក​បន្ត​ថា លោក​រភ ំ ប ើ ​ចត ិ ្ត​ នឹង​របាយការណ៍​ដល ែ ​គណៈ-​ ប្រតភ ិ ន ូ ​គ ៃ ណៈកម្មាធកា ិ រ​បត េ -ិ កភណ្ឌ​ពភ ិ ព​លោក​បាន​កប ្រេ ​ ជញ្ជក​់ និង​ប​ប ើ្រ ស ្រា ​ន ់ វូ ​ដប ំ ន ូ ន ្មា ​ ដែល IUCN បាន​ផល ្ត ​ជ ់ ន ូ ​។​ លោក​ Badman បន្ត​ថា៖

លោក Tim Badman អគ្គនាយកអង្គការ IUCN ។ រូបថត Stuart «គណៈកម្មាធកា ិ រ​បាន​គាទ ំ ​ច ្រ -ំ ពោះ​ដ ​ប ំ ន ូ ន ្មា ដ ​ ល ែ យ ​ ង ើ បា ​ ន​ផល ្ត ​់ ជូន ហើយ​យង ើ ​បាន​ឃញ ើ ​តប ំ ន់​ ដ៏​មាន​​សារៈ​សខា ំ ន់ និង​បក ែ្ល ​ អស្ចារយ្ មួយច ​ន ំ ន ួ ។ ​ នេះបា ​ ន​កយ ្លា ​ ជា​ឆ​ន ំ្នា ​គ ៃ ន ំ រភ្ន​ំ និង​វាលខ្សាច់​។ គណៈកម្មាធកា ិ រ​បាន​លក ើ ​ឡង ើ ​ នូវ​បណ្តាញ​សង ្ត ដា ់ រ ហើយ​យង ើ ​ បាន​ឃញ ើ ​នវូ ​កម្រត ិ ​ដ​រ៏ ង ឹ ​មា​ម ំ យ ួ ​ នៃ​សច ុ ​រត ិ ភាព​​សម្រាប​់ការ​ចះុ ​ បញ្​ជ​ប ី ត េ ក ិ ភណ្ឌ​ធម្មជាតិ​កង ុ្ន ​ឆំ​្នា ២០១៣ នេះ​»។ លោក​ថា ​ សូមប្ ត ​ី ប ​ែ ន្ទាបព ​់ ត ​ី ប ំ ន់​ ទាំងនោ ​ ះ​តវូ្រ បា ​ ន​ចះុ ប ​ ញ្ជហ ​ី យ ើ ក ​ ​៏

ដោយ ក៏​នៅ​មាន​តម្រវូ ​ការ​យរូ ​ អង្វង ែ ​ទៀត​​ ដើមប្ ​កា ី រ​ពារ​តប ំ ន់​ ទាំងនោ ​ ះ​ព ​ កា ​ី រ​គ ​ រា ំ ម​ក ​ហ ំ ង ែ ដោយ ប្រការ​ផស្ ង េ ​ៗ​។ លោក​​បាន​​បន្ត​ថា៖ «​យង ើ ​ពត ិ ​ ជា​បារម្ភ​ច​ពោ ំ ះ​​កម្​រត ិ ​ន​កា ៃ រ​គរា ំ ម-​ កំហង ែ ​ខស ្ព ​នៅ ់ ​តប ំ ន់​ដល ែ ​កព ំ ង ុ ​ ប្រឈម​។ ឧទា​ហរណ៍ៈត ​ប ំ ន់ Est Rennell នៅ​កោះសាឡូមន ុ៉ ​ ​ជា​ កោះ​ម ​យ ួ ដ ​ ល ែ មា ​ ន​តប ំ ន់ធ ​ ម្មជាតិ​ ១៧​កន្លង ែ ​សម្រាប​កា ់ រ​ចះុ ​បញ្ជ​ី នោះ​កព ំ ង ុ ត ​ ស ​ែ ត ិ្ថ ក ​ ម ្រោ ស ​ ម្ពាធព ​ ​ី ការ​ទន្ទន ្រា ​ពឈ ្រៃ ើ និង​បាត់​បង់​ ពពួក​សត្វ»។

លោក​រៀប​រាប់ថា ​ ៖ «យើងក ​ព ំ ង ុ ​ ឃើញ​ន​វូ ការ​​គរា ំ ម​កហ ំ ង ែ ​កព ំ ង ុ ​ កើន​ឡង ើ ​ព​កា ី រចាប់​ផម ើ្ត ​រក ុ ​រក​រែ​៉ ដល ែ ​ដាក់​សម្ពាធ​លត ើ ប ំ ន់​ជា​ ច្រន ើ ​នៅ​កង ុ្ន ​ពភ ិ ព​លោក ​នោះ​ ហើយ​ជា​កង្វល​ក ់ ព ំ ង ុ ​ងប ើ ​ឡង ើ ​។ មាន​ការ​គរា ំ ម​កហ ំ ង ែ ​ជាហេដ្ឋា​-​ រចនា​សម្ពន ័ ​ក ្ធ ង ុ្ន ​នោះផ្លវូ ​ថល ្ន ់ និង​ ទំនប់​ទក ឹ ។ កង្វល​អ ់ ព ំ ​កា ី រ​គរា ំ ម​កំហង ែ ក ​ព ំ ង ុ ក ​ ន ើ ឡ ​ ង ើ ព ​ត ិ ជា ​ មា ​ ន​ កមត ិ្រ ​ខស ្ព ់ ហើយ​នោះ​ជា​បញ្ហា​ ប្រឈម​ឥឡូវន ​ ះេ ដោ ​ យ​ដង ឹ ព ​ឆ ​ី ន្ទៈ នយោបាយ​​ដម ើ ប្ ​កា ី រ​ពារ​​តប ំ ន់​ ទាំងឡា ​ យ​ដល ែ ម ​ន ិ មាន​ការ​គប ្រ -់ ​ គ្រងបាន​គប ្រ ​គ ់ ន ្រា ​់ ខ្វះ​បគ ុ ល ្គ ក ិ ​ និ​ង​ធនធាន»។ លោក​បាន​លក ើ ​ឧទាហរណ៍​ អំព​ត ី ប ំ ន់ Great Barrier Reef របស​​់បទ ្រ ស េ ​អស ូ ល ្រា្ត ​ី ដែល​ លោក​នយា ិ យ​​ថា ស្ថត ិ ​កម ្រោ ​ សម្ពាធ​ព​កា ី រ​អភិវឌឍ្ ​នង ិ ​ការ​ដក ឹ ​ ជញ្ជន ូ ​ដោយ​មាន​បញ្ហា​ន​គ ៃ ណ ុ ភាព​ទក ឹ កាកសំណល់ និង​ជគ ី ម ី ី កសិកម្ម​។ គណៈ​កម្មា​ធកា ិ រ​បត េ ក ិ ភណ្ឌ​ ពិភព​លោក​បាន​ចះុ ប ​ ញ្ជត ី ប ំ ន់ជ ​ត ិ ​ ១០០០​កន្លង ែ ​នៅ​ជ​វំុ ញ ិ ​ពភ ិ ពលោក​ រហូត​មក​ដល់​ពល េ ​នះេ ​ ដែល​កង ុ្ន ​ចណោ ំ ម​ទាង ំ ​អស់​នះេ ​ មាន​ត ​ប ំ ន់ធ ​ ម្មជាតិ២ ​ ២​២ក ​ ន្លង ែ ។ ​ បន្ថម ែ ​ល​ប ើ សា ្រា ទ​​អង្គរវត្ត​ ក្នង ុ ​ ប្រទស េ ​កម្ពជា ុ តំបន់​ដល ែ ​តវូ្រ ​ បាន​ចះុ ​បញ្ជ​ល ី ប្ ៗ ី ផ្សង េ ​ទៀត​ ជុ-ំ ​ វិញ​ពភ ិ ព​លោក ​កង ុ្ន ​នោះ​មាន​ ប្រាសាទ Taj Mahal របស់​ប-្រ ទេស​ឥណ្ឌា មហាកំផង ែ ​របស់​

ប្រទស េ ​ចន ិ ប្រាសាទ​​ពរ ី ម ៉ា ត ិ ​ របស់​បទ ្រ ស េ ​អហ េ ស្ ប ី៊ ឧទ្យាន​ ជាតិ Grand Canyon របស់​ អាមរេ ក ិ និង​ភំ្ន Mount Fuji របស់ប ​ ទ ្រ ស េ ជ ​ប ​ន ុ៉ ដ ​ ល ែ ត ​ វូ្រ បា ​ ន​ ចុះ​បញ្ជ​ីអឡ ំ ង ុ ​កច ិ ​្ចបជ ្រ ​ំនៅ ុ ​កង ុ្ន ​ បទ ្រ ស េ ​កម្ពជា ុ ​នះេ ​។ លោក Badman បាន​នយា ិ យ​ ពីឃ ​ ស ​្លា ខា ំ ន់គ ​ ឺ «​តម្លល ​ៃ ច េ ធ ​ ជា ​្លោ ​ សកល»។ លោក​នយា ​ិ យ​ថា៖ «​មហាសន្ន-ិ បាត​​បង្ហាញ​ព​ភា ី ព​សក ុ ត ឹ្រ ​ខស ្ព ់​ បំផត ុ ​ន​ៃ សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ ដើម្បី​រួម​គ្ន​ា​ការ​ពារ​កន្លង ែ ​ទាង ំ ​ នោះ ដូចះេ្ន ​កន្លង ែ ​វសា ិ មញ្ញ​បផ ំ ត ុ ​ នោះ​​ហយ ើ ​ដល ែ ​ពក ួ ​គ​ផ េ ល ្ត ​ឲ ់ យ្ នូវ​ ការ​ទទួលខ ​ស ុ ត ​ វូ្រ ជា ​ តិល ​ ស ើ ល ​ ប់ ហើយ​យង ើ ​មាន​ការ​ទទួល​ខស ុ ​ ត្រវូ ​រម ួ ​ដម ើ ប្ ​កា ី រ​ពារ​ពក ួ ​គ»េ ។​​ លោក​Badman បាន​នយា ិ យ​ ថា កិច​ព ្ច ភា ិ ក្សា​គណៈកម្មាធកា ិ រ​ បត េ ក ិ ភណ្ឌ​ពភ ិ ព​លោក​លក ើ ​ ឡើង​ទាង ំ ​ពរី ​គ​ឺការ​ចះុ ​បញ្ជ​ីនៃ​ តំបន់​ទាង ំ ​ឡាយ និង​ការអភិរកស្ ​ ន​ត ៃ ប ំ ន់​ដល ែ ​ចះុ ​បញ្ជ​រី ច ួ ​ហយ ើ ​។ លោក​បាន​សច ើ្ង ​សរសើរ​ចពោ ំ ះ​​ លោក​ឧបនាយក​រដ្ឋមន្តី្រ សុខ អាន សម្រាប​ត ់ នា ួ ទី​ជា​បធា ្រ ន​ ដឹក​នា​ក ំ ច ិ ​ប ្ច ជ ្រ ​ន ំុ ះេ ​ដណ ំ រើ ​ការ​ទៅ​ បាន​រលូន។ លោក​​រៀប​រាប់​ថា៖ «​លោក​​ សុខ អាន បាន​កព ំ ង ុ ​បព ំ ញ េ ​តនា ួ ទី​ បាន​លណា ​្អ ស់។ ​ លោក​ជា ​ ប ​ ធា ្រ ន​​ ស្ងប​ស ់ ត ្ងា ​ហ ់ ត ្ម ​ច ់ ត់ និង​ជាអ្នកផ្សារភ្ជាប​ទ ់ នា ំ ក់​ទន ំ ង​មក ្នា ​ដ ់ ល ែ ​កព ំ ង ុ ​ ធ្វ​ឲ ើ យ្ ​បក ្រា ដ​ថា តទៅទំពរ័ ៥...


