Issuu on Google+

TH EC ITY nr

02 /luty

02/luty 2010

R E TA I L

2010

ISSN 2081-1683

P R O P E R T Y

&

Cena 40 PLN

(w tym 7% VAT)

T E N A N T S

/ 10 Euro

G U I D E

Uwiedzieni i porzuceni, czyli romans

z

Almą

Agnieszka Adamkiewicz:

40 new Butik Stores in 2010 MONNARI

BÓJ O UKŁAD

The more roads, the more opportunities

– Jonathan Tinker, board member of the Helical Poland Już wkrótce zapraszamy do serwisu branży nieruchomości komercyjnych

www.thecity.com.pl


OD WYDAWCY NOWE PERSPEKTYWY

P

o okresie stagnacji przyspieszyła realizacja rządowego programu budowy dróg ekspresowych i autostrad. Wraz z rozwojem tej infrastruktury przybędą tysiące hektarów atrakcyjnych terenów inwestycyjnych, na które już dziś ostrzą sobie zęby największe przedsiębiorstwa. Wartość gruntów przestaną wyznaczać granice wielkich aglomeracji. Zaczną o tym decydować rozwiązania komunikacyjne, dzięki którym mieszkańcy rozrastających się przedmieść bez problemu i korków dotrą do obiektów, jakie staną na przydrożnych terenach. W ciągu pięciu lat w Polsce możemy spodziewać się fali inwestycji w pobliżu nowopowstających węzłów komunikacyjnych, a wiele z nich jest już nie tylko na etapie planów. Po okresie

walki o najlepsze, ale i najdroższe nieruchomości w centrach miast, nadchodzi czas zupełnie nowych możliwości dla inwestorów komercyjnych: kupna niedostępnych bądź nieatrakcyjnych dotąd lokalizacji, mniej skomplikowanego i tańszego procesu deweloperskiego oraz dotarcia do nowej grupy klientów. Zapowiada się dobry okres – branża złe czasy ma już za sobą, a przerażone sytuacją ekonomiczną na światowych rynkach finansowych fundusze, znów ruszają na zakupy. W lutym do ich koszyka wpadło jedno z największych centrów handlowych w Europie – stołeczna Arkadia.

SPIS TREŚCI O TYM SIĘ MÓWI

KRYZYS W SIECIACH

Realna szansa na zmianY

Uwiedzieni i porzuceni, czyli romans z Almą Jerzy Mazgaj jeszcze raz udowodnił, że jest jednym z najbardziej wytrawnych i zręcznych negocjatorów�18

Olgierd Dziekoński, wiceminister infrastruktury, o szansach na zmianę ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym ��������������������� 04 W CENTRUM UWAGI

Bój o układ 70 proc. wierzycieli Monnari wstępnie wyraziło zgodę na układ���������������������������������������������22

Handel wyjdzie za miasto

Z PERSPEKTYWY NAJEMCY

Inwestorzy już przygotowują projekty handlowe przy projektowanych drogach i autostradach ������� 08

BUTIKOWA STRATEGIA Agnieszka Adamkiewicz, szef ds. rozwoju sieci Butik, o planach firmy na 2010 rok �������������24

W CZTERY OCZY

PLAN SIEDMOLETNI Marcin Ochnik, prezes Ochnik sp. z o.o., zapowiada blisko 100 sklepów do 2017 roku ���������28

więcej dróg, więcej możliwości Jonathan Tinker – członek zarządu Helical Poland jest przekonany, że Polska będzie najlepszym krajem w Europie do inwestowania w parki handlowe ������� 12

MIASTO POD LUPĄ KIERUNEK SZCZECIN W 420-tys. mieście jest miejsce na nowe centra �������32

FUZJE I PRZJĘCIA

PRAWO

Unibail-Rodamco umacnia pozycję w Polsce

UMOWA KROK PO KROKU Ministerstwo Gospodarki: niekorzystna umowa najmu zrujnowała już niejedną firmę ���������������������������36

Centra handlowe Arkadia i Wileńska mają nowego właściciela ��������������������������������� 16 PROPERTY MEDIA GROUP s.c. ul. Artura Grottgera 12 A /60, 00-785 Warszawa tel.+48 (22) 412 12 53-54, faks +48 (22) 412 12 54 redakcja@thecity.com.pl www.thecity.com.pl, www.retailproperty.pl REGON 142022595, NIP 521-35-43-170

NEWS ���������������������������������������������������40 Hubert Wasiak – Project Manager kom. 600 034 344, hwasiak@thecity.com.pl Dział reklamy – reklama@thecity.com.pl Cezary Goss – cgoss@thecity.com.pl kom. 604 191 088,

Opracowanie graficzne, skład i łamanie: Arkadiusz Chorąży Druk: Drukarnia Taurus

03 THECITY


O tym się mówi

Dziekoński: chcemy obniżyć poziom ryzyka inwestycyjnego

Realna szansa na zmianY Na temat uproszczenia procedur inwestycyjnych i nowelizacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym rozmawiamy z Olgierdem Dziekońskim, wiceministrem infrastruktury

 Po ponad dwóch latach pojawiła się

realna szansa, że nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, która ma ułatwić życie inwestorom, zostanie uchwalona. Kiedy projekt wejdzie pod obrady Sejmu? Projekt ustawy czeka na przyjęcie przez Komitet Stały Rady Ministrów. Potem będzie rozpatrywany przez Radę Ministrów, a następnie zostanie przekazany do sejmu. Ze względu na to, że jest to dość złożona inicjatywa, być może trzeba będzie powołać specjalną podkomisję, która zasięgnie opinii środowisk zawodowych i partnerów społecznych.

 Kiedy – w najbardziej optymistycznym

scenariuszu – ustawa może zostać uchwalona? To zależy od rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny (TK) wniosku Prezydenta RP dotyczącego prawa budowlanego. Niektóre elementy zmiany przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym są związane ze skierowaną do

TK nowelizacją tej ustawy prawa budowlanego. Prace nie będą mogły wejść w decydującą fazę do momentu, kiedy TK nie wypowie się w sprawie wątpliwości Prezydenta.

 Kiedy TK może obradować nad tym

wnioskiem? Niestety nie ma jeszcze wyznaczonego terminu posiedzenia TK w tej sprawie. Trudno mówić, kiedy nowelizacja mogłaby wejść w życie.

 Panie Ministrze, postawił Pan sobie

za cel wyczyszczenie ustaw z przepisów krępujących inwestorów i maksymalne uproszczenie procesu inwestycyjnego. Abstrahując od zmian, które zostaną wprowadzone w projekcie w czasie procedowania w podkomisji i Sejmie RP, czy obecna wersja ustawy spełnia pokładane oczekiwania? Racjonalizacja procesu inwestycyjnego to jeden, ale nie jedyny z celów projektu. Ten dokument powstał po bardzo szerokich konsultacjach społecznych, nie tylko jako wynik standardowej

procedury zbierania opinii partnerów społecznych, ale także dzięki dyskusjom podczas 16 regionalnych spotkań ze wszystkimi zainteresowanymi tym tematem. Po regionalnych konsultacjach napłynęło do nas ponad 700 wniosków i uwag, które pomogły udoskonalić wcześniejszą wersję dokumentu. Zapisy projektu były także bardzo szczegółowo konsultowane z Komisją Europejską, a dokładnie z Dyrekcją Generalną ds. Środowiska. Dzięki temu – co naszym zdaniem jest niezwykle korzystne dla inwestorów – ustawa umożliwia łączenie postępowania środowiskowego z lokalizacyjnym. Połączenie postępowania środowiskowego, które odbywa się w oparciu o ustawę o ocenach oddziaływania na środowisko, z postępowaniem lokalizacyjnym, które najczęściej odbywa się w  oparciu o ustawę o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, pozwala oszczędzić czas.. Po drugie, minimalizuje ryzyko rozpoczęcia inwestycji dlatego, że inwestor ma informacje środowiskowe na dużo wcześniejszym etapie postępowania. Po trzecie, nie mamy odrębnych decyzji, a każda niesie

05 THECITY


za sobą ryzyko zaskarżenia, a tym samym przedłużania procesu administracyjnego. Ujednolicone postępowanie ma zarówno wartości merytoryczne – służące lepszej jakości wniosku inwestycyjnego, jak również korzyści dla postępowania administracyjnego – zamiast dwóch, mamy jedną decyzję środowiskowo-lokalizacyjną.

 Jakie jeszcze rozwiązania zapropono-

wane w ustawie uważa Pan za istotne dla inwestorów? Ważne jest to, że harmonizujemy postępowanie w zakresie lokalizacji inwestycji celu publicznego z innymi procedurami. Tymczasem w obowiązującej dziś ustawie, w przypadku braku planu miejscowego, może toczyć się odrębna procedura dotycząca lokalizacji przedsięwzięcia celu publicznego i inna dla decyzji o warunkach zabudowy. Podam przykład. Gdy budujemy osiedle mieszkaniowe, droga, która jest inwestycją celu publicznego, wchodzi w zakres decyzji o warunkach zabudowy. Dzisiaj powinna zostać wydana oddzielna decyzja na drogę i kolejna o warunkach zabudowy na budynki mieszkaniowe. Dlaczego ta zmiana jest taka ważna? Dlatego, że na rzecz budowy tej przykładowej drogi, która ma być drogą publiczną, można wykupywać, ale i wywłaszczać grunty pod jej budowę. To bardzo ważne dla inwestora, ponieważ nie zostawiamy go z problemem, ale pokazujemy, co jest zadaniem władzy publicznej, a co kompetencją prywatnego przedsiębiorcy.

 Jest jeszcze koncepcja Krajowych

Przepisów Urbanistycznych. To trzeci istotny element tej ustawy – wprowadzenie formuły Krajowych Przepisów Urbanistycznych (KPU) i Lokalnych Przepisów Urbanistycznych. Pierwsze określą standard zabudowy w przypadku braku planu miejscowego i miejscowych przepisów urbanistycznych. To ważne dla inwestora, ponieważ w procesie inwestycyjnym liczy się nie tylko czas, ale pewność, że inwestycję będzie można zrealizować. Ta propozycja powoduje znaczne obniżenie poziomu ryzyka inwestycyjnego. Ponadto w projekcie zawarto zapis, że wydana decyzja o zatwierdzeniu urbanistycznego planu re-

alizacyjnego – w przypadku braku planu miejscowego – jeżeli zostanie zaskarżona, a potem uchylona po 18 miesiącach, nie spowoduje to skutków dla trwającego procesu inwestycyjnego.

 Ktoś może powiedzieć, że błędna

decyzja będzie utrzymana w mocy? To ryzyko, za które odpowiedzialność musi wziąć władza publiczna. Przyjmijmy założenie, że być może to inwestor popełnił jakiś błąd, ale administracja publiczna w ciągu 18 miesięcy nie potrafiła uporać się z weryfikacją wniosku i procedurami. Trzeba przyjąć, że był to błąd administracji publicznej, a nie firmy, która chce budować. Nie można karać przedsiębiorcy za opieszałość urzędników.

 Planuje Pan także zmiany w procedu-

rach odwoławczych. Tak. Kolejna sprawa dotyczy przyspieszenia terminu naprawy błędów w rozstrzygnięciach. Proponujemy wyeliminowanie z procedury odwoławczej etapu przesyłania odwołań do Samorządowych Kolegiów Odwoławczych. Chcemy, aby odwołanie od decyzji administracyjnych było rozpatrywane od razu przez ten sam organ, który podjął wadliwą decyzję – z tym, że musi być przeanalizowane przy udziale Komisji Urbanistyczno-Architektonicznej. Transparentność chroni interes publiczny. Organ podejmuje decyzję ponownie. Rozstrzygnięcie musi zostać podjęte w terminie 30 dni, w przypadku przekroczenia tego okresu na samorząd nakładana jest kara finansowa za każdy dzień zwłoki. Następnie sąd rozstrzyga wątpliwości inwestora lub innych stron, przy czym sąd powinien wyznaczyć termin rozprawy nie później niż w terminie 6 miesięcy. To wszystko oznacza, że proces rozstrzygania musi trwać krótko i że jego przygotowanie powinno być pogłębione merytorycznie i poszerzone o konsultacje społeczne. Zasada przejrzystości daje możliwość ujawnienia ewentualnych konfliktów na jak najwcześniejszym etapie realizacji inwestycji. To także korzystne dla inwestora – więcej kosztuje zatrzymanie budowy w trakcie jej realizacji, niż przedłużenie rozpoczęcia w wyniku konsultacji społecznych. Ryzyko należy eli-

TH EC ITY06

minować na możliwie wczesnym etapie procesu inwestycyjnego, a nie na jego samym końcu. To wiąże się z jeszcze jedną naszą propozycją – żeby procedury i zakres miejscowego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego były bardziej przewidywalne co do swoich rekomendacji przestrzennych. Ważne jest również, aby inwestor już w trakcie dyskusji z gminą miał pewną swobodę odnośnie wariantów realizowania inwestycji koniecznych czy inwestycji celu publicznego, narzucanych mu w ramach działki budowlanej. Chodzi o tzw. formułę umowy budowlanej, która mówi o tym, że jeżeli np. w ramach inwestycji muszą zostać wybudowane garaże, niekoniecznie mają stanąć na tej działce, tylko inwestor może je wybudować jako inwestycję publiczną – miejską, co będzie lepiej służyło jemu, jak i społeczności lokalnej. Nie chcemy, aby ta zmiana ustawy była zmianą jednostronną, czyli taką, gdzie tylko jedna strona czerpie korzyści z inwestycji. Ważne, aby służyła lepszej jakości zagospodarowania przestrzeni i zmniejszała ryzyko oraz eliminowała potencjalne konflikty społeczne.

 Teraz trochę praktyki. Mamy znowe-

lizowaną ustawę. Jestem inwestorem, chcę wybudować centrum handlowe w Toruniu, idę do odpowiednich władz samorządowych, składam wniosek i co dalej? To zależy, czy mamy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, który określa co i gdzie możemy wybudować. Jeżeli tak, wiemy co jest w nim przewidziane i czy inwestor ze swoim przedsięwzięciem mieści się w założeniach dokumentu. Jeżeli wszystko jest w porządku, buduje. Jeżeli nie, wnosi o zmianę planu, albo rezygnuje z inwestycji w danym miejscu i szuka innej lokalizacji. Jeśli chodzi o zmianę planu, zaproponowaliśmy, aby w mniej istotnych kwestiach, takich jak wysokość zabudowy czy gęstość zabudowy, procedury były łatwiejsze i krótsze. Także w przypadku „normalnej” zmiany planu, dzięki doprecyzowaniu procedur postępowania i powiązaniu ze sobą pewnych zadań skróciliśmy cały proces o 70-80 dni. W obecnej ustawie


O tym się mówi

jest to ok. 320 dni, w naszym projekcie już tylko 250 dni. Jeżeli nie ma planu dla danego terenu, stosujemy formułę urbanistycznego planu realizacyjnego. Inwestor składa prosty wniosek wstępny. Dokument ten musi zostać rozpatrzony w ciągu 30 dni. Jeżeli tak się nie stanie, automatycznie naliczane są opłaty karne. W ramach wniosku wstępnego inwestor musi uzyskać odpowiedź, czy może zrealizować inwestycję w wybranym prze siebie miejscu. Jeżeli tak, organ publiczny prosi o przedłożenie urbanistycznego planu realizacyjnego, czyli pokazanie, jak inwestycja będzie wyglądać w skali 1:500, wraz z wizualizacją i oceną oddziaływania na środowisko (jeśli jest konieczna). Urbanistyczny plan realizacyjny zostaje upubliczniony i jeżeli wpływają jakieś uwagi i wnioski, odbywa się rozprawa administracyjna. W ramach rozprawy wydawana jest decyzja pozytywna lub negatywna, w zależności od oceny zgłoszonych uwag i zastrzeżeń. Należy jednak zaznaczyć, że łączny okres trwania tej procedury nie może przekroczyć 60 dni, włączając w to wszystkie uzgodnienia. W ciągu 60 dni inwestor powinien uzyskać decyzję o warunkach zabudowy. Jeżeli takiej nie otrzyma, gmina musi zapłacić za każdy dzień zwłoki karę w wysokości 500 zł.

 Pojawiły się zarzuty, że projekt

Olgierd Roman Dziekoński

urodził się 8 września 1950 roku we Wrocławiu. W 1975 roku ukończył studia na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej. Do 1984 roku był asystentem w Instytucie Planowania Przestrzennego Politechniki Warszawskiej. Od 1990 do 1994 roku i od 1999 do 2000 roku pełnił funkcję wiceprezydenta Warszawy, a także podsekretarza stanu w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w latach 2000-2001. Od 22 listopada 2007 roku jest podsekretarzem stanu w Ministerstwie Infrastruktury.

 Ktoś mógłby powiedzieć, że to nie-

wiele? To dość dotkliwa kara, chociażby ze względu na to, że opłata karna jest nieplanowanym wydatkiem budżetu gminy, więc trzeba znaleźć źródło jej finansowania.

 Panie Ministrze, wróćmy do proce-

dury. Jeżeli inwestor ma zatwierdzony urbanistyczny plan realizacyjny, sporządza projekt budowlany. Czekamy na rozstrzygnięcie kwestii nowelizacji prawa budowlanego przez Trybunał Konstytucyjny. Planowaliśmy dwie ścieżki. W prostszej projekt będzie jedynie rejestrowany, ale jeżeli podlega obowiązkowi sporządzenia oceny oddziaływania na środowisko – musi zostać poddany decyzji środowiskowej i otrzymać pozwolenie na budowę.

daje zbyt dużą władzę samorządom, które będą starały się „wyciągać” od inwestorów dodatkowe korzyści. Czy skrócenie procedur wystarczy, aby wyeliminować potencjalne patologie? Po pierwsze, jasno definiujemy, jakie są zobowiązania inwestora w odniesieniu do władzy publicznej. Mają one charakter umowy urbanistycznej lub umowy infrastrukturalnej w odniesieniu do infrastruktury technicznej. Po drugie, przy okazji tej ustawy zmieniamy ustawy „działowe” – m.in. ustawę o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków, ustawę o drogach publicznych i prawo energetyczne. Chodzi o to, aby możliwość korzystania z uprzywilejowanej pozycji dostarczycieli mediów była zminimalizowana. Jednocześnie pozostawiamy gminie dobre narzędzia do sprawowania funkcji gospodarza terenu, a inwestorowi dajemy poczucie bezpieczeństwa. Wszystkie procedury muszą odbywać się w sposób transparentny i w określonym terminie. Chodzi o skrócenie okresu trwania wszystkich formalności, uniemożliwienie ich przeciągania w nieskończoność oraz zapobiegnie nadużywaniu pozycji przez samorządy.

 Pojawiają się także sugestie, że no Dlaczego zdecydował się Pan na

koncepcję „urbanistycznego planu realizacyjnego”? Przyjmowanie urbanistycznego planu realizacyjnego jest dla gminy i inwestora procedurą sprawniejszą i bardziej efektywną, a dla uczestniczących w niej przedstawicieli lokalnej społeczności przejrzystą i dającą większy wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie. W pewnym sensie można powiedzieć, że urbanistyczne plany realizacyjne są „bliżej ludzi”, ale nie rozwiązują wszystkich problemów i zagadnień, które mogą stać się treścią miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. To dwa różne narzędzia planowania i zagospodarowania przestrzennego – efektywne w różnych zastosowaniach.

welizacja doprowadzi do zaprzestania uchwalania planów zagospodarowania przestrzennego przez gminy? Dziś ma je tylko nieco ponad 20 proc. gruntów w Polsce. Mam w takim razie pytanie. Czy plan zagospodarowania jest konieczny? Moja odpowiedź jest taka: naszym celem nie jest przygotowywanie planów zagospodarowania przestrzennego dla nich samych, ale zapewnienie gwarancji, obniżenie ryzyka dla inwestora oraz zapewnienie lokalnej społeczności możliwości udziału w procesie kształtowania zagospodarowania przestrzennego. Jeżeli te założenia możemy wypełnić także w inny sposób niż tylko poprzez miejscowy plan zagospodarowania, to je realizujmy. Dziękuje za rozmowę

07 THECITY


Inwestorzy już przygotowują projekty handlowe przy projektowanych drogach i autostradach

Handel wyjdzie za miasto W ciągu pięciu lat w Polsce można spodziewać się fali inwestycji handlowych. Wszystko dzięki temu, że po okresie stagnacji przyspieszyła realizacja rządowego programu budowy dróg. Już wkrótce będzie miejsce na nowe, duże projekty

W

ciągu ostatnich 30 miesięcy podpisano umowy na budowę  1225 km dróg krajowych, w tym na  601 km autostrad oraz 624 km dróg ekspresowych, obwodnic i przebudowę dróg. Dobrym przykładem tego czym może zaowocować zapowiadane przez polski rząd przyspieszenie tempa rozwoju infrastruktury drogowej, są takie inwestycje jak gigantyczny Park Handlowy Europa Centralna, który powstanie tuż przy trzypoziomowym węźle autostradowym w gliwickiej Sośnicy czy Centrum dla Domu przy międzynarodowej drodze ekspresowej z Warszawy, w stronę Katowic. Dzięki nowym drogom, a tym samym lepszemu dojazdowi inwestorzy, deweloperzy czy sieci handlowe zyskają setki

tysięcy hektarów wartościowych terenów pod inwestycje. Wraz z kolejnymi kilometrami obwodnic miast, autostrad i dróg ekspresowych, należy spodziewać się dynamicznego rozwoju takich konceptów, jak parki handlowe, centra specjalistyczne czy centra wyprzedażowe.

Znajdź swoje miejsce

Wpływ rozwiązań transportowych ma bezpośrednie przełożenie na handel. Przykładem może być chociażby warszawskie metro. Jego rozwój przyczynił się do powstania nowych lokalizacji handlowych, dotychczas traktowanych jako peryferyjne lub trudno dostępne. Jak wskazuje Karina Kreja, analityk CB Richard Ellis  Polska, warszawskie Centrum Handlowe Wileńska nie-

TH EC ITY08

wątpliwie uzyska dodatkowe wzmocnienie, gdy w jego bezpośrednim sąsiedztwie zostanie otwarta stacja na drugiej linii metra. Jednak sama lokalizacja nie jest jedynym wyznacznikiem sukcesu. Spójrzmy na centrum Panorama na warszawskim Mokotowie. To jedna z najwcześniej otwartych galerii handlowych w stolicy i swego czasu również najpopularniejsza. Teraz Panoramie nie pomaga nawet bezpośrednie sąsiedztwo Trasy Siekierkowskiej. Lokalizacja jest niewątpliwie najważniejszym czynnikiem decydującym o sukcesie każdej inwestycji w nieruchomości. – Handel jest bardzo zmienny, na popularność danego centrum wpływa nie tylko najbliższa infrastruktura – podkreśla Karina Kreja. – W przypadku centrów


W CENTRUM UWAGI zlokalizowanych w miastach, poza dostępnością drogową, bardzo istotna jest również łatwość dotarcia do nich środkami transportu publicznego czy pieszo – dodaje. Rozbudowa autostrad i dróg ekspresowych spowoduje ułatwienia w komunikacji. Ich skala będzie obejmować niemalże cały kraj. Wpłyną one na uatrakcyjnienie lokalizacji, które wcześniej nie wydawały się szczególnie cenne. Teresa Pieczonka, starszy konsultant w dziale wynajmu powierzchni handlowych w Jones Lang LaSalle uważa, że jeśli zapowiadane przez rząd inwestycje infrastrukturalne będą realizowane, pozwolą na tworzenie dużych konceptów handlowych w pobliżu miast, zamiast w ich centrach. Co więcej, zmniejszone koszty nabycia nieruchomości umożliwią stworzenie większych konceptów, często tematycznych, skierowanych do określonej grupy klientów. Bardziej zapobiegliwi inwestorzy już kilka lat temu wykupili grunty przy planowanych drogach. Są też tacy, którzy dzięki przebudowie dróg będą mogli rozbudowywać obiekty już istniejące. Według części specjalistów ostatnie miesiące kryzysu oraz nasycenie powierzchniami handlowymi w największych miastach wywołają kilkunastomiesięczne wyhamowanie w rozwoju rynku nieruchomości handlowych. Niemniej jednak planowane inwestycje drogowe, których sfinalizowanie nastąpi w latach 2012-2014 uwolni nowe, tańsze grunty inwestycyjne. Nadchodzące ożywienie gospodarcze doprowadzi w ciągu pięciu lat do kolejnego boomu na polskim rynku handlowym.

Jedziemy za miasto

Inwestycje drogowe w Polsce Obecnie mamy w Polsce 1319 km dróg szybkiego ruchu, w tym 837 km autostrad oraz 482 km dróg ekspresowych. Od 16 listopada 2007 roku oddano do ruchu 500 km dróg krajowych, w tym 166 km autostrad oraz 334 km ”ekspresówek”, obwodnic i dróg po przebudowie. W trakcie procedury przetargowej jest 41 postępowań przetargowych (10 przetargów ogłoszonych jeszcze w 2008 roku i 31 ogłoszonych w 2009 roku). W ciągu ostatnich 30 miesięcy podpisano umowy na budowę 1225 km dróg krajowych, w tym na 601 km autostrad oraz 624 km dróg ekspresowych, obwodnic i przebudowę dróg. Podpisano umowy na budowę 253 km autostrad w systemie tradycyjnym oraz 348 km w systemie partnerstwa publiczno – prywatnego. Obecnie w budowie i przebudowie jest 777 km dróg krajowych, w tym 317 km autostrad, w systemie partnerstwa publiczno – prywatnego. W budowie jest 265 km dróg ekspresowych i 109 km obwodnic.

Planowany na najbliższe lata rozwój infrastruktury drogowej zapoczątkuje modę na handel w podmiejskich lokalizacjach. W ocenie Katarzyny Michnikowskiej, starszego analityka w Cushman & Wakefield, inwestycje na terenach przy projektowanych drogach i autostradach są już w przygotowaniu. – Od jakiegoś czasu obserwujemy proces wykupu gruntów na cele handlowe przy węzłach autostradowych, w pobliżu największych miast. Dzieje się to w  gminach, które są na zaawansowanym etapie procedur planistycznych – mówi Michnikowska. Zainteresowaniem inwestorów cieszą się gminy, które przewidują przy drogach handel wielkopowierzchniowy powyżej 2 tys. mkw. Dla dużych centrów o funkcji regionalnej, jak również parków handlowych lokalizacja przy węzłach tras wylotowych stanowi niezbędny punkt wyjściowy, brany pod uwagę już we wstępnej fazie analiz projektu i na etapie pozyskiwania odpowiedniej działki. Natomiast, jeśli w pełni oczywiste jest lokowanie projektu przy istniejących i projektowanych trasach wylotowych, to szukanie lokalizacji przy planowanych drogach jest obarczone dodatkowym ryzykiem. Rozwój infrastruktury drogowej napotyka bowiem na wiele problemów zarówno na etapie planowania, pozyskiwania gruntów, jak i finansowania inwestycji. Karina Kreja zwraca uwagę, że większość projektów drogowych jest przygotowywanych ze znaczącym opóźnieniem lub zdarza się, że ich realizacja wcale nie dochodzi do skutku. Chociażby A 5, której budowa trwała blisko 10 lat. Z punktu widzenia handlu to kilka epok. Znacznie mniejszy wpływ ma planowany rozwój infrastruktury drogowej na decyzje lo-

pLANOWANY NA NAJBLIŻSZE LATA ROZWÓJ INFRASTRUKTURY DROGOWEJ ZAPOCZĄTKUJE MODĘ NA HANDEL W PODMIEJSKICH LOKALIZACJACH

kalizacyjne dotyczące obiektów śródmiejskich. Analityk CB Richard Ellis  akcentuje, że drogi dojazdowe są istotnym elementem branym pod uwagę na etapie planowania, ale ważniejsze od poszczególnych inwestycji drogowych jest położenie danej działki w stosunku do całego lokalnego układu komunikacyjnego, czyli jej szeroko rozumiana dostępność. Agnieszka Drucis z Parkridge Retail zaznacza, że jeśli na obrzeżach miast powstają i będą powstawać nowe osiedla, podąży za nimi handel. Handel podmiejski i śródmiejski to dopełniające się typologie. Powstawanie lokalizacji podmiejskich, w których dominować będą parki handlowe, nie spowoduje wyjścia handlu z centów miast, natomiast może spowodować zmianę jego profilu. Za kilka lat może być trudniej kupić dobra wielkogabarytowe, jak np. sprzęt AGD, w centrum miasta. W zeszłym roku trudności w uzyskaniu finansowania spowolniły tworzenie nowych obiektów handlowych. To zahamowało kształtowanie się tendencji budowania centrów  oddalonych od głównych ośrodków zamieszkania potencjalnego klienta. Jest to jednak naturalny kierunek rozwoju. – Nieruchomości z przeznaczeniem na działalność handlową rozpatrywane są na obrzeżach największych i średnich miast, a także w miejscach, w których infrastruktura zapewnia bardzo dużą grupę potencjalnych klientów. Tego typu koncepty powstały już np. w okolicach  Warszawy. Przykładem mogą być Janki z rozbudowaną ofertą wyposażenia wnętrz czy koncept outletowy w Piasecznie – tłumaczy Teresa Pieczonka z Jones Lang LaSalle.

Kto buduje przy autostradach? 

Jonathan Tinker, dyrektor Helical Polska zaznacza, że wszystkie projekty jego firmy są w pobliżu planowanych, bądź niedawno ukończonych dróg szybkiego ruchu i autostrad. – W przypadku każdego z naszych trzech projektów przekazaliśmy pokaźne kwoty na wsparcie rozwoju infrastruktury drogowej – podkreśla Tinker.

09 THECITY


W CENTRUM UWAGI Budowany przez Helical Polska retail park o  nazwie Europa Centralna wyrośnie przy mającym powstać skrzyżowaniu autostrad A1 A4 w Sośnicy.  Skrzyżowanie połączy Niemcy i Ukrainę oraz kraje skandynawskie z  Czechami i Słowacją. Lokalizacja  (skrzyżowanie dróg w środku Europy) i powierzchnia 90 tys. mkw. powodują, że będzie to największy zintegrowany park handlowy w centralnej Europie.  W pierwszej fazie  powstanie ok.  67 tys. mkw. Kolejny etap rozbudowy obiektu powiększy go o dalsze 20 tys. mkw. Głównymi najemcami będą Carrefour i Castorama, ale zadebiutuje także duża grupa nowych na polskim rynku marek. Projekt obejmuje ponad 100 modułów do wynajęcia podzielonych na trzy strefy, takie jak: sekcja budowlana i meblowa, sekcja poświęcona kolekcjom odzieżowym i pasaż gastronomiczny. Prace przygotowawcze w miejscu budowy już trwają, a uruchomienie realizacji właściwego kontraktu nastąpi jesienią 2009 roku. Całkowity koszt inwestycji w pierwszej fazie projektu wyniesie ok. 130 milionów euro. Innym ciekawym obiektem jest Centrum dla Domu powstające przy międzynarodowej drodze ekspresowej z Warszawy, w stronę Katowic i Wrocławia. Za projekt odpowiada Sybil Europe. Inwestycja obejmie 25 tys. mkw. i będzie przeznaczona dla firm związanych z biznesem wnętrzarskim. Centrum ma być największym wyspecjalizowanym tego typu obiektem w Europie Środkowo-Wschodniej. Obszar napływu klientów może mu zapewnić odwiedzalność na poziomie 7 mln osób rocznie. Planowana data otwarcia obiektu to sierpień 2010 roku. Kolejne parki handlowe planuje budować w Polsce Grupa Ikea, która uruchomiła jesienią ub.r. pierwszą fazę potężnego projektu Park Handlowy Port Łódź. Budowa całego kompleksu ma kosztować 200 mln euro. Blisko 40 mln euro z tej kwoty wydano już na budowę sklepu Ikea (ponad 33 tys. mkw.), a ok. 10 mln euro na przebudowę okolicznej infrastruktury drogowej i pętli tramwajowej wokół centrum. Park z ponad 200 sklepami, punktami gastronomicznymi i  usługowymi ma zostać oddanych do użytku wiosną 2010 roku. Swoje parki handlowe Ikea chce także wybudować m.in. pod Częstochową, w Lublinie, a także w Świlczy koło Rzeszowa, gdzie za sumę 500 mln zł powstanie kompleks o powierzchni ok. 110 tys. mkw. Centrum zlokalizowane będzie wzdłuż drogi krajowej nr 4, na ponad 50 hektarach terenu. Obecnie szwedzki operator ma w Polsce osiem obiektów handlowych. W listopadzie ub.r. firma deweloperska Parkridge Retail pozyskała inwestora finansowego. Kwotę 50 mln euro na budowę czterech parków handlowych Focus Park wyłoży prywatny fundusz inwestycyjny z Luksemburga. Podstawą współpracy z inwestorem jest umowa typu forward-funding. W ramach tej umowy zostaną zrealizowane obiekty we Włocławku – 6,4 tys. mkw. GLA, Lubinie – 9,4 tys. mkw. GLA, Tarnowie – 8 tys. mkw. GLA i Jeleniej Górze – 16,7 tys. mkw. GLA. W pierwszym kwartale 2010 ruszy budowa Focus Parku we Włocławku, który będzie miał 6,5 tys. mkw. powierzchni handlowej. Inwestor planuje pięć budynków do wynajęcia. Inwestycja będzie usytuowana przy głównej trasie łączącej Włocławek z Toruniem i Bydgoszczą. Kolejnym projektem będzie Focus

Park w Lubinie, którego budowa rozpocznie się na wiosnę 2010 roku. Nowe inwestycje będą usytuowane w miastach liczących powyżej 50 tys. mieszkańców.