ភ្នំេពញ ប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៨ ែខមិថុនា ឆ្នាំ២០១៣

www.postkhmer.com

បេ​ត​កិ ​ភណ្ឌ​ធម្ម​ជាតិ​៥​កន្លងែ ត្រវូ ​បាន​ចះុ ​កងុ្ន ​បញ្ជ​ប ី ​តេ ​កិ ​ភណ្ឌ​ព​ភិ ព​លោក ក្នងុ កិចប ្ច ជ្រ ល ំុ កើ ទី៣៧ នគៃ ណៈកម្មាធកា ិ របតេ កិ ភណ្ឌពភិ ពលោកឆ្នា២ ំ ០១៣ នៅភ្នព ំ ញ េ ភ្ន​អ ំ ត េ ​ណា (Mount Etna)​ ប្រ​ទស េ ​អ​តា ីុ ​ល​:ី ភ្ន​អ ំ ត េ ​ណា ជា​ឈះ្មោ ​ឧទ្យាន​ ជាតិ​មយ ួ ​កន្លង ែ ​នៅ​កង ុ ្ន ​ប​ទ ្រ ស េ ​ អុតា ី ​លី វា​គ​ជា ឺ ​រម​ណយ ី ​ដន ្ឋា ​ធម្ម-​ ជាតិ​ មួយ​កន្លង ែ ដែល​គ​ក េ ​ណ ំ ត់​ យក​ត​នៅ ែ ​ល​ផ ើ ​ដ ៃ្ទ ​ប ី ​មា ្រ ណ​ជាង ១៩.២៣៧ ហិក​តា​បណ ុ៉ ះ្ណោ នៃ​ តំបន់​ខង ្ព ​រា ់ ប​ខស ្ព ​ប ់ ​ផ ំ ត ុ ​របស់​ជរួ ​ភំ្ន អេត​ណា ទី​កន្លង ែ ​នោះ​មន ិ ​មាន​ ភូមដ ​ិ ន ្ឋា ប ​ ជា ​្រ ព ​ ល​រដ្ឋរ​ស់នៅ ​ ល ​ ក ​ើ ​ំ ទេសភាពរណ្តៅភភ ំ្ន ង ើ្ល នៅជីវមណ្ឌល អែល ភីណា។ រូបថត.សហការី សមុទ​ខ ្រ សា ្ ច់​ណា​មប ី (Namib Sand Sea Namibia): គឺ​ជា​វាល​ខសា ្ ច់​ដធ ៌ ​ម ំ យ ួ ​នៅ​លើ​ ពិភព​លោក ដល ែ ​តង ែ ​ត​គ ែ ប ្រ ​ ដណ្តប់ ដោយ​អព ័ នៅ ្ទ ​កង ុ ្ន ​បទ ្រ ស េ ​ ណា​ម​ប ី ​។ ី៊ ​វាល​ខសា ្ ច់​នះេ ​ ​មាន​ផ​ៃ ្ទ ក្រឡា​បមា ្រ ណ​ជា​ជាង​៣ លាន ហិកតា ប៉ន ុ ​ត ែ្ត ប ំ ន់​ដល ែ ​ស​ខា ំ ន់ គឺ​ មាន​ផ​ក ៃ ្ទ ​ឡា ្រ ​ប​មា ្រ ណ​ជា​ ៨៩៩. ៥០០​ហិកតា​។ ​ទនោ ី ះ គឺ​ជា​ត​ប ំ ន់​សម្បរូ ​ទៅ​

ដោយ​ខសា ្ ច់ ថ្ម រួមផ ​ ស្ ន ​ំ ង ឹ អ ​ព ័ ប ្ទ ង្កត ើ ​ បាន​ជា​បរិសន ្ថា ​មយ ួ ​ដល ែ ​មាន​ បរិយា​កាស​បក ែ្ល ​ខស ុ ​ព​ត ី ប ំ ន់នានាទាំងអស់។ ផ្សង ែ អ័ពជា ្ទ ​បភ ្រ ព​ នស ​ៃ ណ ំ ម ើ និងទ ​ក ឹ បង្កត ើ បា ​ ន​ជា​ ប្រភព​នជ ​ៃ វី ត ិ ជ ​ វី សា ​ ស្ត្រ សត្វល ​ ន ូ្ម ថនិក​សត្វ​ អតិសខ ុ ម ុ ​បណ ្រា ​ ជា​ ចន ើ្រ ​ប​ភ ្រ ទ េ ទៀត។ ទីនោះ​គ​ជា ឺ ​ សម្បត្តិ បេតក ិ ភណ្ឌធ ​ ម្មជា ​ តិល ​ ក ើ ​ ទីមយ ួ ​នៅ​កង ុ្ន ​បទ ្រ ស េ ​នះេ ​ដល ែ ​ ទិដភា ្ឋ ពភ្នភ ំ ង ើ្ល ផ្ទះុ នៅភ្នអ ំ ត េ ណា នាពេលកន្លងមក។ រូបថត.សហការី តវូ្រ ​បាន​ចះុ ​បញ្ជ​។ ី

ពូល​ភ​នោ ំ ្ន ះ​ទ។ េ ភូម​សា ិ ស្រ​រ្ត ម-​ ណីយ​ដន ្ឋា ​នះេ ​សត ិ្ថ ​នៅ​ភាគ​ខាង​ កើត​ន​ឆ ៃ រេ្ន Sicily។ នៅ​ចណ ំ ច ុ ក ​ព ំ ល ូ ភ ​អ ំ្ន ត េ ណា គឺ​ ជា​ភដ ​ំ្ន ល ែ មា ​ ន​កម្ពសខ ​់ ស ្ព ជា ​់ ង​គ​េ នៅ​កង ុ្ន ​ច​ណោ ំ ម​ភ​ទា ំ្ន ង ំ ​ឡាយ​នា​ តំ​បន់​ឆរេ្ន ​សមុទ​ម ្រ ​ឌ េ ​ទ ី ​រ ែ ​ណ ៉ា ​េ ទី​ នោះ​គ​ជា ឺ ​ត​ប ំ ន់​សម្ប​រូ ទៅ​ដោយពំ-​ នើង​ផត ្ន ់ រណ្តៅ​ភ​ភ ំ្ន ង ើ្ល ​ចាស់ និង​ភំ​្ន ភ្លង ើ ​ដល ែ ​នៅ​បញ្ចញ េ ​សកម្ម​ភាព​ ម្តង​មល ្កា ​នៅ​ឡយ ើ ។ បវ្រ ត្តភ ិ ភ ំ ្ន ង ើ ្ល ទាំងនះេ ​មាន​អាយុ​ កាល​បមា ​្រ ណ​ជា ៥០០០០០​ឆំ្នា មក​ហយ ើ ហើយ​របក​គ​ហ ំ ញ ើ ​អំ​ ពីព ​ន ​ំ ង ើ ផ ​ត ្ន នោ ​់ ះ ត្រវូ បា ​ ន​កម ុ្រ អ ​ក ្ន ​ វិទយា ្ ​សាស្ត​ផ ្រ ក ែ្ន ​ធរណី​វទ ិ យា ្ ​តាម​ ដាន​សក ិ សា ្ និង​កត់​ត្រា តាំង​ពី ២៧០០​ឆំ្នា មុន​មក​ម​ះ៉្លេ ។ រហូត​ មក​ដល់​បច្ចប ុ ប្ ន្ន​នះេ តំ​បន់​ភ​អ ំ្ន ត េ ​ ណា នៅ​ត​ជា ែ ​គោល​ដៅ​ដ​ច ៏ ម្បង​ សម្រាប​ក ់ ម ុ្រ ​អក ្ន ​សក ិ សា ្ ​សវ្រា ​ជវ្រា ​ ផ្នក ែ ​ខាង​ធរណី​វទ ិ យា ្ គប ្រ ​ៗ ់ ​ជនា ំ ន់ និង​សម័យ​កាល។

​ ​ប ត ំ ន់​ជវី ​មណ្ឌល ​អល ែ ​ភី​ណា​ ខេត ​(El Pinacate and Gran Desierto de Altar Biosphere Reserve)ៈ គឺ​ជា​រម​ណយ ី ​ដន ្ឋា ​ធម្ម​ជាតិ​ដ-៏ ល្បល ​ី បា ្ ញមួយ របស់បទ ​្រ ស េ ម ​ក ិ៉ ​ សក ិ៊ ដល ែ ​លាត​សន្ធង ឹ ​នៅ​ល​ផ ើ ៃ​្ទ ដីប ​ មា ​្រ ណ ៧១៤.៥៦៦ ហិកតា ​ នៅ​កង ុ្ន ប ​ ទ ​្រ ស េ ម ​ក ិ៉ ស ​ ក ​ិ៊ ។ ទីនោ ​ ះ គឺ​ជា​អតីត​ត​ំបន់​បន្ទះុ ​ភ​ំភ ្ន ង ើ្ល ​ជា​ ចន ើ្រ ដល ែ ប ​ ណ្តាល​ឲយ្ ផ ​ ដ ​ៃ្ទ នៅ ​ី ត ​ ​ំ បន់នោ ​ ះ មាន​លក្ខណៈ​អ​ណោ ំ យ​ ផល​ខស ុ ​បក ែ្ល ​ព​គ ី េ ផ្តល​ន ់ វូ ​ការ​ដះុ ​ លូត​លាស់​របស់​រក ុ ​ជា ្ខ តិ​ជា​ចន ើ្រ ​ បភ ​្រ ទ េ ខ ​ស ុ ៗ​គ្នា និងអ ​ប ំ រូ ស ​ ត្វព ​ ​្រៃ កម្រ​ៗ ក៏​ដច ូ ​ជា​មច្ឆ​ជាតិ ជា​ចន ើ្រ ​ ប្រ​ភទ េ ​បក ែ្ល ៗ​គ្នា បង្កត ើ ​បាន​ជា​ ទស្សន ​យ ី ភា ​ ព​ដក ​៏ មនៅ ​្រ ល ​ ព ​ើ ភ ​ិ ព​ លោក​។​ ទី​នោះ ​ក​មា ៏ ន​សមុទ្រ​

ខ្សាច់​ និង​ជា​ត​ប ំ ន់​ដល ែ ​សម្បរូ ​ សត្វ​កម​ជា ្រ ​ចន ើ្រ ​ប​ភ ្រ ទ េ រស់​នៅ​ ទីនោះ​ផង​ដរែ ។​ នៅ​ទនោ ី ះ​យង ៉ា ហោ ​ ច​ណាស់ក៏​ មាន​រណ្តៅភ ​ភ ​ំ្ន ង ើ្ល ធ ​ៗ ំ ផងដរែ ។ នៅ ​ ​ ជុ​វំ ញ ិ ​ទ​នោ ី ះ គឺ​ជា​ត​ប ំ ន់​វាល​ខសា ្ ច់​ ធំល ​ ង ឹ្វ ល ​ យ ើ្វ លា ​ ត​សន្ធង ឹ នៅ ​ ល ​ ត ​ើ ​ំ បន់​ខង ្ព ​រា ់ ប និង​វាល​ទ​នា ំ ប​ទាង ំ ​ ឡាយទៀត​ផង​។ ដោយ​សារ​​ អា​យ​កា ុ ល​ដ​យ ៏ រូ ​លង់​កន្លង​មក​ នោះ រណ្តៅ​ភ​ភ ំ្ន ង ើ្ល ​ទាង ំ ​នោះ ក៏​ បាន​បាក់​សត ុ្រ ​កយ ្លា ​ទៅ​ជា​អន្លង់​ ជ្រៅៗ ​ បង្កជា ​ ជ ​ វី ម ​ ណ្ឌលនៅ ​ ក ​ង ុ្ន ដ ​ី ដល ែ ជា​ទ​ចា ី ប់​អា​រម្មណ​ស ៍ មប ្រា ់​ ក្រម ុ អ ​ក ្ន វ​ទ ិ យា ្ សា ​ ស្តច ​្រ ះុ ទៅ ​ ស ​ ក ិ សា ្ ​ សវ្រា ​ជវ្រា ​នៅ​ទ​នោ ី ះ​ ហើយអង្គ​ ការ​យ​ណ ូ ​ស េ ូ្ក ថែរក្សា​ទក ុ ​ជា​ជវី ​ មណ្ឌល​សមប ្រា ​់ធ​ើកា ្វ រ​សក ិ សា ្ ​ សវ្រា ​ជវ្រា ​ផង​ដរែ ​៕ MN

ទស េ ភាពរណ្តៅភភ ំ ្ន ង ើ ្ល នៅជីវមណ្ឌល អល ែ ភីណា។ រូបថត.សហការី


ភ្នំេពញ ប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៨ ែខមិថុនា ឆ្នាំ២០១៣ www.postkhmer.com

បេ​ត​កិ ​ភណ្ឌ​វប្ប​ធម៌​ច​នំ នួ ​១៤ ត្រវូ ​បាន​ចះុ ​កងុ្ន ​បញ្ជ​ប ី ​តេ ​កិ ​ភណ្ឌ​ព​ភិ ព​លោក ស្ថា​នយ ី ​ត​បា ី ្រ ​ឡន ែ ​នៅឈូង​ មុន​គេ កាល​ព​អ ី ​ឡ ំ ង ុ ទស​វត្សរ៍ឆំ​្នា សមុទក្រ​ ្រ​ ហម (Red Bay ១៥៣០។ ទីនោ ​ ះ​តវូ ្រ បា ​ ន​កសាង​ Basque Whaling Station): ជា​មល ូ ​ដ្ឋានស ​ មប ្រា ប ​់ មាញ់ ្រ​ ន ​ង ិ ​ នៅ​បទេ ្រ​ សកា ​ ​ណា​ដា ត្រវូ បា ​ ន​ រក្សាទ ​ក ុ ន ​ វូ ខ្លាញត ​់ បា ​ី្រ ឡ ​ ន ែ ។ ​ វា​គ​ឺ បង្កត ើ ឡ ​ ង ើ នៅ ​ ទ ​ ស​វត្សរ៍ឆ ​ ៦ ំ្នា ១៦ ជា​ទ​ក ី ន្លង ែ ​បភព​ ្រ​ ន​ខ ៃ ញ ្លា ​ត ់ ​បា ី្រ -​ នៅ​ភាគ​ឦសាន្ត​ន​ប ៃ ទេ ្រ​ ស​កា​ ឡន ែ ​សមប ្រា ​នា ់ ​ច ំ ញ េ ​ទៅ​កាន់ទ ​ប ី ្វ ណា​ដា​នា​ដ​ស ៃ មុទ្រ បែល អីល អឺ​រប ុ ៉ ដល ែ ​សម័យ​នោះ​គប េ​ ើ​្រ (Strait of Belle Isle) ដល ែ ជា ​ ​ បស ្រា ស ​់ មប ្រា ច ​់ ង្កៀង។​នៅ​ទនោ ី ះ​ ស្ថាន ​យ ី ប ​ ​រា ុ ណ​មយ ួ ​បាន​ផល ្ត ជា ​់ ​ គឺ​នៅ​សស េ ​សល់​នវូ ​សក ្លា ​សម ្នា ​ ភ័ស​តា ុ្ត ង​នវូ ​បពៃ ្រ​ ​ណ​ដ ី ល ែ ​ទាក់​ ចាស់ៗ ​ដ ​ច ូ ជា ​ ក ​ព ​ំ ង់ទ ​ក ូ ឡ ធុងឈើ​ ទង​នង ឹ ​ត​ីបា ្រ ​ឡន ែ ​នៅ​អរឺ ប ុ៉ ​។​ ឆ្អង ឹ ត ​ បា ​ី្រ ឡ ​ ន ែ នា​វាចា ​ ស់ៗ ដែល​ េ្រហ្គន បា​យ៉ា (Gran Baya) គឺ​ ត្រវូ ​បាន​គប្រ េ​ ​ប ើ ស ្រា ​ប ់ មាណ​ ្រ​ ស្ថាបត្យកម្មនៅបន្ទាយកូនភ្នរ ំ ជ ៉ា ស េ ន ្ថា ។ រូបថត.សហការី ជា​ឈះ្មោ ​ដល ែ ​គបាន​ េ​ ហៅ​អក ្ន ​ ជា៧០ឆ្នាម ​ំ ន ុ ព ​ ល េ ដ ​ ល ែ ច ​ន ​ំ ន ួ ត ​ ​ី្រ បន្ទាយ​កន ូ ​ភ​រ ំ្ន ​ជ ៉ា ​ស េ ន ្ថា (Hill សត​វត្សរ៍ទ ​ ី ១៨ ។​នៅក ​ង ុ្ន ប ​ ន្ទាយ​ ដែល​បាន​កសាង​ស​ន ្ថា យ ី ​នះេ ​ បា​ឡន ែ ​នៅ​កង ុ្ន ​ត​ប ំ ន់​ធក ្លា ​ច ់ ះុ ។​ Forts of Rajasthan): នោះ​ក​៏មាន​ស​ណ ំ ង់​ប​រា ុ ណ​ជា​ បន្ទាយ​កន ូ ​ភ​រ ំ្ន ​ជ ៉ា ស េ ​សន ្ថា នៅ​ ចន ើ្រ ​ទៀត​ដច ូ ​ជា​ មជឈ្ ​មណ្ឌល​ ឥណ្ឌា គឺ​ជា​បន្ទាយ​ប​រា ុ ណ​មយ ួ ពាណិជក ​្ជ ម្ម ប ​ ​រា ុ ណ​រាជ​វាង ំ ប្រា-​ នៅ​កង ុ្ន ​រដ្ឋរ​ជ ៉ា ស្ថា េ​ ន ។ វា​គ​ជា ឺ ​សំ​ សាទ។ល។​ បន្ទាយ​នះេ គឺ​ក​ ណង់​បន្ទាយ​ប​រា ុ ណ​មយ ួ ​ដល ែ ​ សាង​ដោយ​យក​ធម្មជា ​ តិជា ​ រ​នាំង​ មាន​បន្ទាយត ​ច ូ នៅ ​ ក ​ង ុ្ន នោ ​ ះ​ចន ​ំ ន ួ ​ ការ​ពារ ដូច​ជា​កន ូ ​ភំ្ន ​វាល​ខសា ្ ច់ ៦​កន្លង ែ នៅ​លផ ​ើ ដ ​ៃ្ទ ប ​ី មាណ​ ្រ​ ជា ទន្លេ និង ព្រៃ ពម ្រ ​ទាង ំ ​បាន​ ២០គម ។ សំ​ណង់​បន្ទាយ​នោះ​ បង្ហាញ​នវូ ​រច​នា​សម័ន ្ព ​ច ្ធ ក ែ ​ចាយ​ គឺ​ឆះុ្ល ​បញ្ចាង ំ ​អ​ព ំ ​អ ី ​ណា ំ ច ភាព ទឹក ដែល​មយ ួ ​ច​ន ំ ន ួ ​ធំ គឺ​នៅ​មាន​ សម្បរូ ​បប ែ ​ន​រៃ ដ្ឋ​ប​រា ុ ណ​មយ ួ ​នៅ​ ប្រ​ើបស ្រា ​់នៅ​កង ុ្ន ​រដ្ឋ​នះេ ​នៅ​ ទេសភាពនៅស្ថានយ ី ត្របា ី ឡែននាឈូងសមុទក ្រ ហ ្រ ម។ ឥណ្ឌា សម័យស ​ ត​វតស្ រ៍ទ ​ ី ៨ ដល់​ ឡើយនាបច្ចប ុ ប្ ន្នកាល។

ទេសភាពល្អឯកនៅភ្នហ ំ ជ ូ ្វ សា ី ន បទ ្រ ស េ ជប៉ន ុ ។ រូបថត.សហការី ហ្វ​ូជ​សា ី ន រម​ណយ ី ​ដន ្ឋា ​ពិ​ សិដ​ន ្ឋ ង ិ ​បភព​ ្រ​ នសិ ៃ​ លប្ ៈ​ជប៉ន ុ (Fujisan, Japan): ភ្នហ ំ ជ ូ្វ សា ី ន ជា​រម​ណយ ី ​ដ្ឋាន​ តែ​មួយ​គត់​នៅ​កង ុ្ន ​បទេ ្រ​ ស​ជប៉ន ុ ដែល​គប ្រ ​ដណ្តប​ដោ ់ យ​គម្រប​ ព្រល ិ ។ ទី​នោះ​គេ​ស្គាល​់ជ​វំុ ញ ិ ​ ពិ​ភព​លោក​ថា ​ភ​ទ ំ្ន ក ឹ ​កក​ហ​ជ ូ្វ ី ដល ែ ជា ​ ក ​ ន្លង ែ ជ ​ ន​ជាតិជ ​ ប៉ន ុ ឈ ​ រ​ ជា​មល ូ ​ដ្ឋាន​ន​កា ៃ រ​តង ែ ​ន​ព ិ ន្ធ​កំ​ ណាព្យ​និង​ច្នប ​ៃ ឌិ ្រ​ តជា ​ គ ​ រ​ំ ស ​ូ ល ិ ប្ ៈ​ ផស្ ង េ ​ៗ​ ។ វា​គ​ជា ឺ ​ទ​ក ី ន្លង ែ ​មយ ួ ដែល​គអាច​ េ​ នង ឹ ម ​ ល ើ ​ឃញ ើ ​អ​ព ំ ី​ ជន​ជាតិជ ​ ប៉ន ុ កា ​ ល​ពអ ​ី ឡ ​ំ ង ុ ស ​ ត-​

វតស្ រ៍​ទ​១ ី ១ ដល់​ទ​១ ី ៩ ​។​​ រម-​ ណីយ​ដ្ឋាន​នះេ ក៏​ជា​ប្រ​ភព​នៃ​ សិលប្ ៈ​ជប៉ន ុ មុន​ពល េ ​ដល ែ ​រង​ ឥទ្ធ​ព ិ ល​ព​ស ី ល ិ ប្ ៈ​បស្ចម ិ ​បទ ្រ​ ស េ ​ នា​សត​វតស្ រ៍​ទ​២ ី ០ ដោយ​ទ​នោ ី ះ​ មាន រម​ណយ ី ​ដ្ឋាន​តច ូ ៗ​ច​ន ំ ន ួ ២៥​កន្លង ែ ​ ទៀត​។ ​ហយ ើ ​ក​ជា ៏ ​ អតីត​កន្លង ែ ​សក ិ សា ្ ​អ​ំព​ីពះ្រ ​ពទ ុ ្ធ​ សាស​នា និងស ​ ន ី៊ ត ​ ​ូ ផង​ដរែ ។ ផ្លវូ ​ បុ​រាណ​ដល ែ ​អាច​នង ឹ ​ឡង ើ ​ទៅ​ ដល់​កម្ពស១ ់ .៥០០​មត ែ៉ ្រ ​នៃ ក ​ ម្ពសភ ​់ ហ ​ំ្ន ជ ​ូ្វ ៣ ី .៧៧៦​មត ែ៉ ្រ គឺជា ​ ​ កន្លង ែ ​ដ​ព ៏ ញ េ ​ន​យ ិ ម​សមប ្រា ​ធ ់ ើ្វ ធម្ម​យា​ត្រា​ផស្ ង េ ៗ៕ ​MN