Nowe koncepty, nowe formaty

Rozwój infrastruktury drogowej może stymulować rozwój nowych formatów handlowych. Zdaniem Katarzyny Michnikowskiej z Cushman & Wakefield tempo ich rozwoju będzie jednak wyznaczać nie tylko rozwój infrastruktury, ale również dostępność gruntów dla handlu wielkopowierzchniowego, stan rynku handlowego, który określi profil potencjalnych najemców oraz ewentualne zmiany zachowań konsumenckich. Agnieszka Drucis prognozuje, że przy nowych węzłach drogowych, na skrzyżowaniu uczęszczanych szlaków będą powstawać duże centra handlowe. Być może będzie się tam planować dodatkowe funkcje, na przykład hotelowe czy rozrywkowe w znacznie poszerzonym zakresie. – Będzie to coś w rodzaju nowych centrów miast dla podmiejskich obszarów – tłumaczy przedstawicielka Parkridge Retail. Potencjał takich projektów jest bardzo duży. Mogą one powstawać w procesie koncentracji dopełniających się różnych rodzajów handlu, np. poprzez dostawienie obok istniejącego hipermarketu z galerią handlową, nowego obiek-

Janusz Piechociński,

wiceprzewodniczący Sejmowej Komisji Infrastruktury, poseł PSL Inwestycje drogowe otwierają nową przestrzeń dla inwestycji. Muszą być jednak bardzo przemyślane. Chodzi o to, aby nie doszło do sytuacji, jaka miała miejsce np. na drogach dojazdowych do Warszawy, gdy w połowie lat 90. właściciele sieci hipermarketów wykupili najlepsze tereny inwestycyjne. Dobrym przykładem tego, jak inwestycje infrastrukturalne wpływają na uruchamianie nowych miejsc pod inwestycje, jest obwodnica Warszawy. Dzięki niej takie miejscowości jak Mszczonów i Grójec stały się lokalizacją potężnych parków logistycznych.Jednocześnie należy pamiętać o lokowaniu tych przedsięwzięć na tyle umiejętnie, aby nie spiętrzać ruchu drogowego. Wyprowadzenie obiektów handlowych na obrzeża miast, niesie też za sobą pewne zagrożenia. Dobrym przykładem jest Łódź, gdzie inwestycje, w tym także handlowe zaczęły powstawać na terenach poprzemysłowych z dala od centrum. To doprowadziło do katastrofalnej sytuacji najbardziej ekskluzywnej części tego miasta, czyli ul. Piotrowskiej. Duży udział w tym miało pojawienie się w Łodzi kilku dużych galerii handlowych i sieci wielkopowierzchniowych. To wszystko wymaga pewnej zmiany myślenia po stronie władz samorządowych, żeby tego typu negatywnych zdarzeń unikać. Inaczej będą zamierały poszczególne kwartały miasta, na rzecz świeżo rewitalizowanych. Aby tego uniknąć, należy w planach przestrzennego zagospodarowania i planie infrastruktury towarzyszącej wyraźnie zdefiniować miejsce dla poszczególnych rodzajów inwestycji, w tym obiektów handlowych.

TH EC ITY10

tu wielkopowierzchniowego. Karinie Kreji  z CB Richard Ellis wydaje się naturalne, że wiele już istniejących i sprawdzonych lokalizacji handlowych, dobrze ulokowanych, z łatwym dostępem zarówno z centrów miast jak i przedmieść, będzie przekształcać się w parki handlowe. W szerszym kontekście rozwój dróg czy ogólny rozwój infrastruktury w miastach organizujących Euro 2012 będzie miał wpływ na ich sytuacje gospodarczą, strukturę i wielkość rynku pracy, a więc przełoży się na możliwości zakupowe mieszkańców, co z kolei znajdzie odbicie w formatach centrów handlowych. Według analityków firmy Colliers International Poland, pomimo bardzo atrakcyjnych cen gruntów inwestycyjnych w latach 2008 i 2009, niepewna sytuacja ekonomiczna oraz trudności w uzyskaniu kredytów inwestycyjnych spowodowały zastój na rynku. Doszło jedynie do pojedynczych transakcji. Specjaliści firmy Colliers zaznaczają, że jedną z przyczyn takiej sytuacji jest fakt, że deweloperzy odkładają plany zakupu nowych terenów pod inwestycje handlowe lub ograniczają skalę realizowanych projektów ze względu na ograniczoną ilość terenów, na których można budować obiekty o powierzchni przekraczającej 2 tys. mkw. Przy podejmowaniu decyzji o zakupach inwestorzy będą zwracali większa uwagę na lokalizację, cenę oraz możliwość wchłonięcia podaży danej powierzchni przez lokalny rynek. Przyjmując te założenia, deweloperzy skupią uwagę na większych miastach, a w nich na mniejszych projektach lub tych dużych, ale podzielonych na kilka etapów.

Okres przejściowy

W czasie budowy dróg istniejące obiekty mogą przeżywać  trudności komunikacyjne. Jednak w dłuższej perspektywie, działające centra handlowe będą ewoluować, aby być konkurencyjne wobec nowopowstających obiektów. Jeśli polepszy się komunikacja, część młodych ludzi może wybierać jako miejsce zamieszkania tereny położone poza miastem. Zmieni to strukturę wiekową w samym mieście i może spowodować potrzebę dostosowania istniejących centrów do potrzeb dominującej wiekowo grupy klientów. Również Jonathan Tinker zwraca uwagę, że niektóre z dobrze zlokalizowanych starszych projektów, mogą wymagać przeprojektowania i przebudowy. Miasto to organizm, w którym wszystkie elementy podlegają ciągłym przekształceniom, a obiekty handlowe należą do budynków szczególnie podatnych na zmianę. Zadaniem właścicieli i zarządców centrów jest ciągły monitoring szeroko rozumianego otoczenia rynkowego i dopasowywanie oferty do zmieniających się potrzeb zarówno klientów, jak i właścicieli tych obiektów. Na dojrzałych rynkach istnieje potrzeba różnego rodzaju kanałów dystrybucji towarów. – Jest miejsce i na handel przy głównych ulicach handlowych, i na śródmiejskie centra handlowe i parki handlowe czy centra wyprzedażowe – wylicza Katarzyna Michnikowska. Niewątpliwe rozwój infrastruktury drogowo-transportowej to czynnik pozytywny dla rynku nieruchomości. Deweloperzy z zainteresowaniem przyglądają się planom rządu. Czy tym razem zostaną zrealizowane na czas?  (KW)


W CENTRUM UWAGI

źródło: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad

011 THECITY


W cztery oczy

Przynajmniej 20 parków handlowych postawi jeszcze w Polsce Helical Poland

więcej dróg, więcej możliwości Jonathan Tinker – członek zarządu Helical Poland jest przekonany, że Polska przez najbliższe lata będzie najlepszym krajem w Europie do inwestowania w parki handlowe. Ten rynek dopiero się rozwija, a jego możliwości są nieograniczone – podkreśla

 Jak kryzys zmienił polski rynek

nieruchomości handlowych? Największym problemem dla branży deweloperskiej jest oczywiście brak finansowania, co w efekcie prowadzi do wstrzymania wielu projektów. Niemniej jednak uważam, że fundamenty rynku powierzchni handlowych w Polsce są bardzo mocne. Polacy nie ograniczyli swoich wydatków na zakupy, gospodarka utrzymuje tempo wzrostowe i, co najistotniejsze, większość sieci handlowych nie zmieniła planów ekspansji. Kryzys zweryfikował rynek i działania firm. Dla najemców najważniejsza wydaje się teraz wiedza na temat tego, które projekty mają szansę na realizację. Nikt nie jest zainteresowany marnowaniem czasu na dogrywanie umów, które nigdy nie wejdą w życie. Sieci sklepów dostosowują więc swoje strategie rozwoju do planów firm z solidnym zapleczem finansowym, które konsekwentnie realizują projekty. Deweloperzy o dobrej kondycji finansowej tak naprawdę nie odczuli zbyt mocno skutków kryzysu. Żeby nie być gołosłownym przypomnę, że z projektem w Opolu wystartowaliśmy w 2009 roku, kiedy nowe realizacje można było policzyć na palcach jednej ręki. Naszą główną inwestycję – w Gliwicach rozpoczynamy w 2010 roku i jedynym hamulcem jest postęp prac budowlanych przy węźle komunikacyjnym miasta.

 Jest Pan optymistą. Sieci handlo-

we mocno odczuły skutki spowolnienia, w niejednym przypadku skończyło się to bankructwem… Najemcy przychodzą i odchodzą z rynku. Niezależnie od kryzysu, część z nich popada w kłopoty. Kiedy w ubiegłym roku zbankrutował brytyjski Woolworths, wszyscy spodziewali się, że to początek reakcji łańcuchowej. Nic takiego się nie stało. Podobnie jest w Polsce. Upadła Galeria Centrum i zaraz na jej miejsce wszedł Marks&Spencer. Jeśli ma się dobry projekt, w atrakcyjnej lokalizacji, nie ma problemu z zastąpieniem jednego najemcy kolejnym. Taka sytuacja spotkała nas w Parku Handlowym Młyn, kiedy wycofał się Carpetright. Był to jeden z głównych najemców, jednak szybko napłynęły oferty od czterech sieci, które były gotowe przejąć lokal. Dla jednych miniony rok był kryzysowy, dla innych był szansą na zdobywanie rynku i wykorzystywanie okazji, jakie się na nim pojawiły. W końcu to właśnie 2009 rok obfitował w wiele debiutów w Polsce. Przykładem jest chociażby TK Maxx. Jako deweloper musimy patrzeć do przodu, dostosowywać się do rynkowych przemian i oczekiwań ze strony klientów. Silne podstawy polskiej ekonomii to szansa na najbliższe lata do rozwoju kolejnych dobrych projektów deweloperskich, one z kolei przyciągną zagranicznych inwestorów i sie-

13 THECITY


W CZTERY OCZY ci, które do tej pory jeszcze nie zdecydowały się otworzyć sklepów w tym kraju. Jestem przekonany, że Polska przez najbliższe lata pozostanie najlepszym krajem do robienia biznesu w branży, którą reprezentuję.

 Myśli Pan o całym rynku nierucho-

mości handlowych, czy stricte parkach handlowych? To kraj dużych możliwości dla całego sektora handlowego, a dla deweloperów retail parków w  szczególności. Produkt, który dostarcza na rynek Helical, jest następstwem rozwoju infrastruktury drogowej. Jeśli ma odnieść sukces, wymaga doskonałego dojazdu, świetnej widoczności i dobrego oznakowania oraz dużej liczby miejsc parkingowych. Jest to również związany z  rozwojem stref zamieszkania. Co prawda rozwój rynku mieszkaniowego nieco zwolnił, ale patrząc na Polaków, którzy w weekendy szturmują sklepy typu Castorama, Praktiker, Obi czy Komfort, nie mamy powodów do obaw. Koncept parków handlowych do tej pory rozwijał się bardzo wolno, teraz nadchodzi czas przyspieszenia. Format ten jest pomyślany, tak aby w jednym miejscu zebrać wszystkich najemców, u których klienci chcą zrobić zakupy. Mam tu na myśli konsumentów, których nie interesuje zwiedzanie centrum handlowego. Jeśli chcą kupić dywan, to nie po to, żeby przemierzać z nim znacznych odległości do auta.

je na to, że w maju bieżącego roku prace zostaną ukończone i jak tylko z placu budowy zjadą maszyny drogowców, przystąpimy do prac. Cały czas prowadzimy zadania związane z procesem przygotowawczym inwestycji. Realny termin rozpoczęcia głównej budowy to wrzesień 2010 roku.

 Na jakim etapie jest komercjalizacja

gliwickiej inwestycji? W tym momencie mamy najemców na ok. 50 proc. powierzchni w obiekcie. Z ciekawością obserwujemy jednak rozwój sytuacji na rynku – to, jak ewoluują przyzwyczajenia zakupowe Polaków, którzy coraz częściej poszukują dobrej jakościowo oferty modowej, ale w przystępnych cenach. To oferuje np. debiutujący w Polsce TK Maxx. Czekamy zatem na kolejne sieci, które będą mogły realizować te potrzeby, chociażby na tak długo oczekiwanego w Polsce Primarka. Podążając za tym trendem zmieniała się koncepcja na tenat mix projektu w Gliwicach. Nie będzie to kolejna duża galeria z hipermarketem i parkiem handlowych. Zamierzamy stworzyć unikatowy w skali Polski projekt, zarówno pod

 Do tego dochodzi jeszcze sprawa

kosztów… To kolejny atut tego formatu. Zapewniamy handlowcom niskie koszty funkcjonowania. Cena najmu powierzchni w parku jest o połowę niższa od lokalu w galerii. Jeszcze istotniejszą kwestią są opłaty serwisowe. W naszych obiektach wynoszą one ok. 2 euro za metr kwadratowy. W centrach handlowych jest to ok. 25 zł i więcej. Różnica jest kolosalna. Parki handlowe są projektowane po to, żeby być tanią przestrzenią handlową. Nie zapewniamy klimatyzacji, czy niezwykle drogich w utrzymaniu powierzchni wspólnych, ale dostarczamy doskonałe i tanie miejsce do handlowania. Cieszą się z tego i najemcy, i klienci, którzy mogą liczyć na niższą cenę nieobciążoną wysokimi kosztami funkcjonowania w centrum. To nie przypadek, że sektor parków handlowych, z punktu widzenia inwestycyjnego, jest najlepiej radzącą sobie gałęzią nieruchomości komercyjnych na Wyspach Brytyjskich od 25 lat. Patrząc na to w  kontekście liczby parków handlowych w Polsce, których działa nie więcej niż 20, zaś w Wielkiej Brytanii 700, wiem, po co tu jestem. Potrzebowałbym przynajmniej kilku żyć, aby choć spróbować zbliżyć się do tej liczby. To obrazuje skalę możliwości inwestycyjnych.

 Powróćmy do flagowego projektu

Helicala w Polsce. Czy ma Pan już informacje od drogowców, kiedy zakończą swoje prace i budowa Europy Centralnej będzie mogła ruszyć? Jesteśmy w stały kontakcie z Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad. Pamiętajmy jednak, że budowa węzła autostradowego Gliwice to skomplikowany i duży projekt, którego wartość to 800 milionów złotych. W pewnym stopniu i my partycypujemy w kosztach realizacji funkcji drogowych wokół Europy Centralnej. Wszystko wskazu-

TH EC ITY14

kątem oferty handlowej, jak i koncepcji architektonicznej.

 Czy zdradzi nam Pan szczegóły tej

koncepcji? Na to jeszcze za wcześnie, jesteśmy na etapie dopracowywania ostatnich szczegółów. O  konkretach będziemy mogli porozmawiać za dwa miesiące.

 Może zatem ujawi Pan sieci, które

pojawią się w obiekcie? W tym momencie mogę powiedzieć jedynie, że naszą intencją jest pozyskanie najlepszych najemców już obecnych w Polsce, jak również wprowadzenie marek, dla których będzie to debiut na tym rynku. Strategia komunikacyjna zakłada, że podzielimy się tą informacją w marcu, kiedy mam nadzieję stopnieją śniegi (śmiech).

 Helical pozyskał finansowanie dla

przedsięwzięcia w Gliwicach już w kryzysowej rzeczywistości 2009 roku. Czy było to trudne zadanie?


W cztery oczy Nie jesteśmy anonimową firmą. W dotychczasowej historii działalności współpracowaliśmy z wieloma instytucjami finansowymi. Mamy dobrą reputację i ciekawy projekt, zatem znalazł się i bank gotów wyłożyć pieniądze. Pierwszą fazę inwestycji w Gliwicach realizujemy przy udziale Aareal Banku. Od zawsze naszą filozofią było tworzenie silnych powiązań z bankami i inwestorami, relacji, których nie zaburzą chwilowe wahnięcia rynku. Ma to zastosowanie również w kontaktach z najemcami. Nasz cel to postawienie wielu parków handlowych. Będę rozczarowany, jeśli nie uda się nam zrealizować przynajmniej 20 takich przedsięwzięć.

 Czy będą to tak duże projekty jak

Europa Centralna? Raczej nie. Europa Centralna to wyjątkowe przedsięwzięcie nie tylko w skali Polski. Strategia firmy zakłada realizację obiektów o rozmiarach 10-50 tys. mkw. w średnich i  małych miastach Polski, w których nigdy nie pojawią się typowe centra handlowe. W Polsce jest bardzo dużo miast, które potrzebują takich obiektów. Nawet

W Anglii, przy populacji 60 milionów osób, działa ok. 700 parkÓw handlowych. W Polsce jest

w Polsce, obrazuje rozwój tego segmentu nieruchomości handlowych w Wielkiej Brytanii. Na przestrzeni 15 lat czynsze z poziomu 10 euro/ mkw. wzrosły tam czterokrotnie. Stało się tak ponieważ parki handlowe pierwszej generacji zajmowali głównie najemcy z branży dom i wnętrze. Około 2000 roku tymi lokalizacjami zaczęły interesować się również sieci modowe. Tak powstał trzecia i czwarta generacja parków handlowych z dużo szerszą ofertą. W Polsce już na początku rozwoju tego formatu mamy do czynienia z poszerzoną formułą. Dzięki temu, że wcześniej nie powstały tu takie obiekty, mamy szansę zdobyć najlepsze lokalizacje. Polska jest na swój sposób uprzywilejowana.

 W jakim kierunku podąży rozwój

oferty parków handlowych? Nie znam odpowiedzi na to pytanie. W Anglii powstały parki z funkcją rozrywkową, klubami fitness, ale nie osiągnęły szczególnego sukcesu. O tym zdecydują preferencje najemców.

miejsce na 450 takich obiektów

 Porozmawiajmy o przyszłości Helicala jeśli funkcjonuje w nich sklep typu DIY, wciąż mają potencjał do budowy parku handlowego. Przepis na sukces jest dość prosty. Chcemy budować takie same obiekty, w podobnych lokalizacjach, z takimi samymi najemcami, utrzymując niskie koszty najmu. Dzięki temu nasi partnerzy ufają nam, wiedzą czego oczekiwać, znają nasze plany deweloperskie i mogą opracowywać własne strategie rozwoju. Działa to w dwie strony. Sami również wiemy, jakie jest ich zapotrzebowanie na nowe lokalizacje.

 Ile obiektów tego typu jest w stanie

przyjąć polski rynek? Jeżeli w Anglii działa ich obecnie ok. 700 przy populacji 60 milionów osób, to analogicznie w Polsce jest miejsce na 450 parków handlowych. Rynek się zmienia i część z tych obiektów już nie odnosi takich sukcesów jak za czasów swojej świetności, ale to naturalna kolej rzeczy.

 Czy centra wybudowane przez

Pana firmę trafią na sprzedaż? To zależy. Obserwujemy wciąż rosnącą liczbę międzynarodowych inwestorów z sukcesem budujących portfolio parków handlowych na świecie. Dostrzegają oni również szansę na dobry interes w Polsce. Żałują jednak, bo na tym perspektywicznym rynku nie ma obiektów do przejmowania. Odbieramy wiele sygnałów od funduszy, które chcą być naszymi partnerami, kupować budowane przez nas obiekty i powierzać ich zarządzanie w nasze ręce. Prowadząc proces deweloperski i najmu wiemy najlepiej, jakie są bieżące potrzeby najemców i jak dynamicznie reagować na zmieniające się realia rynku.

 Czy pojawili się już chętni na

odkupienie Europy Centralnej? Pojawiło się kilka ofert. Problemem jest jednak nie to, czy sprzedać, ale to, w jaki sposób finansować tak duże przedsięwzięcie rozłożone na kilka etapów. Zakładam, że w gliwicki projekt będziemy zaangażowani przynajmniej przez pięć lat. Powód, dla którego parki handlowe są tak atrakcyjnym produktem inwestycyjnym

w Polsce. Jeden projekt funkcjonuje, w Opolu buduje się kolejny, a w Gliwicach trwają przygotowania do rozpoczęcia prac. Czy Pana firma ma zabezpieczone kolejne grunty inwestycyjne w naszym kraju? Nie da się zrobić wszystkiego. Cały czas obserwujemy rynek i szukamy kolejnych okazji inwestycyjnych. Nasze możliwości oceniamy na realizację nie więcej niż pięciu projektów rocznie. Na ten moment szukamy działek z jasną sytuacją planistyczną, gdzie moglibyśmy rozpocząć przedsięwzięcia w ciągu sześciu miesięcy i gdzie możliwe jest postawienie budynku o powierzchni pomiędzy 5 a 20 tys. mkw. W  kręgu naszego zainteresowania jest 10 konkretnych lokalizacji, które prezentujemy najemcom, a możliwości inwestycyjne mamy we wszystkich największych miastach kraju. Ze względów logistycznych przyglądamy się jednak głównie południowej Polsce, od Wrocławia do Rzeszowa. Im więcej dróg i autostrad powstanie, tym więcej możliwości dla nas. Nie zamierzamy jednak spekulować, czy przy danej działce droga powstanie, czy też nie. Kupujemy tylko pewne grunty. Proszę obserwować plany budowy kolejnych dróg i autostrad. Jest prawie pewne, że tam nas Pan znajdzie.

 Myśli Pan o wyjściu z inwestycjami do

innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej? Pewnego dnia na naszym celowniku znajdzie się na pewno Ukraina. Ale to odległa perspektywa.

 Wróćmy do gruntów. Czy kryzys

okazał się dobrym czasem na zdobywanie nowych lokalizacji. Według danych rynkowych, ceny spadły nawet o 30 proc., a transakcji ciągle brak… Spadek cen jest bardzo relatywny. Ceny spadły o 30 proc., ale od jakiego poziomu? Za działkę należy płacić nie mniej, nie więcej niż jest warta. Są wspaniałe lokalizacje, ale ich właściciele mają zupełnie nierealistyczne oczekiwania co do ich rynkowej wartości. Większość z nich będzie bardzo rozczarowana, szczególnie jeśli w sąsiedztwie powstanie inny obiekt handlowy. (LS) Dziękuję za rozmowę

15 THECITY


FUZJE I PRZEJĘCIA

Centra handlowe Arkadia i Wileńska mają nowego właściciela

Unibail–Rodamco

umacnia pozycję w Polsce W styczniu fundusz MGPA przejął w Polsce dwa centra z opcją nabycia kolejnego. Niecały miesiąc później Unibail-Rodamco porozumiał się w sprawie zakupu CH Arkadia i Wileńska w Warszawie. Po marazmie, jaki panował na rynku powierzchni handlowych, inwestorzy znów zaczynają się interesować polskimi galeriami

K

anadyjsko-amerykańska grupa Simon Property Group oraz Ivanhoe Cambridge sprzedały sześć centrów handlowych w Polsce i we Francji holendersko-francuskiej firmie Unibail-Rodamco. Wartość transakcji wyniosła 715 mln euro. Wśród przejętych obiektów są dwa działające w naszym kraju – CH Arkadia i galeria Wileńska w Warszawie.

Potrzebna zgoda UOKiK-u

Zakończenie transakcji jest planowane na pierwszą połowę 2010 roku. Najpierw zgodę na nią musi jednak wydać Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W portfolio Unibail-Rodamco są już bowiem stołeczne centra Galeria Mokotów i Złote Tarasy. Po ewentualnym przejęciu firma będzie więc kontrolować trzy z dziesięciu największych obiektów handlowych w Polsce. Unibail-Rodamco jest właścicielem połowy udziałów w Galerii Mokotów, a trzy lata temu

zawarł z ING Real Estate umowę o przejęciu połowy udziałów w Złotych Tarasach. Kontrakt wejdzie w życie, gdy ING wykupi udziały miasta w tym centrum handlowym.

Z bankowym wsparciem

Holendersko-francuska firma sfinansuje przejęcie centrów w Polsce i we Francji korzystając ze wsparcia bankowego. Weszła także w umowę joint venture, zgodnie z którą Simon Property Group i  Ivanhoe Cambridge zachowają łącznie 50 proc. akcji projektów deweloperskich Simon Ivanhoe we Francji, w tym Les Portes de Gascogne w Tuluzie. Unibail-Rodamco w ramach umowy joint venture rozwinie te pięć projektów. Po zakończeniu transakcji, Simon Property Group oraz Ivanhoe Cambridge nie będą miały galerii handlowych w Polsce. Wcześniej w portfolio Ivanhoe Cambridge było między innymi centrum Wola Park na warszawskim Bemowie. W  2007 roku zostało sprzedane za ponad 140

TH EC ITY16

mln euro. W tym samym roku firmy sprzedały pięć galerii w mniejszych miastach za kwotę 232 mln euro.

Nawet 120 tys. klientów dziennie

Arkadia otworzyła podwoje w październiku 2004 roku i jest jednym największych centrów w Europie Środkowej, z powierzchnią handlową ponad 103  tys. mkw. i ponad 220 sklepami. Dziennie przyciąga nawet 120 tys. klientów. W 2002 roku na stołecznym rynku zadebiutowała Galeria Wileńska z 35,4 tys. mkw. i około 90 salonami sprzedaży. – Ta transakcja daje unikalną możliwość dalszego rozwijania naszej obecności na rynku dużych centrów handlowych, we francuskiej i  polskiej stolicy. Te aktywa i projekty deweloperskie oferują nam doskonałe perspektywy – podsumowuje transakcję Guillaume Poitrinal, prezes zarządu i dyrektor generalny Unibail-Rodamco.  (CG)


RETAIL SPECIALISTS PROJECT MANAGEMENT Jeronimo Martins Parkridge IGI

INVESTMENT Shopping centres High street units Retail parks Strip malls

PROPERTY MANAGEMENT 28 retail properties Total: 180,000 m2

CONSULTING Advice on over 50 projects

LETTING 11 projects Total: 220,000 m2

VALUATION 45 centres 1,000,000 m2 in 2009


RYNKI ZAGRANICZNE

Delikatesy Alma rezygnują z ekspansji w mniejszych miastach

Uwiedzieni i porzuceni, czyli romans z Almą Alma, zrywając kolejne umowy najmu z centrami handlowych ryzykowała, że do 40 milionów zł prognozowanych strat w 2009 roku będzie musiała dołożyć kilka kolejnych w ramach odszkodowań. Czy krakowska firma zapłaci za swoje decyzje?

W

ypowiadając umowy najmu m.in. w Płocku, Gdańsku, Włocławku czy Piotrkowie Trybunalskim, władze Almy ratowały się przed kompletną zapaścią i co gorsze, przyznawały do nietrafionej strategii inwestycyjnej.

Skutki spowolnienia

Jerzy Mazgaj, właściciel sieci delikatesów Alma i spółki Paradise Group, z pewnością długo nie zapomni kryzysowego 2009 roku. Większość należących do niego szyldów bardzo mocno odczuła skutki spowolnienia gospodarczego.

Delikatesy Alma zanotowały w ubiegłym roku 40 mln zł straty. Z kolei spółka Paradise Group, która prowadzi butiki z ekskluzywnymi markami Burberry, Kenzo i Hugo Boss, miała najgorszy rok w historii. Lepiej poradziła sobie sieć Krakowski Kredens generując w 2009 roku ponad 50 mln zł obrotów i uzyskując około 3 mln zł zysku. W 2010 roku jej obroty mają wzrosnąć o 20-30 proc. Nie tylko firmy Mazgaja odnotowały spadek obrotów. Był on zauważalny w całej branży dóbr luksusowych na świecie. Według danych firmy doradczej Bain & Company, wartość tego rynku

TH EC ITY18

spadła w 2009 roku o ponad 6 proc. do 153 mld euro. 

Grzech pychy

Kryzys spowodował, że władze spółek należących do Mazgaja były zmuszone drastycznie ciąć koszty, ograniczać inwestycje, a nawet zamykać sklepy. Ambitne plany musiały ustąpić walce o zatrzymanie gwałtownie rosnących strat, które w przypadku Almy sięgnęły astronomicznej kwoty 40 mln zł. – Prowadząc bardzo dynamiczny rozwój popełniliśmy grzech pychy. Myśleliśmy, że nasze


KRYZYS W SIECIACH markety będą stawać się rentowne tak szybko, jak miało to miejsce w najlepszym okresie koniunktury, czyli w ciągu 12-14 miesięcy. Okazało się, że potrzebują na to 18-20 miesięcy. Dlatego ubiegły rok zakończyliśmy z dużą startą – mówi Jerzy Mazgaj. Kolejny powód to zbyt szybkie tempo inwestowania w nowe placówki. W 2008 roku Alma otworzyła dziesięć sklepów, a w 2009 sześć. Większość z nich w ub.r. nie była jeszcze rentowna. Koszt otwarcia Almy to wydatek kilku milionów złotych. W tym roku powstaną co najwyżej 2-3 nowe lokale, na które spółka wyda ok. 7 mln zł z własnych pieniędzy i kredytów. Jako następną przyczynę problemów sieci, prezes Almy podaje niską świadomość konsumencką mieszkańców mniejszych miast, w których sieć otworzyła kilka sklepów. – Wydawało się nam, że nasza oferta zostanie tam zaakceptowana, że jest tam rynek na takie produkty i są ludzie, którzy mają wyższą świadomość konsumpcyjną. Okazało się, że ta świadomość rośnie bardzo wolno – wyjaśnia Mazgaj. Pomimo dużych strat, na razie firma nie rozważa sprzedaży nieruchomości i galerii, których jest właścicielem. Prezes nie wyklucza jednak, że w przyszłości, gdy spółka będzie potrzebować gotówki, może pomyśleć o transakcji typu leaseback. Na czym to polega? Otóż nieruchomość zostaje sprzedana, a spółka przez określony w umowie czas, np. 10-12 lat, płaci nowemu właścicielowi czynsz. Po tym okresie wraz z ostatnią ratą może odkupić galerię z powrotem. – Nasze nieruchomości są warte więcej niż wycena naszej spółki – mówi Jerzy Mazgaj. – Portfolio kilku czy kilkunastu takich nieruchomości można więc sprzedać funduszowi w ramach transakcji typu leaseback. Jednak na razie nie potrzebujemy pieniędzy. Jedynie rozważamy taki pomysł. Poza tym obecna sytuacja to nie czas na sprzedaż – podsumowuje.

Małe nie zawsze piękne

Jerzy Mazgaj zapewnia, że czwarty kwartał 2009 roku był dla Almy dobry. Spółka zwiększyła obroty o około 30 proc. Jednak wynik netto będzie słaby ze względu na rezerwy na przyszłość, na wypadek zamykania nierentownych sklepów. Wiąże się to z ewentualnymi kosztami odszkodowań dla właścicieli galerii, w których placówki te działały. Dotychczas Alma wycofała się z umów m.in. w centrach w Płocku (Galeria Mosty), Włocławku (CH Wzorcownia), Trójmieście (Zbrojownia) czy Piotrkowie Trybunalskim (Focus Mall). Dla przykładu, zawarta w 2007 roku 10-letnia umowa najmu między Alma Market a właścicielem Galerii Mosty – firmą Manhattan Development – miała wartość ok. 15,3 mln zł (za okres 15 lat najmu). W przypadku niedopełnienia warunków kontraktu Almie groziły kary umowne sięgające 200 tys. euro. W kwietniu 2008 roku Alma podpisała z firmą Budizol Property umowę najmu w centrum handlowym Wzorcownia we Włocławku. Wartość 10-letniego kontraktu opiewała na 13,7 mln zł. To właśnie tego kontraktu dotyczy jeden z ciągle nierozwiązanych sporów między Almą a właścicielem centrum. Już na początku 2009 roku władze Almy poinformowały, że ze względu na trudną sytuację makroekonomiczną firma będzie musiała znacząco zaostrzyć kryteria wyboru nowych lokalizacji

jERZY Mazgaj jeszcze raz udowodnił, że jest jednym z najbardziej wytrawnych i zręcznych negocjatorów

tualnych nietrafionych inwestycji. Władze firmy doszły do wniosku, że lepszym rozwiązaniem będzie zerwanie umów, które mogą obciążyć wyniki spółki w ciągu kolejnych kilku lat – mówi Tomasz Morawiec, analityk Banku BGŻ.

Alma Market Zysk/strata netto z działalności kontynuowanej (w tys. zł)

2006 r. – 13 878 2007 r. – 16 508 2008 r. – 5 718 2009 r. (III kw. narastająco) – minus 26 809

Błędy strategii

Przychody ze sprzedaży z działalności kontynuowanej (w tys. zł)

2006 r. – 264 317 2007 r. – 369 781 2008 r. – 526 860 2009 r. (III kw. narastająco) – 478 332

Źródło: Alma Market

i zrezygnować z otwarcia delikatesów w czterech centrach handlowych. Krakowski operator wolał się narazić na kary, niż przez wiele lat słono płacić, finansując nierentowne inwestycje. Wraz z pogarszającymi się wynikami firmy, pojawiły się kolejne zerwane umowy. – Zastanawiamy się nad zamknięciem kilku sklepów. Głównym powodem jest bardzo długi czas, w którym osiągają rentowność. Rozważamy m.in. zamknięcie lokalu w łódzkiej Manufakturze, bo sklep rozwija się bardzo wolno. Dojdzie do tego, jeżeli nie wynegocjujemy z deweloperem odpowiedniej obniżki czynszu, co umożliwi nam funkcjonowanie i dojście do BEP-u – mówi Jerzy Mazgaj. – Zarządca centrum proponuje nam zniżkę, ale taką która nas nie satysfakcjonuje – dodaje. Analitycy chwalą radykalne decyzje Almy dotyczące rezygnacji z części umów najmu. – Firma zrywając kontrakty musiała dokonać kalkulacji, czy bardziej opłaca jej się zapłacić jednorazowe kary niż ponosić długoterminowe koszty ewen-

Nie tylko problemy makroekonomiczne, ale także błędy strategii rozwoju, do których przyznają się władze spółki, zmusiły ją do rezygnacji z części lokalizacji. – Ostatnie miesiące nauczyły nas, że koncept Almy nie jest przeznaczony dla małych miejscowości, a raczej miast powyżej 100 tys. mieszkańców. We Włocławku, Płocku czy Radomiu koncept się nie sprawdza – wyjaśnia prezes Almy. – Istotna jest także świadomość konsumencka, której mieszkańcom mniejszych miejscowości brakuje – mówi. Prezes Almy zakomunikował, że spółka zupełnie zrezygnuje z ekspansji w mniejszych miastach, takich jak np. Grudziądz, Głogów, Jaworzno, Krosno, Sanok czy Stalowa Wola. – To nie miejsce na nasze delikatesy – uważa Mazgaj. Jednocześnie zaznacza, że są możliwe niewielkie odstępstwa od tej decyzji. – Istnieją pojedyncze przypadki miast, takich jak Sopot, Nowy Targ czy sypialnie dużych miast, tj. podwarszawskie Piaseczno czy Pruszków, w których nasz biznes rozwija się doskonale – zauważa.

Warto rozmawiać?

Zerwane przez Almę umowy najmu były dla właścicieli centrów handlowych ogromnym problemem. Po pierwsze w czasach kryzysu trudno szybko znaleźć strategicznego najemcę, który zastąpiłby wycofującego się operatora. Nic tak nie odstrasza klientów, jak puste lokale w centrum handlowym. Poza tym wycofanie się Almy to porażka właściciela galerii pod względem wizerunkowym, ponieważ krakowskie delikatesy uchodzą za prestiżowego najemcę, który podnosi notowania obiektu, w której się pojawia.

19 THECITY


RYNKI ZAGRANICZNE

Jeszcze jesienią ub.r. wydawało się, że władze Almy będą miały potężne kłopoty. Właściciele galerii w nieoficjalnych rozmowach zapowiadali walkę o odszkodowania. Dzisiaj większość głosów ucichła, a prezes Mazgaj jeszcze raz udowodnił, że jest jednym z najbardziej wytrawnych i zręcznych negocjatorów. – Porozumieliśmy się z Parkridgem co do lokalizacji w Piotrkowie Trybunalskim. Podpisaliśmy umowę, w której deweloper rezygnuje z wszelkich roszczeń. Zostajemy w obiektach Focus Mall, w których już jesteśmy. Mało tego, Parkridge obiecał nam pomoc w innych lokalizacjach – tłumaczy Jerzy Mazgaj. – Dogadaliśmy się także z Płockiem - dodaje. Firma ma jednak problem z Włocławkiem i  centrum handlowym Wzorcownia, gdzie właściciel nie jest zadowolony z jej decyzji. – Jeżeli nie dojdziemy do porozumienia, całą sprawę rozstrzygnie sąd. W przypadku Wzorcowni kwota odszkodowania to wartość trzymiesięcznego czynszu – mówi. Właściciele Wzorcowni nie chcą komentować sporów z Almą. Oświadczyli jedynie, że „podpisaliśmy z firmą Alma Market SA umowę obowiązującą obie strony, w której zawarte są reguły postępowania podmiotów na poszczególnych etapach jej realizacji. Ponieważ przez jedną ze stron zostały naruszone warunki umowy, dążymy do jej rozwiązania na gruncie prawnym. Nie było naszym zamiarem rozwiązywanie umowy, a obecna sytuacja powstała z winy Almy.” W październiku Alma oficjalnie zerwała umowę najmu z właścicielem lokalu – Akademią Sztuk Pięknych w Gdańsku. Wtedy Jerzy Jankowiak – kanclerz ASP mówił „GW”: – Będziemy domagać się odszkodowania, mamy to zabezpieczone w umowie.

Na sfinansowanie ewentualnych odszkodowań związanych z zerwanymi umowami firma utworzyła specjalną rezerwę, prezes nie chce zdradzić jej kwoty. – Jak na razie wynika, że problemy będą najwyżej w dwóch lokalizacjach, m.in. we Włocławku. Jesteśmy przygotowani na poniesienie konsekwencji związanych ze zbyt optymistycznymi założeniami dotyczącymi rozwoju – wyjaśnia Mazgaj. Części zarządców udało się jednak poradzić z problemem. Na kłopotach Almy skorzystała m.in. poznańska sieć supermarketów delikatesowych Piotr i Paweł, która zajęła po niej kilka lokalizacji.

Ten rok będzie lepszy

Pomimo potężnych, sięgających ok. 40 mln zł strat z ubiegłego roku, prezes Mazgaj wydaje się tym nie przejmować i jest optymistą co do 2010 roku. – Branża spożywcza jest odporna na kryzys, dlatego nie spodziewam się nagłego spadku popytu. – Na koniec tego roku chcemy wyjść na plus, liczymy też na poprawę przychodów o około 30 proc. – mówi Jerzy Mazgaj. Według prezesa jak i analityków także Paradise Group znacznie poprawi wyniki w 2010 roku. Co prawda w ciągu najbliższych 12 miesięcy nastąpi niemal zupełne zawieszenie rozwoju sklepów w ramach Paradise Group, a Alma otworzy najwyżej dwa delikatesy kosztem 7 mln. Bardziej dynamicznie będą rozwijana sieć Krakowski Kredens oraz działalność internetowa. Pojawiły się także informacje, że Jerzy Mazgaj ma w planach inny ambitny projekt – połączenie spółek Alma Market i Vistuli. Decyzji w sprawie ewentualnej fuzji giełdowych spółek można się spodziewać w przyszłym roku. Alma byłaby w tej operacji stroną przejmującą.  (LS)

TH EC ITY20

Jakub Viscardi, analityk Domu Maklerskiego IDM SA

J

eżeli chodzi o zatrzymanie procesu inwestycyjnego i wypowiadanie lokalizacji, firma zapowiedziała, że być może zamknie dwa istniejące sklepy. Ewentualne kary umowne za wypowiedzenie umów w galeriach handlowych, to ciągle wątpliwości, czy strony dojdą do porozumienia. Spółka zapowiedziała, że zostanie zawiązana rezerwa na ten cel, która może obciążyć wyniki IV kw. 2009 roku. Na razie trudno powiedzieć coś więcej nie widząc, jakiej wielkości będzie ta rezerwa i na jakie cele zostanie przeznaczona. Znaczną poprawę wyników spółki w 2010 roku będą determinować dwie kwestie – zamrożenie procesu inwestycyjnego (w br. firma planuje otwarcie dwóch sklepów) oraz to, czy sklepy otwarte w 2008 roku dojdą do rentowności, a uruchomione w 2009 roku znacznie zredukują swoje straty. W 2010 roku wyniki firmy nie będą spektakularne, ale pozwolą jej wyjść na plus. Znaczna poprawa powinna nastąpić w 2011 roku. Należy pamiętać, że w  Grupie oprócz delikatesów Alma jest także sieć Krakowski Kredens, a także spółki Krakchemia oraz Paradise Group. W tym roku Paradise Group powinna znacznie poprawić wyniki. Sieć zamknęła trzy sklepy pod brandem Maxx & Co. i w br. nie będzie otwierać nowych. W związku z tym straty, które mogły wynieść w 2009 roku ok. 10 mln zł, powinny zostać istotnie zredukowane. W tym roku spółka powinna wyjść na plus. Dwa pierwsze kwartały 2010 roku będą dla spółki naprawdę ciężkie, cały czas rośnie bezrobocie, dynamika płac także wyhamowała. Dodatkowo w trudnych warunkach makroekonomicznych sklepy, które są eksponowane w górnej półce, mają szczególnie duży problem. Wydaje nam się, że ożywienie konsumpcji nastąpi w II połowie roku.


perfect shot Shopping Center Auchan Białystok - Hetmańska

GLA 40 000 sqm Extension 2010/2011

Shopping Center Auchan Warszawa - Łomianki

GLA 38 000 sqm New Project - 2011

Shopping Center Auchan Wrocław

GLA 70 000 sqm

Shopping Center Auchan Gliwice

GLA 41 000 sqm New Project 2010

Extension 2011

Shopping Center Auchan Żory

GLA 32 000 sqm Extension 2011/2012

Auchan Polska Sp. z o.o., Immochan - Dział Nieruchomości 05-500 Piaseczno, ul. Puławska 38, tel. 22 319 87 85, fax. 22 319 87 80 Leasing Director: Joanna Biel, e-mail: immochan.komercjalizacja@auchan.pl


kryzys w sieciach 70 proc. wierzycieli Monnari wstępnie wyraziło zgodę na układ

Bój o układ

Pod koniec stycznia 2010 roku sąd zmienił formę upadłości spółki Monnari. Dziś firma, której zobowiązania sięgają blisko 145 mln zł, ma możliwość zawarcia układu z wierzycielami. Głosowanie zaplanowano na drugi kwartał br.

J

eszcze kilkanaście miesięcy temu spółka odzieżowa Monari Trade z Łodzi zarabiała krocie i zarządzała wielką siecią sklepów, którą z roku na rok znacząco powiększała. Dzisiaj firma walczy o byt. Jej przyszłość zależy od wierzycieli i potencjalnego inwestora.

Upadek z wysokiego piętra

2007 rok łódzka spółka odzieżowa, która projektuje i sprzedaje damskie ubrania z wyższej półki cenowej, zakończyła z 142,7 mln zł przychodów ze sprzedaży i 17,3 mln zł zysku netto. Rok później przychody firmy wzrosły do 234,1 mln zł, a zyski spadły do blisko 3 mln zł. Na koniec 2008 roku grupa kapitałowa Monnari zarządzała 270 salonami trzech marek: Monnari, Pabia i Molton. I to nie miał być koniec dynamicznej ekspansji. Zarząd miał ambitne plany otwierania od kilkunastu do kilkudziesięciu salonów rocznie, na co potrzebne były grube miliony złotych, które dotąd Monnari wyjmowało z konta firmy lub pożyczało od banków. Jednak czar prysł na początku 2009 roku. W lutym Sąd Rejonowy w Warszawie ogłosił upadłość likwidacyjną spółki Molton, zależnej od Monnari, bo w 2008 roku wygenerowała stratę w wysokości 3,6 mln zł. Władze firmy informowały, że likwidacja jest zgodna ze strategią spółki, w której jednym z celów jest wycofanie się z nierentownych projektów. Jednak podane niedawno wyniki za pierwsze półrocze 2009 roku mówią same za siebie – Monnari miała blisko 104 mln zł przychodów ze sprzedaży i prawie 82 mln zł straty netto. Bardzo wysoka strata to głównie efekt dokonanych odpisów aktualizacyjnych. Na koniec pierwszego półrocza 2009 roku liczba sklepów Monnari została zmniejszona do 197, obecnie działa ich 106.

Równia pochyła w dół

Upadek Moltona zapowiedział serię negatywnych zdarzeń w spółce matce – Monnari Trade. Na początku maja 2009 roku dystrybutor eleganckiej damskiej odzieży z Łodzi złożył w sądzie wniosek o upadłość z możliwością zawarcia układu. Równocześnie jeden z wierzycieli spółki – firma Dion Investments, właściciel galerii handlowej w Iławie, gdzie Monnari planowało otworzyć dwa sklepy, ze względu na weryfikację planów zerwał umowę i złożył wniosek o ogłoszenie upadłości Monnari Trade, obejmującej likwidację majątku dłużnika. W sierpniu 2009 roku sąd ogłosił upadłość likwidacyjną spółki Monnari. Kilka dni później założyciel spółki Marek Banasiak zrezygnował z funkcji

Kamil Szlaga, analityk KBC Securities

Mimo że koniunktura sprzyja przejęciom, pozyskanie inwestora przez Monnari jest mało realne. Na pozycję marki pracuje się długo, z kolei jej renomę można zniszczyć bardzo szybko. Jedyną wartością firmy Monnari jest marka, którą klienci lubią i cenią. Jednak sytuacja spółki jest na tyle skomplikowana, że nie wierzę, by znalazł się inwestor, który w nią zainwestuje, a bez dodatkowego kapitału nie da się jej uratować.

prezesa. W komunikacie podano, że motywem rezygnacji było nieosiągnięcie formalnej akceptacji starań o wdrożenie upadłości spółki z możliwością zawarcia układu. Jednak pod koniec stycznia 2010 roku sąd zmienił formę upadłości. Dziś Monnari, której zobowiązania sięgają blisko 145 mln zł, ma możliwość zawarcia układu z wierzycielami.

Walka o układ

Założyciel i były prezes Monnari nie chce wypowiadać się na temat sytuacji spółki. – Nie komentuję spraw dotyczących tej firmy – usłyszeliśmy od Marka Banasiaka. Jednak obecny zarząd otwarcie przyznaje, że walka o przedsiębiorstwo trwa. – Zakładam, że do głosowania nad układem dojdzie w drugim kwartale tego roku, choć nie wiem, kiedy dokładnie. Wierzymy, że uda nam się zawrzeć układ, bo banki, które stanowią ponad 70 proc. wierzycieli, wstępnie wyraziły na to zgodę. Musimy

Magdalena Jagodzińska, analityk Erste Securities Polska

Nie chcę przesądzać losów Monnari. Szanse na znalezienie inwestora są zawsze, co pokazuje przykład spółki Gino Rossi. Jednak patrząc na polski rynek odzieżowy, nie widzę zbyt dużych szans, żeby któraś z rodzimych spółek zdecydowała się na lokowanie kapitału w Monnari. Detaliści z branży tekstylnej ciężko znieśli spowolnienie, raczej nie mają wolnej gotówki i nie planują inwestować w firmy, które potrzebują restrukturyzacji. Sam biznes Monnari ma w Polsce perspektywy rozwoju, trzeba tylko poczekać na odwrócenie trendów. Marka jest znana, ma swoje klientki. Problemem Monnari nie był słaby brand, ale zbyt intensywny rozwój sieci, który wiązał się z dużymi kredytami, a także wahania na rynku walutowym, przez co koszty czynszów i zakupów znacząco rosły.  

TH EC ITY22

jeszcze przekonać pozostałych wierzycieli, czyli zarządców galerii handlowych – mówi Mirosław Misztal, wiceprezes zarządu Monnari Trade. Czym zarząd zamierza ich przekonać? Strategią, nad którą pracuje od wielu tygodni. – Planujemy ograniczyć skalę działania spółki do 100 salonów pod marką Monnari. Zlikwidujemy wszystkie sklepy z logo Pabia. Wierzymy w spółkę i w to, że podjęte przez nas kroki pozwolą na kontynuację jej pracy – mówi Mirosław Misztal. Jednak bez zastrzyku kapitału Monnari umrze śmiercią naturalną. Dlatego równolegle trwają poszukiwania podmiotów, które mogłyby dofinansować spółkę. – Na razie prowadzimy kilka wstępnych rozmów z potencjalnymi inwestorami. Równolegle zarząd Monnari stara się pozyskać kapitał, który pozwoliłby spółce normalnie funkcjonować – mówi Mirosław Misztal. Zarząd spółki z optymizmem patrzy w przyszłość. Misztal przewiduje, że nawet bez wsparcia inwestora przedsiębiorstwo będzie w stanie kontynuować działalność. – Między innymi dzięki firmom, z którymi współpracujemy. Za kolekcje płacimy im po odbiorze, co w naszej sytuacji jest bardzo korzystne – mówi Misztal. Jak zapewnia wiceprezes spółki, dla zarządu przekonanie wierzycieli do układu i znalezienie inwestora jest tak samo ważne jak to, żeby spółka normalnie funkcjonowała. – Dlatego wiosenna kolekcja pojawi się w salonach Monnari w zwyczajnym trybie – zapewnia Mirosław Misztal.

Obiecujące początki

Monnari powstało w 1998 roku w Łodzi, z inicjatywy Anny i Marka Banasiaków oraz Mirosława Misztala. Przedsiębiorcy zaczynali skromnie – od sprzedaży bluzek, ale już po kilku latach zaczęli projektować całe kolekcje dla eleganckich kobiet powyżej 30. roku życia. W grudniu 2006 roku Monnari zadebiutowało na warszawskim parkiecie. Upublicznienie odzieżowej spółki było przygotowywane z wielkim rozmachem – tuż przed debiutem twarzą marki została światowa modelka Claudia Shiffer. Z oferty publicznej 2,5 mln akcji Monnari pozyskała 52,5 mln zł brutto. Pieniądze zainwestowano w budowę centrum logistycznego oraz rozwój sieci sklepów Monnari i zakupionej tuż przed debiutem Pabii. Założyciele firmy mieli iście mocarstwowe plany, jeśli chodzi o rozwój salonów. Chcieli podbić nie tylko Polskę i Europę, ale również Chiny. Jednak kryzys brutalnie zweryfikował ambitne i, jak się później okazało, nierealne plany.  (MAB)


CEE Retail Real Estate Awards for 2009 February 11, 2010, InterContinental, Warsaw

EuropaProperty CEE Retail Awards & Forum the only event in the Central and Eastern European region bringing together international retailers, developers, investors, bankers and other retail professionals. Premier Partners:

Cocktail Sponsor & Euro Hypo Cafe:

Associate Sponsor:

Exclusive Software Partner:

Awards Sponsor:

Retail Sponsor:

Media Partners:

Auditor:

Venue Partner:

Wine Partner:

Car Rental Partner:

Patron:

Exclusive Internet Partner in Russia:

For more information please contact: Anna Kaliszewska: +48 601 382 667, anna@europaproperty.com; Craig Smith: +48 604 144 769, craig@europaproperty.com

Nominate online now!

Book your tickets now!


Z PERSPEKTYWY NAJEMCY

Agnieszka Adamkiewicz: znaleźliśmy niszę, spodziewamy się 30-procentowego wzrostu sprzedaży

BUTIKOWA STRATEGIA Z sieci odzieżowej lokującej niewielkie placówki przy ulicach handlowych, Butik staje się poważnym graczem na rynku najemców centrów i galerii. Kryzysowy 2009 rok otworzył dla podwarszawskiej spółki trend & Fashion group nowe możliwości – głównie dzięki przejmowaniu lokalizacji po upadających brandach. Co firma szykuje na 2010 rok zdradza Agnieszka Adamkiewicz, szef ds. rozwoju sieci Butik

 Jaki był 2009 rok dla sieci Butik?

W związku z tym, że kilka polskich i zagranicznych marek musiało wycofać się z rynku, otworzyły się dla nas nowe możliwości. Wykorzystaliśmy niszę, jaka się pojawiła i przejęliśmy część lokalizacji w galeriach handlowych. Było to kilka lokali, między innymi w Galerii Bałtyckiej, Galerii Graffica w Rzeszowie i Pasażu Grunwaldzkim we Wrocławiu. W sumie uruchomiliśmy 15 sklepów w najlepszych centrach w kraju. W tym roku będziemy kontynuować ten rozwój. W pewnym momencie wejście do galerii stało się dla nas naturalną drogą rozwoju – zaczęło powstawać coraz więcej takich obiektów, w coraz mniejszych miastach i odczuliśmy, że z roku na rok nasi klienci się do nich przenoszą. Jednak jeszcze w 2008 roku zaistnienie w centrach byłoby dla nas bardzo trudne, bo przez wiele lat nasze

sklepy były sytuowane głównie przy ulicach, a zarządcy obiektów handlowych nie byli skłonni do negocjacji. Teraz wszystko się zmieniło. 2009 rok był dla nas bardzo dobrym okresem, w którym postawiliśmy także na rozwój i nowy wizerunek. Zmienialiśmy powierzchnie sklepów, zamykaliśmy salony, które nie odpowiadały standardom i były zbyt małe, a także przeprowadzaliśmy szerokie kampanie reklamowe.

dla nas okres letni był bardzo dobrym czasem w przeciwieństwie do innych marek odzieżowych, dla których najbardziej znaczący był czwarty kwartał. To skutek tego, że nasze sklepy mieściły się głównie na deptakach. Z drugiej strony, to że przenosimy się do galerii handlowych umożliwia nam utrzymywanie sprzedaży zimą, która do tej pory była dla nas trudna. W galeriach okres sprzedaży rozkłada się na 12 miesięcy.

 Co z wynikami nowych placówek w ga-

 O ile droższe jest otwarcie sklepu

leriach? Czy stają się one rentowne szybciej niż te przy ulicach? Na razie trudno nam określić, które sklepy są bardziej rentowne, choć z pewnością przyszłość należy do tych w galeriach. Specyfika sprzedaży w centrach handlowych jest zupełnie inna niż przy ulicach, co pokazują nasze wyniki. Otóż

TH EC ITY24

w galerii niż przy ulicy? Kiedyś była to ogromna różnica. W przypadku nowych centrów – bo przez jakiś czas powierzchnie handlowe były wolne tylko w takich obiektach – na własny koszt trzeba było wykonać witryny, podłogi, projekty, przez co cena całej inwestycji zwiększała się o 100 procent w po-


równaniu do kosztów otwarcia sklepu przy ulicy. Dziś można pozyskać wiele powierzchni w już istniejących w centrach i taka inwestycja niczym się nie różni od uruchomienia salonu w tradycyjnej lokalizacji. Inne są jedynie umowy najmu. Te w  galeriach są zazwyczaj podpisywanie na pięć lat, natomiast te na sklep przy ulicy na czas nieokreślony. To pozwala na rezygnację, jeżeli okaże się, że sklep jest nierentowny.

 Wszystko wydaje się takie proste.

Tymczasem najemcy centrów handlowych skarżą się na konflikty z zarządcami... To sprawa indywidualna. Są firmy stosujące umowy dżentelmeńskie, ale są i takie, które mają  bardzo radykalne postanowienia. Obecnie rozmawiamy z firmą, która zaproponowała nam lokal w Toruniu, ze względu na to, że obecny najemca się rozchorował. Niedawno przedstawiciel jednej z galerii sam do nas zadzwonił z propozycją renegocjacji umowy dotyczącej obniżenia czynszu. Mamy pozytywne doświadczenia.

 W takim razie ile sklepów Butik

powstanie w 2010 roku i jakie wyniki firma chciałaby osiągnąć? Zakończyliśmy proces przekształcenia systemu franczyzowego w depozytowy. Do niedawna – jako jedna z ostatnich firm na rynku – działaliśmy jeszcze w nieujednoliconej formule. Nowa umożliwia nam poprawę sprzedaży, chociażby poprzez ujednolicenie w marketingu, działań wyprzedażowych czy zatowarowania placówek.

165 sklepów Butik Trend & Fashion Group, właściciel marki Butik Your New Style, jest polską firmą, budowaną na bazie własnego kapitału. Pierwszy sklep Butik powstał w 2001 roku w KDT przy Placu Defilad w Warszawie. W latach 2001–2003 powstawało kilka sklepów rocznie. Od początku 2004 roku, przy sieci liczącej ok.15 salonów i dość ugruntowanej pozycji na rynku, nastąpił znaczący wzrost otwarć na średnim poziomie 40 rocznie. Pod koniec 2006 roku marka liczyła już ok. 130 placówek, a na koniec 2009 roku – 165, przy czym łączna powierzchnia sprzedażowa w Polsce stanowiła 12 600 mkw. W tym czasie istniały 32 salony własne i 128 franczyzowych.

TH EC ITY26


Z PERSPEKTYWY NAJEMCY

W 2010 roku zakładamy wzrost sprzedaży o 30 procent w stosunku do 2009 roku i jest tu mowa o wzrostach w istniejących już placówkach. W 2009 roku również odnotowaliśmy wzrost sprzedaży w stosunku do 2008 roku o około 20 procent. W tym roku chcemy otworzyć ok. 40 sklepów, w większej mierze w galeriach handlowych. Dla piętnastu z nich negocjujemy już umowy. Ponadto chcemy się skupić na zarządzaniu sprzedażą, na różnego rodzaju szkoleniach z obsługi klienta i analizach.

 To plany na ten rok. Co z docelową

liczbą salonów? Miast, w których chcemy zaistnieć, jest jeszcze wiele. Według naszych analiz, Butik może mieć na terenie Polski nawet 300 sklepów. W chwili obecnej mamy ich ponad 160.

 Butik zaistniał też za granicą. Czy

firma będzie kontynuowała rozwój na obcych rynkach? Na tę chwilę nie. Skupiamy się na polskim rynku, gdzie jesteśmy marką dla każdego, kojarzącą się z dobrą jakością i przystępną ceną. Postrzegamy naszą markę w takich kategoriach jak CCC czy Rossmann – to brandy, które przyciągają masy, mają dużą liczbę sklepów, a  większość z nich cieszy się ogromnym powodzeniem. Butik jest skierowany do podobnych klientów.

 Jak spółka dopasowuje ofertę do

zmian na rynku i oczekiwań klientów? To czwarty sezon, kiedy mocno rozszerzamy asortyment. Kilka firm poszło w kierunku „starzenia się wraz ze swoją klientką”. Butik nie będzie podążać tą drogą. Chcemy, aby naszym głównym klientem były nastolatki, bo na tym rynku nie

widzimy dużej konkurencji. Niewiele marek na rynku jest skierowanych do młodych dziewczyn, które szukają koszulek z Hannah Montana czy Myszką Miki. Marką, która może być dla nas konkurentem, jest po części Orsay czy Camaieu, które także są skierowane do dziewcząt, ale z drugiej strony są to zupełnie inne brandy od naszego.

 W ub.r. nową kolekcję reklamowała

aktorka Ola Szwed. Kto będzie twarzą marki w tym roku? Ostatnio nawiązaliśmy współpracę z jednym z uczestników pierwszej edycji programu You Can Dance. Rafał Kryla-Tito będzie drugą, obok Aleksandry Szwed twarzą sieci Butik. Jest to osoba rozpoznawalna i pozytywnie odbierana przez nastolatki – naszą grupę docelową. Rafał intensywnie rozwija sieć szkół tańca i stworzy dla sieci Butik „dancową kolekcję” ubrań dla dziewczyn. Na rynku trudno znaleźć typowo taneczne stroje. Myślę, że 2010 rok i kolejne lata będą bardzo dobrym czasem dla sieci sklepów Butik. (KS) Dziękuję za rozmowę

Część lokalizacji, w jakich pojawi się Butik w 2010 roku n n n n n n n

Galeria Łódzka w Łodzi CH Plejada w Sosnowcu CH Auchan Rumia w Rumi CH Platan w Zabrzu Galeria Hosso w Szczecinku Galeria Echo w Kielcach CH Agora w Bytomiu

Dziś da się pozyskać wiele lokali w już istniejących w centrach – otworzyły się dla nas nowe możliwości.

Niedawno przedstawiciel jednej z galerii handlowej sam do nas zadzwonił z propozycją renegocjacji umowy najmu i obniżenia czynszu.

27 THECITY


Z PERSPEKTYWY NAJEMCY

Plan Marcin Ochnik: blisko 100 sklepów do 2017 roku

siedmioletni Bez przejęć, giełdy i franczyzy. Wyłącznie sklepy własne i tylko w najlepszych centrach handlowych. Jak ze swoją polityką rozwoju Ochnik odnajduje się na rynku sieciowych salonów z odzieżą i galanterią skórzaną opowiada Marcin Ochnik, prezes Ochnik sp. z o.o.

 Wiele sieci odzieżowych najchętniej

zapomniałoby raz na zawsze o wynikach za 2009 rok. Ochnik się nimi chwali… W 2009 roku przychody firmy Ochnik zwiększyły się o 22 procent i osiągnęły 42 mln zł. Zysk netto wyniósł 2 mln zł. Taki wzrost był naturalny, związany z uruchomieniem nowych salonów sprzedaży. Zrealizowaliśmy 10 otwarć i pod koniec ubiegłego roku nasza sieć liczyła już 50 placówek handlowych. Oceniam, że kolejne lata powinny przynieść jeszcze lepsze rezultaty. W tym roku liczymy na kilkuprocentowy wzrost, choć na ostateczny efekt składa się wiele czynników, jak choćby pogoda. Sprzedaży w naszej branży sprzyja tzw. „aura odzieżowa”, czyli taka, kiedy nosi się okrycia wierzchnie. Jeśli w oczekiwanych przez nas okresach takich warunków nie ma, od razu odbija się to na wynikach.

 Mimo wszystko niewiele spółek odzie-

żowych upublicznia dane finansowe. Nie mam nic do ukrycia. Zakładam, że jeśli nasza konkurencja zechce poznać wyniki finansowe Ochnika, to nic nie stanie jej na przeszkodzie. W końcu, jak wynika z formy prawnej prowadzonej przez nas działalności, dostęp do tych danych jest jawny.

 Firmy o takiej skali działalności jak

Ochnik, ze stabilną sytuacją finansową, polują dziś na sieci, które mogą przejąć, szukają pieniędzy na giełdzie, albo inwestują w system franczyzowy. Czy któraś z tych dróg stanie się bliska Pana spółce? W perspektywie 3 – 5 lat nie planujemy wejścia na giełdę. Obecnie koncentrujemy się na bu-

dowie jednej, silnej marki oraz na rozwoju własnej sieci. Na 50 salonów, które prowadzimy, 48 jest własnych. Te franczyzowe to jedne z pierwszych, które powstały wiele lat temu. Przekonaliśmy się, że jeśli jest to możliwe, warto inwestować w sklepy firmowe. W kilkuletniej perspektywie nie planujemy zatem rozwijać systemu franczyzowego. Nie zakładamy również rozwoju poprzez przejęcia innych sieci odzieżowych.

 Pieniędzy spółka postara się jednak

poszukać za granicą… Daliśmy sobie czas do końca maja tego roku, by podjąć decyzję o wejściu na rynek ukraiński. Czekamy jeszcze na wyniki sprzedaży w Polsce z pierwszych miesięcy tego roku, ponadto stale monitorujemy Ukrainę, gdzie sytuacja cały czas jest niestabilna. Zdobyliśmy już doświadczenia na zagranicznym rynku – do tej pory byliśmy obecni w Rosji. Mamy tam siedem salonów pod szyldem Ochnik. Ryzyko działalności na obcym rynku jest z pewnością duże. Nie mamy pewności, jak klienci przyjmą nasze sklepy. Poza tym musimy dostosować się do przepisów, jakie obowiązują w danym kraju. Zdajemy sobie jednak sprawę, że firmy, którym uda się dziś zagraniczny debiut, w przyszłości będą miały szansę na powtórzenie sukcesu, jaki odniosły w Polsce.

 W jakim stopniu kryzys odcisnął

piętno na działalności Ochnika? Trzeba to rozstrzygać przez pryzmat indywidualnej sytuacji każdej placówki handlowej. Jedne radziły sobie całkiem nieźle, inne odczuły skutki spo-

TH EC ITY28

wolnienia. W znacznym stopniu decydowała o tym ich lokalizacja. Wahania kursowe okazały się dla nas niekorzystne z punktu widzenia importu materiałów i samej produkcji naszego asortymentu. Mimo że cała kolekcja i prototypy odzieży z logo Ochnik powstają w Garwolinie, wzrost kursu walut powoduje, że rosną nam koszty związane z zakupem i importem skór. Do tego dochodzą wyższe koszty związane z szyciem poza granicami kraju – część asortymentu produkujemy w Polsce, a część jest zlecana między innymi firmom w Chinach i Turcji. Efekt jest taki, że musi się zwiększyć albo marża, albo cena oferowanego klientom towaru. Zdecydowaliśmy się na obniżenie marży i 2009 roku ceny naszych produktów pozostały na tym samym poziomie, co rok wcześniej. W  2010 roku sytuacja na rynku walutowym zaczyna się stabilizować, mamy nadzieję, że tak pozostanie. Mimo wszystko 2009 rok był dla nas dobrym okresem, w którym rozwinęliśmy się do przełomowej liczby 50 sklepów. Pozwoliło to nam inaczej prowadzić firmę z punktu widzenia skali i kosztów, które są teraz adekwatne do struktury organizacyjnej, którą mamy i przychodów, jakie wypracowujemy.

 Po jakim czasie nowy sklep Ochnika

staje się rentowny? Nie ma na to reguły. Zdarzały się sytuacje, w których sklepy nie osiągały progu rentowności. Z kolei inne wypracowywały wzrost znacznie szybciej niż moglibyśmy się tego spodziewać. Zakładamy, że 2010 rok będzie lepszym okresem na rynku odzieżowym niż 2009 rok. Wiele pokażą wyniki uzyskane w pierwszych miesiącach tego roku.


 Ochnik postawił tylko na lokalizacje

w centrach handlowych, tymczasem funkcjonowanie w tych obiektach okazało się dla wielu sieci bardzo trudne… Wzrost kursu euro powoduje wzrost stawek czynszów. A Ochnik ze względu na to, że wynajmuje niewielkie powierzchnie, nie jest brany pod uwagę przez zarządców centrów, jeśli chodzi o obniżanie opłat. Występowaliśmy do przedstawicieli obiektów handlowych z prośbą o renegocjację umów, ale w żadnym przypadku nie zostało to zaakceptowane. Nie czujemy się źle traktowani przez inwestorów galerii, choć nie mogę powiedzieć, że nam pomagają. Wszystkie ich działania są jednak zgodne z umowami najmu, jakie podpisaliśmy. Nasze placówki mieszczą się głównie w centrach handlowych, albo w centrach typu outlet. Jesteśmy obecni w większości najlepszych obiektów tego typu w Polsce. W tym też kierunku będzie podążał dalszy rozwój naszej sieci sprzedaży. Zależy nam głównie na nowopowstających, ciekawych inwestycjach.

 Na ile salonów Ochnik jest miejsce na

polskim rynku? Na 90-100 salonów firmowych, czyli dwa razy więcej niż prowadzimy obecnie. Rozwój do takiej liczby placówek zamierzamy zrealizować do 2017 roku. Na tym ma polegać nasz „plan siedmioletni”.

 Ochnik konkurencji chyba się nie oba-

wia? Rynek sieciowych sklepów z art. skórzanymi wydaje się być w Polsce niewielki? To bardzo trudny rynek, a obecne na nim sieci muszą walczyć o klientów. Każda firma ma jednak swoją specyfikę. Skóra sama w sobie jest produktem naturalnym, nie da się jej produkować na masową skalę, czy też znacznie obniżać kosztów jej produkcji, inaczej niż w przypadku odzieży tekstylnej. Każdą kurtkę projektujemy, wycinamy sami, nie da się tu prowadzić produkcji taśmowej, dzięki czemu obniżyłyby się koszty. Ponadto cena produktów, jakie sprzedajemy, powoduje, że rynek ten jest bardzo wąski. Pamiętajmy też, że odzież skórzana nie jest produktem masowym i niezbędnym, tak jak na przykład buty czy koszule. W przypadku odzieży i galanterii skórzanej klient może znaleźć substytuty – kupić torebkę z tworzywa sztucznego czy materiału, która będzie po prostu tańsza. Wiemy jednak, że są osoby, które lubią wyroby skórzane i będą je kupowały i nosiły. Oczywiście jest to też kwestia trendów i kolekcji, ale galanteria skórzana była i będzie skierowana do konkretnej grupy klientów, których na to stać.