ភ្នំេពញ ប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៨ ែខមិថុនា ឆ្នាំ២០១៣

www.postkhmer.com

WHC ត ​ វូ្រ ​បាន​លក ើ ​តម្កង ើ ​កង ុ្ន ​បទ ្រ ស េ ​កម្ពជា ុ តពីទព ំ រ័ ២... អ្នករា ​ ល់​គ​ប ្នា ង ឹ្រ ​ ប្រង ឹ និង​​សច េ ក្ត​ស ី ន្នដ ិ ន ្ឋា ​ន​ក ៃ ច ិ ​្ច ពិភាក្សា​ដញ េ ​ដោលទទួល​បាន​ ផ្លផ្កា ែ​ តា ​ ម​លទ្ធភាព​ដល ែ អា ​ ច​ទៅ​ រួច​។ កិច​ប ្ច ជ ្រ ​ព ំុ ត ិ ​ជា​បព ្រ ត ឹ្រ ​ទៅ ្ត ​ យ៉ាង​ល​ឥ ្អ ត​ខះ្ចោ ​ដោយ​មាន​ការ​ រៀប​ច​បា ំ ន​យង ៉ា ​សត ្អា ​តម ឹ្រ ​តវូ្រ ​ ហើយ​ជា​ពស ិ ស េ ​​ជា​​មួយ​នង ឹ ​ការ​ ស្វាគមន៍​យង ៉ា ​កក់​ក​​្តៅបំផត ុ ​។ បរិយាកាស​ពត ិ ​ជា​រភ ំ ប ើ ​​​រីក​រាយ ហើយ​​បើ​ទោះ​ជា​មាន​បញ្ហា​ល-ំ បាក ខ ​ ះ្ល ៗ​​ក៏ដោ ​ យ​ក៏ប ​ រិយាកាស​ នៅ​តស្រ ែ​ ស​ស ់ យ ្រា ​បផ ំ ត ុ »​ ។ និយាយ​ព​ី IUCN វិញ​លោក Badman បាន​ពន្យល់​ថា៖ «យើង​មន ិ ​មន ែ ​ជា​អង្គការ​ក្រៅ​ រដ្ឋាភបា ិ ល​ទេ ហើយ​យង ើ ​ក​ម ៏ ន ិ ​ មន ែ ​ជា​រដ្ឋាភបា ិ ល​ដរែ ​។ យើង​នាំ​ មក​​នូវស ​ ង្គមស ​ វី៊ ល ិ ពិភព​នអ ​ៃ ង្គការ​ករដ្ឋា ្រៅ​ ភបា ិ ល​និងការអភិ ​​ រក្ស​​ សហគមន៍​រម ួ ​គ​ជា ្នា ​មយ ួ ​នង ឹ ​ការ​ អភិរក្ស​សហគមន៍​នៅ​កង ុ្ន ​រដ្ឋាភិបាល​ ពម ្រ ​ទាង ំ ​គប ្រ ​គ ់ ង ្រ ​លើ​​ ភាព​ចន្លោះ​​ប្រហោង​ដម ើ ប្ ​នា ី ​ជ ំ ន ូ ​

ដល់​បជា ្រ ​ជន​ទាង ំ ​អស់​នោះ​ឲយ្ ​ ពួត​ដ​គ ៃ ​​្នាបំពញ េ ​នវូ ការ​​ខ្វះ​ខាត​​ នា​នា»។ សម្រាប​ក ់ ម ុ្រ ​គណៈកម្មាធកា ិ រ​ បេតក ិ ភណ្ឌ​ពភ ិ ព​លោក IUCN​ ដើរ​តនា ួ ទី​ជា​​ទី​បក ឹ្រ សា ្ ​ឯករាជ្យ នាំ​ មក​នវូ ​ការ​បងប ួ្រ ​បងម ួ្រ ​​នូវគ្រប់ បណ្តាញ​ អ្នក​ជនា ំ ញ​មយ ួ និង​ ផ្តល​ឲ ់ យ្ ​នវូ ​អ​ដ ី្វ ល ែ ​លោក Badman ហៅ​ថា ឱវាទបច្ចក េ ​ទស េ ដល ែ ​មាន​​ទិសដៅ​ល​ប ្អ ផ ំ ត ុ ​តាម​ ដែល​អាច​ទៅ​​រួច​។ លោក​អគ្គនាយកបាន​នយា ិ យ​ ថា៖ «​យង ើ មា ​ ន​បណ្តាញស ​ កល​ មួយ​​ដែល​មាន​អក ្ន ​ជនា ំ ញ​​មួយ​ មន ឺ៉ ​នាក់ និង​មាន​បញ្ជ​ក ី ហ ្រ ម​ របស់ IUCN នៃព ​ ពួកស ​ ត្វទទួ ​​ ល​ រង​គះ្រោ ​ថ្នាក​។ ់ យើង​​បាន​បង្កត ើ ​ ស្តងដា ់ រ ដែល​ទទួល​យក​បាន​ សមប ្រា ​ព ់ ពួកស ​ ត្វ​គះ្រោ ​ថ្នាក​នៅ ់ ​ លើ​ភព​ផន ែ ​ដ​»ី ។ លោក Badman បាន​ន-ិ យាយ​ព​ច ី ណ ំ ច ុ ​ខស ្ព ​ម ់ យ ួ ​ន​ក ៃ ច ិ ្ច​ បជ ្រ គឺ ​​ំុ កា ​ រ​ចះុ ប ​ ញ្ជន ​ី ស ​ៃ មុទខ្ ្រ​ សាច់

Namib San Sea នៅ​តប ំ ន់ Namibia។ លោក​បប ្រា ​ថា ់ ពួក​ គេ​បាន​បព ្រ ត ឹ្រ ​ដោ ្ត យមតិយល់​ ពម ្រ ជា ​ ឯកច្ឆ ​​ ន្ទ និងមា ​ ន​ការ​ទះដៃ​ អប​អរសាទរ​ជវ​ំុ ញ ិ លើកទ ​ ង់ជា ​ តិ​ គវ្រ ី ដោយបញ្ចញសមក ្រែ ​នៃ​ សេចក្ត​ីរភ ំ ប ើ ​​រីក​រាយ​កង ុ្ន ​បន្ទប់​ ប្រជំុ និង​សន ុ រ្ទ កថារបស់​តណា ំ ង​ រដ្ឋាភបា ិ ល។ ការ​ចះុ ​បញ្ជគ ី ​ជា ឺ ​ប-្រ ភព​មយ ួ ​ន​មោ ៃ ទន​ភាព​ធម្មជាតិ ហើយ​វា​ជា​ការ​ទទួល​សល ្គា ​ព ់ ត ិ ​ ប្រាកដ»។ លោក​អគ្គនាយក​បន្ត​ឲយ្ ​ដង ឹ ​ ទៀត​​ថា ចំណច ុ ​គរួ ​ឲយ្ ​ចាប់​អារម្មណផ ​៍ ស្ ង េ ទ ​ ៀត​កង ុ្ន ឆ ​ ន ​ំ្នា ះេ គ ​ វា ​ឺ ល​ ខ្សាច់ និង​ភក៏ ​​​ំ្ន ​តវូ្រ ​បាន​ចះុ ​បញ្ជដ ​ី រែ ​ ដល ែ ​មាន​ផដ ៃ្ទ ​២ ី លាន​ហក ិ តា​ ដូច​ជា ​ឧទយា ្ ន​ជាតិ Tajik National Park នៅ​តាហស្ គ ី៊ ស ី ន ្ថា ​ មាន​ទហ ំ ​២ ំ លាន​ហក ិ ​តា វាល​ ខ្សាច់​El Pinacate នៅ​បទ ្រ ស េ ​ មុក ិ ស៊ក ិ ភ្នំ Moun Etna នៅ ប្រទស េ អ ​ តា ីុ លី ភ្នំ Sicily Mount Fuji ក្នង ុ ​បទ ្រ ស េ ​ជប៉ន ុ និង​ភំ្ន

Tian Shan ភាគ​ខាង​ជង ើ ប្រទស េ ​ចន ិ ​។ លោក Badman បាន​នយា ិ យ​ ពី​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត​កង ុ្ន ​បទ ្រ ស េ ​ កម្ពជា ុ ​ថា​ ជា​បត េ ​ក ិ ភណ្ឌ​មយ ួ ​នៃ​ តំបន់​​បត េ ​ិកភណ្ឌ​ពភ ិ ព​លោក​​ ដែល​លប្ ​ល ី បា ្ ញ​បផ ំ ត ុ ​។ លោក​ ថា៖ «ការ​បឈ ្រ ម​គ​ធ ឺ ​ឲ ើ្វ យ្ ​បក ្រា ដ​ ថា អ្នក​អភិរក្ស នឹង​មន ិ ​បាត់​បង់​ ទីកន្លង ែ ​គន ្មា ​គ​ប ូ ៀ្រ ប​នះេ ​ទ»េ ។ តំបន់ផ ​ ស្ ង េ ទ ​ ៀត​ដល ែ ជា ​ ទ ​ ចា ​ី ប់​ អា​រម្មណ​ស ៍ ម្រាប​លោ ់ ក Badman គឺ​​ដន ែ ​ជវី ចមះុ្រ ​បង ឹ ​ទន្លេ សាប។ IUCN មាន​ការិយា​ល័យ​ មួយ​នៅ​រាជ​ធានី​ភព ំ្ន ញ េ និង​ទី​ ស្នាក​់ការ​កណ្តាល​នៅ​​ទី​កង ុ្រ ​ Gland ប្រទស េ ​សស ី៊្វ ។ ទទួលបា ​ ន​ការ​អប់រ​ជា​​ ​​ំ ភូគព្ភវទ ិ ូ បុរស​សញ្ជាត​​ិអង់គស េ្ល ​​រូប​នះេ បាន​នយា ិ យ​ថា មនុសស្ ​ជាតិ​នៅ​ លើ​ភព​ផន ែ ​ដ​មា ី ន​រយៈ​ពល េ ​ខី​្ល មួយ​នៅ​កង ុ ្ន ​បវ្រ ត្ត​សា ិ ស្តភូ ្រ​​ គព្ភ-​ សាស្ដ្រ ដ៏មានសារៈសំខាន់។ លោក​បាន​បព ំ ញ េ ការ​ងារ​​ជា​

មួយ IUCN រយៈ​ពល េ ​១០​ឆំ​្នា ហើយ ហើយលោ ​ ក​បាន​នយា ិ យ​ ថា ការ​បប ្រែ​ ល ួ្រ ​អាកាសធាតុ​គឺ​ ជា​កង្វល​់ដ​ធ ៏ ​ម ំ យ ួ ​។ លោក​ន-ិ យាយ​ថា៖ «ភព​ផន ែ ដ ​ដ ​ី ល ែ យ ​ ង ើ ​ រស់​នៅ​ផយ ុ ​សច ួ្រ ​ណាស់​ អ្នក​ អាច​មាន​អារម្មណ​ថា ៍ ​បប្រ ្រែ​ ល ួ ។​ ការ​ប្រែ​ប្រល ួ ​​អាកាសធាតុ​​ជា​ កង្វល​់ដ​៏ធ​ំ ហើយ​យ​ើង​កព ំ ង ុ ​ ឃើញ​មាន​ការ​ប្រែ​បល ួ្រ យ៉ាង​ លឿន​។ ដោយ​​ថយ​ចះុ គុ ​​​ ណភាព​ នៃមខ ុ ​ងារ​​ធម្មជាតិ ខ្លន ួ ​យង ើ ​ជា​ អ្នក​ធ​ើឲ ្វ យ្ ​មាន​ការ​ឈ​ឺចាប់​ខន ួ្ល ​ ឯង»។​ IUCN ជា​​តួអ ​ ង្គស ​ ខា ំ ន់ក្ន ​​​ ង ុ កា ​ រ​ បង្កត ើ ​ន​គ ៃ ណៈ​កម្មាធកា ិ រ​បត េ -ិ ​ កភណ្ឌក ​ង ុ្ន ឆ ​ ១ ​ំ្នា ៩៧២ ហើយត ​ វូ្រ ​ បាន​ដាក់​ឈះ្មោ ​ជា​សប ្ថា ន ័ ​បក ឹ្រ សា ្ ​ របស់ខ ​ន ួ្ល ព្រមទាំងបា ​ ន​ធកា ​ើ្វ រ​ងារ​ នេះរយៈ​ ​​ ពល េ ៤០​ ​​ ឆម ​ំ្នា ក​ហយ ើ ។ ​ IUCN តវូ្រ ​បាន​ឧបត្ថម​្ភថវិកា​ ដោយ​សមា​ជក ិ ​របស់​ខន ួ្ល ដៃគូ និង​គម្រោង​នានា​ ក្នង ុ ​នោះ​មាន​ UNESCO ពម ្រ ​ទាង ំ ​ការឧបត្ថម​្ភ