 W takim razie jak Ochnik dostoso-

wywał ofertę do nowych wymagań klientów, których portfele skurczyły się w wyniku kryzysu? Mimo że koszty prowadzenia naszej działalności rosły, ceny towarów w sklepach Ochnika w 2009 roku nie zmieniły się. Pozostały na tym samym poziomie co w 2008 roku. Staraliśmy się pójść w stronę zmiany kolekcji, podniesienia jej jakości, wprowadzania ciekawych serii odzieży, między innymi we współpracy ze znaną projektantką Violą Śpiechowicz. Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat produkowaliśmy artykuły klasyczne, teraz poszerzamy


KAPITAŁ I ZYSKI

W 2009 roku koszty prowadzenia firmy rosły, a marże spadały. Mimo to Ochnik nie podniósł cen.

je o kolekcje zgodne z najnowszymi trendami. Udostępniliśmy również nowe kanały sprzedaży. Wprowadziliśmy ofertę dla klientów korporacyjnych i uruchomiliśmy sklep internetowy.

 Czy sprzedaż korporacyjna będzie

dalej rozwijana? W 2009 roku stworzyliśmy Dział Sprzedaży B2B i w tym roku zamierzamy go dalej rozwijać. Osoby zatrudnione w tej komórce zajmują się sprzedażą produktów marki Ochnik dla klientów korporacyjnych, biznesowych i  instytucjonalnych. Tworzymy dla nich indywidualne kolekcje odzieży czy galanterii skórzanej np. z logo danej firmy.

 A jaki potencjał upatruje Pan

Dział sprzedaży B2B i sklep internetowy to nowe inwestycje Ochnika. W tym roku będą dalej rozwijane.

w sprzedaży internetowej? Sklep internetowy Ochnika ruszył w październiku 2009 roku. Jego oferta w pełni pokrywa się z kolekcją dostępną w salonach sprzedaży, a dodatkowo została wzbogacona o asortyment z  poprzednich kolekcji. Tworzenie internetowego sklepu i systemu do jego zarządzania zajęło nam cztery miesiące. W związku z tym, że asortyment Ochnika nie jest tak rozbudowany jak w sieciach innych branż, witrynę można było dość szybko przygotować. E-sprzedaż to rozwojowa branża. Rynek sprzedaży przez Internet szybko się w Polsce powiększa. Dziś to raczej klienci znajdują firmy, niż firmy klientów, a coraz większa grupa Polaków, szczególnie młodych, kupuje przez Internet znaczną część swoich rzeczy.  (KS) Dziękuję za rozmowę

TH EC ITY30

Ponad 20 lat na rynku Firma Ochnik została założona w 1989 roku przez dwóch braci – Jacka i Cezarego Ochnika. Jej siedziba oraz zakład produkcyjny mieszczą się w Garwolinie, w województwie mazowieckim. Spółka zatrudnia około 300 osób, z czego około 120 pracuje w centrali i na produkcji. Wszystko zaczęło się od zaprojektowania, uszycia oraz sprzedania jednego egzemplarza kurtki. Bracia, wzorując się na sławnych, włoskich manufakturach, postawili sobie za cel stworzenie rodzinnego przedsiębiorstwa, które zdobędzie uznanie dzięki wysokiej jakości wyrobów. Początkowo siedzibą firmy był ich dom rodzinny. Zaczynając od sprzedaży pojedynczych egzemplarzy, firma stale zyskiwała nowych klientów. Kilka lat temu do braci dołączył najmłodszy – Marcin Ochnik, który przejął obowiązki prezesa. Dzięki niemu sieć sprzedaży zaczęła się prężnie rozwijać, kolejno powstawały nowe salony sygnowane logo marki. Obecnie Ochnik jest liderem na rynku polskim w projektowaniu i sprzedaży odzieży skórzanej. Co sezon marka ta oferuje kolekcje kurtek, płaszczy, marynarek, kożuchów oraz szeroką gamę galanterii skórzanej: torebki, teczki, torby podróżne, etui, portfele, rękawiczki i paski. Współpracuje ze znanymi polskimi projektantami. Wśród nich są między innymi: Maria Nowińska, duet Paprocki & Brzozowski oraz kreatorka mody Viola Śpiechowicz.


MIASTO POD LUPĄ

W 420-tysięcznym mieście wciąż jest miejsce na nowe centra handlowe

Kierunek

Szczecin

Aglomeracja szczecińska wciąż cierpi na niedobór powierzchni handlowej. Mieszkańcy miasta szczególnie odczuwają brak centrum wyprzedażowego oraz retail parku. 24 hektary gruntów inwestycyjnych pod handel i usługi w rejonie lotniska mogą wkrótce rozwiązać ten problem

S

zczecin przez wiele lat uchodził za miasto nieprzyjazne inwestycjom w centra handlowe. Rajcy skutecznie powstrzymywali większość planów inwestycyjnych, dzięki czemu stolica województwa zachodniopomorskiego jest dziś jedną z najsłabiej nasyconych obiektami handlowymi aglomeracją Polski. – Rynek handlowy Szczecina charakteryzuje się niską konkurencyjnością w porównaniu z rynkami pozostałych największych miast naszego kraju. Na koniec 2009 roku nasycenie nowoczesną powierzchnią centrów na 1000 mieszkańców wynosiło tu 461 mkw. – mówi Katarzyna Michnikowska z Cushman & Wakefield. Dla porównania wskaźnik ten w Poznaniu wynosi 933 mkw./1000 czy 787 mkw. we Wrocławiu.

Inwestycyjne eldorado?

Licząc na intratny biznes, Szczecin wzięło na celownik wielu inwestorów. Mała konkuren-

cja, 470 tys. potencjalnych klientów w samym mieście i kolejne 260 tys. w obszarze metropolitarnym, dynamiczni, dobrze wykształceni i młodzi mieszkańcy, wśród których stopa bezrobocia nieznacznie przekracza 6 proc., to idealne parametry do inwestycji w centra handlowe. – Szczecin  jest atrakcyjny jako potencjalne miejsce dla inwestycji handlowych. Niestety pozytywne zmiany w zakresie polityki przestrzennej i szeroko rozumianego podejścia do celowości inwestycji handlowych zbiegły się z globalnym kryzysem finansowym, co zahamowało plany deweloperów i inwestorów – informuje Michnikowska. Te plany nie zostały jednak zarzucone, a ich realizacja jedynie przesunie się w czasie. – Nie mogę jednoznacznie stwierdzić, że obserwowane od dwóch lat spowolnienie gospodarcze wpłynęło na zahamowanie rozwoju rynku centrów handlowych. Jeden z inwestorów co prawda wciąż zabiega o finansowanie przedsięwzięcia, ale na tym przykła-

TH EC ITY32

dzie trudno wyciągać wnioski – mówi Piotr Krzystek, prezydent Szczecina. – Obecnie inwestorzy przygotowują kilka projektów nowych obiektów handlowych. Powstać mają m.in. w dzielnicy Pogodno, Gumieńce i na osiedlu Słonecznym – wylicza Krzystek.

Brak outletu i parku handlowego

W Szczecinie funkcjonuje obecnie osiem centrów handlowych o łącznej powierzchni 190 tys. mkw. – Najbardziej urozmaiconą ofertę prezentuje Galaxy (Echo Investment) – jedyne śródmiejskie centrum handlowe w Szczecinie. Pozostałe centra to obiekty I i II generacji z hipermarketami, uzupełnione średnią lub małą galerią handlową. – Ponadto w mieście istnieją wolno stojące magazyny handlowe (np. Castorama), supermarkety i sklepy dyskontowe (np. Tesco, Biedronka), hale hurtowe (Makro, Sel-


gros), centra wyposażenia wnętrz (np. TOP), małe obiekty lokalne (np. Centrum Słoneczne) czy śródmiejskie obiekty rozrywkowo-handlowe (np. Dom Kupca) – wylicza analityk Cushman & Wakefield. W  Szczecinie brak jest natomiast centrum wyprzedażowego czy dużego, podmiejskiego parku handlowego. Nową inwestycją w mieście jest inicjatywa lokalnych kupców – CH Turzyn, zaś na obrzeżach ofertę już istniejącego centrum handlowego Ster ma zamiar uzupełnić Mayland RE – Aleja Słońca.

Inspiracja dla konkurencji

– Wzrost konkurencji na rynku przyczyni się do podniesienia oferty handlowej w mieście, a istniejące, starsze centra handlowe będą

zmuszone do podjęcia różnego rodzaju działań. Od nowych strategii marketingowych, poprzez odświeżanie składu najemców po rozbudowę i zmiany profilu handlu – przekonuje Katarzyna Michnikowska. Z pewnością skorzystają na tym klienci, najemcy i inwestorzy. – Kaskada uzupełni ofertę CH Galaxy i stworzy szansę na powstanie ciągu handlowego w centrum miasta pomiędzy tymi dwoma obiektami. Projekt Maylandu przyczyni się do intensyfikacji handlu transgranicznego. CH Turzyn rozszerzy natomiast ofertę w tej tradycyjnie silnej lokalizacji handlowej – przekonuje Michnikowska. – Projekty te nie konkurują bezpośrednio między sobą, a ich wpływ na istniejące starsze obiekty będzie raczej inspirujący niż niszczący – dodaje.

Starsze centra w Szczecinie będą musiały podjąć różne działania – od marketingowych, przez dodanie nowych najemców po zmianę profilu – mówi Katarzyna Michnikowska z C&W.

Ustaliliśmy warunki, jakie musimy spełnić, aby pozyskać środki na realizację CH w Szczecinie, którego szacowana wartość wynosi ok. 55 mln euro – opowiada Magdalena Chruściel-Hamerska z RE project development.

33 THECITY


MIASTO POD LUPĄ

Ferio Pogodno

Miasto wspiera kupców

Cztery miesiące temu w centrum Szczecina, na terenie targowiska w obrębie Al. Bohaterów Warszawy i ul. 26-Kwietnia, rozpoczęła się budowa centrum handlowego Turzyn. Co ciekawe, obiekt powstaje nieopodal istniejącej Galerii Handlowej Turzyn. Łączna powierzchnia obiektu wyniesie 21 tys. mkw., z czego powierzchnia użytkowa to niecałe 15 tys. mkw. Ok. 1,2 tys. mkw. zajmie supermarket delikatesowy sieci Piotr i Paweł. Obiekt będzie trzykondygnacyjny, z częścią handlową, gastronomiczną i usługowo-handlową. Na sąsiadującym z  centrum parkingu będzie 400 miejsc. Projekt wykonała szczecińska pracownia Metropolis, zaś wykonawcą prac jest Erbud. – Umowa z wykonawcą przewiduje zakończenie budowy na grudzień 2010 roku. – zdradza przedstawiciel inwestora, Dariusz Jędrzejewski. Przedsięwzięcie pochłonie 50 mln zł. Kredytu na inwestycję udzielił bank PKO BP. Został rozłożony na 20 lat i ma być spłacany z zysków, jakie przyniesie obiekt. Jak w dobie kryzysu kupcom udało się zdobyć finansowanie? Kredyt został poręczony przez władze mia-

Inwestorzy przygotowują kilka projektów nowych obiektów handlowych. Mają powstać m.in. w dzielnicy Pogodno, Gumieńce i na osiedlu Słonecznym – wylicza Piotr Krzystek, prezydent Szczecina.

Powierzchnia całkowita – 47 067 mkw. Powierzchnia najmu – 31 200 mkw. Kubatura obiektu – 521 511 m3 Planowane otwarcie – I kwartał 2011 roku Liczba punktów handlowych – ok.100 Liczba miejsc parkingowych – ok. 770 Liczba wind – 3 osobowe, 5 towarowych Powierzchnia sklepu specjalistycznego – 7 000 mkw. Projektant – Coplan Polska sp. z.o.o Wartość inwestycji – 55 mln euro

Galeria Kaskada

Powierzchnia najmu – 42 000 mkw. Planowany termin rozpoczęcia budowy – 2010 rok Planowane otwarcie – 2011 rok Liczba punktów handlowych – 140 Liczba miejsc parkingowych – ok. 1500 Projektant – ECE, Urbicon Deweloper, planowanie, wynajem i zarządzanie projektem – ECE Projektmanagement Polska sp. z o.o., ECE Projektmanagement G.m.b.H. & Co. KG Wartość inwestycji – ok. 200 mln euro

CH Turzyn

Planowane otwarcie – 2010/2011 rok Liczba punktów handlowych – 250 Liczba kondygnacji – hala/galeria: 2/4 Powierzchnia wewnętrzna – 21 081 mkw. Powierzchnia netto – 20 107 mkw. Powierzchnia użytkowa (lokale i biura) – 14 185 mkw. Liczba miejsc parkingowych – 400 Kubatura – 125 161 m3 Wartość inwestycji – 50 mln zł

Aleja Słońca

Planowane otwarcie – 2012 rok Powierzchnia najmu – 35 000 mkw. Liczba kondygnacji – 2 Liczba punktów handlowych – 130 Liczba miejsc parkingowych – 1000

sta. – Zdobycie finansowania było bardzo trudne. Wymagany wkład własny to ok. 30 proc wartości inwestycji. Bez poręczenia ze strony miejskiego Funduszu uzyskanie kredytu nie byłoby możliwe – tłumaczy Dariusz Jędrzejewski. Większość z 250 lokali handlowo-usługowych zajmą targujący w tym miejscu kupcy, jednak inwestor szuka także operatorów zewnętrznych. – Podpisaliśmy już

TH EC ITY34

umowę z Piotrem i Pawłem. Chcemy poszerzyć grono najemców o podmioty sieciowe. Przede wszystkim zależy nam na pozyskaniu restauracji fast food typu McDonald’s oraz marketu z branży RTV i AGD. Na drugim piętrze przewidziano powierzchnię na centrum rekreacji – informuje Jędrzejewski. Potencjalni najemcy powinni się spieszyć. Inwestor chwali się, że 75 proc. powierzchni jest już zajęte.

Galeria za teatr

Na inwestycji ECE zyskało miasto. Deweloper za własne 10 mln euro wybudował dla Szczecina nową siedzibę teatru lalek Pleciuga, chociaż sam do tej pory nie ruszył ze swoim projektem. ECE będzie także uczestniczyło finansowo w przebudowie układu drogowego w kwocie 8 mln złotych. Ponadto firma przygotowuje na swój koszt szeroko zakrojoną koncepcję modernizacji dróg, która będzie zgodna z planami Miasta Szczecin odnośnie ruchu pojazdów i pieszych w centrum miasta. Kaskada będzie elegancką śródmiejską galerią handlową zlokalizowaną przy Placu Żołnierza Polskiego, w obrębie Al. Niepodległości i ul. Obrońców Stalingradu, w miejscu na którym kiedyś stało popularne w czasach PRL-u centrum rozrywkowe Kaskada. Jej otwarcie zaplanowano w 2011 roku, jednak termin inauguracji obiektu już wcześniej ulegał zmianom. Wszystkiemu winny kryzys i kłopoty z dopięciem budżetu, jednak jak zapewnia inwestor, ustalenia dotyczące finansowania są bardzo zaawansowane. – Budowa obiektu jeszcze się nie rozpoczęła, prowadzone są wyłącznie prace przygotowawcze – wyjaśnia Dominika Krzyżanowska-Kidała z ECE. Na około 42 tys. mkw. powierzchni najmu znajdzie się 140 sklepów, restauracji, kawiarni i punktów usługowych. – Rozmowy z  wieloma najemcami są zaawansowane. Obserwujemy ogromne zainteresowanie handlowców obecnością w Galerii  Kaskada, i to pomimo spowolnienia rynku – przekonuje przedstawicielka inwestora. – Planujemy stworzenie najbardziej atrakcyjnej oferty modnych marek w regionie zachodniopomorskim, przede wszystkim odzieży, obuwia i akcesoriów, ale również kosmetyków, żywności, elektroniki i usług – wylicza.


Dodaje, że uzupełnieniem dla zakupów będzie bogata oferta gastronomiczna – kilkanaście lokali z przeznaczeniem na restauracje, bary i kawiarnie. Powierzchnia całkowita obiektu wyniesie ok. 110 tys. mkw.

Była fabryka, będzie centrum

Projekt spółki RE project development – CH Ferio będzie największym obiektem oferującym nowoczesną powierzchnię handlową w północnej części Szczecina. Powstanie na terenie dawnych Zakładów Fabryki Mechanizmów Samochodowych Polmo, które niegdyś produkowały popularnego Junaka. W tym przypadku kryzys również odcisnął swoje piętno na terminie oddania centrum do użytku. Pierwotnie inwestor zakładał, że nastąpi to w pierwszej połowie 2011 roku, obecnie mówi o pierwszej połowie 2012 roku. – Rozpoczęliśmy proces uzyskiwania finansowania i mamy ustalone warunki, jakie musimy spełnić, aby pozyskać środki na realizacje przedsięwzięcia, którego szacowana wartość wynosi ok. 55 mln euro – mówi Magdalena Chruściel-Hamerska ze spółki RE project development. Jest już jednak pozwolenie na budowę, zaś proces komercjalizacji trwa. Inwestor nie ukrywa jednak, że sytuacja na rynku najemców jest trudna i spowalnia proces komercjalizacji. – Dzieje się tak głównie ze względu na niepewną sytuację przedsiębiorstw, które weryfikują swoje plany ekspansji – wyjaśnia Hamerska. – W chwili obecnej w fazie końcowej negocjacji znajdują się umowy z głównymi najemcami wielkopowierzchniowymi, mamy również podpisane listy intencyjne z markami, które są zainteresowane wynajmem mniejszych lokali – dodaje. Ferio Pogodno zostanie zlokalizowane w przy Al. Wojska Polskiego, w centralnej części dzielnicy Zachód, w obrębie osiedla Zawadzkiego-Klonowica, w bliskim sąsiedztwie osiedla Pogodno, które jest drugim co do liczby ludności osiedlem w Szczecinie. Atutem lokalizacji ma być dwupasmowa Al. Wojska Polskiego, która prowadzi z centrum Szczecina do Polic i przejścia granicznego Dobieszczyn/ Hintersee. Na ponad 31 tys. mkw. powierzchni najmu znajdzie się ponad ok. 100 punktów handlowousługowych.

Największe kino w mieście

Do walki o portfele mieszkańców stolicy Pomorza Zachodniego włączy się również spółka Mayland RE. Firma nie ma jeszcze pozwolenia na budowę Alei Słońca, ale wniosek o jej uzyskanie wkrótce trafi do Urzędu Miasta. Jej projekt powstanie na pograniczu dzielnic Mierzyn i Pogodno i ma stanowić uzupełnienie oferty handlowej już istniejącego centrum handlowego Ster. Galeria, która klimatem ma przypominać miejski bulwar, będzie miała 35 tys. mkw. powierzchni handlowej, na której powstanie 130 sklepów. Inwestor postawił na rozrywkę. Planuje ulokować tu największy w Szczecinie multipleks. Centrum zostanie oddane do użytku za trzy lata w 2012 roku.

24 hektary wciąż do zagospodarowania

Mimo tak licznych projektów deweloperskich planowanych w Szczecinie, konkurencja

nie daje za wygraną. Szczególnie ta już obecna na rynku. – Wśród projektów rozważanych do realizacji należy wymienić między innymi plany rozbudowy centrum handlowego Galaxy, rozbudowę Auchan Kołbaskowo oraz rozbudowę Centrum Słoneczne – wylicza Katarzyna Michnikowska. Miasto chce przyciągnąć jednak kolejnych inwestorów i pracuje nad lokalizacjami pod projekty komercyjne. – Posiadamy jeszcze tereny pod realizację wielkopowierzchniowych obiektów handlowych. Dla inwestorów szczególnie atrakcyjne mogą być działki w rejonie lotniska w Dąbiu – przekonuje prezydent Szczecina. Na nowe inwestycje handlowo-usługoworozrywkowo-kulturalne zostanie przeznaczony obszar o powierzchni około 24 hektarów. – Jesteśmy w trakcie uaktualniania planu zagospodarowania tego miejsca. Sądzę, że w 2010 roku zostanie on przyjęty – podsumowuje Piotr Krzystek.  (CG)

35 THECITY


Niekorzystna umowa najmu zrujnowała już niejedną firmę

Umowa krok po kroku Warto negocjować i próbować zmieniać treść dokumentów, które zarządcy centrów „podsuwają” najemcom do podpisania. Właściciele obiektów handlowych często posługują się skomplikowanymi, źle przetłumaczonymi wzorami umów, nierzadko liczącymi dziesiątki stron. Zdarza się, że zawierają one ukryte opłaty, a niektóre są wręcz sprzeczne z polskim prawem Ministerstwo Gospodarki autor: Ministerstwo Gospodarki

TH EC ITY36


PRAWO

T

eoretycznie, obowiązujące w Polsce przepisy gwarantują zarówno zarządcy centrum handlowego, jak i najemcy równą pozycję w umowie najmu. Praktyka dowodzi jednak, iż w znacznej mierze ma ona jednak charakter wyłącznie formalny. Faktyczna przewaga ekonomiczna centrum nad małymi i średnimi przedsiębiorcami powoduje, że pola do negocjacji praktycznie nie ma. Najemcy przekonani, że nie mają wyboru, podpisują niekorzystne umowy nie podejrzewając nawet, że niektóre klauzule mogą być niedopuszczalne z punktu widzenia prawa. Kłopoty pojawiają się, gdy przedsiębiorcy chcą zlikwidować sklep. Nawet gdy bankrutują, najem trwa nadal, bo ogłoszenie upadłości nie powoduje automatycznego wygaśnięcia umów najmu bądź dzierżawy.

Krok pierwszy: strony umowy

Jeden drobny błąd w umowie najmu może zostać potraktowany przez zarządcę centrum jako pretekst do rozwiązania kontraktu. Dlatego trzeba sprawdzić, czy strony umowy są prawidłowo oznaczone. Na pozór to nic trudnego. Jednak firmy mają z tym duże problemy. Największe dotyczą określenia właściwej reprezentacji – przy spółkach prawa handlowego należy dostarczyć odpis z Krajowego Rejestru Sądowego, a w przypadku działalności gospodarczej – zaświadczenie o wpisie do ewidencji. Ponadto trzeba sprecyzować datę i miejsce zawarcia umowy oraz jej strony: wynajmującego i najemcę. Zazwyczaj przynajmniej jedną ze stron jest przedsiębiorca. Podajemy jego nazwę (firmę), siedzibę, numer, pod jakim figuruje w rejestrze przedsiębiorców i kto prowadzi ten rejestr. Jeśli przedsiębiorcą jest spółka z o.o., akcyjna lub komandytowo-akcyjna, podajemy również wysokość kapitału zakładowego i NIP. Należy też podać osoby reprezentujące przedsiębiorcę i przywołać podstawę reprezentacji (np. pełnomocnictwo, umowa spółki), a także wskazać tytuł prawny wynajmującego do lokalu. Gdy stroną jest osoba fizyczna, podajemy: imię i nazwisko, adres i numer dowodu tożsamości. Zarówno najemca jak i wynajmujący nie muszą zawierać umowy najmu osobiście – mogą to zrobić ich pełnomocnicy.

Krok drugi: przedmiot najmu

Określamy tzw. elementy konieczne umowy najmu lokalu użytkowego, a więc przedmiot najmu oraz czynsz. Należy podać: adres lokalu, powierzchnię, liczbę pomieszczeń, kondygnację, na której się znajduje (parter, piętro) i jego przeznaczenie: np. lokal handlowy, produkcyjny. Jeśli w lokalu znajduje się jakieś wyposażenie, (meble, maszyna, urządzenia), do umowy trzeba dołączyć wykaz wyposażenia oraz sprawdzić, czy lokal został dopuszczony do użytku. Kolejny krok to podanie terminu wydania pomieszczenia.

Krok trzeci: czas kontraktu

Najemca odebrał lokal. Na pozór wszystko było w porządku. Do czasu. Okazało się, że w  jednym z pomieszczeń przewody elektryczne są w bardzo złym stanie. Co wtedy? Czy w takiej sytuacji można zrezygnować w najmu? Można i wcale nie trzeba dotrzymać trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Są sytuacje, kiedy umowa może zostać rozwiązana wcześniej, niż zakładają to ustalenia, np. jeżeli usterki zagrażają zdrowiu najemcy lub osób u niego

zatrudnionych, chociażby w chwili zawarcia umowy wiedział o wadach. Wynika to z art. 682 kodeksu cywilnego. Umowa na czas określony może też być rozwiązana wcześniej, jeżeli spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami, np. zapłatą zbyt wysokiego czynszu, albo groziłoby to nadmierną stratą, a tego strony nie przewidywały podczas zawierania umowy. Powołując się na ten przepis, nie można jednak samodzielnie rozwiązać ani zmienić kontraktu, wręczając wypowiedzenie wynajmującemu. Prawo do tego ma wyłącznie Sąd. Najemca musi więc wnieść pozew. Podpisując umowę, strony powinny określić czas jej trwania – czy zawierają ją na czas nieokreślony, czy termin oznaczają z góry. Dla najemcy korzystniejsze jest podanie czasu trwania kontraktu, gdyż trudniej go potem wypowiedzieć. Poza tym, gdyby zmienił się właściciel, ten nowy nie będzie mógł wypowiedzieć umowy z zachowaniem ustawowych terminów wypowiedzenia, jeśli była ona zawarta na czas oznaczony. Czasem ustawodawca sam rozstrzyga, jak długo będzie trwać umowa najmu. Dzieje się tak, gdy strony zdecydują się na umowę na czas oznaczony, ale z zastrzeżeniem odległego terminu. I tak najem zawarty na czas dłuższy niż lat dziesięć poczytuje się po upływie tego terminu za zawarty na czas nieoznaczony (art. 661 § 1 k.c.). Ta sama zasada obowiązuje w relacjach między przedsiębiorcami – tyle, że tam wspomniany okres wynosi nie 10 a 30 lat (art. 661 § 2 k.c.). Dzięki tej regulacji strony nie są na siebie skazane i mogą się po jakimś czasie rozstać. Sytuacja rynkowa zmienia się przecież z miesiąca na miesiąc, a co dopiero na przestrzeni kilkudziesięciu lat.

Krok czwarty: czynsz

Zdarza się, że najemcy dostają pierwszą fakturę za najem i są zaskoczeni wysokością czynszu. Okazuje się, że muszą płacić np. za remonty, które mają się odbyć w bliżej nieokreślonej przyszłości, bieżącą konserwację centrum handlowego oraz promocję, i to niezależnie od tego, czy ich produkty biorą w niej udział czy nie. Dlatego dla własnego dobra warto zadbać o dokładnie sprecyzowanie składników czynszu, tak by wynajmujący nie mógł dopisywać kolejnych. Czynsz składa się z kilku elementów: stawki podstawowej, za udział w nieruchomości wspólnej, za miejsca parkingowe oraz opłat dodatkowych (podatek od nieruchomości lub opłata za użytkowanie wieczyste). Należy pamiętać, że czynsz nie może być wyrażony w obcej walucie, tylko w  złotych. Można jednak określić równowartość tej kwoty w innej walucie. Wielu najemców płaci czynsz w złotówkach, ale jest on właśnie równowartością określonej sumy wyrażonej w euro. Kiedy kurs tej waluty wzrósł, znacznie wzrosły też czynsze. Wydaje się, że nie ma przeszkód, by w takiej sytuacji przedsiębiorca mógł skorzystać z art. 357 k.c. i wystąpić do sądu o zmianę czynszu. Z uwagi na fakt, iż postępowanie sądowe trwa długo i potrafi się zakończyć nierzadko wtedy, kiedy już dawno upłynie okres, na który zawarto umowę, lepszym wyjściem wydaje się rozpoczęcie z wynajmującym negocjacji, informując go o zamiarze wystąpienia do sądu. Bardzo często przedstawiciel centrum handlowego nie chce wikłać się w proces sądowy i woli dojść do porozumienia z najemcą. Niestety nie zawsze udaje się dojść do porozumienia z wynajmującym i dokonać zmian w umowie. Wtedy wyjściem jest pozew.

Strony powinny określić termin płatności czynszu, np. do 15. dnia każdego miesiąca. Jeżeli termin ten nie jest w ustalony, powinien być płacony z góry, a mianowicie gdy najem ma trwać nie dłużej niż miesiąc – za cały czas najmu, a gdy najem ma trwać dłużej niż miesiąc, albo gdy umowa była zawarta na czas nieoznaczony – miesięcznie do 10. dnia miesiąca (art. 669 § 2 k.c.). Aby uchronić się przed niechcianą podwyżką czynszu, wynajmujący może podwyższyć czynsz, wypowiadając dotychczasową jego wysokość najpóźniej na miesiąc naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego (art. 685 k.c.). Przedsiębiorcy, chcąc uniknąć zastosowania art. 685 k.c., wprowadzają do umów klauzule wyłączające. Czasami jednak klauzule te nie są aż tak wyraźne, np.: „strony zgodnie ustalają, że w okresie najmu czynsz nie wzrośnie poza podany wskaźnik”. Wtedy ich skuteczność może wywoływać wątpliwości czy problemy. Strony powinny też zawrzeć klauzulę waloryzacji czynszu: jak często może być przeprowadzana i według jakich kryteriów. Jeśli nie przyjmą odmiennych ustaleń, wynajmujący może podwyższyć czynsz, wypowiadając dotychczasową jego wysokość najpóźniej na miesiąc naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego.

Krok piąty: inne świadczenia

Niezależnie od czynszu, z najmem lokali użytkowych związane są także opłaty dodatkowe, np. za energię elektryczną, telefon, gaz, windę wywóz nieczystości, odśnieżania, utrzymania porządku, utrzymania zieleni itp. W związku z tym, że nie są zależne od wynajmującego i są zmienne, obejmowane są oddzielnymi klauzulami umownymi. Ma to zazwyczaj miejsce w przypadku, gdy najem jest zawarty na czas określony i to krótki. Wtedy czynsz jest płacony w formie ryczałtu i obejmuje także opłaty dodatkowe. Jednakże w takim przypadku należy to wyraźnie ująć w umowie. Strony powinny określić, kto będzie ponosił takie koszty jak np.: zużycia wody, gazu, energii elektrycznej, centralnego ogrzewania, wywozu nieczystości, odśnieżania, utrzymania porządku, utrzymania zieleni itp. Koszty eksploatacji lokalu będącego przedmiotem najmu ponosi zwykle najemca, a umowy o ich świadczenie łączą z dostawcą wynajmującego. Strony mogą się więc umówić, że koszty dostarczenia tego rodzaju usług będą przeniesione przez wynajmującego na najemcę, w postaci odsprzedaży usług. Jeśli najemca lokalu dopuszcza się zwłoki z  zapłatą czynszu za co najmniej dwa pełne okresy płatności, wynajmujący, po wyznaczeniu dodatkowego terminu jednomiesięcznego, może dokonać wypowiedzenia bez zachowania terminów wypowiedzenia.

Krok szósty: kaucja

Wartość kaucji może stanowić nawet wielokrotność miesięcznego czynszu. W umowie należy zapisać, jakiej jest ona wysokości i kiedy zostanie zwrócona, a także, czy i w jaki sposób będzie waloryzowana. Jeśli wynajmujący nie ma żadnych zabezpieczeń, może skorzystać z zastawu na rzeczach ruchomych.

Krok siódmy: dodatkowe zobowiązania

W umowie mogą się też znaleźć ustalenia dotyczące wzajemnych zobowiązań. Dla przykładu:

37 THECITY


najemca może się zobowiązać do niedokonywania bez pisemnej zgody wynajmującego zmian naruszających w sposób trwały lokal lub budynek, np. trwałej przebudowy wnętrz. Wynajmujący może natomiast zobowiązać się, że najemca będzie miał pierwszeństwo w najmie sąsiednich pomieszczeń. W przypadku najmu lokalu pod działalność handlową istotne znaczenie mają również koszty związane z adaptacją lokalu. W umowie powinien znaleźć się zapis o tym, kto je ponosi. Często regulaminy dołączane do umowy narzucają wymogi dotyczące funkcjonowania sklepu (godziny otwarcia, wystrój lokalu, prowadzenie akcji reklamowych i promocyjnych przez samego najemcę, korzystanie z lokalu poza otwarciem centrum i wymogi dotyczące dostaw towarów). Wynajmujący może też wyrazić zgodę na korzystanie z dodatkowych pomieszczeń wspólnych (np. palarnia, strych) lub parkingu.

Krok ósmy: klauzule ochronne i dotyczące osób trzecich

Możliwe jest zawarcie między najemcą a osobą trzecią umowy podnajmu, jeżeli wynajmujący nie sprzeciwi się temu w umowie (art. 668 § 1 k.c.). Jednak w razie oddania lokalu w podnajem osobie trzeciej, zarówno najemca, jak i osoba trzecia są odpowiedzialni względem wynajmującego za to, że rzecz najęta będzie używana zgodnie z obowiązkami wynikającymi z umowy najmu.

Krok dziewiąty: cesja

Ani najemca, ani wynajmujący nie mogą bez zgody drugiej strony przenieść umowy najmu na inną osobę. Każda ze stron może przenieść na osobę trzecią swoje wierzytelności, bez zgody tej strony, w ramach umowy cesji. Jeśli strony umowy chcą się zabezpieczyć przed ewentualną cesją uprawnień drugiej strony na osoby trzecie, powinny zastrzec w umowie, że do przelewu (cesji) konieczna jest ich zgoda lub że cesja jest niedopuszczalna.