ពីប ​ ទ ្រ ស េ ស ​ ស ី៊្វ អាល្លម ​ឺ ង ៉ ់ អូស-្ត្រា ​ លី និង​មល ូ និធ​ត ិ ក ្រ ល ូ MAVA នៅ​បទ ្រ ស េ ស្វស ី៊ ។ លោក Badman បាន​នយា ិ យ​ ថា សមាជិក WHC សម្លង ឹ ​រក​ IUCN ដើមប្ ​​ទទួ ី ល​បាន​នវូ ​ដប ំ -ូ ន្មាន ​ការ​កណ ំ ត់​ទស ិ ដៅ ​បច្ចក េ ទស េ និង​​​ការ​សប ្ថា នាដ៏​រង ឹ ​មា​។ ំ លោក​បន្ថម ែ ​ថា ៖«​យង ើ ​នៅ​ទី​ នេះ​នយា ិ យ​ព​កា ី រ​ពត ិ ​ពភា ី ព​ល្អ​ បំផត ុ ដ ​ ល ែ យ ​ ង ើ អា ​ ច​មល ើ ឃ ​ ញ ើ ​ វា​បាន ហើយ​បណ្តាញ​គ​ជា ឺ ​ច-ំ ណះេ ដ ​ង ឹ ប ​ ច្ចក េ ទ ​ ស េ វ​ទ ិ យា ្ សាស្ត្រ និង​បច្ចក េ ទេស​ដ​ល ៏ ​ប ្អ ផ ំ ត ុ ​ចពោ ំ ះ​​ ការ​លះ​បង់រ​បស់យ ​ ង ើ និងកា ​ រ​ធើ្វ យ៉ាង​ណា​វាឲ្យ​សត ិ្ថ ​នៅ​កង ុ្ន ​យន្តការ​សប ្ថា នា»។ យើង​គត ិ ​​អំព​​​ីការ​ងារ​​​ជា​មយ ួ ​ ធម្មជាតិគ ​ ជា ​ឺ ដំណោះ​សយ ្រា ដ ​ល ​៏ ​្អ មួយ​ចពោ ំ ះ​បញ្ហា​បឈ ្រ ម​ដល ែ ​ កំពង ុ ​ជប ួ ​បទ ្រ ះ​ជ​វំុ ញ ិ ​ពភ ិ ព​លោក​​ ក្នង ុ ​នោះ​មាន​សន្តស ិ ខ ុ ​សប្ ៀង​ អាហារ និងកា ​ រ​បប្រ ្រែ​ ល ​ួ អា ​ កាស​ ធាតុ​ជាដ ​ ម ើ ​»៕ CC​


ភ្នំេពញ ប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៨ ែខមិថុនា ឆ្នាំ២០១៣

www.postkhmer.com

កិច​ប ្ច ជ្រ ំ​ព ុ ញ េ ​អង្គ​លកើ ​ទ៣ ី ៧ នៃ​គណៈ​​កម្មា​ធកា ិ រ​​បតេ ​កិ ភណ្ឌ​ពភិ ព​​លោក​ឆ​២ ំ្នា ០១៣ តពីទព ំ រ័ ៧... បន្ត​ទៀត​ថា «កិច្ច​ប្រជុំ​នេះ​មិន​មែន​សំខាន់​ ត្រឹម​តែ​កិច្ច​ការ​ទាក់​ទង​ខាងវិស័យ​វប្បធម៌​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​ កិច្ច​ប្រជុំ​នេះ គឺ​វា​មាន​អត្ថ​នយ ័ ​ មន ែ ​ទន ែ ​សមប ្រា ​់ វិស័យ​ទេស-​ ចរណ៍ ដោយ​សារ​តែ​បច្ចុ​ប្បន្ន​ នេះ តែម​ប្រិ៍​​នៃ​សម្បត្តិ​បត េ -ិ ​ កភណ្ឌ​ពភ ិ ​ពលោក​ទាង ំ ​នោះ​ គឺ​ ជា​បភ ្រ ព​ទាក់​ទាញ​ភៀ្ញ វ​ទស េ ចរ​ ដ៏​សំខាន់​សម្រាប់​អភិវឌ្ឍវិស័យ​ ទស េ ច ​ រណ៍នៅ ​ ទ ​ ទា ូ ង ំ ព ​ភ ិ ព​លោក ដែល​ដើរ​តួ​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុងការ លើកស ​ យ ្ទួ ស ​ ដ េ ក ​្ឋ ច ិ ដោ ​្ច យ​ផល ្ទា ់ ដល់ប្រជាជនជាច្រើនលាន​គ្រួសារ​ក្នុងសកល​​ ​​ លោក​»។​ លោក គឹមអ ​ ៀង បាន​បន្ត​ថា សមិទ្ធ​ផល​​នៃ​កិច្ច​ប្រជុំ​ដ៏មាន សារៈ​សំខាន់​នេះ វា​បាន​បង្ហាញ​ ប្រា​ប់ពិ ​​ ភព​លោក​ថា កម្ពជា ុ គ ​ ជា ​ឺ ​ ប្រទស េ ជា ​ តិម ​យ ួ ដែលមា ​ ន​សខ ុ ​ សន្តិភាព ស្ថិរ​ភាព មាន​សមត្ថ-​ ភាព និង​លទ្ធ​ភាព​មិន​ចាញ់​ ប្រទេស​​ដទៃ​ទៀត​ប៉ុន្មាន​ឡើយ ហើយ​លទ្ធផល​នេះ​វា​នឹង​ផ្តល់​ ផល​​ជា​ពិសេស​​សម្រាប់​ឧស្សា-​ ហកម្ម​ទេស​ចរណ៍ ព្រោះ​ភ្ញៀវ​ កិតយ ្តិ​ ស​ដែល​មក​ពជ ី​ ុំវិញ​ពិភព​ លោក​លើក​នេះ បាន​ឃើញ​ យ៉ាង​ច្បាស់​អំពី​សម្បត្តិវ​ប្បធម៌ ​ដ៏​សម្បូរ​បែប​របស់​កម្ពុជា គេ​ ឃើញ​ពី​កិច្ច​ស្វា​គមន៍​ដោយ​

ទិដ្ឋភាពនៅក្នុងសាលប្រជុំគណៈកម្មាធិការបេតិកភណ្ឌពិភពលោក លើកទី៣៧ នៅវិមានសន្តិភាព ទីក្រុងភ្នំពេញ កាលពីដើមសប្តាហ៍នេះ ។ រូប សហការី ញញឹម​​រាក់​ទាក់​របស់​ជន​កម្ពុជា​ ចំពោះ​ភ្ញៀវ​បរទេស។ «ខ្ញុំ​ជឿ​ជាក់​ថា ពួក​គេ​នឹង​ពាំ-​ នាំ​ទៅ​វិញ​នូវ​ទិដ្ឋ​ភាព​ដ៏​ស្រស់​ ស្រាយនៅ ​ ក​មជា ្ពុ ទៅ​បប ្រា ក ​់ ម ្រុ ​ គ្រួសារ​ ញាតិ​មិត្តរ​បស់​គេ។ ទាំងន ​ េះ​គជា ឺ​ ​​ការ​ផ្សព្វផ ​ ្សាយ​ព័ត៌​ មាន​ពិត​ដោយ​ផ្ទាល់​ប្រកប​ ដោយ​ផល​វជ ិ មា ​្ជ ន​ខស ្ព ប ​់ ផ ំ ត ុ »។ នេះ​បើ​​តាម​ប​្រសាសន៍​របស់​ លោក អាង គឹមអ ​ ៀង។ «ខ្ញុំ​រំពឹង​ថា កំណើន​វិស័យ​ ទេស​ចរណ៍​កម្ពុជា​នៅ​រដូវ​ខាង​ មុខ​នេះ​នឹង​មាន​ការ​កើន​ឡើង​ ខ្ពស់​ជាង​ការ​ព្យា​ករ​ទុក​ជា​មិន​

ខានឡើយ»។ «នេះ​គឺ​ជា​មោទនភាព​ដ៏វិសេស​វិសាល​មួយ​របស់​កម្ពុជា ហើយ​ឆ្លង​តាម​ការ​ប្រជុំ​ដែល​ មាន​រយៈ​ពេល​ជាង១០​ថ្ងៃ​ នៅ​ កម្ពជា ុ ពិភព​លោក​បាន​ចុះប ​ ញ្ជី​ រតន​សម្បត្តិ​ថ្មី​ចំនួន​១៩​ទៀត ចូល​ទៅ​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិក​ភណ្ឌ​ ពិភព​លោក ដែល​សរុប​ទាំង​ អស់​មាន​ចំនួន៩ ​ ៨១​ហើយ»។ រតន​សម្បត្តិ​ទាំង១៩​នោះ គឺ​ មក​ពី១៨​ប្រទេស នៃ​បណ្តា​ទ្វីប​ ទាំងប ​ រ​្រាំ បស់ព ​ភ ិ ព​លោក។ ក្នង ុ ​ នោះ​សម្បត្តប ​ិ ត េ ក ិ ភ ​ ណ្ឌធ ​ ម្មជាតិ​ ចំនន ួ ៥​កន្លង ែ និងរ​មណីយដ ​ ន ្ឋា ​

វប្បធម៌​ និង​បវ្រ ត្ត​សា ិ ស​្ត្រ ចំនួន ១៤​កន្លែង។ សម្រាប់​សម្បត្តិ-​ បេតក ិ ភ ​ ណ្ឌធ ​ ម្មជាតិមា ​ ន ភ្នស ​ំ ង ៊ី ​ ជាន ធៀន​សាន និង វាល​ស្រែ​ ហុង​ហានី នៅ​ប្រទេស​ចិន, ភ្នំ​ អេត​ណា រួម​ទាំង​ឧទ្យាន​នៅ​ តំបន់ម ​ េឌី​ទែ​រ៉ាណេ នៅ​ប្រទេស​ អុីតាលី, ភ្នំ​ហ្វូជី​សាន នៅ​ប្រទេស​ជប៉ុន, តំបន់​ជីវ​មណ្ឌល​ អែល​ ភី​ណា​ខេត និង គ្រែន ឌឹស៊ីតូ ឌឹ អាល់តា​នៅ​ប្រទេស​ ម៉ិក​ស៊ិក, សមុទ្រ​ខ្សាច់​ណា​នីប នៅ​ប្រទេស​ណា​មីប៊ី, ឧទ្យាន​ ជាតិ តា​ហស្ ក ីុ នៅ​បទ ្រ ស េ តា ​ ហ្ស-ុី ​ គី​សន ្ថា , ស្ថានយ ី ត ​ បា ​្រី ឡែន នៅ​

ឈូង​សមុទ្រ​ក្រហម​បាស្ក នៅ​ ប្រទេសកា ​ ​ណា​ដា, បុរាណ​ដន ្ឋា ​ ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​នៅ​កេសុង នៃ​ ប្រទេស​កូរ៉េ​ខាង​ជើង, ទី​ក្រុង​ កំពង់​ផែ​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​លី​វុត​កា​ នៅ​ប្រទេស​ហ្វីជី, បន្ទាយ​កូន​ភ្នំ​​ រ៉ាជស េ ​ស្តាន នៅ​បទ ្រ ស េ ឥ ​ ណ្ឌា, វាំងហ ​ ល ្គោ ឡ ​ ស្ត េ​ ន េ នៅ​បទ ្រ ស េ ​ អុរី ង ៉ ,់ ទី ​​ ក ​ ង ្រុ ប ​ រា ុ ណ តូរន ិ សេស​ូ នេស នៅ​ប្រទេស​អ៊ុយ​ក្រែន, មជ្ឈ​មណ្ឌល​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត អា-​ ហ្គា​ដេ នៅ​ប្រទេស​នី​ហ្សេ​រីយ៉ា, វូដែន សេ​ក្យាស​នៃ​តំបន់ ខា​ផេ​ ធៀន​នៅ​ប្រទេស​ប៉ូឡូញ និង​ អ៊យ ុ ក ​ ន ្រែ , សាកល​វទ ិ យា ្ ល ​ យ ័ ខ ​ ​ូ អុីម​ប្រា នៅ​ប្រទេស​ព័រ​ទុយ​ហ្គាល់, តំបន់​បុរាណ​ដ្ឋានអា ​ ល ហ្សូដា​រ៉ា នៅ​ប្រទេស​កាតា, និង​ ប័ផាក វែល​ហែល​សូ នៅ​ប្រទេស​អាល ​ ្លឺ​ម៉ង់​។ លោក ឌឹម សុវណ្ណរ​ំ ុ អ្នកនា ​ ពា ​ំ ក្យ​ ឲ្យ​សម័យ​បជ ្រ ​ល ំុ ក ើ ​ទ​៣ ី ៧ ​នៃ​ គណៈ​កម្មា​ធកា ិ រ​បត េ ក ិ ​ភណ្ឌ​​ពិភព លោក បាន​មាន​ប្រ​សាសន៍​ថា ចាប់​ព​ព ី ល េ ​នះេ ​តទៅ​រាជ​ធានី​ភ-ំ្ន ពេញ ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ទក ី ង ុ ្រ ​ប-្រ វត្តសា ​ិ ស្តមួ ្រ​ យ ដែលគ ​ បាន​ េ​ កត់​ ត្រាថា ជា​ទីក្រុង​មួយ​ដែល​បាន​ ចុះប ​ ញ្ជី​សម្បត្តិ​បេតក ិ​ ភណ្ឌវប ​ ្បធម៌​និង​ធម្មជាតិទាង ំ ​នោះ​ហើយ​ ជា​ពស ិ ស េ ​គ​ប ឺ ណ្តា​បទ ្រ ស េ ​ជា​ ម្ចាសរ​់ តន​សម្បត្តថ ​ិ ៗ ្មី ន ​ េះគ ​ នឹ េ​ ង​

ចារឹកឈ ​ ្មោះរា ​ ជ​ធានីភ ​ព ្នំ ញ េ នៅ​ ក្នង ុ ទ ​ព ំ រ័ ប ​ វ្រ ត្តសា ​ិ ស្តរបស់ ្រ​ គ ​ ជា​ េ​ ពុំ​ខាន​ឡើយ។ សូម​រំឭក​ថា ប្រទេស​កម្ពុជា​ បាន​ដាក់​បញ្ចូល​រមណីយ​ដ្ឋាន​ វប្បធម៌ និង​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត ចូល​ទៅ​ក្នុង​បញ្ជី​ បេតក ិ ភ ​ ណ្ឌព ​ភ ិ ព​លោក កាល​ព​ី ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩២ និង​ប្រាសាទ​ ព្រះ​វិហារ កាល​ពី​ខែ​កក្កដា​ឆ្នាំ​ ២០០៨​កន្លង​មក។​ ទន្ទឹម​នឹង​ បេតក ិ ភ ​ ណ្ឌរ​ប ូ ដ ី ល ​៏ ប្ ល ​ី បា ្ ញ​ទាង ំ ​ ពីរ​នេះ ប្រទេស​កម្ពុជា​ក៏​បាន​ ដាក់​សិល្បៈ​អរូបី មាន​ក្រុម​របាំ​ ព្រះ​រាជ​ទ្រព្យ និង​ល្ខោន​សប្ ក ែ ចូល​កង ុ្ន ​បញ្ជ​ស ី ម្បត្ត​ប ិ ត េ ក ិ ភណ្ឌ​ ពិភព​លោក​​តាំង​ពី​ឆ្នាំ២០០៣ និង​២០០៦​ រួច​ជា​ស្រេច​ផង​ ដែរ។ បន្ថែម​លើ​អ្វី​ដែល​កម្ពុជា​បាន​ ចុះ​បញ្ជ​ស ី ម្បត្ត​ប ិ ត េ ក ិ ​ភណ្ឌ​ពភ ិ ព​ លោក​ទាំង​នោះ រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​ កម្ពុជា ​ក៏​បាន​រៀប​ចំ​ចុះ​បញ្ជី​ រមណីយ​ដ្ឋាន​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​មួយ​ ចំនន ួ ​ទៀត ដូច​ជា បសា ្រា ទ​ សម្បូរ​ព្រៃ​គុហ៍ ប្រាសាទ​កោះ-​ កេរ និងភ ​គ ​្នំ ល ​ូ ន ែ នៅក្នង ុ កិចប ្ច ជ ្រ ុំ ពេញអង្គល ​ ក ើ ទី៣៨ នៃគ ​ ណៈ-​ កម្មា​ធិការ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភព​ លោករបស់អង្គការយូណេស្កូ ដល ែ ​​បព ្រ ត ឹ្រ ​ទៅ ្ត ​នៅ​​ឆ្នា​២ ំ ០​១​៤ ខាង​មុខ​នេះ​ផង​ដែរ​៕


ភ្នំេពញ ប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៨ ែខមិថុនា ឆ្នាំ២០១៣ www.postkhmer.com


ភ្នំេពញ ប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៨ ែខមិថុនា ឆ្នាំ២០១៣

១០

www.postkhmer.com

ការ​សក ិ សា ្ ​អព ំ ​ក ី ណ ំ ត ើ ​ន​អ ៃ ក្សរ និងភាសា​នៅក ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់ និងកា ​ រ​ប្រើ​ខុស​នូវកំណើត​អក្សរ

Jean-Michel Filippi ក្រៅ​ព​ឥ ី ណ្ឌា​ ចាប់​ព​ស ី ត​វត្សរ៍​ទ​១ ី ​ន​គ ៃ .ស. ភូមភា ិ គ​អាស៊​អា ី គ្នយ េ ​បា ៍ ន​កយ ្លា ​ ជា​ទ​ក ី ន្លង ែ ​កណ ំ ត់​ត​ន ្រា ​ឥ ៃ ទ្ធ​ព ិ ល​ ឥណ្ឌា​ដ៏ម ​ ហិមា។ ​ តាម​ផវូ្ល សា ​ សនា​ វិញ កា ​ រធ្វឲ ​ើ យ្ មា ​ ន​សា ​ សនា​ហណ ិ ​ូ្ឌ និង​មាននៅ​កង ុ្ន ​ជន ំ ឿ​​សាសនា​ថី​្ម មួយគ ​ព ​ឺ ះ្រ ព ​ទ ុ សា ​្ធ សនា​និង​ហ ​ ណ ិ -ូ ្ឌ សាសនា ដែលជា ​ ជ ​ន ំ ឿ​ថម ​ី្ម យ ួ នៅ ​ ​ ក្នង ុ ​រដ្ឋ​ និង​ការ​បង្កត ើ ​ឲយ្ ​មាន​ជា​ អក្សរ​ឡង ើ ​។​ គំនត ិ រ​បស់ក ​ ម ្រុ អ ​ក ្ន ជ ​ នា ំ ញ​មាន

ទស្សនៈ​​យល់​ឃញ ើ ​ផស្ ង េ ​គ​ព ្នា ​ប ី -្រ ភព ​ដម ើ ​ន​សា ៃ សនា​ហណ ិ ​ូ្ឌ គឺកា ​ រ​ បើក​ទលា ូ យ​តាម​ផវូ្ល សមុទ​្រថី​្ម ដែល​ចា​បា ំ ច់​បផ ំ ត ុ ​នៅ​កង ុ្ន ​ជន ំ ញ ួ ​ ដែលព ​ង ឹ ផ ​ ក ែ្អ ល ​ លោ ​ើ ហ​ធាតុមា ​ ន​ តម្ល​ៃ គឺ​មាស​។ល។​ រឿង​ចបា ្ ស់លា ​ ស់ម ​យ ួ គ ​ ថា ​ឺ ពះ្រ ​ រាជា​ណាច ​ កកា ​្រ ន់សា ​ សនា​ហណ ិ ​ូ ្ឌ ដើមដ ​ប ំ ង ូ ប ​ផ ំ ត ុ គ ​ នៅ ​ឺ សម័យ «ហ្វ-ូ ណន» ​ចាប់​បដិសន្ធ​ិឡង ើ ​នៅ​ សត​វត្សរ៍​ទ​១ ី ​ នៃ​គ.ស.​ និង​បន្ត​ មាន​​រហូត​ដល់​សត​វត្សរ៍​ទ​៦ ី ​នៃ​ គ.ស.​។ វា​ចបា ្ ស់ណា ​ ស់គ ​ នៅ ​ឺ ក ​ង ុ ្ន ស ​ ម័យ​