Krok dziesiąty: zmiany po stronie wynajmującego

Artykuł 678 k.c. reguluje skutki zbycia przedmiotu najmu. Mimo że umowa najmu jest skuteczna od chwili zawarcia, to fakt wydania lokalu ma szczególne skutki prawne wobec osób trzecich. Zgodnie z art. 1002 k.p.c. z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przesądzeniu własności, nabywca wstępuje w prawa i obowiązki dłużnika wynikające ze stosunku najmu. Podobne unormowanie zawiera ustawa z dnia 28 lutego 2003 roku – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 z pózn. zm.), wg której umowa najmu nieruchomości upadłego pozostaje w mocy, jeśli przedmiot umowy był objęty przez najemcę przed ogłoszeniem upadłości. Jednak sędzia-komisarz może rozwiązać te umowy, gdy czynsz najmu lub dzierżawy odbiega od przeciętnych czynszów za najem lub dzierżawę nieruchomości tego samego rodzaju lub trwanie umowy utrudnia likwidację masy upadłości. Oświadczenie o odstąpieniu powinno być złożone w terminie dwóch miesięcy od dnia ogłoszenia upadłości. Jeżeli przedmiot najmu lub dzierżawy w dniu ogłoszenia upadłości był już wydany upadłemu, syndyk może wypowiedzieć umowę najmu lub

dzierżawy, także wtedy, gdy wypowiedzenie tej umowy przez upadłego nie było dopuszczalne. Jeżeli umowa dotyczy nieruchomości, w której prowadzone było przedsiębiorstwo upadłego, wypowiedzenie następuje z zachowaniem sześciomiesięcznego terminu wypowiedzenia, w innych zaś przypadkach – z zachowaniem terminu ustawowego, chyba że terminy wypowiedzenia przewidziane w umowie są krótsze. Rozwiązanie umowy nie może nastąpić przed upływem terminu, za który czynsz zapłacono z góry. W umowie pomiędzy stronami umowy najmu lokalu może znaleźć się zastrzeżenie, że najemcy przysługuje prawo pierwokupu, na wypadek, gdyby wynajmujący w trakcie trwania umowy najmu chciał dokonać sprzedaży lokalu będącego przedmiotem najmu.

Krok jedenasty: ochrona osób trzecich

Zgodnie z art. 683 k.c. najemca lokalu powinien stosować się do porządku domowego i liczyć się z potrzebami innych najemców. Artykuł 685 k.c. stanowi, że jeżeli najemca wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu albo przez swoje niewłaściwe zachowanie czyni korzystanie z innych lokali w budynku uciążliwym, wynajmujący może wypowiedzieć najem bez zachowana terminów wypowiedzenia.

Krok dwunasty: ubezpieczenia

Najemca powinien liczyć się z koniecznością ubezpieczenia rzeczy wnoszonych do lokalu oraz ubezpieczeniem od odpowiedzialności za szkody wyrządzone innym osobom. Zależnie od lokalizacji lokalu użytkowego, istotne może się okazać uregu-

Przepisy dotyczące umów najmu ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r., Kodeks Cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93, z pózn. zm.), ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r., o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu Cywilnego (Dz.U. z 2005 r., Nr 31, poz. 266).

TH EC ITY38

lowanie art. 433 k.c., zgodnie z którym za szkodę wyrządzoną wyrzuceniem, wylaniem lub spadnięciem jakiegokolwiek przedmiotu z pomieszczenia jest odpowiedzialny ten, kto pomieszczenie zajmuje. Nie odpowiada on jedynie, gdy szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej, za którą nie ponosi odpowiedzialności i której działaniu nie mógł zapobiec.

Krok trzynasty: reklama i informacja

Strony umowy najmu powinny wyraźnie określić – najlepiej w załączniku – swoje obowiązki w  zakresie reklamy. Zapisy mogłyby np. określać, że wynajmujący zobowiązuje się do reklamowania działalności najemcy w ramach strategii reklamowej centrum handlowego lub  wynajmujący zobowiązuje się umożliwić najemcy umieszczenie, zarówno informacji, jak i reklamy działalności prowadzonej przez najemcę. Należałoby też podać dokładne parametry tablicy informacyjno-reklamowej. Niezwykle ważne jest ustalenie, która ze stron ponosi koszty kampanii reklamowej, a w razie współfinansowania, należy precyzyjnie określić sposób i wysokość partycypacji.

Krok czternasty: najem pozostałych lokali

Właściciele dużych obiektów dbają o to, by obok sklepów z danej branży nie było innych prowadzących taką samą działalność, np. dwóch pralni chemicznych, sklepów ze zdrową żywnością itd. Jeśli wynajmujący zobowiązał się do zachowania wyłączności w zakresie prowadzenia pewnej działalności, a w sąsiedztwie znajdzie się inny lokal tej samej branży, odpowiada on za nienależyte wykonanie umowy. Najemcy mogą ograniczać prawo wynajmującego do swobodnego dysponowania pozostałymi częściami nieruchomości lub do wpływania na sposób korzystania z nieruchomości sąsiadujących. Zwykle jednak takie zobowiązanie będzie miało swoje odbicie w stawce czynszu za lokal.

Krok piętnasty: inne klauzule

W przypadku klauzul dotyczących języka, w którym ma być zredagowana umowa, należy sięgnąć do ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. Nr 90, poz. 999 z pózn. zm.). Zgodnie z art. 8 tej ustawy, jeśli stroną


PRAWO N iepokojące sygna ły Opracowany przez Ministerstwo Gospodarki przewodnik po umowie najmu to reakcja resortu na problemy zarządców centrów handlowych i najemców. O to, które części kontraktu sprawiają właścicielom sklepów i przedstawicielom galerii najwięcej problemów oraz czy w przyszłości prawo dotyczące najmu w galeriach zmieni się pytamy przedstawicieli Ministerstwa Gospodarki

umowy, której wykonanie ma nastąpić na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest podmiot polski, umowę sporządza się w języku polskim. Jeśli umowa ma wersje obcojęzyczne, to podstawą wykładni będzie wersja obcojęzyczna. Gdy strony umowy wybrały jako podstawę wykładni wersję obcojęzyczną, a zawiera ona postanowienia, których nie ma w polskiej wersji lub są sprzeczne z polską wersją, to należy rozważyć, czy nie doszło do naruszenia obowiązku sporządzenia umowy w języku polskim. Dokonany wybór wersji oficjalnej nie zwalnia stron od obowiązku sporządzenia kompletnej umowy w języku polskim. Jeśli chodzi o klauzule dotyczące egzemplarzy i odpisów, samo sformułowanie, że strony zawarły umowę najmu w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, ma jedynie znaczenie informacyjne. Należy je uzupełnić postanowieniami dotyczącymi zasad wydawania ewentualnych potwierdzonych kopii. Każda ze stron umowy może mieć interes w tym, by uzyskać taki odpis potwierdzony przez drugą stronę, choćby po to, by dołączyć go do jakiejś dokumentacji. Oczywiście każda ze stron może także zwrócić się o taki odpis do notariusza.

Krok szesnasty: wypowiedzenie

Powody wypowiedzenia każdej umowy najmu są określone przez kodeks cywilny. Wynajmujący ma prawo niezwłocznego wypowiedzenia kontraktu, zarówno tego na czas nieokreślony, jak i na czas określony, bez zachowania terminów wypowiedzenia, w przypadku, gdy najemca używa rzeczy w sposób sprzeczny z umową lub z przeznaczeniem i mimo upomnienia nie zmienia swego postępowania, gdy zaniedbuje rzecz do tego stopnia, że zostaje ona narażona na utratę lub uszkodzenie (art. 667§ 2 k.c.) lub gdy najemca dopuszcza się zwłoki z zapłatą czynszu za co najmniej dwa pełne okresy płatności i mimo wyznaczenia na piśmie dodatkowego miesięcznego terminu do zapłaty zaległego czynszu, nie reguluje zaległości (art. 672 oraz art. 687 k.c.). Wynajmujący ma także prawo rozwiązania umowy najmu bez zachowania terminu wypowiedzenia, gdy najemca wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu albo gdy przez niewła-

Czy najemcy bądź zarządcy centrów handlowych sygnalizowali przedstawicielom Ministerstwa Gospodarki o swoich kłopotach związanych z umowami najmu? W połowie ub.r. do resortu gospodarki zaczęły napływać niepokojące sygnały dotyczące problemów z wywiązaniem się najemców ze zobowiązań umów najmu pomieszczeń w galeriach handlowych. Było to spowodowane wzrostem kursu euro, co przełożyło się na podwyżkę stawek czynszu. Kumulacja negatywnych czynników, tj. wzrost kursu euro, kryzys gospodarki światowej, a w konsekwencji coraz płytszy portfel konsumenta spowodował, iż niemal wszystkie podmioty gospodarcze wynajmujące powierzchnie handlowe od wielkich koncernów znalazły się w pułapce finansowej. Gwałtowny spadek obrotów i jednoczesny wzrost czynszów, spowodowany powiązaniem z kursem euro, spowodował dramatyczną sytuację. W wyjątkowo złożonych okolicznościach znalazły się podmioty, których przedmiot działalności jest skoncentrowany wyłączne w centrach handlowych. Najemcy wielokrotnie podkreślali, iż zmiana warunków umownych pozwoliłaby im na przeczekanie trudnej sytuacji gospodarczej, jednak podejmowane przez nich próby renegocjacji umów niejednokrotnie spotykały się z odmową zarządców galerii. Kupcy obawiali się, że utrzymujący się pat negocjacyjny doprowadzi do spektakularnych upadków polskich firm i wzrostu bezrobocia. Po wnikliwym przeanalizowaniu sytuacji, w resorcie gospodarki stwierdzono, iż w odniesieniu do relacji pomiędzy sieciami handlowymi sklepów wielkopowierzchniowych a ich kontrahentami, podpisywane przez kupców umowy najmu są niejednokrotnie nieprawidłowe lub ewidentnie niekorzystne. Zwrócono uwagę, że precyzyjnego określenia wymagają nie tylko postanowienia, ale również przedmiot umowy i jej cele. W praktyce jednak na istotne założenia umowy lub ich brak zazwyczaj zwraca się uwagę za późno, na przykład wtedy gdy wynajmujący wypowiada umowę najmu, a w szczególnym przypadku, gdy wypowiada ją bez zachowania terminów wypowiedzenia. Często zdarza się, że strony niedokładnie precyzują umowę lub wręcz traktują jej treść dowolnie. Ponadto najemcy, będący często w pozycji słabszej ekonomicznie, sądząc, że nie mają wyboru, podpisują skrajnie niekorzystne umowy. Z analizy wynikało, że przedsiębiorcy prowadzący działalność handlową mają kłopot z prawidłowym, zabezpieczającym ich interesy kształtowaniem umów. W MG podjęto decyzję o opracowaniu przewodnika dla zainteresowanych wynajmem powierzchni handlowych. Jest kilka żelaznych reguł, na które przed-

ściwe zachowanie czyni korzystanie z innych lokali w budynku uciążliwym (art. 685 k.c.). Strony mogą w umowie dowolnie ustalić termin wypowiedzenia, np. każda ze stron ma prawo wypowiedzieć umowę z miesięcznym wyprzedzeniem. Dotyczy to także umów zawieranych na czas oznaczony. Artykuł 688 k.c. stanowi, że jeżeli czas trwania najmu lokalu nie jest oznaczony, a czynsz jest płatny miesięcznie, najem można wypowiedzieć najpóźniej na trzy miesiące naprzód na koniec miesiąca kalendarzowego. Jednak kodeks cywilny przewiduje możliwość wypowiedzenia umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia. Dla przykładu – wynajmujący ma do tego prawo, jeżeli najemca dopuszcza się zwłoki z zapłatą czynszu co najmniej za dwa pełne okresy płatności. Wcześniej jednak wynajmujący powinien uprzedzić o tym najemcę na pi-

siębiorca musi zwrócić uwagę, zanim podpisze umowę najmu lokalu użytkowego. Które części umów sprawiają właścicielom sieci sklepów i zarządcom najwięcej problemów? Problemy wynajmujących i najemców lokali użytkowych wynikają zwykle ze źle konstruowanej umowy najmu. Problemy te dotyczą najczęściej: czasu trwania najmu, czynszu oraz wzajemnych obowiązków stron umowy. Czy w przyszłości można spodziewać się dodatkowych regulacji prawnych dotyczących stricte umów najmu w centrach handlowych? Rząd RP nie podejmuje specjalnych działań mających na celu regulowanie stosunków umownych pomiędzy kupcami a właścicielami galerii handlowych, bowiem kształtowanie korzystnych warunków nabywania towarów i usług, poprawa jakości obsługi konsumentów, poszerzanie oferty handlowej i usługowej nie należą do zadań publicznych, lecz stanowią domenę prawa prywatnego. W ocenie MG kwestia umów najmu jest wystarczająco uregulowana. Obowiązujące w Polsce przepisy gwarantują równą pozycję stronom umowy. Z prawnego punktu widzenia podstawowe znaczenie ma więc w tym wypadku uregulowana w Kodeksie Cywilnym umowa najmu (art.659 i n.). Warto jednak zauważyć, iż Kodeks Cywilny jest normą ogólną dla stosunków cywilnych, w tym dla najmu. Strony umowy najmu mogą ukształtować swój stosunek zobowiązaniowy dowolnie, korzystając z prawa do swobody zawierania umów, jednakże z obowiązkiem przestrzegania zasady swobody umów wyrażonej w  art. 353 Kodeksu Cywilnego, która stanowi: „Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego”. Cechą stosunków cywilnoprawnych jest jednak to, że przepisy ustawy obowiązują wyłącznie w przypadku, gdy strony nie umówiły się inaczej. Umowa najmu zawarta w związku z działalnością centrum handlowego ma charakter gospodarczy. W  przypadku rażącej nierówności praw i obowiązków stron, funkcję ochronną pełni instytucja wyzysku (art.388 Kodeksu Cywilnego). Pozwala ona na unieważnienie umowy w przypadku, gdy niekorzystne warunki zostały zaakceptowane w sytuacji przymusowej, w związku z niedołęstwem czy niedoświadczeniem jednej ze stron.

śmie, udzielając mu dodatkowego terminu miesięcznego do zapłaty zaległego czynszu. Wynajmujący może także wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym, jeśli najemca wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu albo przez swoje niewłaściwe zachowanie czyni korzystanie z innych lokali w budynku uciążliwym. Najemcy też przysługuje takie prawo – jeśli wady wynajętego lokalu zagrażają zdrowiu najemcy lub osób u niego zatrudnionych.

Krok siedemnasty: wydanie przedmiotu umowy

Strony powinny określić, kiedy nastąpi wydanie przedmiotu umowy najmu, np. w dniu dzisiejszym i złożyć na umowie własnoręczne podpisy. n

39 THECITY


NEWS

Co dalej z Millenium Hall? Największe centrum handlowo-rozrywkowe Podkarpacia zamiast przyciągać rzesze klientów, pozostaje jedną z najdłużej przeciągających się inwestycji komercyjnych w Polsce. Jakby tego było mało, do sądu wpływają kolejne wnioski o upadłość spółki Conres, która realizowała inwestycję

Rusza budowa Galerii Myślenice

W

kwietniu br. rozpocznie się budowa centrum handlowego Galeria Myślenice. W obiekcie o powierzchni 7,7 tys. mkw. znajdzie się 60 punktów handlowo-usługowymi oraz dwa lokale gastronomiczne. Galeria będzie miała trzy kondygnacje handlowe: parter (2,9 tys. mkw.), I piętro (2,7 tys. mkw.) oraz II piętro (2,1 tys. mkw.). Parking podziemny i naziemny będzie mógł pomieścić blisko 300 samochodów. Planowane otwarcie galerii to przełom I i II kwartału 2011 roku. Komercjalizacja trwa. Inwestorem jest Galeria Myślenice sp. z o.o., która została utworzona w 2007 roku przez osoby fizyczne, jako spółka celowa dla wybudowania i zagospodarowania obiektu handlowego.

n Kraj – wyniki najemców

LPP 13 proc.

Skonsolidowane przychody ze sprzedaży osiągnięte w  styczniu 2010 roku przez Grupę Kapitałową LPP SA wyniosły 162 mln zł i były niższe od sumy przychodów osiągniętych w styczniu 2009 roku o 13 proc. Szacunkowa wartość marży brutto na sprzedaży wyniosła 47 proc. i była wyższa o ok. 5 punktów proc. od zrealizowanej w styczniu roku poprzedniego. Firma prowadzi około 800 sklepów.

O

upadłość Conresu wnioskuje Budpol – wykonawca prac budowlanych oraz Ryszard Podkulski – rzeszowski biznesmen i współinwestor projektu. – Pierwszy z wnioskodawców swoje wierzytelności ocenia na 50 mln zł. Drugi na 40 mln zł – mówi Paweł Janda, kierownik sekcji ds. upadłościowych i naprawczych V Wydziału Gospodarczego Sądu Rejonowego w Rzeszowie. Obecnie nadzór nad inwestycją sprawuje tymczasowy nadzorca sądowy, który ma złożyć raport w sprawie budowy. Na jego podstawie sąd zdecyduje, czy ogłosić upadłość Conresu. Ryszard Podkulski nie zamyka jednak drogi do osiągnięcia porozumienia z drugim zaangażowanym w budowę biznesmenem – Bogdanem Pawłowskim. – Wnioskuję o 50 mln zł, ale tak na prawdę wpakowałem w budowę o 10 mln zł więcej. Z tego co wiem, pan Pawłowski chce sprzedać inwestycję, a ja się nie zapieram i przyznaję, że jestem skłonny się jeszcze w tej sprawie dogadać – wyjaśnia. Pierwotne plany zakładały, że

Wojas 53,6 proc.

Aż o 53,6 proc. wzrosły w styczniu 2010 roku skonsolidowane przychody ze sprzedaży spółki Wojas SA, w porównaniu do stycznia 2009 roku. Przychody te były na poziomie ponad 7 mln zł. Jak podała firma w komunikacie, wzrost sprzedaży wynika z rozbudowy własnej detalicznej sieci sprzedaży, a także ze wzrostu sprzedaży w grupie sklepów porównywalnych. Sieć placówek Wojas obejmuje około 100 lokalizacji.

NG2 10,7 proc.

49,8 mln zł skonsolidowanych przychodów ze sprze-

TH EC ITY40

Millenium Hall przywita pierwszych klientów już w 2007 roku. Następnie pojawił się rok 2008, aż w końcu światowy kryzys gospodarczy 2009 roku całkowicie wstrzymał realizację inwestycji. Miało być blisko 90 tys. mkw. powierzchni całkowitej i 180 sklepów, a jest martwy plac budowy.

daży wypracowała w styczniu 2010 roku spółka NG2 SA. Wynik ten był o 10,7 proc. wyższy od osiągniętego w analogicznym okresie ubiegłego roku – podała firma w komunikacie. Według stanu na koniec grudnia 2009 roku Grupa NG2 dysponowała siecią 692 placówek handlowych.

Intersport 8,7 proc.

Spółka Intersport Polska SA poinformowała, iż w styczniu 2010 roku jej przychody netto ze sprzedaży wyniosły 34,65 mln zł i były wyższe o 8,7 proc. w stosunku do analogicznego okresu 2009 roku. W styczniu br. sieć Intersport liczyła 28 sklepów.

Euromark 28,4 proc.

Skonsolidowane wyniki sprzedaży GK Euromark w styczniu 2010 roku wyniosły 14,72 mln zł i były wyższe od osiągniętych w styczniu ub.r. o 28,4 proc. W okresie marzec 2009 – styczeń 2010 roku, skonsolidowane wyniki sprzedaży wyniosły 103,57 mln zł. Z kolei jednostkowe wyniki sprzedaży Euromark Polska SA w styczniu br. wyniosły 13,9 mln zł i były wyższe od osiągniętych w styczniu ub.r. o 46,2 proc. W okresie marzec 2009 – styczeń 2010 roku jednostkowe wyniki sprzedaży sięgnęły 81,68 mln zł i były wyższe od o 10,8 proc.


NEWS Blaszaki na Centralnym zastąpi galeria

O

Helical startuje z budową parku handlowego Wiosną rozpocznie się budowa jednego z największych w Europie parków handlowych – Europa Centralna. Szacowany koszt inwestycji to 130 mln zł. Obiekt stanie na 26-hektarowej działce między ul. Pszczyńską i autostradą A1

P

race przygotowawcze rozpoczęły się już w ubiegłym roku, równolegle z budową autostradowego skrzyżowania. Teraz inwestor – spółka Helical Poland czeka aż drogowcy zakończą prace na węźle. Proces inwestycyjny potrwa ok. 12 miesięcy. Otwarcie powinno nastąpić w połowie 2011 roku. Mimo że do tego terminu zostało jeszcze dużo czasu, już teraz sieci i marki handlowe ustawiają się w długiej kolejce do dewelopera, który buduje Europę Centralną. Wszystko za sprawą lokalizacji. Pewność zrobienia dobrego interesu

nK  raj – wyniki najemców

Monnari Będąca w upadłości spółka Monnari przedstawiła raport za I półrocze 2009 roku. Przychody grupy spadły w tym okresie do 104 mln zł ze 112 mln zł. Firma zanotowała stratę operacyjną w wysokości 56,8 mln zł (wobec 6,6 mln zł zysku w analogicznym okresie 2008 roku) i stratę netto w wysokości prawie 82 mln zł (wobec ok. 5 mln zł zysku w I połowie 2008 roku).

daje dogodne położenie na skrzyżowaniu dwóch autostrad w połączeniu z ogromnym skupiskiem ludzi mieszkających w pobliżu. Według szacunków o godzinę jazdy od centrum mieszka ponad 3,2 mln potencjalnych klientów. – Skalę zainteresowania najemców najlepiej pokazuje fakt, że już teraz podpisaliśmy umowy na wynajęcie prawie połowy powierzchni. Wśród firm są m.in. Castorama, Rossmann i Media Expert, a przez cały czas finalizujemy rozmowy z kolejnym – podkreśla przedstawicielka Helicala.

Ochnik 20 proc.

Przychody producenta odzieży i galanterii skórzanej – firmy Ochnik wzrosły w 2009 roku o 22 proc. do 42 mln zł. Spółka zanotowała w tym czasie 2 mln zł zysku. Na koniec 2009 roku sieć firmy liczyła 48 salonów własnych i 2 salony partnerskie.

Biedronka 30 proc.

W 2009 roku sieć Biedronka odnotowała 29,8proc. wzrost sprzedaży i osiągnęła ponad 16,06 mld zł przychodów. Sprzedaż like-for-like zwiększyła się o 8,3 proc. W ub.r. Biedronka uruchomiła 163

koło 22 mln zł ma kosztować odświeżenie wizerunku dworca Warszawa Centralna przed Euro 2012. Modernizacja obejmie elewację hali głównej, zewnętrzne pasaże wokół niej, a także wszystkie ogólnodostępne przestrzenie wewnętrzne. Dzięki inwestycji na Centralnym powstanie 3,7 tys. mkw. powierzchni handlowo-usługowej. Plan podniesienia standardu i powiększenia powierzchni najmu został opracowany przez firmę King Surge. W Galerii Środkowej, Wschodniej, w środkowej części galerii Północnej oraz w zachodniej i środkowej części Galerii Południowej zostaną utworzone największe i  najbardziej reprezentacyjne lokale handlowe. Mniejsze sklepy będą skupione w pozostałej części Galerii Północnej, Południowej oraz Galerii Zachodniej. W lokalach usługowo-handlowych preferowane będą następujące funkcje: sprzedaż prasy i książek, kioski spożywcze, oferujące jedzenie na wynos, napoje i słodycze, a także piekarnie, cukiernie, kawiarnie, herbaciarnie i lodziarnie. Nie zabraknie także księgarni z multimediami, drogerii, perfumerii oraz miejsc, w których będzie prowadzona sprzedaż upominków i pamiątek. W dworcowych galeriach będzie można kupić kwiaty, a także: odzież, buty, torby, walizki, akcesoria skórzane, zabawki. Znajdą się tu także punkty sprzedaży gier komputerowych,

CDI zmieni oblicze lubelskiego PDT-u

M

ayra Investments, spółka zależna Centrum Development & Investments, zamierza rozbudować budynek Galerii Centrum (dawnego PDT) w centrum Lublina. Inwestycja będzie realizowana w kwartale ograniczonym ulicami: Kapucyńską, Narutowicza, Peowiaków, Kościuszki. Deweloper wystąpił o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nowej inwestycji. Plac przed Galerią ma zostać zabudowany. Stanie tam kilkukondygnacyjny budynek. Obecnie obiekt ma blisko 6,7 tys. mkw. powierzchni użytkowej.

placówki i zamknęła rok z 1466 lokalizacjami. Decyzją UOKiK-u musiała się jednak pozbyć 38 punktów przejętej sieci Plus, a kolejne 18 Biedronek zostało zamkniętych z przyczyn ekonomicznych. Cała Grupa Jeronimo Martins zwiększyła ubiegłoroczne obroty o 6,1 proc. do 7,31 mld euro.

Carrefour 16 proc.

Sprzedaż sieci Carrefour w naszym kraju spadła w 2009 roku o 16 proc. do 2 mld euro. Jak informuje Grupa, gdyby wyeliminować efekty wahań kursowych, polski oddział wykazałby wzrost o 2,8 proc. Jeśli chodzi o ostatni kwartał ub.r., obroty wyniosły

625 mln euro i były o 2,9 proc. niższe niż w tym okresie 2008 roku. Sprzedaż całego francuskiego koncernu wzrosła w 2009 roku o 0,9 proc. do 96,2 mld euro. Firma Carrefour posiada w Polsce ponad 300 sklepów.

Multikino

Według wstępnych danych skonsolidowane przychody Multikina wzrosły w 2009 roku do blisko 300 mln zł z 250 mln zł w 2008 roku. Skonsolidowany wynik EBITDA zwiększył się do 50-55 mln zł z 45 mln zł rok wcześniej. Multikino SA prowadzi ponad 20 multipleksów w  największych miastach w kraju, z 186 ekranami i 42 tysiącami miejsc.

41 THECITY


NEWS Agora Bytom wynajęta w 70 proc. Na 10 miesięcy przed uroczystym otwarciem CH Agora Bytom prace przy jej budowie osiągnęły półmetek – żelbetowa konstrukcja budynku jest na ukończeniu. Budowa galerii pochłonie ok. 90 mln euro. Wiecha zostanie zawieszona w kwietniu

Libra ma ziemię pod Galerię Warmińską

L B

raaten+Pedersen Plus Partners – inwestor przedsięwzięcia zapewnia, że do połowy września br. potrwają prace przy montażu stolarki oraz fasad i przeszkleń. Wtedy też nastąpi zamknięcie budynku. W  połowie października zostaną zrealizowane wszystkie prace wykończeniowe we wnętrzu. Uroczystość otwarcia odbędzie się w listopadzie. Na pięciu kondygnacjach galerii o łącznej powierzchni handlowej 25 tys. mkw. powstanie około 120 sklepów i punktów usługowych, a także delikatesy Społem Znajomy Sklep. – Agora Bytom połączy w sobie handel, usługi, rozrywkę, gastronomię z kulturą i biznesem – przekonuje Bożena Fedas-Frączek, dyrektor Braaten+Pedersen Plus Partners. Blisko 20 proc. powierzchni galerii zajmie strefa rozrywki i kultury. Znajdzie się tu ośmiosalowe kino Cinema City, centrum rozrywki Fantasy Park oraz sala widowiskowa. Na trzecim poziomie znajdzie się także około 1000 mkw. powierzchnie biurowej. – Oferta handlowa Bytomia, choć duża w porównaniu z resztą Śląska (430 mkw./ 1000 mieszkańców),

jest stosunkowo jednorodna. Trzy istniejące w  Bytomiu centra handlowe powstały w latach 1998 – 2000 i były jednymi z pierwszych tego typu obiektów w regionie. Wszystkie należą do starszej generacji centrów, z jednokondygnacyjną galerią i  kotwicą w postaci hipermarketu. Potencjał miasta dostrzegają również najemcy. Na tym etapie projektu już ponad 70 proc. powierzchni zostało wynajęte.

ibra Project jest już pełnoprawnym właścicielem działek przy skrzyżowaniu ulic Sikorskiego i Tuwima w Olsztynie. Grunty inwestycyjne odkupiła od Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Olsztyńska Rada Miasta podjęła już uchwałę o przystąpieniu do sporządzenia Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego. – Cieszymy się, że udało nam się sfinalizować tę transakcję – powiedział Grzegorz Pękalski, prezes firmy Libra Project. – Mamy już teren więc zlecamy pracowni profesora Kuryłowicza przygotowanie projektu budowlanego. Teraz czekamy na opracowywany plan miejscowy i chcielibyśmy rozpocząć budowę w III/IV kwartale tego roku – dodaje. Projekty wnętrz Galerii powstały przy współpracy z pracownią architektoniczną Bose International. Galeria powstanie na działce o powierzchni około 50  tys. mkw. W jej pobliżu znajduje się hipermarket Real, sklep ze sprzętem RTV/AGD Media Markt i supermarket budowlany Praktiker. Galeria Warmińska będzie największym kompleksem wielofunkcyjnym w Olsztynie, który połączy handel, usługi, rekreację i rozrywkę. Powierzchnia całkowita dwupoziomowego obiektu wyniesie blisko 109 tys. mkw. Znajdzie się na niej między innymi 180 sklepów i punktów usługowych, kawiarnie i restauracje, kręgielnia, klub fitness, kino i amfiteatr, boiska sportowe, a zimą lodowisko.

 n  Świat – wyniki najemców

H&M 15 proc.

poprzedniego. W ubiegłym roku szwedzka firma odzieżowa otworzyła 275 sklepów na świecie, jednocześnie zamknęła 25 nierentownych placówek.

Benetton 2,8 proc.

Obroty Grupy H&M wzrosły w minionym roku o 15 proc. Spółka podała również, że sprzedaż w grudniu 2009 roku była na porównywalnym poziomie do roku

Grupa Benetton podała wstępne wyniki za 2009 rok. Przychody firmy sięgnęły 2,05 mld euro, co oznacza 2,8-proc. spadek rok do roku. Włoska firma prowadzi 6 tys. sklepów w 120 krajach.

TH EC ITY42

Gap 5 proc.

Prowadząca około 3 tys. sklepów firma odzieżowa Gap podała, że sprzedaż w styczniu br. wzrosła w porównaniu do stycznia 2009 roku o 5 proc. do 798 mln dolarów. W tym samym okresie sprzedaż na porównywalnej liczbie placówek handlowych była większa o 5 proc. wobec 23-proc. spadku w styczniu 2009 roku.

AmRest

W IV kwartale 2009 roku przychody ze sprzedaży Grupy AmRest wyniosły 486,4 mln zł, podobnie jak w analogicznym okresie 2008 roku. W samym IV kwartale 2008 roku przychody ze sprzedaży sięgnęły 488 mln zł. AmRest prognozuje, że przychody ze sprzedaży w całym 2009 roku będą na poziomie 2 016,2 mln zł i wzrosną o 41 proc. w porównaniu do 2008 roku.


NEWS P R

I

M A R K E T I N G

Ciszewski dla Neinvera

D

ziałająca na rynku nieruchomości komercyjnych firma Neinver rozpoczęła współpracę z Agencją Ciszewski Financial Communications. Współpraca dotyczy PR-u korporacyjnego oraz działań komunikacyjnych inwestycji realizowanych na polskim rynku, w tym przebudowy dworca w Katowicach i budowy Galerii Katowickiej. Agencja będzie też odpowiedzialna za doradztwo w sytuacjach kryzysowych, szkolenia medialne oraz tworzenie strategii komunikacji. Ze strony agencji za projekt odpowiadają Robert Borowicz i Aleksandra Gryciuk.

D

Komfort wybiera Starlink...

rugi etap przetargu na obsługę marki Komfort w zakresie planowania i zakupu mediów w 2010 roku zakończony. Zadanie to powierzono firmie Starlink. O  wyniku przetargu zadecydowała efektywna strategia zakupu mediów oraz wysokość rabatów oferowanych przez dom mediowy Starlink w poszczególnych stacjach telewizyjnych i pozostałych mediach.

King Square powstaje w Krakowie W Krakowie przy ul. Powstańców Wielkopolskich powstaje centrum handlowo-usługowe King Square. W skład inwestycji wejdą trzy budynki o łącznej powierzchni 15,5 tys. mkw. Na zmotoryzowanych klientów czekać będzie ponad 500 miejsc postojowych

W

ramach projektu inwestor stworzy również 8,5 tys. mkw. powierzchni magazynowej. Każdy z budynków będzie mieć dwie nadziemne kondygnacje, na których powstaną lokale z  przeznaczeniem na handel detaliczny i hurtowy oraz biura i lokale pod usługi. Wśród najemców znajdzie się: wielkopowierzchniowy sklep spożywczy, butiki odzieżowe oraz lokale gastronomiczne. Inwestor przedsięwzięcia firma KingSkór s.c. planuje oddać centrum do użytku w II kwartale 2011 roku. Prace budowlane prowadzi przedsiębiorstwo Inter-Bud.

Z

... oraz Red 8

akończył się również przetarg na obsługę marki Komfort w zakresie kreacji ATL. Będzie za nią odpowiadać agencja Red 8, która została doceniona m.in. za oryginalne pomysły. Oprócz Red 8 w przetargu brały udział takie agencje, jak: Euro RSCG, Tequila Polska i Lumberjacker.

D

Tchibo z Codemedią i Adv.pl

om mediowy Codemedia i agencja interaktywna Adv.pl wygrały przetarg na obsługę internetowej sieci sprzedaży Tchibo Direct. Codemedia i Adv.pl, należące do Grupy ADV, zajmą się działaniami wizerunkowo-sprzedażowymi online dla Tchibo Direct oraz rozwojem sklepu internetowego www.tchibo.pl.

Piotr i Paweł w Porcie Łódź Do grona najemców centrum handlowego Port Łódź dołączyły nowe firmy. Sieć sklepów spożywczych Piotr i Paweł wynajęła ponad 3 tys. mkw., a grupa Inditex ponad 3,2 tys. mkw.