សិលាចារឹកវ៉កា ូ ញ់ (Vo Kanh) នាសតវត្សរ៍ទ៣ ី នៃគ.ស.។

កាល​នោះ​​ហយ ើ ​ដល ែ ​សលា ិ ​ចារឹកនៅ ​ អា ​ ស៊អា ​ី គ្នយ េ បា ​៍ ន​ចាប់មា ​ ន​ កំណត ើ ឡ ​ ង ើ ហើយយ ​ ង ើ អា ​ ចធ្វ​ើ ការ​សក ិ សា ្ ​សវ្រា ​ជវ្រា ​ព​ីការ​វវិ ឌ្ឍ​ របស់​ត​អ ួ ក្សរ​​នោះ​រហូត​មកដល់​ សព្វ​ថ​ន ៃ្ង ះេ ។​ ការ​សក ិ សា ្ ​ស​វ្រា ជ្រាវ​ជាង​មយ ួ ​ សត​វត្សរ៍​បាន​បង្ហាញ​ថា បព ្រ ន ័ ្ធ​ សរ​សរេ ​អក្សរ​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នយ េ ៍​ ​ដប ំ ង ូ ​បផ ំ ត ុ ​មាន​បភ ្រ ព​ដម ើ ​មក​​ពី​ អក្សរ​ឥណ្ឌាភា ​ គ​ខាង​តប្ ង ូ ដ ​ ល ែ គ ​ ​េ សរ​សរេ ​ជា​ភាសា​សស ំ ត ឹ្រ្ក ​។​ ជន​ជាតិ​ពង ្ន ​កាន​​សា ់ សនា​ហណ ិ ូ ្ឌ អ្វ​ៗ ី ​គប ្រ ​យ ់ ង ៉ា ​ចាប់​ផម ើ្ដ ​ឡង ើ ​ពី​ ការ​សរ​សរេ ​ជា​ភាសា​សស ំ ត ឹ្រ្ក ​នៅ​ អាសុអា ​ី គ្នយ េ ​៍ ហើយអ ​ ក្សរ​ចណា ំ ស់​ បំផត ុ នៅ ​ ភ ​ម ូ ភា ​ិ គ​នះេ មា ​ ន​មក​តាង ំ ​ ពីសត​វត្សរ៍ទ ​៣ ​ី ន ​ គ ​ៃ .ស.​មះ៉្លេ ។ ​ នេះ​ បើតា ​ ម​សលា ិ ចារឹកវ​​កា ូ ៉ ញ់​ដែលគ ​ េ​ រក​ឃញ ើ ​នៅ​ជត ិ ​តប ំ ន់​ Nha Trang បច្ចប ុ ប្ ន្ន​សត ិ្ថ ​នៅ​ភាគ​ កណ្ដាល​ន​ប ៃ ទ ្រ ស េ ​វៀត​ណា​ម។​​ មួយ​រយៈ​ពល េ ខ្ល​ីកយ ្រោ ​មក​ អក្សរ​​សស ំ ត ឹ្រ្ក ​នះេ ​តវូ្រ ​បានគ​យ េ ក​ ទៅ​សរ​សរេ ​ជា​ប​ភា ី សា​សមប ្រា ​ន ់ -ិ យាយ​នៅក ​ង ុ្ន ភ ​ម ូ ភា ​ិ គ​នះេ គ ​ម ​ឺ យ ួ ជា​ភាសា​មន ដ ​ ល ែ គ ​ ន ​េ យា ិ យ​នៅ​ សម័យនោ ​ ះ​នៅប ​ ទ ្រ ស េ ភ ​ មា ូ ភា ​ គ ខាង​កត ើ ​និងនៅ ​ ភា ​ គ​កណ្ដាលន ​ ​ៃ ប្រទស េ ​ថ​ស ៃ ព្វ​ថ​ន ៃ្ង ះេ ​ មួយ​ទៀត​ គឺ​ភាសា​ចាម ​ដល ែ ​ជា​ភាសា​ សម្រាប​រា ់ ជា​ណាចក្រ​ចាម ​ដល ែ ​ គេ​ដង ឹ ​សព្វ​ថ​ន ៃ្ង ះេ ​ជា​បទ ្រ ស េ ​អាណាម​ និង​នៅ​ភម ូ ​ភា ិ គ​កសា ូ ង ំ ​ ស៊ន ី តា ​ ម​ឆ ​ រេ្ន ស ​ មុទភា ​្រ គ​ខាង​ជង ើ ​ ប្រទស េ វ ​ ៀត​ណាម​និងច ​ង ុ ក ​ យ ្រោ ​ គឺ​ភាសាខ្មរែ ​។​ អក្សរ​​ខរែ្ម ​ដល ែ ​គ​ដ េ ង ឹ ​ថា​មាន​ អាយុ​កាល​យរូ ​ជាង​គ​ប េ ផ ំ ត ុ ​នះេ ​

សិលាចារឹកអង្គរបុរី នាដើម​សតវតស្ រ៍ទ៧ ី នគ ៃ .ស.៦១១។ ត្រវូ បាន​បង្កត ើ ឡ ​ ង ើ នៅ ​ ក ​ង ុ្ន ទ ​ក ី ង ្រុ ​ អង្គរ​បរុ ​ី ដែល​សព្វ​ថ​ន ៃ្ង ះេ ​សត ិ្ថ ​នៅ​ ក្នង ុ ​ខត េ ​តា ្ត កែវ​។ ទីកង ្រុ ​អង្គរ​បរុ ី​ អាច​ជា​អតី​ត​រាជ​​ធានី​ន​ស ៃ ម័យ​ ហ្វណ ូ ន​​។​ សិលា​ចារឹក​អង្គរ​បរុ ​ី ដល ែ ​ចះុ ​ បញ្ជ​ជា ី ​សលា ិ ​ចារឹក​ K 600 នេះ​ គឺព ​ត ិ ជា ​ មា ​ នអាយកា ​ុ ល​តាង ំ ព ​ឆ ​ី ​ំ្នា ៦១១​មក​មះ៉្លេ ។​ ពាក្យថា ​ «ព្នង»​ដល ែ ជា​ឈះ្មោ ​ នៃ​កម ្រុ ​ជន​ជាតិ​ភាគ​តច ិ ​ដ​ស ៏ ខា ំ ន់​ មួយ​នៅ​កង ុ្ន ​ខត េ ​រ្ត តន​គរិ ​នា ី បច្ច-ុ ប្បន្ននះេ ​ក​៏តវូ្រ ​បាន​ប​ើនៅ ្រ ​កង ុ្ន ​ ភាសា​​ខរែ្ម ​ផង​ដរែ ​មន ិ ​មន ែ ​មាន ន័យថា ​ ​ជា​ភាព​សាហាវ​ព ​ ផ ​្រៃ ស្ ៃ ឬ ​​ មិន​មាន​​នយ ័ ​នោះ​ទ។ េ ​ ន​ៅ ពេលអ ​ក ្ន ប ​ ជ ្រា បា ​្ញ រាំងលោ ​ ក Georges Coedes សរសរេ ​ថា «ខ្មរែ ​គឺជា ​ ជ ​ ន​ជាតិព ​ង ្ន ​ដែលកាន់​ សាសនា​ហណ ិ ​»ូ្ឌ ​ នោះ ​មន ិ ម ​ ន ែ ​ មាន​នយ ័ ថា ​ ជា ​ ពា ​ ក្យប ​ មា ្រ ថ​នោះ​ ឡើយ​ តជា ែ ​ការ​បញ្ជាក​ច ់ បា ្ ស់​ មួយដ ​ ម ើ ប្ ព ​ី ព ិ ណ៌នា ​ ព ​ច ​ី ន្លោះ​ពល េ ​ មួយ​រវាង​​របៀប​រស់​នៅ​ន​ៃកល ុ ​ សម្ពន ័ ​ម ្ធ យ ួ ទៅ​នង ឹ ​សម័យ​កាល​ នៃ​ការ​ប​ពា ើ្រ ក្យ​ថា​ «ខ្មរែ ​» កាន់​ សាសនា​ហណ ិ ​ូ្ឌ គឺជា ​ សាសនា​រដ្ឋ​ វិមជ្ឈ​ការ​ និងជា​ចង ុ ​កយ ្រោ ​គ​ឺ អក្សរខ្មរែ ​នះេ ​ឯង​។​ នៅ​​បុន្មា ៉ ន​​សត​វត្សរ៍​កយ ្រោ ​មក​ បើប ​ ៀ្រ ប​ធៀប​នង ឹ ភា ​ សា​ចាម ន ​ង ិ ​ ភាសា​ម ​ ន​វញ ិ កា ​ រ​សមច ្រេ ស ​ រសេរ​

ជា​ភាសា​ខរែ្ម នេះគេ​អាច​ចាត់​ទក ុ ​ ថា​ជា​ការ​បន្ត​វវិ ឌ្ឍ​ឥត​ឈប់​ឈរ​ មួយ​។ ចូរ​យង ើ ​នា​គ ំ ​គ ្នា ត ិ ងា ​ យ​ៗ ថា យើង​អាច​​ធ​កា ើ ្វ រ​សក ិ សា ្ ​តាម ដានន​វូ ​ការ​វវិ ឌ្ឍ​ន​ភា ៃ សា​ និង​ការ​ សរ​សរេ អ ​ ក្សរ​ខរែ្ម ចា ​ ប់ព ​ស ​ី ត​វ​ត្សរ៍ទ ​ ​ី ៧​​ន​គ ៃ .ស.​ រហូត​មក​ដល់​ពល េ ​ បច្ចប ុ ប្ ន្ន​នះេ ​ដោយ​គន ្មា ​ឧប​សគ្គ​អី​្វ កើតឡ ​ ង ើ ។ ​ និយាយ​ជារ​ម ួ ការ​វវិ ឌ្ឍ​ នះេ អា ​ ច​ន ​ យា ិ យ​ថា គន្លងវ​ប្បធ ​ ម៌​ ខ្មរែ ​គ​ជា ឺ ​គន្លះឹ ​ដ​ស ៏ ខា ំ ន​​ម ់ យ ួ ​ជយ ួ ​ឲយ្ ​ យើង​យល់ ​បាន​ព​អ ី តីត​កាល​​នៃ​ ភូម​ភា ិ គ​អាស៊​អា ី គ្នយ េ ​ន ៍ ះេ ​។​ ភាសា​ខរែ្ម ​នង ិ ​ភាសា​សស ំ ត ឹ្រ្ក ​ ពី​សម័យ​បរា ុ ណ​ នៅ​ដណា ំ ក់កា ​ ល​នះេ គត ​េ វូ្រ ត ​ ​ែ ផ្លាស​ប ់ រូ្ដ ​គន ំ ត ិ ​សង្សយ ័ ​ជា​ធម្មតា របស់​ខន ួ្ល ​ដោយ​ងាក​មក​​គត ិ ​ថា គន ្មា ​មល ូ ​ហត េ ​ណា ុ ​មយ ួ ​ដល ែ ​ភាសា​ខរែ្ម ​កយ ្លា ​មក​ព​ភា ី សា​សស ំ ត ឹ្រ្ក ​ នោះ​​ទ​េ បើ​ទោះ​ជា​មាន​ហត េ ​ន ុ ៃ​ សាសនា​ហ ​ ណ ិ ​ូ ្ឌ និងភា ​ សា​សស ំ ត ឹ ្រ ្ក ​ ដែល​មាន​ឥទ្ធ​ព ិ ល​ខង ំ្លា ​ទៅ​លើ​ សន្ធាន​សព្ទកង ុ ្ន ​ភាសា​ខរែ ្ម ​ និង​ភាសា​នៅ ​ ប ​ ទ ្រ ស េ ជ ​ត ិ ខា ​ ងដទៃទ ​ ៀត​ ក៏​ដោយ។ បញ្ហា​ដល ែ ​ចះេ ​ចាក់​ឫស​ជ្រៅ​ នេះ​ទំនង​ជា​ធ​ឲ ើ្វ យ្ នឹក​ឃញ ើ ​ដល់​ សម័យកា ​ ល​ដប ំ ង ូ ន ​ អា ​ៃ ណា​ពយា ្ -​ បាល​បារាំង​និង​បហ ្រ ល ែ ​ជា​បាន​​ ចាក់ឫ ​ សជ្រៅនៅ ​ ក ​ង ុ្ន ឥ ​ រិយាប ​ ថ​ន​ៃ

កម ្រុ ​អក ្ន ​រក​ឃញ ើ ​ដល ែ ​ជា​ជន​ ជាតិ​បារាំង ​ជា​លក ើ ​ដប ំ ង ូ ​ដល ែ ​ មាន​ការ​យល់ច ​ ឡ ្រ ធ ​ំ ប ​ំ ផ ំ ត ុ ព ​ប ​ី ញ្ហា​ នេះរ​វាង​«ប្រាសាទ​បាក់ប ​ ក ែ »​និង​ សភាព​ន​កា ៃ រធ្លាក​ច ់ ះុ ​ដន ុ ​ដាប​នៃ​ ប្រទស េ ខ ​ រែ្ម នៅ ​ ស ​ ម័យកា ​ ល​ដល ៏ -ំ បាកនោះ​។​ ប៉ន ុ ​ក ែ្ត ង ុ្ន ពេល​ដ​ឆា ៏ ប់​បផ ំ ត ុ ​នោះ​ លោក Georges Groslier គឺ​ជា​ អ្នកត ​ ស៊ម ​ូ តិឥ ​ ត​សក ្រា ស ​ ន ្រា ព ​្ត ក ​ី រេ -​

សិលាចារឹក ពណ៌នាអំពី ពះ្រ ពុទសា ្ធ សនា ដែលសរសេរ ជាភាសាសំសត ឹ្រ្ក និងខ្មរែ បុរាណ នាសតវតស្ រ៍ទ៧ ី ។


ភ្នំេពញ ប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៨ ែខមិថុនា ឆ្នាំ២០១៣