K

omercjalizację centrum wspólnie z Działem Najmu Inter IKEA Centre Polska SA prowadzi firma Cushman & Wakefield. Piotr i Paweł to sieć supermarketów spożywczych, która w Polsce działa od 1990 r. Obecnie na terenie kraju istnieje 68 sklepów w 44 miastach. Z kolei hiszpańska Grupa Inditex, do której należą m.in. takie marki jak Zara, Bershka, Pull and Bear czy Stradivarius to jedna z największych firm odzieżowych na świecie. Ma ponad 4,5 tys. sklepów

w 73 krajach. Budowa centrum handlowego Port Łódź zakończy się marcu 2010 r. Będzie to jeden z największych obiektów handlowych w regionie. Kompleks zajmie powierzchnię 127 tys. mkw., z czego ok. 100 tys. mkw. przeznaczonych jest pod wynajem. W bezpośredniej strefie zasięgu kompleksu mieszka ok. 1,5 mln potencjalnych klientów. W Porcie Łódź znajdzie się ponad 200 sklepów i punktów usługowych o zróżnicowanej ofercie.

43 THECITY


NEWS Grupa Bytom otworzy w tym roku cztery salony

W

ubiegłym roku Bytom SA przeprowadził gruntowną restrukturyzację spółki i jest dobrej myśli, jeśli chodzi o ten rok. – W wyniku restrukturyzacji musieliśmy niestety zwolnić około 400 osób, czyli 1/3 załogi, zamknęliśmy produkcję we Wrocławiu. Mamy jednak przeświadczenie, że grupa jest już teraz dobrze uporządkowana – mówi Tomasz Sarapata, prezes Bytomia. Dzięki znacznemu ograniczeniu kosztów wyniki za IV kwartał 2009 roku będą już lepsze niż za III kwartał ubiegłego roku. – Spodziewamy się co najmniej odwrócenia trendu w wynikach, który obserwowaliśmy od czwartego kwartału 2008 roku i w tym sensie traktujemy rezultaty czwartego kwartału ubiegłego roku za sukces – tłumaczy Tomasz Sarapata. – W tym roku – podobnie jak w ubiegłym – planujemy otwarcie czterech kolejnych salonów – informuje Tomasz Sarapata.

Łódzka Plaza z Cinema City Plaza Centers, która chce zbudować na łódzkich Chojnach centrum handlowo-rozrywkowe, zaprezentowała wizualizację obiektu

Z

amierza wykorzystać w nim zabytkowe elementy starej fabryki. Plaza Łódź – tak będzie nazywało się centrum, które ma powstać na terenie należącym do niedawna do zakładów Fakora. Plaza chce wybudować galerię z ponad setką sklepów, restauracjami, punktami usługowymi i kinem. Wiadomo już, że ma tam powstać drugi w Łodzi – po Manufakturze – multipleks sieci Cinema City z 12 salami, wyposażony m.in. w technologię trójwymiarową. Wszystko ma kosztować 85 mln euro.

Inwestor czeka na decyzję o warunkach zabudowy, którą przygotuje wydział planowania przestrzennego i ochrony zabytków w  Urzędzie Miasta Łodzi. – Inwestycja jest na etapie projektowania. Pracujemy nad ogólną koncepcją, potem przejdziemy do szczegółowego przygotowania projektu. Są plany zachowania najatrakcyjniejszych fragmentów starej zabudowy, ale jeszcze nie ma decyzji – mówi Agnieszka Cymerman, dyrektorka działu najmu Plaza Centers.

Centrum handlowe na „Wyścigach”

T

otalizator Sportowy zamierza przebudować tor wyścigów konnych na warszawskim Służewcu. Nowa koncepcja zagospodarowania terenu zakłada budowę centrum handlowego, dwóch hoteli, hali sportowej, parku wodnego oraz centrum rozrywki. Powiązanie funkcji sportowych z komercyjnymi, rekreacyjnymi i hotelarskimi ma pozwolić na finansowanie działalności kompleksu. – Żaden tor na świecie, łącznie z brytyjskim Ascot, nie jest w stanie utrzymać się tylko z wyścigów – mówi Piotr Gawron, rzecznik TS. Planowana inwestycja pochłonie setki milionów złotych. Totalizator Sportowy nie będzie wstanie sam udźwignąć tak dużego przedsięwzięcia. Firma zapowiada, że bez wsparcia ze strony władz miejskich i rządu nie ma szans na jej realizację.

TH EC ITY44


NEWS P R

I

W

M A R K E T I N G

Multikino sprzedaje reklamy w Kinotece

lutym br. biuro reklamy Multikina przejęło sprzedaż reklam w Kinotece w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie. To siódme stołeczne kino obsługiwane przez operatora multipleksów. Teraz biuro reklamy tej firmy w całej Polsce odpowiada za 208 ekranów w 24 multipleksach.

Focus Media Group autorem kampanii Bonarki

W

Maximusowi rośnie konkurencja – Akropollis Na obrzeżach Warszawy, przy trasie wylotowej ze stolicy na Poznań, powstanie centrum handlu detalicznego i hurtowego Akropollis

I

nwestor projektu – firma Budohal zapowiada, że pierwsza z czterech zaplanowanych hal zostanie oddana jesienią tego roku. Obiekt jest skierowany m.in. do kupców ze Stadionu Dziesięciolecia, których chce przyciągnąć również CH Maximus, zlokalizowane przy trasie wylotowej z Warszawy na Katowice. Budohal ma już pozwolenie na budowę i zapowiada, że ruszy z pracami jak tylko odpuści zima. W pierwszym etapie powstaną cztery par-

terowe hale z antresolą. Docelowo powierzchnia handlowa wyniesie 120 tys. mkw. Hale zostaną podzielone na stanowiska handlowe o powierzchni 18 mkw. z możliwością łączenia. Wewnątrz klimatyzowanych hal powstaną restauracje i bary. Stawki czynszowe będą zróżnicowane. Jeśli kupiec zapłaci np. wstępnie 24 tys. zł, to miesięczny czynsz za mkw. wyniesie 10 euro. Przy wstępnej wpłacie 74 tys. zł, czynsz spadnie do 2 euro za mkw.

drugiej połowie stycznia wystartowała kolejna kampania reklamowa galerii Bonarka City Center w Krakowie, związana z zimowymi wyprzedażami. Kolejna, trzecia już odsłona reklamy nawiązuje do charakterystycznego punktu „orientacyjnego” Bonarki – komina oraz bociana, który nie chce odlecieć do ciepłych krajów, bo… czeka na zimowe wyprzedaże. Autorem kampanii jest Agencja Focus Media Group, planowaniem i zakupem mediów zajął się bezpośrednio Dział Marketingu Bonarka City Center (Małgorzata Szychułda, Beata Świętochowska). Za działania PR odpowiada Open Media Agencja PR.

W

Nowa reklama Nike

ayne Rooney i Fernando Torres są bohaterami najnowszej reklamy marki sportowej Nike, promującej buty piłkarskie T90 Laser III. Spot z udziałem piłkarzy Manchesteru United i Liverpoolu trwa 60 sekund.

Claudia Schiffer w kampanii Salvatore Ferragamo

S

alvatore Ferragamo tworzy kolejną kampanię reklamową inspirowaną filmami akcji. Twarzą najnowszej została Caludia Schiffer, która będzie promować wiosenno-letnią kolekcję. Modelka jest bohaterką kampanii inspirowanej filmem Alfreda Hitchcocka pt. Złodziej w hotelu z 1955 roku. Autorem zdjęć wykonanych w Monte Carlo jest fotograf Mario Testino.

D

Porto 55 już z planem miejscowym Firma deweloperska Sjaelso zapowiada, że wkrótce złoży wniosek o wydanie pozwolenia na budowę galerii handlowej Porto 55 w Elblągu. Na początku roku Rada Miejska przyjęła uchwałę zmieniającą miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obszaru w otoczenia Placu Jagiellończyka

Z

godnie z nim teren u zbiegu ulic Nowowiejskiej i Królewieckiej przeznaczony będzie na zabudowę handlowo-usługową. – Cieszymy się z decyzji Urzędu Miasta, dzięki której inwestycja może wejść w kolejną fazę, a mianowicie procedurę związaną z uzyskaniem pozwolenia na budowę. Mamy nadzieję, że procedura ta przebiegnie szybko i sprawnie i że wkrótce będziemy mogli rozpocząć

budowę pierwszej śródmiejskiej galerii handlowo-usługowo-rozrywkowej w Elblągu – mówi Jan Christensen, prezes zarządu Sjaelso. Galeria Porto 55 będzie zlokalizowana w centrum miasta. W centrum poza lokalami handlowymi znajdą się także usługi, gastronomia, delikatesy, powierzchnie biurowe oraz centrum fitness. Komercjalizację obiektu prowadzi firma Mallson Polska.

Beckham i Snoop Dogg dla Adidasa

avid Beckham i Snoop Dogg występują w nowej reklamie marki Adidas. Spot trwa 60 sekund. Tło muzyczne stanowi główny motyw z Gwiezdnych Wojen.

B

BRW z nową promocją

lack Red White, jedna z największych w Polsce sieci sklepów meblowych, rozpoczęła w lutym zimową promocję pod hasłem „Luty 2010”. Firma reklamuje, że meble pokojowe, tapicerowane, sypialnie, jadalnie i kuchnie są tańsze nawet o 50 proc. W zakresie działań PR sieć współpracuje z agencją Genesis PR.

45 THECITY


NEWS Do 2012 roku Redan chce podwoić przychody

W

Galeria Bawełnianka dla Bełchatowa

Galeria Bawełnianka – tak ma się nazywać nowoczesne centrum handloworozrywkowe w Bełchatowie. Projekt zostanie zrealizowany u zbiegu ulic Sienkiewicza, Krótkiej, Bawełnianej i Pabianickiej

I

nwestorem przedsięwzięcia jest Bawełnianka sp. z o.o. Projekt przygotowała firma Pallado i  Skupin Architekci. Za wynajem powierzchni odpowiada Cushman & Wakefield. Powierzchnia galerii wyniesie około 35 tys. mkw., z czego aż 5 tys. mkw. zajmie kompleks kinowo-rozrywkowy z kręgielnią, klubem fitness, kawiarniami i restauracjami. Na ponad 61 tys. mieszkańców Bełchatowa czekać będzie około 150 butików i sklepów, a także delikatesy. Parking przy obiekcie pomieści 700 aut. Na początku tego roku rada miejska przyjęła uchwałę w sprawie studium uwarunkowań i  kierunków zagospodarowania przestrzennego, dzięki której możliwa jest realizacja centrum han-

dlowego w tej lokalizacji. Prace budowlane powinny rozpocząć się w III kwartale br. Otwarcie przewidziano jeszcze przed Euro 2012.

edług prognoz przedstawionych przez zarząd Grupy Kapitałowej Redan, w 2010 roku skonsolidowane przychody netto ze sprzedaży spółki wyniosą 333,7 mln zł, w 2011 roku – 469,4 mln zł i 641,7 mln zł w 2012 roku. Skonsolidowany zysk netto w tym okresie sięgnie odpowiednio 5,8 mln zł,19,6 mln zł oraz 37,4 mln zł. Strategia firmy na te lata zakłada dalszy rozwój działalności w segmencie dyskontowym i modowym. – Sieć Textilmarket, działająca na rynku dyskontowej sprzedaży odzieży, ma pozytywnie zweryfikowany, także w czasie kryzysu, model biznesu. Jednocześnie na tym rynku występuje nadal relatywnie mała konkurencja oraz duży potencjał rozwoju pod kątem liczby sklepów – czytamy w komunikacie spółki. Dlatego w latach 2010-2012 Redan planuje istotnie przyspieszenie wzrostu liczby sklepów i powiększenie lokalizacji do 208, 280 i 346 odpowiednio na koniec 2010, 2011 i 2012 roku. – Wraz ze stałą poprawą procesów oraz dzięki zdobywaniu kolejnych klientów oczekujemy także stopniowego wzrostu sprzedaży w istniejących sklepach. Realizowana marża w sieci Textilmarket jest stabilna i nie zakładamy jej istotnych zmian – czytamy dalej w komunikacie. Redan przewiduje stopniowe zwiększenie średnich kosztów utrzymania sklepów oraz przyrost kosztów centrali związanych ze wzrostem skali działalności. Zakłada także, że sieć Textilmarket w całym okresie prognozy będzie rentowna. Na rynku modowym firma będzie rozwijać obie marki Top Secret i Troll. – Są one obecnie skierowane do tej samej grupy docelowej, lecz oferują ubrania na inne okazje. Top Secret to ubrania do pracy, a Troll – na czas wolny, spotkania z przyjaciółmi. Nie zakładamy zmiany tej strategii w zakresie zarządzania markami – wynika z raportu. W odniesieniu do kanałów Redan postawi na dużą elastyczność. – Będziemy prowadzić sprzedaż w sklepach detalicznych zarówno monobrandowych każdej z marek, jak i multibrandowych Top Secret&Friends, działających jako sklepy własne, jak też na zasadach franczyzy. W latach 2010-2012 będziemy otwierać – jako sklepy własne, w których stroną umowy najmu będzie spółka z Grupy Redan – przede wszystkim sklepy multibrandowe – dowiadujemy się z komunikatu.

Rank Progress bliżej parkietu Rank Progress dużymi krokami zmierza w kierunku debiutu na warszawskim parkiecie. Legnicki deweloper centrów handlowych złożył prospekt emisyjny w Komisji Nadzoru Finansowego

K

ilkadziesiąt milionów złotych, które zamierza pozyskać z giełdy, przeznaczy na realizację kolejnych projektów komercyjnych. – Jesteśmy przekonani, że 2010 rok będzie dla nas co najmniej tak dobry jak ten, który mamy za sobą. Latem planujemy otwarcie drugiej części rozbudowywanego regionalnego centrum handlowego Twierdza w Kłodzku, zaś jesienią Pasażu Grodzkiego w Jeleniej Górze –  mówi Jan Mroczka, prezes zarządu Rank Progress SA. Plany firmy na najbliższe lata wyglądają impo-

nująco. Wśród nich jest m.in. budowa Galerii Świdnickiej, która powstanie na miejscu nieistniejących już Zakładów Elektrotechniki Motoryzacyjnej. Według przygotowanego projektu, będzie liczyła ponad 23 tys. mkw. powierzchni całkowitej, 15,2 tys. mkw. powierzchni handlowej. W ramach inwestycji powstanie także ok. 400 miejsc parkingowych i ponad 50 sklepów. Kolejnym projektem jest Twierdza Zamojska, w sprawie której spółka wystąpiła już o pozwolenie na budowę. Galeria będzie położona przy

TH EC ITY46

ulicy Jana Kilińskiego, nieco dalej od ścisłego centrum miasta. Powierzchnia całkowita obiektu wyniesie 32,8 tys. mkw., powierzchnia handlowa – 27,5 tys. mkw., liczba miejsc parkingowych 850, a planowana liczba sklepów to 100. Termin ukończenia to 2011 rok. W 2009 roku Ran Progress SA oddał do użytku ostatnią część Galerii Piastów w Legnicy i otworzył regionalne centrum handlowe Twierdza Kłodzko w Kłodzku (23 tys. mkw.). Firma rozpoczęła także rozbudowę o kolejne 10,5 tys. mkw. Twierdzy Kłodzko, budowę Galerii Tęcza w Kaliszu (34 tys. mkw.) i Pasażu Grodzkiego w Jeleniej Górze (10,5 tys. mkw.). Według szacunków, zysk netto firmy Rank Progress sięgnął w ubiegłym roku 73 mln zł.


NEWS P

Krzysztof Grabowski za sterami Próchnika

P

o odwołaniu Jacka Pudło stanowisko prezesa firmy odzieżowej Próchnik zajął Krzysztof Grabowski. Nowy szef spółki prowadzącej sieć sklepów jest największym pojedynczym inwestorem w Próchniku. Grabowski jest też właścicielem salonów z ubraniami Tiffi.

Iga Aksamit szefem marketingu w Atlanticu

I

ga Aksamit została dyrektorem marketingu firmy Atlantic. Będzie odpowiedzialna za wszystkie obszary komunikacji marketingowej firmy Atlantic – w tym strategiczny dla marki na 2010 rok rebranding. Do najważniejszych jej zadań będzie należeć m.in. wdrożenie nowej strategii, przeprowadzenie zmian związanych z premierą nowego logo oraz wprowadzenie nowego konceptu salonów.

Glenn Rufrano prezesem Cushman & Wakefield

F

irma Cushman & Wakefield Inc. ogłosiła, że Glenn Rufrano zostanie jej nowym prezesem i dyrektorem generalnym. Glenn Rufrano wejdzie również w skład zarządu. Pracę na nowym stanowisku rozpocznie 22 marca br., po zakończeniu kadencji na stanowisku dyrektora generalnego firmy Centro Properties Group. Glenn Rufrano zajmował kierownicze stanowiska w publicznych funduszach specjalizujących się w inwestowaniu w nieruchomości (REIT) oraz prywatnych podmiotach inwestujących w nieruchomości. Od 2008 roku jest szefem Centro Properties Group z Australii, a wcześniej (w latach 2000-2007) pełnił funkcję dyrektora generalnego w New Plan Excel Realty Trust Inc. W latach 1983-2000 Glenn Rufrano był współzałożycielem The O’Connor Group (obecnie działającej pod nazwą O’Connor Capital Partners), która inwestuje w nieruchomości na całym świecie. Przez ponad pięć lat pracował również w Landauer Associates Inc., gdzie zajmował się sprzedażą dużych nieruchomości biurowych w USA.

Nowy dyrektor w CBRE

T

omasz Oktaba został dyrektorem działu zarządzania projektami w firmie CB Richard Ellis w Polsce. Zastąpił na tym stanowisku Simona Dunbara, który w grudniu 2009 roku przeniósł się do biura w Londynie. Oktaba będzie odpowiedzialny za zarządzanie i rozwój działu w celu umocnienia pozycji CBRE na rynku. Ma ponad dziesięcioletnie doświadczenie na rynku nieruchomości komercyjnych. Rozpoczął karierę jako project manager w  Mace Polska, gdzie był zaangażo-

E

R

S

O

N

A

L

I

wany w wiele projektów, takich jak biurowiec Rondo 1 czy centrum handlowe Złote Tarasy w Warszawie.

King Sturge wzmacnia dział powierzchni handlowych

D

Euromark Polska ma nowy zarząd

R

ada Nadzorcza firmy Euromark Polska SA powołała w lutym nowy zarząd. James Michael Kelly objął stanowisko prezesa, a Agnieszka Piotrowska oraz Rafał Łysakowski zostali członkami zarządu. James Michael Kelly w 1981 roku uzyskał uprawnienia dyplomowanego księgowego i  jest członkiem Chartered Institute of Management Accountants. Po tym jak pracował w brytyjskich i amerykańskich spółkach inwestycyjnych: Racal Electronics, LLoyds Abbey Life oraz Chase Manhattan Bank, został mianowany dyrektorem finansowym Oddziału Bankowości Detalicznej w Royal Bank of Scotland (1991), a następnie w 1996 roku głównym dyrektorem działu Royal Bank’s Invoice Finance. Przed przyjazdem do Polski w 1999 roku, Kelly pełnił także funkcję dyrektora operacyjnego w oddziale opieki zdrowotnej Norwich Union (Aviva) w Wielkiej Brytanii. Po przybyciu do Polski zakładał, a następnie prowadził dział Ubezpieczeń na Życie Norwich Union, jako Country Manager na Polskę, najpierw dla Norwich Union, a następnie zarządzał działem sprzedaży ubezpieczeń na życie i emerytalnych w Sampo of Finland. Kelly rozpoczął pracę w Euromark Polska SA jako konsultant, asystując w przygotowaniach do debiutu giełdowego w 2005 roku. Po debiucie na GPW został przewodniczącym Rady Nadzorczej, którą to funkcję pełnił do sierpnia 2008 roku. 25 sierpnia 2008 roku Rada Nadzorcza spółki mianowała go wiceprezesem zarządu.

Marek Feruga prezesem Grupy Muszkieterów

O

A

d lutego br. na czele Grupy Muszkieterów w Polsce stanął Marek Feruga, który objął stanowisko prezesa. Feruga zastąpił na tym stanowisku Jacquesa Schuberta – prezesa Grupy od 2006 roku, który będzie kontynuować karierę w strukturach centralnych we Francji. Feruga ostatnio sprawował funkcję członka zarządu ITM Polska, spółki reprezentującej Grupę Muszkieterów w Polsce oraz prezesa Fundacji Muszkieterów.  Dołączył do Grupy Muszkieterów w  1999 roku jako właściciel sklepu Intermarché w Ostrowie Wielkopolskim. Trzy lata później uruchomił drugi market pod tym szyldem w tym samym mieście, a w 2008 roku kolejny w Ostrzeszowie. Ponadto w ramach obowiązków na rzecz Grupy, Feruga odpowiadał dotychczas za działania komunikacyjne oraz rekrutację nowych właścicieli sklepów. Jest absolwentem Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie i szkoły handlowej – l’ École du Commerce w Paryżu. 

o działu powierzchni handlowych firmy King Sturge powróciła z urlopu macierzyńskiego jego dyrektor – Agnieszka Michalczewska. Dodatkowo ze względu na zwiększającą się liczbę zleceń dotyczących centrów oraz parków handlowych, istniejący zespół został wzmocniony przez Marka Barnes’a (Equity Partner) oraz Dominica Bouvet (Surveyor) ze środkowoeuropejskiego działu powierzchni handlowych. Mark Barnes, Equity Partner, ma ponad 24-letnie doświadczenie w branży. Karierę zawodową rozpoczął w firmie King & Co w 1985 roku. Od 1999 roku specjalizuje się w sektorze nieruchomości handlowych. W 2007 roku został szefem działu nieruchomości handlowych w Europie Środkowej i Wschodniej, gdzie zajmował się projektami w Rumuni, Bułgarii, Serbii oraz Chorwacji. Dominic Bouvet ma pięcioletnie doświadczenie na rynku nieruchomości komercyjnych. Trzy lata temu został rzeczoznawcą od wyceny nieruchomości. W  ciągu ostatnich dwóch lat, współpracował Markiem Barnes’em przy dużych projektach w Europie południowo-wschodniej. Agnieszka Michalczewska ma prawie 10-letnie doświadczenie w sektorze nieruchomości handlowych. Swoją karierę rozpoczęła w firmie Maxon, następnie pracowała w DTZ. Była również szefem działu najmu w Blue City. W marcu 2006 roku została szefową działu najmu powierzchni handlowych w King Sturge.

Nowy zespół ds. komercjalizacji w Libra Project

F

irma Libra Project rozpoczęła proces komercjalizacji trzech galerii, które planuje wybudować Dariusz Miłek. W nowym zespole odpowiedzialnym za wynajem powierzchni znajdują się: Iwona Pękalska, Mariusz Kowalczyk i Tomasz Jopkiewicz. Będą prowadzili komercjalizację Galerii Korona Kielce w Kielcach, Galerii Warmińskiej w Olsztynie oraz Galerii Goplana w Lesznie.

Sidor nie jest prezesem Szame

J

ózef Sidor złożył rezygnację z funkcji prezesa spółki Szame zależnej od Zakładów Dziewiarskich Mewa. Nowym prezesem został Józef Kiszka, wiceprezes Mewy. Ponadto Piotr Bielawski, dyrektor finansowy Mewy, został prokurentem Szame. Józef Kiszka z Zakładami Dziewiarskimi Mewa jest związany od 1994 roku. Zaczynał jako dyrektor ekonomiczny. Wcześniej przez 15 lat pracował w Fabryce Maszyn w Janowie Lubelskim – zakładzie Huty Stalowa Wola. Przed przejściem do Mewy był tam dyrektorem finansowym. 

47 THECITY


CONTENTS

Investors are already preparing commercial projects beside planned roads and highways

Commerce will leave the town INVESTMENTS Commerce will leave the town Investors are already preparing commercial projects beside planned roads and highways �������������������������48

In the next five years, the wave of commercial investments is to be expected in Poland. All that thanks to the fact that, after a period of stagnation, the government accelerated the implementation of the road construction program. Soon, space for new large projects will be available

LET’S TALK ABOUT... The real chance to change Dziekoński: we would like to lower the level of investment risk �����������������51 FACE TO FACE The more roads, the more opportunities At least 20 new retail parks will be built in Poland by Helical Poland�����������54 TENANTS Butik strategy Agnieszka Adamkiewicz: Butik may have even the network of over 300 stores in Poland�����������������56 TENANTS A seven year plan Marcin Ochnik: nearly 100 stores until 2017 ���������������58 NEWS �������������������������������������60

D

uring last 30 months, contracts for the construction of 1225 km of trunk roads, including 601 km of highways and 624 km of expressways, bypasses and major road reconstructions have been signed. A good example of what may be the effect of acceleration of the development of the road infrastructure, that had been announced by the Polish government, are such investments as the giant “Europa Centralna” Retail Park which will rise right by the three-level interchange in the Sośnica district of Gliwice or “Centrum dla Domu” which is being constructed by the international expressway from Warsaw to Katowice. Thanks to new road which mean better access, investors, developers or chains will gain hundreds of thousands of hectares of valuable land for investments. Together with the further kilometres of bypasses, highways and expressways, one should expect the dynamic development of concepts such as retail parks, specialised centres or sales centres.

Find your spot

The effect of traffic solutions has direct impact on commerce. Warsaw Underground is an example. Its development has contributed to the emergence of new commercial locations which, up till now, were treated as remote or hardly accessible. As Karina Kreja, the analytic from CB Richard Ellie Poland, points out, the Wilenska Commercial Centre in Warsaw will undoubtedly get stronger when the station of the second line of the underground will be opened in vicinity.

TH EC ITY48

However, the sole location is not the only determinant of success. Let’s look at the Panorama centre in the Warsaw’s district of Mokotów. It is one of the earliest commercial galleries to be opened in Warsaw and one that used to be the most popular. Now, even the immediate neighbourhood of the Siekierkowska Route is not very helpful to Panorama. The location is, undeniably, the most important factor determining the success of every real estate investment. – Retail is highly variable, the popularity of the given centre is influenced not only buy the surrounding infrastructure – stresses Karina Kreja. – In the case of centres that are located in cities, apart from the road access, the possibility of reaching the via public transport means or on foot is very important – she adds. The development of highways and motorways will make commuting easier. The network will cover nearly the entire country. It will make certain locations that previously had not seemed particularly valuable, more attractive. Teresa Pieczonka, the Senior Consultant in the renting of commercial space department at Jones Lang LaSalle believes, that if the investments that had been announced by the government are carried out, they will allow for creation of large commercial projects not within city centres but close to cities. Moreover, reduced costs of real estates will enable creation of larger, often thematic, concepts which will be directed to a specific group of customers. More alert investors had already purchased land by the planned roads few years ago. There


iNVESTMENTS are also those that will be able to expand the already existing facilities thanks to the roads’ reconstruction. According to some specialists, the last months of ‘the crisis’ as well as the ‘satiation’ of the biggest cities with commercial areas has caused more than ten months long slow-down in the development of commercial real estate market. However, the planned road investments that are to be finalised in years 2012-2014 will open new cheaper land for investments. The upcoming economic recovery will, within five years, result in the next boom on the Polish market.

Leaving the city limits

The development of the road infrastructure planned for the coming years will give rise to trend for commerce in suburban areas. In the opinion of Katarzyna Michnikowska, a Senior Analyst at Cushman & Wakefield, the investments in the areas beside the planned roads and highways are already in the preparation stage. – For some time we have been observing the process of purchase of land for commercial purposes by the highway junctions close to the biggest cities. It is happening in municipalities that are at the advanced stage of planning procedures – says Michnikowska. Investors are interested in municipalities that plan large-areas commerce (over 2 thousand sqm.) along roads. For both big centres with regional function and retail parks, the location at junctions of main roads leading out of the city is the essential starting point to be taken into account already in the initial phase of design analysis and at the stage of acquiring the parcel. By contrast, while location by the existing and planned roads leading out of the city is obvious, looking for location by the planned roads carries additional risk. The development of the road infrastructure is facing many problems at both planning, acquiring land and funding stages. Karina Kreja points out that most of the road projects is prepared with a significant delay. It happens that eventually their implementation does not take place. For example A 5 that had been built for nearly 10 years. From the perspective of trade it is several epochs. The planned development of road infrastructure has considerably lower effect on the decisions about the location of inner-city facilities. CB Analyst Richard Ellis  stresses, that roads leading out of the city have an important part at the planning stage, but more important than the individual road investments is the location of the given lot in relation to the entire local transportation system, namely its broadly understood accessibility. Agnieszka Drucis of Parkridge Retail indicates that, if new housing estates appear at the outskirts of towns, the commerce will follow. Suburban and downtown commerce are complementary typologies. The creation of suburban locations where the retail parks dominate, will not cause the commerce departure from the city centres, but it can cause the change of its profile. In a few years, it might be difficult to buy bulky goods, such as kitchen appliances, in the city centre. Last year, difficulties in funds obtaining slowed down the creation of new commercial facilities. It inhibited the formation of the tendency towards building centres that

The development of the road infrastructure planned for the coming years will give rise to trend for commerce in suburban areas

would be remote from the main centres of residence of a potential customer. Nevertheless, this is the main course of development. – Real estates that are designed for commercial purpose are considered at the outskirts of the biggest and medium-sized cities as well as in places where the infrastructure provides the very large group of potential customers. Such concepts had already appeared, for instance near Warsaw. Janki, with an extensive offer of furnishing or the outlet concept in Piaseczno are examples – explains Teresa Pieczonka of Jones Lang LaSalle.

Who builds by highways? 

Jonathan Tinker, the director of Helical Polska states that all the projects of his company are located beside the planned or recently finished high-speed traffic roads and highways. – For each of our three projects, we handed over substantial amounts to support the development of the road infrastructure.

Road investments in Poland Currently, in Poland, we have 1319 km high-speed traffic roads, including 837 km highways and 482 km of expressways. Since the 16th of November 2007 500 km of trunk roads, including 166 km highways and 334 km of expressways, bypasses and reconstructed roads has been delivered to use. 41 tendering procedures (10 invitations to tender announced in 2008 and 31 announced in 2009) is undergoing the tender procedure. During last 30 months, contracts for the construction of 1225 km of trunk roads, including 601 km of highways and 624 km of expressways, bypasses and major road reconstructions have been signed. The contract has been signed for the construction of 253 km of highways in a traditional way and 348 km in the Public – Private Partnership. Currently, 777 km of trunk roads, including 317 km of highways are being constructed and reconstructed in the Public – Private Partnership . 256 km of expressways and 109 km of bypasses are being constructed.

49 THECITY


iNVESTMENTS The retail park “Europa Centralna” will be built by Helical Poland next to the A1 / A4 highways intersection which is to be created in Sosnica. The intersection will connect Germany, Ukraine and the Scandivian countries with the Czech Republic and Slovakia. The location (the junction in the middle of Europe) and the area of 90 thousand sqm. will make it the biggest integrated park in the central Europe. At the fist stage, about 67 thousand sqm will be constructed. The next stage of the expansion of the object will increase it by a further 20 thousand sqm. Castorama and Carrefour will be the main tenants, but there will be also a large group of brands that will debut on the Polish market The project includes over 100 modules to be rented, which are divides into three sections such as: construction and furniture section, clothing collections section and the restaurants area. Preparatory work at the construction site are already underway, and the realisation of the major contract will begin in autumn 2009. The total cost of the investment in the first phase of the project will be about 130 million euro. Another interesting object is “Centrum dla Domu” which is being constructed by the international expressway from Warsaw to Katowice. Sybil Europe is responsible for this project. The investment will cover 25 thousand sqm. and will be designed for companies related with the interior design. The centre is supposed to be the biggest specialised facility of this type in Central and Eastern Europe. The area of Inflow of the customers can provide 7 million people visiting the centre every year. The scheduled date for opening of the facility is August 2010. Another retail parks will be built in Poland by the Ikea Group which launched the first phase of the massive project Port Łódź Retail Park in the autumn last year. The construction of the whole complex is estimated to cost 200 million euro. Nearly 40 million of this amount has been issued for the construction of Ikea store (over 33 thousand sqm.) and about 10 million has been issued for the reconstruction of the local road infrastructure and a tram loop surrounding the centre. Park with 200 stores, service and gastronomic points will be delivered to use in the spring 2010. Ikea intends to built its retail parks in, among others, Czestochowa, Lublin and Swilcza near Rzeszow, where a complex with area of about 110 thousand sqm. will be created for the total amount of 500 million zlotys. The centre will be located along the trunk road No. 4, on more than 50 hectares of land. Currently, the Swedish retailer posses eight commercial facilities in Poland. In November last year, the Parkridge Retail developer acquired a financial investor. The amount of 50 million euro for the construction of four Focus Park retail parks will be provided by a private investment fund from Luxemburg. The forward-funding contract type is the base of the cooperation with the investor. Facilities in Wloclawek – 6,4 thousand sqm. GLA, Lublin – 9,4 thousand sqm. GLA, Tarnow – 8 thousand sqm. GLA and Jelenia Gora – 16,7 thousand sqm. GLA. The total value of projects is 50 mln euro. The first quarter of 2010 will witness the launching of the construction of Focus Park in Wloclawek, which will have 6,5 thousand sqm. of commercial space. The investor plans five buildings for rent. The investment will be situated by

the main route connecting Wloclawek with Torun and Bydgosz. The next project in line is the Focus Park in Lublin, which construction will start in the spring 2010. New investments will be located in the towns over 50 thousand citizens.