១១

www.postkhmer.com

ក្នង ុ ​តប ំ ន់អាស៊​អា ី គ្នយ េ ៍ ដំណល ែ ​ខរែ្ម ​គ​ថា ឺ ​បសា ្រា ទអង្គរ​ វត្ត អាច​ជា​បសា ្រា ទ​​ហណ ិ ​ដ ូ ្ឌ ៏​ អស្ចារយ្ ​បផ ំ ត ុ ​នៅ​កង ុ្ន ​ពភ ិ ព​លោក​​ កប្ រូ ​កបា ្ ច់​រចនា​របស់​ត​ប ួ សា ្រា ទ​ មាន​លក្ខណៈ ​ជា​សាសនា​ហណ ិ ូ​្ឌ ប៉ន ុ ​ទោ ែ្ត ះ​ជា​យង ៉ា ​នះេ ​ក​ី្ដ ទីបផ ំ ត ុ ​ តួ​បសា ្រា ទ​ទាង ំ ​មល ូ ​នះេ ​គ​មា ឺ ន​ លក្ខណៈ​ជា​ខរែ្ម ​យង ៉ា ​ពត ិ ​បក ្រា ដ​​ គ្មាន​អ​ប ី្វ ​ប ្រែ ល ួ្រ ​ឡយ ើ ​។​ បើ​គត ិ ទៅ​ដល់​ភាសា​វញ ិ គ្មាន​ ប្រទស េ ណា ​ ម ​យ ួ អា ​ ច​បជ ្រ ង ែ ន ​ង ឹ ​ ការ​ពត ិ ​បាន​ឡយ ើ ថា ​ភាសា​ខរែ្ម ​ នៅ​ស ​ ម័យកា ​ ល​ដច ូ គ ​ នោ ​្នា ះ​គព ​ឺ ត ិ ​ ជាមាន​ការ​វវិ ឌ្ឍ​បន្ត​មក​​ព​ស ី លា ិ ​ ចារឹក​មន ុ ​សម័យ​អង្គរ​ ដល ែ ​ជា​ មរតក​របស់​ខរែ្ម ​ពប ី រា ុ ​ណ​កាល​។ ជាង​នោះ​ទៅ​ទៀត​គ​ឺ អត្ថ​បទ​ជា​ ភាសា​ខរែ្ម ​នៅ​សត​វតស្ រ៍​ទ​ី៨​ គឺ​ យ៉ាង​ហោច​ណាស់​មយ ួ ​ផក ែ្ន ​តវូ្រ ​ បាន​សល ្គា ​ថា ់ ​ជារបស់​បទ ្រ ស េ ​ កម្ពជា ុ ​ ចុះ​ចណ ំ ក ែ ​ភាសា​អង់-​ គ្លស េ ក​ា ល​ពស ​ី ម័យបុរាណ​កា ​ ល​ នៅ​ជនា ំ ន់​ Beowulf និង​ជនា ំ ន់​ អ្នក​នយា ិ យភាសា​អង់​គស េ្ល ​នៅ​ សម័យទ ​ន ំ ប ើ ប ​ ច្ចប ុ ប្ ន​វ​្ន ញ ិ ​វា​យង ៉ា ​ ម៉ច េ ​វិញ​ដរែ ​?​

ដំណរើ របស់​បទ ្រ ស េ ​កម្ពជា ុ ​ មាន​សលា ិ ​ចារឹក​តម ឹ្រ ​តវូ្រ ​មយ ួ ​ ចំនន ួ ​ជា​ភាសា​សស ំ ត ឹ្រ្ក ​ដល ែ ​ខម ឹ្ល ​ សារ​មាន​​លក្ខណៈ​ខស ុ ​បក ែ្ល ​ពី​ សិលា​ចារឹក​ភាសា​ខរែ្ម ​។ អ្វ​ដ ី ល ែ ​នៅ​មានបញ្ហានោះ​គឺ​ លក្ខណៈ​ខស ុ ​បក ែ្ល ​គ​រ្នា វាង​ភាសា​ ទាំង​ពរី ​នះេ ​។ ​សស ំ ត ឹ្រ្ក ដែល​ជា​ ភាសា​នអ ​ៃ ក ្ន កា ​ ន់សា ​ សនា​ហណ ិ ​ូ្ឌ នោះ​​គ​ជា ឺ ​យាន​កម្មមយ ួ សម្រាប​់ អត្ថ​បទ​មាន​លក្ខណៈជា​អក្សរ​ សាស្ត្រ ​ប្រវត្តសា ​ិ ស្ត​្រ និងទ ​ ស្សន-​ វិជ្ជា​បែប​អរូបី​។​ សិលា​ចារឹក​ភាសា​សស ំ ត ឹ្រ្ក ​ គឺ​ គ្មានលក្ខណៈ​ណា​ចាក់​ឫស​នៅ​ ក្នង ុ ​ដន ែ ​ដ​ដ ី ល ែ ​សលា ិ ចារឹក​ទាង ំ ​ នេះត ​ វូ្រ បា ​ ន​បង្កត ើ ឡ ​ ង ើ នោ ​ ះ​ទ​េ គឺ​ បើ​នយា ិ យ​ឲយ្ ​តង ្រ ​ទៅ ់ ​ គឺ​គ​អា េ ច​ និយាយ​បាន​ថា សិលា​ចារឹក​ដច ូ ​ គ្នា​ន​ះេ ​តវូ្រ ​បាន​រក​ឃញ ើ ​នៅ​កង ុ្ន ​ ប្រទស េ ​ជ​្វា (ចាម) ឬក៏​សលា ិ ​ ចារឹក​ភាសា​សស ំ ត ឹ្រ្ក ​នៅ​កម្ពជា ុ ​។​ ស្ថាន​ភាព​សលា ិ ​ចារឹក​ភាសា​ ខ្មរែ ន ​ ះេ មា ​ ន​លក្ខណៈ​ខស ុ គ ​ ទា ​្នា ង ំ ​ ស្រង ុ ​គ​ឺ មិន​សវូ ​មាន​លក្ខណៈ​ជា​ អរូបច ​ី ន ើ្រ ទ ​ ​េ សិលាចា ​ រឹកខ ​ រែ្ម មា ​ ន​

រម​ណយ ី ​ដន្ឋា ​ភស ំ្ន ងី៊ ​ជាង ធៀន​សាន

ការ​បង្ហាញ​ព​ីតថ​ភាព​បទ ្រ ស េ ​ កម្ពជា ុ ដ ​ច ូ ជា ​ ប ​ ង្ហាញព ​ត ​ី ប ​ួ សា ្រា ទ​ មូលដ្ឋាន​សាសនា​ និង​ត​ងយ ្វា ​ ឬក៏ស ​ យ ួ សា ​ រ​អា ​ ករ​ហើយជា ​ ការ​ ពិត​ សិលា​ចារឹក​ទាង ំ នេះ​បាន​ បង្ហាញ​ព​កា ី រ​ចាប់​អារម្មណ​ខ ៍ ង ំ្លា ​ ទៅ​ល​កា ើ រ​​បង្កត ើ ​បវ្រ ត្ត​សា ិ ស្ត​ន ្រ ៃ​ មាតុ​ភម ូ ​ខ ិ រែ្ម ​៕ PN​​

ទេសភាពសស ្រ ត ់ កា ្រ លនៅតំបន់ភស ំ្ន ង ី៊ ជាង ធៀនសាន។ រូបថត.សហការី

ការវិវត្តនទ ៃ មង ្រ អ ់ កស្ រខ្មរែ ។

រម​ណយ ី ដ ​ ន ្ឋា ភ ​ ំ្ន ស៊ង ី ជា ​ ង ធៀន​ សាន (Xinjiang Tianshan)​ ប្រ​ទស េ ​ចន ិ ត្រវូ បានកិចប ្ច ជ ្រ ំុ គណ:កម្មាធ ​ កា ិ រ​បត េ ក ិ ភណ្ឌពភ ិ ព លោក​លក ើ ទី៣៧ នៅភ្នព ំ ញ េ សម្រេចដាក់ចល ូ ​ទ ​ៅ ក្នង ុ បញ្ជី បត េ ក ិ ភណ្ឌពភ ិ ព​លោក ដោយ​ ជោគ​ជយ ័ ។ វា​ជា​រម​ណយ ី ​ដន ្ឋា ​ ធម្ម​ជាតិ​ដ​៏សស ្រ ​់ត​្រកាល​មយ ួ ​ របស់​ប​ទ ្រ ស េ ​ចន ិ ដល ែ ​តវូ្រ ​បាន​ ដាក់​បញ្ចល ូ ​ទៅ​កង ុ្ន ​បញ្ជ​ប ី ​ត េ ​ក ិ ​ ភណ្ឌ​ព​ភ ិ ព​លោក​នៅ​កង ុ្ន ​សម័យ​

ប្រ​ជ​ព ំុ ញ េ ​អង្គ​លក ើ ​ទ​៣ ី ៧ របស់​ គណៈ​កម្ម​ាធិការ​បត ​េ ក ​ិ ភ ​ ណ្ឌព ​ភ ​ិ ព​ លោក នៅ​រាជ​ធានី​ភ​ព ំ្ន ញ េ កាល​ ពី​សប្តាហ​ម ៍ ន ុ ​។ វិ​សាល​ភាព​ន​ភ ៃ ំ​្ន ធៀន​សា ​ ន ដែលច ​ ះុ ក ​ង ុ្ន ប ​ ញ្ជនោ ​ី ះ គឺ​គប ្រ ​ដណ្តប​នៅ ់ ​ល​ផ ើ ​ដ ៃ្ទ ​ស ី រុប​ ចំន ​ន ួ ៦ ​ ០៦.៨៣៣ ហិកតា ​ ដល ែ ​ រួមប ​ ញ្ចល ូ ទៅ ​ ដោ ​ យ​រម​ណយ ី ដ ​ ន ្ឋា ​ តូចៗ​ចន ំ ន ួ ប ​ន ួ ទ ​ ៀត​ជាច ​ណ ​ំ ះុ នៅ ​ ​ ក្នង ុ នោ ​ ះ​។ រម​ណយ ី ដ ​ ន ្ឋា ន ​ ះេ គ ​ ជា ​ឺ ​ ផ្នក ែ ម ​យ ួ ន ​ ភ ​ៃ ធ ​ំ្ន ៀន​សាន ដ៏ធ ​ល ​ំ ង ឹ្វ ​ ល្វយ ើ ​ដល ែ ​លាត​សន្ធង ឹ ​នៅ​ត​ប ំ ន់​

កណ្តាល​នា​ប​ទ ្រ ស េ ​ចន ិ ​ រួមទាំង ខ្ពងរា ់ ប វាលទំនាប ជ្រលងភ្នំ បឹង និងស្ទង ឹ តូចៗ។ ​រម​ណយ ី ​ដន ្ឋា ស៊ង ី ​ជាង ធៀន​សាន នះេ មាន​ ទស េ ​ភាព​ល​ឆ ្អ ត ើ ​ឆាយ​ត​ម ែ យ ួ ​ គ្មានព ​ រី ​ដោយ​សា ​ រ​វាប ​ ប ​្រែ ល ួ្រ ទៅ ​ ​ តាម​រដូវកា ​ ល​ធៗ ំ ព ​ រី គឺរ​ដូវត ​ ជា ​្រ ក់ និង​រដូវ​ក្តៅ នៅ​កង ុ្ន ​ប​ទ ្រ ស េ ​ចន ិ ​។ ក​្រៅអ​ំព​ីទស េ ​ភាព​ដ​៏សស ្រ ​់ត្រ​ កាល​​នោះ ទី​នះេ ​ក​ជា ៏ ​ដន ែ ​ជម្រក​ សត្វ​ព្រៃ និង​ពពួក​រក ុ ​ជា ្ខ តិ​កម្រ​ៗ​ មួយ​ច​ន ំ ន ួ ​ទៀត​ផង​ដរែ ​៕


១២

ភ្នំេពញ ប៉ុស្តិ៍ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៨ ែខមិថុនា ឆ្នាំ២០១៣ www.postkhmer.com

130628-World Heritage_PK  

The Phnom Penh Post

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you