New concepts, new forms

The development of the road infrastructure may stimulate the development of new commercial forms. However, according to Katarzyna Michnikowska of Cushman & Wakefield, the pace of their development will depend not only on the development of the infrastructure, but also on the availability of land for the large-areas commerce, on the state of the commercial market, which will specify the profile of potential tenants and on possible changes in consumers behaviour. Agnieszka Drucis predicts that new commercial centres will be constructed by new road junctions and at the intersections of busy routes. There is a possibility that additional features, connected with fields such as hotels or entertainment will be planed there in a widely expanded range. – It will be something like new city centres for suburban areas – explains the representative of Parkridge Retail. Such projects have an enormous potential. They can develop in the process of concentration

Janusz Piechociński,

Vice-Chairman of the Parliamentary Committee on Infrastructure, Member of the PSL Road investments open up a new area for investment. However, they must be thoroughly considered. The point is that situations like the one on the access roads to Warsaw, where, in the mid 90’s, the owners of the hypermarket chains have bought out the best land for investments, must not take place. A good example of how infrastructure investments affect the initiation of new areas for investments is the bypass of Warsaw. It allowed such places as Mszczonow and Grojec to became locations of powerful logistics parks. At the same time, one should remember that these investments should be located so that they won’t accumulate additional traffic. Infrastructure investments may take commercial facilities to the outskirts of cities, but one must remember that there is certain risk involved. A good example is Lodz, where the investments, including the commercial facilities appeared in former industrial areas, away from the city centre. This led to the disastrous situation for the most exclusive part of the city i.e. Piotrowska street. It was partially caused by the appearance of few big commercial galleries and large-area chains. All of this requires a change of thinking on the side of local government. Such negative events must be avoided. Otherwise various quarters of the city will wither in favour of the recently revitalised ones. To avoid this, the spatial development plans and supporting infrastructure plans must clearly define the place for different types of investments, including commercial facilities.

TH EC ITY50

of different types of complementary commerce, e.g. by placing new large-area facility beside an already existing hypermarket with a commercial gallery. For Karina Kreja of  CB Richard Ellis it seems natural that many existing and proven commercial locations, which are well situated and have an easy access from both city centres and suburbs, will turn into retail parks. In the wider context, the development and roads or general development of infrastructure in cities that organise Euro 2012 will influence their economic situation, their structure and the size of the labour market. This will have an effect on the purchasing capabilities of residents and, in turn, will be reflected by the form of commercial centres. According to Colliers International Poland analysts, despite very attractive prices of lands for investments in 2008 and 2009, the uncertain situation on the Polish market and difficulties in obtaining investment credits caused the stagnation on the market. Only distinct deals were concluded. Colliers specialists argue that one reason for this situation is the fact that developers are delaying plans to buy new land for commercial investments or limit the scale of the projects due to the limited number of sites on which objects larger than 2 thousand sqm. can be built. When making decisions concerning the purchase, investors will pay more attention to the location, the price and the capability to absorb the supply of the given area by the local market. Adopting these assumptions, the developers will focus their attention on smaller projects or on larger projects that will be divided into several stages in major cities.

Transitional phase

While the roads are constructed, existing facilities may suffer from transport difficulties. However, in the longer perspective, existing commercial centres will evolve to be more competitive when compared to emerging facilities. If the transport improves, some young people may choose areas located outside the city as residential areas. It will change the age structure in the city itself and make the existing centres adapt to the needs of the dominant age group of customers. Jonathan Tinker also points out that some older projects that were well-localised, may require redesigning and reconstruction to suit the requirements of the changing market. The city is an organism in which all elements are constantly transforming and the commercial buildings are specifically susceptible to changes. It is the task of the owners and managers of commercial centres to constantly monitor the broadly understood market environment of the centre and adapting the offer to changing needs of both customers and clients of these objects. On the mature markets, there is a need for various types of distribution channels of goods. – There is place for commerce along the main commercial roads as well as for downtown commercial centres and retail parks or sales centres – enumerates Katarzyna Michnikowska. Certainly, the development of the road and transport infrastructure has positive influence on the real estate market. Developers are intensely watching the plans of the government. Will they be carried out according to the schedule this time?  n


let’s talk about...

Dziekoński: we would like to lower the level of investment risk

The real chance to change

About how to simplify investment procedures and modify the law on the town planning and spacial development we talk to Olgierd Dziekoński, the ViceMinister of Infrastructure

 After over two years, the real chance

to modify the law on the town planning and spacial development has emerged. The new law is supposed to make the investors’ lives easier. When will the project be submitted for debate to the parliament? The draft of the law is waiting for the Committee of the Cabinet of Ministers to be approved. Then, it will be considered by the Ministers and after being accepted, the draft will be considered by the Cabinet and then it will be sent to the Sejm. Because the proposed modification is quite substantial, maybe we will have to set up a special subcommittee which would cooperate closely with various circles of professionals and organizations.

 When in the most optimistic scenario

the law can be approved by parliament? Everything depends on how fast the Polish Constitutional Tribunal (TK) will proceed with the formal motion on building law submitted by the President. Some elements of the building law on planning and spacial development are connected with the amendment of building law that has already been forwarded to TK. Further proceedings related to the law will not go ahead until the Constitutional Tribunal makes a statement and presents its stance relating to the formal motion of the President.

 When will the Constitutional Court

debate the presidential motion? Unfortunately, the date has not been set yet. And it is difficult to say when the amendment could become effective.

 Sir, your main goal was to clean the

law of the regulations that restrain investors and you wanted also to simplify investment processes as much as possible. Apart from the changes that will be implemented during subcommittee meetings and Parliament sessions, will the current version of the law meet all expectations? Rationalization of the investment process is one of many objectives of the draft. This law was drawn up after being broadly discussed and consulted with various social groups, and it is not only the result of a standard procedure of gathering opinions of different social partners, but also it is the effect of discussions carried out during 16 regional meetings in which all interested parties took part. After those regional consultations, we got around 700 motions and remarks which helped us to improve the earlier version of the draft. The contents of the draft have also been consulted with the European Committee, particularly with the General Directorate for Environment. And thanks to all these actions – in our opinion

very beneficial to investors – the draft allows to combine proceedings on environment and localization and include them into investment procedure. This combination of environment proceedings, which is based on the law on environment impact evaluation, including localization proceedings, which most often is carried out on the basis of the law on planning and spacial development scheme, eliminates time consuming process that would otherwise occur because we would have to do those things separately. Second, we minimise the risk of starting the investment because the investor has the information on environment much earlier. Third, we do not have to get another decisions and every decision can be appealed, which on the other hand prolongs the administration process. This unification of the proceedings has content-related values – it improves the quality of the process in preparing the investment motion, and also is very beneficial to administration proceedings – instead of two, we have only one decision on environment and localization.

 What other solutions proposed and

included in the draft do you think are very important for the investors? It is important that we harmonize the procedure on localization of public use investment

51 THECITY


let’s talk about... Within 60 days the investor must receive the decision on building requirements. If he does not get it, the commune must pay for every day of delay PLN 500

with other procedures. Meanwhile, according to the currently binding law, if the investor does not have a planning scheme for a given site, two procedures may be harnessed, one on the localization of public use building and another one for the decision on building requirements. I’ll give an example. When we are building a residential district, the road which is a public use investment, is already included in the scope of decision on building requirements. Today, a separate decision should be issued for the road and another one for the houses. Why the change is so important ? Because in order to build that road, which is going to be used by all citizens, we can buy out and expropriate the land on which the road is to be constructed. And this is very important for the investor, because he is not left with the problem, but we show what tasks are handled by the public government and what belongs to the competence of private entrepreneur.

 There is also the concept of the Na-

tional Urban Regulations. This is the third substantial element of the law – implementing National Urban Regulations and Local Urban Regulations. The first will define the standard of development in case there is no local planning scheme and no local urban regulations. This is important for the investor, because in the investment process not only time is important but also confidence that we can complete the investment. This proposal makes the investment risks highly improbable. Besides, there is a clause in the draft which states that the issued decision approving the urban planning of the investment – in case there is no local planning scheme – if appealed, and then overruled 18 months after having been approved, will not have any effect on the ongoing investment process.

 So somebedy can say that the wrong

decision can be kept effective? It bears some risk for which the public government must be held responsible. Let’s assume that it was the investor that has made some kind of a mistake, but the public administration within 18 months have not managed to verify the ap-

plication and procedures. We would have to agree that it was public administration’s mistake, and not private entrepreneur’s. We cannot penalise the entrepreneur for sluggishness on the side of public administration workers.

 You are also planning some changes in

appeal procedures. Yes. This is another matter concerning the timescale for speeding up the process of fixing the mistakes. We are proposing to eliminate from the appeal procedure the stage in which appeals are sent to Local Government Appeal Committees. We would like the appeals from administration decisions to be considered by the same body, which made the wrong decision – but the appeal must be analysed with participation of the Committee on Architecture and Urban Development. Transparency protects public interest. The body decides once again. And the final decision must be made within 30 days, if the time overruns the local government is fined for every day of the delay. Next ,the court considers the investor’s concerns or other party’s, but the court should set the date for the hearing not later than within 6 months’ time. Everything means that the process of considering the case should be quick and that preparation should be based on content related issues and deeper knowledge. The process must also contain public debate and consultations. The principle of transparency gives the chance of discovering potential conflicts at the earliest possible investment stage. This is also beneficial to the investor – it costs more to halt the investment in the middle of realization, than delaying construction launch for public consultations reasons. The risk should be eliminated as early as possible, not at the very end of the investment. This aspect is connected with another our proposal – to make procedures and local building requirements and direction in which spatial development moves more predictable in terms of spatial development recommendations. It is important to give the investor some room for movement already at the stage when he talks to the commune in relation to requirements that investment must meet on a given plot of land. We are talking here about a so called form

TH EC ITY52

Olgierd Roman Dziekoński was born on

September 8, 1950 in Włocławek. In 1975 he graduated from Wrocław Institute of Technology, Faculty of Architecture. Until 1984 he worked as an assisstant in the Spatial Planning Institute at Warsaw Institute of Technology. Between 1990 and 1994 and in the years 1999 – 2000, the Vice-President of Warszawa, and Undersecretary of State in the Ministry of Regional Development and Construction in the years 20002001. Since November 22, 2007, the Undersecretary of State in the Ministry of Infrastructure.

of building contract, which says that for example if as a part of investment some garages must be built, it is not necessary to built them on this given plot of land, the investor may build the garages as a public use investment, which will serve better him as well as the local community. We don’t want a unilateral change, such a change that in the case of investment is beneficial only to one party. It is important that the draft be used in order to better develop the land and decrease the risk and eliminate potential social conflicts.

 Now some practice. We have the am-

mended law, and I am the investor and would like to build the shopping centre in Toruń, I go to the local government, lodge the applications and then what? It depends whether we have the local planning and spatial development scheme, which defines what building can be built and where.


 Maybe let’s go back to the proce-

dure. If the investor has been awarded the approved urban realization plan, he makes a construction design. We await the decision by the Polish Constitutional Tribunal on the amendment of building law. We have drawn up two plans. In the first one, the design would only be registered, but if it must meet the requirement of having the evaluation on the impact on environment, the design must be submitted to environment ruling and must obtain the building permit.

 Why did you decide to choose this

„urbanrealization plan”? The acceptation procedure of the urban realization plan is for the commune and the investor more effective and efficient, and for local community it is more transparent procedure giving them more influence on the final outcome. In a sense, we can say that the urban realizaton plans are closer to the people, but do not eliminate all problems and issues, which can become the content of the local planning ans spatial development schemes. These are two different planning and spatial development tools – effective when used in different ways.

 There are some concerns that the

If we have it, we know what is included in the document and how the investor can fit into the requirements outlined by it. If everything is ok, he starts the investment, if not, he appeals to change the plan, or resigns from the investment in this location and starts looking for another one. If it comes to changing the plan, we proposed easier and shorter procedures in terms of less important issues such as the height of the building or building density. Also in the case of „normal” change of the planning scheme, thanks to more accurate procedures and blending some tasks in the planning system, we have slashed 70-80 days from the period needed to complete the whole process. Under current law, the process lasts 320 days, our draft refers only to 250 days. If the local area does not have the planning scheme, we use urban realization plan. An investor submits a simple initial application. And this document must be considered within 30 days. If not, penalty is being added to every day of delay automatically. After placing the initial application the inves-

tor must receive the answer to the question – can he build his investment at a given site? If yes, the public body asks him to submit urban realization plan, so the layout how the investment will look likein the scale 1:500, together with visualisation and evaluation of impact on environment (if necessary). The urban realization plan will be made public and if there are some remarks or motions , the administratvie proceedings are carried out. Then a negative or positive decision is made, depending on the remarks and reservations. It must be noted, however, that the total period in which this procedure can work must not exceed 60 days, including all the agreements. Within 60 days the investor must receive the decision on building requirements. If he does not get it, the commune must pay for every day of delay PLN 500.

 What if there are voices that it is

not enough? I think that it is quite severe penalty, even for only one reason – this penalty has not been included in the commune budget, so somebody must find funds to pay it.

draft gives too much power to the local government which will want to take it to their advantage. May shortening the procedure time be enough in order to eliminate potential pathology? First, we clearly define the investor’s obligations towards the public government. And these have the form of urban agreement or infrastructure agreement relating to technical infrastructure. Second, simultaneously to this law, we are changing other regulations – such as on the collective water supply and sanitation, law on public roads and power supply law. The thing is that we want to minimise a privileged position that the utility companies have in relation to the customers. At the same time we give the local authority good tools to exercise its power over the local area and the investor is more reassured and feels safer. All procedures must be carried out in a transparent way and in predefined period. It all comes down to making the procedures shorter, cutting down on the red tape, eliminating endless delays and preventing the local governments from exercising too much power, and further abuses.

 There are also such suggestions that

the amendment may cause the local governments to abandon work on planning and spatial development altogether. Today, only around 20 percent of the land have such schemes in Poland. If so, I have a quesion. Is the spatial development scheme needed? And my answer is: our goal is not to prepare planning and spatial development schemes for their own sakes, but to provide guarantees, minimise risk for the investors and assure a local community of their possible role in the process of shaping planning and spatial development schemes. If we can execute those assumptions in different ways not only through local development schemes, we should do it.  n

53 THECITY


FACE TO FACE At least 20 new retail parks will be built in Poland by Helical Poland

The more roads, the more opportunities Jonathan Tinker – board member of the Helical Poland is convinced that in the coming years Poland will be the best county in Europe to invest in retail parks. This market has just started growing and its possibilities are endless – he stresses

 How did the crisis changed the Polish

real-estate market? Obviously, the biggest problem in the real estate development is the lack of funding which eventually leads to suspension of many projects. Nevertheless, I believe that the fundamentals of the commercial space market in Poland are very strong. Poles did not reduce their spending on shopping, the economy maintains the pace of growth and, most importantly, the majority of commercial networks did not limit their expansion plans. The crisis verified the market and business operations. Currently, understanding which projects have the biggest chances for realisation is most important for tenants. No one is interested in wasting time for finalising agreements that will never come into force. Thus, shopping chains adapt their development policy to the plans of developers with a solid financial base, who consistently carry out projects. Developers with solid financial base haven’t really felt the impact of the crisis . To justify my opinion I will just recall that our project in Opole started in 2009, when new investments could have been counted on the fingers of one hand. We are starting our main investment in Gliwice in 2010, and so far the only restraint has been the situation of the construction work at the junction of the city.

 You are an optimist. Commercial

chains were strongly affected by the recession and, in many cases, they went bankrupt… On the market, tenants just come and go. Some of them fell into trouble regardless of the crisis. When the British Woolworths had gone bankrupt last year, everyone expected that this is the beginning of the chain reaction. Nothing like that happened.

It is quite similar in Poland. Galeria Centrum fell and it was immediately replaced by Marks&Spencer. If you have a good project which is attractively located, replacing one tenant with another is not a problem. We had such a situation in the Mill Retail Park, when Carpetright withdrew. It was one of the major tenants, however offers from four chains that had been ready to overtake the site came very quickly. For some, the past year was desperate, for others it was a chance to gain the market and use all the opportunities that appeared there. Eventually it was the year 2009 which was rich in many débuts in Poland. TK Maxx is an example. As a developer we have to look forward and adapt to market changes and expectations of customers. The strong fundamentals of the Polish economy are the chance for expansion of further good development projects in the years to come, which in turn will attract foreign investors and chains that so far had not decided to open their shops in this country. I am convinced that in the coming years Poland will remain the best country to make business in the industry which I represent.

 Do you think about the whole real estate market or strictly about retail parks? Poland is the country of huge possibilities for the whole commercial sector and for retail parks developers in particular. The product that is provided on the market by Helical is the result of the development of the road infrastructure. If it is to achieve success it must have the excellent access by road, excellent visibility and good markings as well as a large number of parking spaces. It is also a product connected to the development of residential zones. It is true that the development of housing market slowed down a bit, but looking at Poles who storm shops like

TH EC ITY54

Castorama, Praktiker, Obi or Comfort each weekend, we don’t have any reasons to be afraid. The concept of retail parks has progressed very slowly so far, but now comes the time to speed up. This form is designed to gather all the tenants that attract customers wanting to do the shopping, at one place . I mean the customers that aren’t interested in sightseeing the shopping centre. If they want to buy a carpet, they do not want to cross a considerable distance to their car carrying it.

 There is also the matter of costs…

It is another advantage of this form. We provide shopkeepers with low operating costs. The rental price of the space in a retail park is about half of the price of a site in a gallery. The even more important issue is the low service cost. In our objects it is about. 2 euro for a square meter. In the commercial centres it is about. 25 zlotys or more. The difference is enormous. Retail parks are designed to be the inexpensive commercial space. We do not provide air-conditioning or common areas that are very expensive to maintain, but we provide excellent and inexpensive shopping places. Therefore, both tenants and customers, who can count on the lower prices unaffected by high operating costs, are happy. It is not a coincidence that the retail park sector, in terms of investment, has been the best coping branch of commercial real estates in the Great Britain for 25 years. When we look at it in the context of the number of operating retail parks in Poland, which is not greater than 20, while in Great Britain it is 700, than I know why I’m here. I would need at least few lives just to try to approach to this number. It shows the scale of the investment possibilities.

 Let’s go back to the main Helical’s

project in Poland. Do you have any information on roadwork, when it will be finished and when the construction of Europa Centralna will be able to move? We are in the constant contact with the General Directorate for National Roads and Highways. Still, we have to remember that building of the Gliwice highway junction is a complex and large scale project which value is 800 million zlotys. To some extent we also contribute to the costs of implementing the functions of traffic around the Europa Centralna. Everything indicates that In May this year the roadwork will be finished. As soon as the road construction teams’ machines leave the site, we will start the work. We still carry out tasks connected with the investment’s preparation process. The realistic date of the start of the main construction is September 2010.

 At what stage is the commercialisa-

tion of the investment in Gliwice? Currently we have tenants for about. 50% of the commercial space. However we observe the development of the situation on the market with a dose of curiosity – how will the local shopping habits evolve. Poles are increasingly looking for high quality fashion offer, but at affordable prices. It is, for example, provided by the TK Maxx which debuts in Poland. Thus we wait for further chains that can fulfil these needs, like the


FACE TO FACE Primark that has been so long awaited in Poland. Following this trend, the conception of the tenant mix project in Gliwice has changed. It won’t be another huge gallery with a hypermarket and a retail park. We intend to create a project unique on the scale of Poland, both in terms of commercial offer as well as the architectural concept. concept? It is too early for that, currently we are finetuning last details. We will be able to talk about the specifics in the two months time.

which had been at the level of10 Euro/sqm., has quadrupled. It happened because retail parks of the first generation were mostly occupied by the tenants of the home and interior sector. Around 2000, also fashion chains became interested in these locations. That allowed for creation of the third and fourth generation of retail parks which boasted much more extensive range. In Poland, from the very beginning of this form’s development, we are dealing with the expanded scheme. The fact that such objects have not been created here earlier, gives us the opportunity to gain the best locations. In a way, Poland is a privileged country.

 So maybe you could reveal the chains

 In which direction will the develop-

 Could you reveal the details of this

that will appear inside the object? Right now I can only tell that we intend to gain the best tenants who are already present in Poland as well as to introduce brands for which it will be a debut on this market. Our communication strategy assumes that we will share this information in March when, hopefully, the snow will have melted (laughs).

ment of retail parks follow? I don’t know the answer to this question. In England, parks with leisure areas and fitness clubs have been created, but they didn’t achieve particular success. Tenants preferences will decide about that.

 Let’s talk about the future of Heli-

 Helical gained funding for the invest-

ment in Gliwice in the reality of the crisis of 2009. Was it a difficult task? We are not an anonymous company. In our business activities so far we have cooperated with many financial institutions. We have formidable reputation and interesting project as well, so the bank ready to spend the money showed up. The first stage of investment in Gliwice was realised with the participation of the Aareal Bank. Creating strong relations with banks and investors, which are not disrupted by temporary changes on market has always been our strategy. It applies also in contacts with the tenants. Placing many retail parks is our goal. I will be disappointed if we don’t fulfil at least 20 such investments.

 Will it be as large projects as Europa

Centralna? Probably not. Europa Centralna is a unique project not only on the Polish scale. The strategy of the company assumes realisation of objects from 10 to 50 thousand square meters in medium and small Polish cities, where the typical commercial centres will never appear. There is a large number of cities in Poland that require such objects. Even if they have a DIY shop operating, there is still the potential for the construction of a retail park. The recipe for success is quite simple. We want to build identical objects, in the identical locations, with the identical tenants, maintaining low rental costs. This is why our partners trust us, they know what to expect, they know our development plans and can develop their own strategies for development. It works both ways. We ourselves know their needs for new locations.

 How many object of this type is the

Polish market able to accept? If in England with its population of 60 million people, there currently are about 700 operating, analogically in Poland there is space for 450 retail parks. The market keeps changing and some of these objects are not as successful as they used to be in the days of their glory but it is the natural course of things.

 Will the centres built by your com-

pany hit the sales market? It depends. We observe the increasing number of international investors who successfully create the portfolio of retail parks in the world. They also notice the opportunity for a good deal in Poland. However, they are disappointed because there are no objects that could be overtaken on this far-reaching market. We receive many signals from the funds that would like to be our partners, to buy the objects built by us and entrust their management in our hands. Operating in the process of property development and rental we know best, what are the current needs of tenants and how to dynamically respond to changing market realities.

 Are there any offers from those inter-

ested in buying Europa Centralna from you? There have been several offers. The problem is, however, not whether to sell, but rather how to finance such a large-scale investment that has been divided into a few stages. I assume that we will be involved in the project in Gliwice for at least five years. The reason for which retail parks in Poland are so attractive product in terms of investment is illustrated by the development of the commercial real estate segment in Great Britain. During the last 15 years the rental prices

cal here in Poland. There is one operating project, another is being built in Opole and in Gliwice the preparations to start the construction are underway. Has your company secured further lands for investments? We cannot do everything. We constantly observe the market and look for further investment opportunities. We evaluate our ability of projects implementation at no more than five projects per year. At the moment we are looking for lots with clear land-planning situation, where we could start investments within six months and where it is possible to place a building with an area of between 5 and 20 thousand sqm. We are currently interested in 10 specific locations which we present to our tenants. We have investment possibilities in all major cities in the country. However, because of logistic reasons we concentrate on the southern Poland from Wroclaw to Rzeszow. The more roads and highways will be built, the more opportunities will be there for us. On the other hand we do not intend to speculate whether a road will be constructed by the given lot or not. We purchase only land which has absolutely clear situation. Please observe the plans for building further roads and highways. I am pretty sure you will find us there.

 Have you been thinking about expan-

sion into other Central and Eastern European countries? One day we will certainly think about Ukraine. But this is rather distant future.

 Let’s go back to lands. Was the crisis

a good time for finding new location? According to market data, prices dropped by 30 percent, and there are still no transactions… The prices decrease is very relative. Prices dropped by 30 percent, but from what level? One should pay no more, no less for a lot than it is worth. There are many great locations, but their owners have completely unrealistic requirements, when compared to their market value. Most of them will be very disappointed, especially if another commercial object will appear in the neighbourhood. Thank you very much

55 THECITY


tenants Agnieszka Adamkiewicz: Butik may have even the network of over 300 stores in Poland

Butik strategy

Being the chain of clothing stores investing mainly in high streets, Butik is becoming a major player on the lease market of shopping centres and malls. The crisis of 2009 has presented the company with new opportunities – mainly thanks to taking over locations left by the companies that bankrupted. About 2010 and the company’s plans we talked to Agnieszka Adamkiewicz, chief for Butik development

 How would you describe 2009 in

terms of Butik’s performance? Because several Polish and foreign brands had to leave our market, new opportunities opened for us. We have used the niche and took over some locations in shopping centres. These were shop spaces left in such malls like Galeria Bałtycka, Galeria Graffica in Rzeszów and Pasaż grunwaldzki in Wrocław. In total we launched 15 stores in the best centres in Poland. We are going to continue with this process this year, further developing our brand in the market. At some point, entering the market of shopping centres became for us a natural way for development – more and more such venues star-

ted to be built in smaller towns and we sensed that our customers follow them every year. But as long ago as in 2008, counquering that market would have been virtually impossible, because for many years our stores were located mainly in high streets, and shopping centres administration were very reluctant to negotiate. Now everything has changed. The year 2009 could be described as very good, we started to develop quickly and launched our new image. We changed the store spaces, had several shop closures in locations where standards were low and the actual areas for business were too small, and had also full-blown advertisment campaigns.

TH EC ITY56

 How about the results in the new

locations? Are they becoming profitable quicker than your stores in high streets? For the time being, it is very difficult to describe which stores are more profitable, though surely the future belongs to those in the malls. The specifics of sales in shopping centres is quite different than those of stores located in the streets, and the results show that. The summer time was very successful to our company, contrary to other clothing brands for which the fourth quarter was the most significant. This is the result of the fact that our shops were located mainly in the pedestrian zones. On the other hand, the fact that we move into the shopping centres allows us


tenants  How do you adjust your offer to the

to maintain sales in winter, the period usually quite difficult for us. When you are in the mall, you can stretch your sales over all months of the year.

 What is the difference in the costs of

opening the store in the high street and in the mall? The cost gap used to be huge. In the case of new centres – for some time commercial space was available only in such facilities – we had to make windows, floors, desgining and so on, as a result the cost of the whole investment could increase by 100 percent in comparison to the opening of the store in the street. Today we can get a lot of locations in already existing centres and such investment does not differ much from opening in traditional location. The difference is mainly in lease contracts. The contracts in the malls are usually signed for five years, and those concerning stores in the street for indefinite time. This allows a tenant to resign if it turns out that the shop has become unprofitable.

 Everything seems to be so easy.

Meanwhile the tenants in shopping centres are complaining about having some sort of conflicts with administrators... This is individual matter. There are companies who use gentleman’s agreements, but there are also others who use more radical agreements with stringent provisions. Currently we are talking with a company that offered us a location in Toruń, due to the fact that the current tenant got sick. No so long ago, a representative of one of the centres called us by himself and offered to lower our lease in his centre. So we have some positive experience.

165 Butik stores Trend & Fashion Group, the owner of Butik Your New Style, is a Polish company that was built by means of its own capital. The first Butik store appeared in 2001 in KDT in Plac Defilad in Warszawa. In the years between 2001-2003 several stores a year were established. Since the beginning of 2004 with 15 stores and quite a strong position on the marekt, a significant increase in the number of stores followed at the level of 40 a year. At the end of 2006 the brand already had 130 stores and at the end of 2009 – 165 stores, and the total sales area in Poland reached 12 600 square metres. At that time there were 32 own stores and 128 franchising stores.

Some locations where Butik will open in 2010 n n n n n n n

Galeria Łódzka in Łódź CH Plejada in Sosnowiec CH Auchan Rumia in Rumia CH Platan in Zabrze Galeria Hosso in Szczecinek Galeria Echo in Kielce CH Agora in Bytom

We view our brand in the categories of CCC or Rossmann – these are the brands which attract the masses, have a large number of stores and most of them are extremely popular. Butik is for similar clients.

changes on the market and customers’ expectations? This is the fourth season when we strongly expand our range of goods. A couple companies chose the „ageing method” which basically means that company’s products are being adjusted for the age of its clients. Butik has not opted for such solution. We intend for our company to have products for teenagers, since we are not seeing many competitors on that market. Not many brands on the market are focused on young girls who are looking for T-shirts with Hannah Montana or Micky Mouse images. The brands which could be our direct competitors are partly Orsay or Camaieu, which also focus on the girls, but on the other hand the specifics of these brands are quite different from ours.

 Last year, the new collection was

advertised by the actress Ola Szwed. Who will be the company’s face this year? Recently we have started cooperation with one of the participants of You Can Dance show, I mean here Rafał Kryła-Tito, he will be our second, next to Aleksandra Szwed face of Butik stores. This is a well recognized person and very well perceived by teenagers – our target group. Rafał is developing quite rapidly a chain of dance schools and will authorise Butik’s „dance collection” featuring fashion for girls. It is quite a hassle to find typical clothes for dancing. I think that 2010 and the next years will be quite good years for Butik chain. (KS) Thank you for the interview

 So how many stores of Butik will ap-

pear in 201 and the margin of what results is your company expecting? We have finalised the process of converting franchising system into deposit system. Until recently, we were one of the last companies that worked in an ununified way. The new form allows us to improve our sales due to only such aspects like unifying marketing activities, sales actions or stocking the stores. In 2010, we assume that sales in our current locations will increase by 30 percent in relation to 2009. In 2009 we noted sales increase by 20 percent in comparison to 2008. This year we would like to open around 40 new stores, mainly in shopping malls. We have been in contract negotiations for fifteen locations. Besides we would like to focus on sales management, various training on customer service and analysis.

 These are the plans for this year.

What is your target in terms of the number of stores? There are many cities in which we would like to open our stores. According to our analysis, Butik may have even the network of over 300 stores in Poland. Currently we have 165 outlets.

 Butik opened some stores abroad.

Are you going to continue with the expansion into foreign markets? For this moment we don’t have such plans. We focus on the Polish market, where we are perceived as the brand for everyone, we are associated with good quality and reasonable price.

57 THECITY


Z PERSPEKTYWY NAJEMCY tenants Marcin Ochnik: nearly 100 stores until 2017

A seven year plan

Without take overs, stock exchange, and franchising. Only its own stores and only in the best shopping centres. How the development policy of Ochnik company relates to the market of clothing and leather goods chains of stores we talk to the president of Ochnik Sp. z o.o. Marcin Ochnik

of Ochnik, there are no obstacles to see it. Finally, as it results from the legal form on which basis our company operates, the data is unconfidential.

 The companies that work on such

a large scale like Ochnik, having a stable financial situation, hunt for the chains to take over, and search for the money on the stock-exchange, or invest in franchising system. Maybe one day some of the methods will be used also in your company? In 3 to 5 years’ time we are not planning to get onto the Warsaw Stock Exchange. We concentrate on the development of our own stores. The Ochnik policy does not take into account development of the chain through the take overs of other clothing stores, it is only our brand that interests us most. Currently we are not satisfied with franchising. Out of the 50 stores we run, 48 are owned by us. The remaining two operate on franchising basis, but they were established many years ago and were among the first to be set up. We got convinced that if it is possible, it is worth investing in branded stores. So in the near future we are not planning to develop franchising system.

 So the company will try to look for

 Many clothing chains would rather

foget about the financial results of 2009. Ochnik takes great pride in them... In 2009 the income of Ochnik company increased by 22 percent and reached PLN 42 mln. The net profit was at the level of PLN 2 mln. That increase was natural, connected with the launching new outlets. We opened 10 stores and at the end of last year our network counted 50 stores. This year we are hoping to achieve a several percentage points increase, though the final effect will depend on a couple of aspects such as for example

weather conditions. In our line of business weather influences sales, and the kind of weather in which customer can go out and wear their clothes is our favourite one. If the year has only few such periods, especially at the time when we expect high sales, our financial results suffer immediately.

 In spite of that, only a handful of

clothing companies make their financial data public. It cannot be hidden. I assume that if our competitors would like to know financial results

In 2009 we established Sales Section B2B and this year we are going to continue developing it.

Ochnik online store was launched in October 2009.

TH EC ITY58

the funds abroad... We decided to wait till the end of May this year to make a decision about whether or not we will enter the Ukrainian market. We are still waiting for the first quarter sales results in Poland, besides we are monitoring Ukraine all the time, and there the situation is very unstable. We have already got some experience on the foreign market – so far we have been present in Russia, we have seven stores under Ochnik brand. The risk of operating on the unchartered market is surely very high. We don’t know how the customers over there will respond to our stores. Apart from that we have to obey the regulations that are in given country. We are aware of the fact that the


tenants  Isn’t Ochnik afraid of competition? The market for leather goods stores is insufficient for several players in Poland? This is very difficult market and currently the chains must fight for customers. Every company has its own specifics. The leather itself is a natural product, it is not possible to produce it on massive scale, or dramatically reduce its production costs, quite opposite to textile clothing. Every jacket must be cut by ourselves, we cannot run conveyor belt type production, which would massively reduce the costs. Apart from that, the price of the products we sell makes the market small and limited. We have to bear in ming that the leather goods is not a mass product and is not a staple, such as shoes or shirts. In case of clothers and leather goods the client may find substitutes –  buy a foil bag or one made of another material – cheaper ones. We know however that there are persons who like leather goods who will buy and wear them. Of course there is also the question of trends and collections, but leather goods has been and will be targeted at a specific group of clients, who can afford to buy them.

companies succeeding in a debut on the foreign market today will have a chance to repeat that success it experienced here in Poland.

 How did the crisis affect the Ochnik

business? We have to look at it through the prism of an individual situation of every store. Some were not affected at all, the other ones were. To some extent their location decided about their profitability. But the currency exchange fluctuations turned out to be very unfavourable in terms of importing fabrics and manufacturing our goods. Despite the fact that the whole collection and prototypes bearing Ochnik brand are created in Garwolin, the increase of exchange rates result in the fact that the costs of leather we import goes up. We can add here higher costs connected with manufacturing abroad – some items we produce in Poland, and some are produced by subcontractors in China or Turkey. Effectively, we have to either increase the margin, or the price offered to customers. The margins were lower in 2009, because we decided not to change the prices. In 2010, the situation on the currency market is stabilising and we hope it will remain as such. Anyway, 2009 was a very good time for us, and the company developed to increase its total number of stores to 50. It allowed us to run our company differently if it comes to the scale and costs, which are now at an adequate level to organisational structure we have and the income we generate.

 So how did Ochnik adjust its offer

for the new clients whose wallets got shrunk by the crisis? In spite of the fact that the costs of our buisness were on the increase, the prices of goods in Ochnik stores in 2009 did not change. They were kept at the same level as in 2008. We adopted another strategy – we tried to initiate changes in collections, raising quality, introducing interesting clothes, for example in cooperation with a famous designer Viola Śpiechowicz. Over the stretch of several years, we have been trying to produce classic items, now we have expanded them for collections that pursue the latest trends. Besides we have implemented a special offer for corporate clients and created an online store.

 What is the time needed for an Och-

nik store to become profitable? There is no rule. There are situations in which a given store will never be profitable. There are also cases, on the other hand, where some stores get profitable a lot earlier than we expected. We thing that 2010 will be better time on clothing market than 2009. We wil be able to see after we get the first financial results of this year.

 Ochnik put the stakes on locations

in the shopping centres, but operating in those facilities for many chains became very hard... The increase in the Euro exchange rate causes rent to be pushed up. And due to the fact that Ochnik leases small spaces, it is usually not taken into account by building administrations if it comes down to lowering the rent. We have asked representatives of the facilities to renegotiate the contracts, but we were turned down. We do not feel that we are badly treated by the centres investors, although I cannot say that they help us. All their actions, however, are according to the lease contracts we signed. All our stores are either in shopping centres or the outlet malls. We are present in the best facilities of this type in Poland. Another thing are investments that are being planned or are under construction. We are going to further develop our chain and be present in new, interesting projects.

 How many Ochnik stores can the

Polish market accomodate? We assume that around 90-100 branded stores, so twice as many as we have now. But this number is our target which we are going to execute by 2017. And this is our „seven years plan”.

 Are you going to further develop Over 20 years on the market Ochnik company was established in 1989 by two brothers – Jacek and Cezary Ochnik. The company’s headquarters and the plant are situated in Garwolin, Mazovia Province. The company employs around 300 people, out of whom 120 work in the central office and on the shop floor. The company story started with designing, sewing and selling one jacket. The brothers, copying famous Italian manufacturers focused on building a family business and thanks to producing high quality products they planned to get customers. At first, they based their office in their family house. Starting with the sale of single garment items, the company continuously gained new clients. Several years ago, the brothers were joined by the youngest one – Marcin Ochnik, who took over the duties of the president. Thanks to his sales the chain started to develop rapidly and open new stores of its own brand. Currently, Ochnik is the leader on Polish market in terms of designing and sale of leather goods. Every season the brand offers new collections of jackets, coats, sheepskin coats, furs and a wide range of leather items: purses, suitcases, travel bags, cases, wallets, gloves and belts. The company cooperates with famous Polish designers – Maria Nowińska, Paprocki&Brzozowski and fashion creator Viola Śpiechowicz.

corporate sales? In 2009 we established Sales Section B2B and this year we are going to continue developing it. The persons employed in this unit will deal with sales of our brand products to corporate clients, buisness and institutions. We may create for them special collections of clothes or leather goods f.e. with the logo of given company.

 What expectations do you have in

connction with online sales? Ochnik online store was launched in October 2009. Its offer fully covers the offer available in our brick and mortar stores, but there are items from previous collections that you can buy only by the internet. It took us four months to establish the online store and work out the system to handle it. Because the Ochnik offer is not so big as in the chains of other sectors, our web page could be prepared in no time practically speaking. E-business is developing field. The market for online shopping through the internet is increaseing in Poland quite quickly. Today, clients rather find the companies than the other way around. And the bigger group of Poles, especially younger ones, buy through the internet a lot of things. (KS) Thank you for an interview

59 THECITY


NEWS What’s next with Millenium Hall? The largest entertainment and shopping centre in Podkarpacie region remains one of the most prolonged and delayed commercial investments in Poland. As if it was not enough, court is receiving another documents from various companies asking to declare insolvent the company which was in charge of the investment, Conres

Galeria Myślenice construction launch

I

n April this year, Galeria Myślenice shopping centre is to be launched. The building with the area of 7,7 thousand square metres will have around 60 shops and two restaurants. The centre will have three commercial levels: ground floor (2,9 thousand square metres), first floor (2,7 thousand square metres) and second floor (2,1 thousand square metres). The underground car park will have 300 car spaces. The centre is due to be open on the verge of 1st and 2nd quarters 2011. The commercialisation process for the centre is under way, and Galeria Myślenice Sp. z o.o is the main investor. This company was establiszed in 2007 by physical persons, specifically to build a commercial project.

n World – financial reports

Monnari

Monnari, the company under bankruptcy proceedings, announced the report for the first half of 2009. The group’s income dropped in the period from PLN 112 mln to 104 mln. The company recorded an operating loss that amounted to PLN 56,8 mln (compared to PLN 6,6 mln profit in the same period in 2008) and net loss nearly PLN 82 mln (compared to around PLN 5 mln of profit in the first half of 2008).

B

udpol wants to declare Conres’s bankrupt. Budpol was a subcontractor in charge of the fininshing works. Ryszard Podkulski – a businessman from Rzeszów and co-investor of the project also would like to see Conres bankrupt. – The first creditor estimates his receivables at the amount of PLN 50 mln. The second one at PLN 40 mln – reveals Paweł Janda, chief for insolvency and remedial actions section in V Economic Section of the Regional Court in Rzeszów. Currently, the supervision over the investment is being made by court supervisor who is going to prepare and submit a report on construction process. Based on this, court will decide whether it should announce Conres being bankrupt. Ryszard Podkulski does not exclude the agreement with the second businessman invloved in the construction – Bogdan Pawłowski. – I’m filing for PLN 50 mln, but in reality I invested PLN 60 mln. As fas as I kno, Mr Pawłowski would like to sell the investment, and I do not say no and admit that I am willing to make some concessions – explains.

NG2 10,7 percent

NG2 SA generated sales income at the level of PLN 49,8 mln in January 2010. The result was 10,7 percent higher than in the same period last year – the company announced. As of the end of December 2009, NG2 group had 692 stores.

LPP 13 percent

Consolidated sales income of LPP SA reached PLN 162 mln and the result was lower than income in January 2009 by 13 percent. The estimated gross margin on sales was 47 percent - up by 5 percent

TH EC ITY60

The original plans assumed that Millenium Hall would have been opened by 2007. Then the year 2008 appeared until the financial crisis came about in 2009 and completely halted the investment. The project was to have 90 thousand square metres in total area and 180 stores, instead until today, the construction site is vacant with no signs of any further investment.

in comparison to the month of January last year. The company operates around 800 stores.

Intersport 8,7 percent

Intersport Polska SA announced that the company’s net sales income in January, 2010 was at the level of PLN 34,65 mln and was up by 8,7 percent compared to the same period in 2009. In January, Intersport chain of stores had 28 stores.

Euromark 28,4 percent

Consolidated sales results of GK Euromark in Janu-

ary 2010 reached the level of PLN 14,72 mln up by 28,4 percent in comparison to January last year. In the period between March 2009 and January 2010, consolidated sales results amounted to PLN 103,57 mln. The sales results of Euromark Polska SA in January this year reached PLN 13,9 mln and the amount was up by 46,2 percent compared to January last year. In the period from March 2009 and January 2010, the sales results reached PLN 81,68 mln up by 10,8 percent.

Wojas

An increase by 53,6 percent of consolidated income recorded Wojas SA in January 2010, com-


NEWS Rank Progress closer to IPO

R

Helical starts to build commercial centre The construction works of the one of the largest commercial parks in Europe will start this spring. The centre will be named Europa Centralna and the costs of the investment are estimated to reach PLN 130 mln

T

he complex will be erected on 26 hectars of land between Pszczyńska Street and A1 motorway. Preparation works started alrleady last year, and were conducted simultaneously to the construction of a motorway junction. Now the investor – Helical Poland is waiting for road works to finish at the junction. The investment process will last for around 12 months. The opening of the centre is scheduled for completion in the middle of 2011. Despite there is plenty of time, the chains and different brands already stand in a long queue to developer’s office, which is in charge of Europa Centralna construction works. And it is thanks to

pared to January 2009. The total income reached the level of over PLN 7 bln. As the company informed in an announcement, the increase in sales was the result of enlarged number of retail outlets, as well as an increase in sales in the group of comparable stores. Wojas has around 100 stores in its chain.

Ochnik 20 percent

The income of clothing and leathery goods – Ochnik company increasedin 2009 by 22 percent reaching the total amount of PLN 42 mln. The company recorded in that time PLN 2 mln in profit.

the centre’s locations. The companies are assured of their good investment because the centre is situated in a very good location at the intersection of the two motorways, and surrounding area is densely populated. According to estimations, over 3,2 mln people live less than an hour away from the future centre. – The extent of interest on the side of potential tenants show the fact that we have commercialised over half area intended for leasing. Among the tenants there are such as: Castorama, Rossmann and Media Expert, and negotiations with other companies are underway – points out Gołębiowska.

At the end of 2009, the chain of stores consisted of 48 own brand stores and 2 partnership stores.

Biedronka 30 percent

In 2009, Biedronka recorded 29,8 percent increase in sales reaching the level of over PLN 16,06 bln in income. Like-for-like sales increased by PLN 8,3 percent. Last year, Biedronka launched 163 stores and at the end of the year had 1466 stores in total. In compliance with the decision issued by The Office of Competition and Consumer Protection, the company had to dispense with 38 stores taken over from Plus chain of stores, and another 18 Biedronka stores were closed due to

ank Progress is making big steps towards its initial public offering at the Warsaw stock exchange. The developer of shopping centres from Legnica placed issuing prospectus in Polish Financial Supervision Authority. Several dozens of milions of złoty, which the company expects to obtain from its debut at the stock exchange are to be used in the next commercial projects. – We are convinced that 2010 will be at least as good as the last year. In the summer we are planning to open the second part of the regional shopping centre that is now under construction Twierdza in Kłodzk, and in autumn Pasaż Grodzki in Jelenia Góra – says Jan Mroczko, president of the board in Rank Progress SA. The company’s plans for the nearest future look impressive indeed. Among the plans there is for example a construction of Galeria Świdnicka, which is to be erected at the site formerly occupied by Zakład Elektrotechniki Motoryzacyjnej. According to the projects prepared, the centre will have the total area of over 23 thousand square metres, out of which 15,2 thousand square metres will be designated for shopping. The project will also consist of the car park for around 400 cars and the building complex for over 50 stores.

CDI will change PDT’s look

M

ayra Investments, a company controlled by Centrum Development & Investments, is going to rebuild and extend Galeria Centrum building (former PDT) in the centre of Lublin. The investment will be executed in the block between the streets Kapucyńska, Narutowicza, Peowiaków and Kościuszki. The developer applied for special documents that would describe environmental requirements for the new investment. A several floor building is to be erected in front of the shopping centre. Currently the facility has roughly 6,7 thousand square metres, out of which 5,6 thousand are designated for service and shopping.

economic reasons. Jeronimo Martins stores increased its last year’s turnover by 6,1 percent reaching the level of EURO 7,31 bln.

Sales of the whole French group were up by 0,9 percent and amounted to EURO 96,2 bln. Carrefour company has over 300 supermarkets in Poland.

Carrefour 16 percent

Multikino

The sales of Carrefour chain of supermarkets dropped by 16 percent and amounted to EURO 2 bln in 2009. As the Group announced, if the effects of currency exchange fluctuations were eliminatedm, the Polish branch would note an increase by 2,8 percent. The turnover in the last quarter last year was at the level of EURO 625 mln and was down by 2,9 percent than in the same period the year before.

According to initial estimation, Multikino noted income at the level of PLN 300 mln in 2009, a dramatic increase in comparison to 250 mln generated in 2008. Consolidated EBITDA result grew from PLN 45 mln a year before to PLN 50-55 mln. Multikino SA operates over 20 multiplexes in the largest cities. The cinemas have in total 186 screens and seating capacity for 42 thousand film fans.

61 THECITY


NEWS Agora Bytom leased in 70 percent Ten months before the grand opening of CH Agora Bytom, the construction works reached its half way point – the reinforced concrete structure is very close to be completed. The construction works are estimated to cost as much as EUR 90 mln

Libra in possession of the land under Galeria Warmińska

L

A

traditional bunch of flowers that signals the end of construction works will be hung in April. Braaten+Pedersen Plus Partners – an investor of the venture assures that by the middle of September the works on the facades, windows and woodwork will have been completed. In the middle of October all works inside of the building are scheduled to be carried out. The opening ceremony is due in November. The building of five stores with the total commercial area of 25 thousand square metres will house around 120 stores and service shops, as well as delicattessen Społem Znajomy Sklep. – Agora Bytom will combine trade, service, entertainment, dining atmosphere with culture and business – convinces Bożena Fedas-Frączek, director of Braaten+Pedersen Plus Partners.  Nearly 20 percent of shopping area will be occupied by entertainment and relaxation zone. There will be Cinema City with eight viewing theaters, Fantasy Park amusement centre, and a concert hall. On the third floor, there will be around 100 square metres diesgnated for office space. – The commercial offer of Bytom, though quite large in comparison to the

rest of the Śląsk region (430 square metres / 1000 inhabitants), is relatively homogenous. Three shopping centres that already exist in Bytom were constructed in the years 1998 – 2000 and they were the first of such type in the region. All belong to the older generation buildings consisting of a single level shopping centre and a hypermarket -explains Kreja. The city’s potential has been also noticed by the tenants. At this stage of the project already over 70 percent of the area have found their tenants.

CEE RETAIL AWARDS

Leading firms and individuals within the dynamic retail real estate markets of the region will gather to take part in the anticipated celebration on the 11th February 2010, the Intercontinental Warsaw Hotel, Warsaw, Poland. Craig Smith, publisher and founder of EuropaProperty, a leading commercial real estate media firm and organizer of high-impact events and conferences throughout the region, remarks, “I am excited to welcome a sell-out crowd to our second annual Central and Eastern European Retail Real Estate Awards

T

he feedback is very exciting and the competitive nature of the industry is really astounding. The best of the best are represented at this event which has become an industry benchmark”. Market leaders in both activity and pure investment will compete for “Project of the Year” awards in four shop-

ping-centre categories, retail parks, factory outlets and refurbished developments. Projects are rated according to quality of design, building efficiency, quality of location, environmental concerns and commercial success. “Company of the Year” awards will be presented for the leading developer, investor,

TH EC ITY62

ibra Project became a rightful owner of the plots of land at the junction of Sikorskiego and Tuwima Streets in Olsztyn. The investment land was purchased from the University of Warmia and Mazury. The city council of Olsztyn have already passed a resolution on elaboration of the town planning and development scheme. – We are very happy that we managed to finalise the transaction – said Grzegorz Pękalski, President of the Company Libra Project. – We already have the land so we started cooperation on the project with professor Kuryłowicz who will be responsible for the project design. Now, we are waiting for local site plan elaboration and we would like to start the construction in the 3rd or 4th quarter this year – he explains. The interior designing of the centre has been developed in cooperation with the architecture office Bose International. The centre will be constructed on the plot of land of the total area around 50 thousand square metres. In its vicinity, there is a hypermarket Real, RTV/AGD Media Markt shop, and construction materials supermarket Praktiker. Galeria Warmińska will become the largest multifunctional complex in Olsztyn, which will combine trade, service, relaxation and entertainment together. The total area of the two level building will be close to 109 thousand square metres. There will be around 180 stores and service shops located there, as well as a number of coffee shops, restaurants, a bowling centre, fitness club, cinema, and amphitheatre, sports grounds and in winter time an ice rink.

bank, consultant/ letting agent, professional service provider, law firm, project management firm, property management firm, architectural firm and tax & financial adviser in Central and Eastern Europe for activities and accomplishments during 2009. Companies are judged on their overall market contribution, quality of customer services, market innovation, commercial success, leadership and market penetration. “Retailer of the Year” awards will be given to retailers active throughout the region based on their market innovation, expansion, contribution to the market, market share, concept and design, and commercial success. Awards will also be given for “Overall Project of the Year”, “Overall Company of the Year” and “Overall Retailer of the Year” in addition to “Overall Professional of the Year”.


NEWS P R

I

M A R K E T I N G

Ciszewski with Neinvera

O

perating on the commercial real estate market Neinver company began cooperation with Financial Communications Agency Cieszewski. The cooperation concerns corporate PR and communications activities of investments being carried out on the Polish market, including rebuilding railway station in Katowice and construction of Galeria Katowicka. The agency wil also be responsible for consultations in crisis situations, media training and creation of communications strategies. On the side of the agency, the projects will be overseen by Robert Borowicz and Aleksandra Gryciuk.

Komfort chooses Starlink...

T

he second bidding stage for planning and media purchasing for Komfort in 2010 has been completed. The work has been commissioned to Starlink company. The final outcome of the bidding stemmed from effective strategy of media purchases and the amount of discounts offered by Starlink media house with regard to particular television stations and other media.

King Square to be built in Kraków

A

King Square, a shopping and entertainment centre, wil be situated in Powstańcow Wielkoposkich Street in Kraków. The whole complex will consist of three blocks with the total area capacity of 15,5 thousand square metres

C

ustomers who drive will be able to park their vehicles in the car park with over 500 car spaces. The project also includes the 8,5 thousand square metres for warehouses. Each of the building will have two floors above the ground where retail and wholesale stores will be located as well as office rooms and others. Among the tenants there will be: large area supermarket, fashion boutiques, and restaurants. The project investor, King-Skór s.c., is planning to open the centre in the 2nd quarter 2011. The construction works are done by Inter-Bud.

... and Red 8

nother biding has been finalised for providing Komfort with ATL creation. The company selected to service Komfort was Red 8 agency, whose original ideas were highly appreciated. Apart from Red 8, such agencies like Euro RSCG, Tequila Polska and Lumberjacker took part in the bidding process.

C

Tchibo together with Codemedia and Adv.pl

odemedia media house and interactive agency Adv.pl, part of ADV Group have won a tender for providing internet services Tchibo Direct. Codemedia and Adv.pl, which belong to ADV Group will be responsible for activities regarding sales and image of Tchibo Direct online as well as will handle the development of internet store www.tchibo.pl.

Piotr i Paweł in Port Łódź New companies join the group of tenants in the shopping centre Port Łódź. The chain of grocery shops Piotr i Paweł has leased over 3 thousand square metres, and Inditex group leased over 3,2 thousand square metres

C

ushman & Wakefield is in charge of commercialisation of the facility along with the Lease Section Inter IKEA Centre Polska SA. Piotr i Paweł, a chain of supermarkets, has been operating on the Polish market since 1990. Currently, there are 68 stores in 44 cities. The Spanish Inditex Group, the owner of such renowned brands like Zara, Bershka, Pull and Bear or Stradivarius, belongs to the group of the largest clothing manu-

facturers in the world. The group is present in 73 countries with over 4 500 stores. The construction of the shopping centre Port Łódź is scheduled for completion in March 2010. It will be one of the largest commercial complexes in the region. The centre will cover the area of 127 thousand square metres, out of which around 100 thousand square metres destined for leasing. In the surrounding area there live around 1,5 mln potential customers.

63 THECITY


NEWS Bytom Group to open four stores this year

L

ast year Bytom SA conducted a major restructuring of the company and expects better times if it comes to this year. – As a result of restructuring we had to fire unfortunately around 400 people, so aroung 1/3 of the staff, and we closed down production in Wrocław. We deeply believe though that the group is already well organized – says Tomasz Sarapata, President of Bytom. Thanks to significant reduction of costs, the results for the 4th quarter 2009 will be better than for the 3rd quarter last year. – We are expecting at least to have this trend reversed with results, which we could observe from the 4th quarter 2008 and in this sense we treat the results of the 4th quarter of the last year as a success – explains Tomasz Sarapata. – This year – similarly like in the last – we are planning to open another four stores – informs Tomasz Sarapata.

Plaza with Cinema City Plaza Centers, which would like to build a shopping and entertainment center in Chojna district in Lódź, presented a visual model of the project. The company is going to use the historic elements of the old plant

T

he new centre will be named Plaza Łódź, and will be constructed at the premises of former Fakora shops. Plaza would like to put up the centre with over 100 stores, restaurants, service shops and the cinema. We already know that the second Cinema City Multiplex, housing 12 viewing rooms, and 3D technology, will found its place there. Łódź has currently only one Multiplex located in Manufaktura. The whole venture is going to cost around EUR 85 mln. The investor is waiting for the decision on devel-

opment conditions, town planning and development scheme, which is being drawn up by spacial planning and monument protection department in the City Hall of Łódź. – The investment is on the designing stage. We are working on the general concept, and then we will move to the detailed preparation of the project. On the plans, the most impressive and attractive parts of the old buildings will remain, but there is no final decision – explains Agnieszka Cymerman, director of lease section for Plaza Centers.

Shopping centre in „Wyścigi”

T

otalizator Sportowy is planning to rebuild horse racing track at the Warsaw Służew. The new concept of land development encompasses a construction of shopping centre, two hotels, sports hall, aqua park, and entertainment centre. This mixture of sports facilities with commercial, entertainment and hotel functions is going to provide the whole complex with financing. – No horse track in the world, including the British Ascot cannot live only on races – explains Piotr Gawron, a spokesperson for TS. The investment wil cost hundreds of millions of złoty. Totalizator Sportowy will not be able to bear such a large venture. The company announces that without the support of the town hall and the government the chances to execute the project are close to nil.

TH EC ITY64


NEWS P R

I

M A R K E T I N G

Multikino sells ads in Kinoteka

T

his year in February, Multikino marketing office took over sales of advertisment in Kinoteka in Pałac Kultury i Nauki in Warsaw. The operator of multiplexes enlarged its customer portfolio to seven cinemas in the capital. Currently the company’s marketing office provides its service to 24 multiplexes housing 208 screens across Poland.

Focus Media Group the author of Bonarka campaign

Maximus soon facing new competitor – Akropollis

I

In the suburbds of Warsaw, at the exit road from the capital to Poznań, a new retail and wholesale centre will be constructed called Akropollis

T

he project investor – Budohal company announces that the first of four planned halls is scheduled for completion in fall this year. The new facility is expected to draw the attention of the shop keepers who used to work at Dziesięciolecia Stadium, but CH Maximus, which is located at the exit road from Warsaw to Katowice, will compete for these tenants as well. Budohal has already received the building permit and announces that it will go ahead with works as soon as the winter ends. In the first stage, four one floor stores with the mezzanine

will be built. The target commercial capacity is expected to be 120 thousand square metres. The hall are to be divided into shopping places 18 square metres each, with the option to combine the cubicles. Inside of the air conditioned halls there will be restaurants and bars. The level of the rent will be diversified. If the shop keeper for example decides to pay initially PLN 24 thousand, a monthly rent for the square metre will be EUR 10. With the initial payment of PLN 74 thousand, the rent will be as low as only EUR 2 per square metre.

n the second half of January the next advertisement campaign of Bonarka City center in Kraków was launched. The campaign was connected with the centre’s winter sales. The next, third unveiling of the advertisment features „orientation point” of Bonarka – a chimney and a stork which did not want to fly to southern countries because he was waiting for winter sales. Focus Media Group Agency was selected as a designer of the campaign, and planning and media purchases will be handled by Marketing Department of Bonarka City Centre (Małgorzata Szychułda, Beata Świętochowska). PR activities will be run by Open Media Agency PR.

Nike launches new ad

W

ayne Rooney and Fernando Torres are featured in the latest tv commercial of Nike sports brand. The commercial advertises the latest football boots T90 Laser III. The spot, in which Manchester United and Liverpool players took part, lasts 60 seconds.

Claudia Schiffer in Salvatore Ferragamo campaign

S

alvatore Ferragamo creates another advertisment campaign inspired by action movies. Claudia Shiffer became the latest character that appear in the spot advertising spring-summer collection. The model appears in the spot inspired by Alfred Hitchcock’s movie – „A thief in hotel” from 1955. The author of the photographs in Monte Carlo was Mario Testino.

Porto 55 with town planning scheme in hand The development company Sjaelso announces that soon it will apply for the building permit for the construction of Porto 55 shopping centre construction in Elbląg. At the beginning of the year the Town Council passed a resolution on modification of the town planning scheme in the vicinity of Plac Jagiellończyka

I

n accordance with the document, the area at the junction of Nowowiejskiej and Królewieckiej is to be designated for development of shops and service points. – We are really happy with the decision taken by the Town Hall, owing to that fact we can further our investment to the next stage of getting the building permit. We hope that the procedure could be carried out quickly and ef-

fectively so that we could start the construction of the first shopping and entertainment centre in Elbląg. – claims Jan Christensen, President of the Board in Sjaelso. Porto 55 will be located in the city centre. Apart from shops, there will also be service points, dining area, delis, office complex and a fitness club. Mallso Polska will be responsible for commercialisation of the centre.

Beckham and Snoop Dogg for Adidas

D

avid Beckham and Snoop Dogg feature in the latest Adidas commercial. The spot lasts 60 seconds and the backround music features the leading track from Star Wars movies.

B

BRW with new campaign

lack Red White, one of the largest chain of furniture stores, began in February its winter promotion entitled „February 2010”. The company advertises its products with promotion idea that room furnitures, upholstered, dining room and kitchen furniture are cheaper by even 50 percent. In the scope of PR activities the chain cooperates with Genesis PR agency.

65 THECITY


NEWS

Bawełnianka Centre in Bełchatów

Galeria Bawełnianka – the modern entertainment and shopping centre is due to emerge in Bełchatów. The project will be realised at the junction of Sienkiewicza, Krótka, Bawełniana and Pabianicka streets

T

he project has been planned by Bawełnianka Sp zoo investor, and the designing was made by Pallado and Skupin Architekci. Cushman&Wakefield is responsible for leasing. The area of the shopping centre will amount to around 35 000 square metres, out of which 5000 square metres will be intended for the cinema and entertainment complex with bowling, fitness club, coffee shop and restaurants. The people of Bełchatów will have the opportunity to shop in over 150 boutiqes and stores, and the car park will have the space for over 700 cars. At the beginning of this year, the city council passed a resolution on the town planning and development scheme thanks to which it is possible

to construct a schopping centre in this location. The construction works should start in the 3rd quarter of this year. The opening is expected to take place before Euro 2012.

Construction of the centre in Wilanów to start this year

K

nown mainly from residential areas investment, the development company Polnord is carrying out an advanced negotiations on cooperation with the commercial projects construction. – Soon we are going to start the construction of the first stage of the commercial centre in Wilanów. We are making great effort to find a partner for the investment – says Wojciech Ciurzyński, president of Polnord. – We are talking to several entities, but the discussion with only one partner are at an advanced level, and this is large company listed on the stock exchange. In the nearest months, the decision should be made. Our share in the project will be up to 50 percent. – he added. A year and a half ago, the first pieces of information appeared that the shopping centre in Wilanów will be constructed by Polnord and developmnent company Multi Development. According to the concept announced at that time, the new venture was to have around 56 thousand square metres of shopping area, around 19,5 thousand of square metres of dining and entertainment area and around 30 thousand of residential area. The investment was said to be realized by joint-venture company valued at the level of EUR 90 mln.

The steel stands to be replaced by the shopping centre in The Central Station area Around PLN 22 mln will cost renovation of the grand central station in Warsaw, part of the investment actions to be completed by Euro 2012. The modernisation will renew teh facade of the main hall, the allelys around it and also all public spaces inside

T

hanks to the investment in the Central Station, around 3,7 thousand square metres of shopping and entartainment area will be created. The plans aiming at raising the standards and enlargement of the leasing space has been developed by King Surge company. In the central hall, eastern and in the central part of the northern hall, as well as in the western and central part of

the south hall, the biggest and the most impressive commercial area will be built. Smaller shops will be located around the remaining halls in the north, south and west. The commercial and service are will house such stores as: newsagent’s, fast food restaurants, baker’s, florists, tea and coffee shops, confectioner’s. There will of course be a bookstore with multimedia items on offer,

TH EC ITY66

chemist’s, perfumery and souvenir shops. The railway station shopping malls wil consist of stores where customers could buy such things like: flowers, shoes, bags, suitcases, leather goods and toys. There will be separate shops for computer games, electronic appliances and equipment and mobile phones (including mobile telecommunications operators). The passengers will have the opportunity to use various services like: photographs, internet, key duplication service point or shoe repair. There will also be: travel agents’, currency exchange points, money remittance offices, lotto stands and gambling points. The uplifting workds are scheduled to be completed in the middle of 2012. Until 2012 Redan plans to double its income


NEWS N

E

W

Marek Feruga becomes CEO of Grupa Muszkieterów

I

n February, Marek Feruga is to become the president of Grupa Muszkieterów, a company that owns Intermarche and Bricomarche in Poland. Feruga will replace Jacquesa Schuberta – who has been the president of the Group since 2006 and who is going to continue his career in the company’s headquarter in France. Marek Feruga has worked lately as a member of the board for ITM Polska, the company that represents Grupa Muszkieterów in Poland and acted as the President of Fundacja Muszkieterów. He joined Grupa Muszkieterów in 1999 as the owner of Intermarche in Ostrów Wielkopolski. Three years later he launched the second market under the same logo in this town and he opened another one in Ostrzeszów in 2008. Apart from that, as his additional duties performed to the benefit of the Group, Feruga has been responsible for communication activities nd recruitment of the new shop owners. Marek Feruga graduated from AGH University of Science and Technology in Kraków, and also studied at the buisness school in Paris - l’ École du Commerce.

King Sturge makes its commercial area section stronger

A

gnieszka Michalczewska, the director of commercial space section in King Sturge, has returned from maternity leave. In addition to that, due to the increasing number of orders with regard to the centres and commercial parks, the team has been reinforced by new members - Markek Barnes’a (Equity Partner) and Dominic Bouvet (Surveyor) from the Central European section of the commercial space section. Mark Barnes, Equity Partner, has worked in this line of business for 24 years. He started his professional career in King&Co company in 1985. Since 1999, he has specialised in the commercial real estate sector. He acted as the representative of many tenants such as Burger king, KFC, Bass and B & Q, Homebase and Cine UK. In 2007, Mark

A

P

P

O

I

N

T

M

Barnes became the chief of real estate section for Central and Eastern Europe, where he oversaw projects in Romania, Bulgaria, Serbia and Croatia. Dominic Bouvet has a five year experience on the commercial real estate market. Three years ago he became an expert for real estate valuation. In the course of the last two years, he has been closely cooperating with Mark Barnes on large projects in southern and eastern Europe where he handled marketing and lease issues. Agnieszka Michalczewska has been in the real estate sector for nearly 10 years. She started her career in Maxon company, where she worked in DTZ being repsonsible for area lease in several projects of Plaza Centre, as well as Legnicka Centre and Blue City in Warsaw. She was also the chief of lease section in Blue City. In March 2006 she became the chief of commercial area lease section in King Sturge. King Sturge team in Poland offers service in the scope of development, lease and management of around 700 thousand square metres of commercial space. The company’s most important projects are: CH Wzorcownia in Włocławek (22 thousand square metres), Europa Centrala in Gliwice (67 thousand square metres), Galeria Makrum in Bydgoszcz (77 thousand square metres), Galeria Przy Parku in Gorzów Wielkopolski (11 thousand square metres) and Galeria Stalowa in Stalowa Wola (15 square metres ).

New team for commercialisation in Libra Project

L

ibra Project began commercialisation process in three commercial centres that are planned for development by Dariusz Miłek. On the new team, the following people are responsible for leasing : Iwona Pękalska, Mariusz Kowalczyk and Tomasz Jopkiewicz.They will operate commercialisation process of Galeria Korona Kielce in Kielce, Galeria Warmińska in Olsztyn and Galeri Goplana in Leszno. Iwona Pękalska, a graduate of the Institute of English Studies of University of Śląsk, worked for five years for Cefic Polska. Working as a Leasing Department Managera, she was responsible

E

N

T

S

for commercialisation and recommercialisation processes in scuch centres like Arkadia and Wileńska in Warsaw, as well as Turzyn in Szczecin, Borek in Wrocław and Zakopianka in Kraków. She started her own business in Moscow and for a year she worked in the scope of consultancy on the launching and development of Polish brands on the Russian market. In 2006, she took up the post of Lease Department in Manhattan Real Estate Management (Atrium European Real Estate), where she was responsible for supervision of commercialisation and recommercialisation processes of all shopping centres that were in the company’s portfolio at that time (among others Reduta and Targówek in Warsaw, Plejada in Bytom, Copernicus in Toruń, Azur in Rygam, Latvia). For the past four years she has worked as the director in the Management Section for Poland and Baltic states with the portfolio of 19 shopping centres. Mariusz Kowalczyk graduated from Cracow University of Economics, Management Faculty. He started his professional career in Fazer Polska Sp. z o.o., where he worked among others as a director of the central sales area. For ten years he worked for Echo Investment, where he was involved in the commercialisation process of 18 centres: among them were Galaxy in Szczecin, Pasaż Grunwaldzki in Wrocław and i Galeria Echo in Kielce. For the past three years he has occupied the post of the director in commercialisation team of shopping centres, where he has been responsible for the contacts with the largest shopping networks and handled commercialisation processes on all projects in Echo Investment portfolio, including also foreign projects. Tomasz Jopkiewicz, an alumnus of Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej in Lublin, the Faculty of Law and Administration. For the last 11 years of his professional career he has worked for Echo Investment SA where he occupied the post the Manager in Contract Supervision Section and then furthered his career as Senior Leasing Manager where he dealt with commercialisation processes of commercial projects such as Galaxy in Szczecin, Pasaż Grunwaldzki in Wrocław and Galeria Echo in Kielce.

n  World – financial reports

H&M 15 percent

The turnover of H&M Group increased in the past year by 15 percent and reached the level of EUR 88,532 mln. The company also announced that the sales in December 2009 was at the similar level month on month. In 2009, a Swedish clothing company opened 275 stores across the world. 25 unprofitable stores were closed down.

AmRest

In the 4th quarter 2009, the sales income amounted to PLN 486,4 mln, quite at a comparable level to the same period in 2008. In the 4th quarter 2008 alone, the income on sale reached the amount of PLN 488 mln. AmRest forecast shows that the sales income in the whole year of 2009 was PLN 2 016,2 mln and increased by 41 percent in comparison to 2008.

67 THECITY



The City 02-2010 - archiwum