Issuu on Google+

INHOUDELIJKE VERANTWOORDING THEATER NA DE DAM 2013 CONCEPT LANDELIJK 1. Inleiding Het doel van Theater Na de Dam is vanaf de eerste editie op 4 mei 2010 het genereren van een betekenisvolle gebeurtenis op de avond van de Nationale Dodenherdenking. Een gebeurtenis in de vorm van gelijktijdige (muziek)theatervoorstellingen gerelateerd aan de Tweede Wereldoorlog, aanvankelijk in zoveel mogelijk theaters in Amsterdam en sinds 2012 ook in theaters verspreid door het land. Vanaf het begin is erop in gezet dit een nieuw gebruik te laten worden dat op den duur ook door andere theaters en theatermakers wordt opgepikt. Dit doel is de afgelopen vierde editie 2013 wederom bereikt, hetgeen blijkt uit:

1. De vernieuwende en persoonlijke kwaliteit van het nieuwe werk dat in 2013 in opdracht van Theater Na de Dam door verschillende (jonge) makers met verschillende culturele achtergronden is gemaakt en vertoond. 2. Het feit dat vanuit vrijwel alle Nederlandse provincies theaters zich bij het initiatief Theater Na de Dam aansloten, en in Amsterdam meer wijken bij het nieuwe gebruik werden betrokken. 3. De onmiskenbare rol die Theater Na de Dam is gaan spelen in het doorlopende gesprek over herdenken, over de oorlog en hoe die nog steeds doorwerkt in – en dus van betekenis is voor – onze tijd. Uit gesprekken met bestuurders, beleidsmakers, comités en betrokken organisaties over de toekomst van herdenken blijkt dat de waardering voor Theater Na de Dam groot is. In de aanloop naar en tijdens de afgelopen derde editie van Theater Na de Dam 2013 zijn bijna 500 toneelspelers, schrijvers, regisseurs, cabaretiers, zangers, programmeurs, muzikanten, kleinkunstenaars, vertalers, dramaturgen, historici, theaterdirecteuren, figuranten, technici, vrijwilligers, buurtgenoten, publiciteits- en kassamedewerkers en zaalwachten aan de slag gegaan voor een divers en bijzonder theaterprogramma vol prikkelend, ontroerend, voedend en ontregelend theater en reflectie. Een programma dat een geslaagde vervulling bleek van een breed gevoeld verlangen naar verdieping van de jaarlijkse Nationale Dodenherdenking; sommige mensen voor wie herdenken niet vanzelfsprekend is vinden in Theater Na de Dam eindelijk een (nieuwe) vorm. De afgelopen vierde editie liet weer een flinke groei zien in vergelijking met de derde editie. Een aantal cijfers en gegevens op een rijtje:

-

-

-

/1

30 geproduceerde, geprogrammeerde dan wel geïnitieerde (muziek)theatervoorstellingen door de organisatie van Theater Na de Dam: van de piste in Carré tot de Folkingestraat in de oude Joodse buurt van Groningen; van Het Nationale Toneel in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag tot jongeren in de Nieuwe Kolk in Assen. 16 (muziek)theatervoorstellingen zagen als nieuw werk op 4 mei 2013 voor het eerst het theaterlicht, waarvan vele gemaakt en gespeeld door jongeren tussen de 10 en de 30 jaar. ’Ongeveer 2.400 mensen bezochten een van deze speciaal voor Theater Na de Dam gemaakte voorstellingen. 40 voorstellingen in totaal waren op de avond van 4 mei 2013 onder de vlag van Theater Na de Dam bij te wonen, uiteenlopend van nieuw werk in opdracht van Theater Na de Dam tot theaters die met een eigen programma het initiatief omarmden. Van het


-

totale aantal voorstellingen vonden er 16 buiten Amsterdam plaats, onder meer in Maastricht, Den Haag, Groningen, Zwolle, Den Bosch, Utrecht en Haarlem. Het totale aantal toeschouwers dat in het kader van Theater Na de Dam op 4 mei 2013 en de dagen daaromheen een programmaonderdeel van het initiatief Theater Na de Dam bezocht bedroeg bijna 4.000, waarvan ruim 2.500 in Amsterdam.

In de aanloop naar deze vierde editie stelden wij – de organisatie van Theater Na de Dam onszelf de volgende ambities:

1. Het nieuwe gebruik aansluitend aan de Nationale Dodenherdenking moest zich geografisch verder over Nederland verbreiden, zodat er daadwerkelijk sprake zou zijn van een landelijke manifestatie. 2. Meer nadruk moest komen te liggen op het initiëren en ondersteunen van de productie van actueel en/of locatie-gebonden nieuw werk, onder andere gemaakt met en door jongeren. 3. De marketing en communicatie van het initiatief moest een divers publiek in Amsterdam en in den lande bereiken. Deze ambities werden in 2013 voor een groot deel behaald: - Bijna in alle provincies was een programmaonderdeel van Theater Na de Dam te bezoeken; alleen in Zeeland (Vlissingen) en Friesland (Oldeberkoop) gingen op het laatste moment de voorstellingen niet door. Flevoland (Almere of Lelystad) als locatie van Theater Na de Dam is dit jaar niet gelukt, maar dat zal vast en zeker veranderen. - 20 voorstellingen werden nieuw gemaakt en/of gespeeld door mensen met verschillende culturele achtergronden variërend in leeftijd van 10 tot 30 jaar, waarbij vaak verhalen van ouderen over de oorlogstijd of de geschiedenis van een buurt als inspiratie dienden voor jongeren om het vanuit deze tijd en hun perspectief tot theater te maken. De ambitieuze doelstelling om voor afgelopen editie in zoveel mogelijk van de steden met een stadsgezelschap een locatieproject met jongeren van de grond te krijgen is niet behaald, maar de eerste aanzetten (Den Haag, Groningen) zijn veelbelovend. Het nieuwe werk van de jonge theatermakers was origineler en spraakmakender, zie ook de aandacht in media vooraf. - Theater Na de Dam 2013 had veel free publicity en was uitgebreid zichtbaar. De intensieve samenwerking met publiciteitsafdelingen van theaters in Amsterdam en in den lande zorgde voor een groter publieksbereik. De korte uitnodigende filmpjes van makers en spelers leverden op Facebook een buzz op waardoor met name jonger publiek in aanraking kwam met de diverse deelnemers aan Theater Na de Dam. Het blijft daarnaast lastig om een zo kortlopend initiatief dat tegelijkertijd uit zeer diverse voorstellingen en locaties bestaat goed over het voetlicht te brengen. Niettemin is Theater Na de Dam erin geslaagd qua media-aandacht weer een stap verder de komen. Zo schoof door onze inbreng Adriaan van Dis op 2 mei als gast aan bij Pauw en Witteman. Hij vertelde daar op enthousiasmerende wijze over zijn deelname aan en waardering voor Theater Na de Dam en vertelde kort over het initiatief in een ruimer gesprek over de toekomst van herdenken en wie er wel en niet herdacht zou moeten worden op 4 mei. De publieksopkomst bij de editie van 4 mei 2013 en bij de voorstellingen die op 5 mei doorspeelden groeide in absolute zin wederom in vergelijking met de voorgaande editie. Hierbij moet opgemerkt worden dat een deel van het publiek voorstellingen bezocht die door Theater Na de Dam zijn geproduceerd of geïnitieerd; door intensievere samenwerking met theaters en gezelschappen bezoekt ook een deel van het publiek voorstellingen die aan het initiatief Theater Na de Dam deelnemen maar waar Theater Na de Dam geen inkomsten aan ontleent. Een belangrijk aandachtspunt is de zaalbezetting: landelijk werden niet alle voorstellingen goed bezocht; dit komt voor een groot deel omdat het initiatief in veel plaatsen buiten Amsterdam nog nieuw is. In Amsterdam mag het programma niet te groot worden; de voorstellingen worden dan elkaars concurrent en de scherpte van het aanbod neemt dan af. In overleg met samenwerkende theaters moet het aanbod waar nodig worden verkleind. /2


De wederom gegroeide opkomst, de landelijke uitbreiding en met name het succes van de jongerenprojecten stemt ons hoopvol voor de volgende editie 2014 en die van het jubileumjaar 2015. Het toont wat ons betreft aan dat Theater Na de Dam op de avond van Nationale Dodenherdenking als initiatief door theaters, theatermakers en publiek omarmd wordt en dat het aan een breed gevoelde, zelfs landelijke behoefte voldoet. Er is inmiddels werkelijk sprake van een nieuw nationaal gebruik op 4 mei. 2. Het programma van 2013 – impressies Hieronder volgt een korte toelichting op het gerealiseerde programma Theater Na de Dam 2013 aan de hand van een aantal hoogtepunten. Zie voor het gehele uitgebreide programma www.theaternadedam.nl Nieuw werk – speciaal gemaakt in opdracht van Theater Na de Dam; tevens (co)producent > Amsterdam Carré / Talloze namen… / Amsterdamse Toneelschool & Kleinkunstacademie met Helmert Woudenberg, Meral Polat, Marlies Heuer en André van Duin; regie Ruut Weissman – Op verzoek van Theater Na de Dam maakte regisseur en artistiek leider van de ATKA Ruut Weissman met zijn studenten en bijzondere artiesten een eenmalige muziektheatervoorstelling in de piste van Carré. Het project begon met een intensieve studiereis naar Auschwitz waaraan ook de programmeurs van Theater Na de Dam deelnamen, waarna studenten eigen materiaal maakten en dit in de montagevoorstelling naast Helmert Woudenbergs verhaal over zijn NSB-familie werd geplaatst. Het leverde een unieke voorstelling op waarbij niet alleen generaties maar ook uiteenlopende perspectieven op de oorlogsgeschiedenis ten tonele werden gevoerd. Carré wil volgend jaar weer deelnemen aan Theater Na de Dam; daarbij wordt gezocht naar een programma dat nog beter aansluit bij het reguliere Carré programma en publiek, aangezien de opkomst de afgelopen editie enigszins tegenviel. > Groningen Folkingestraat / Aan die komen / Anika Abbing en het Noord Nederlands Toneel – Op verzoek van Theater Na de Dam en in samenwerking met het NNT maakte Anika Abbing samen met een groep tieners uit Groningen en omgeving een theatrale route door de Folkingestraat in de oude Joodse burt van Groningen. Op basis van gesprekken met ouderen die nog de oorlog hebben meegemaakt is materiaal gemaakt in huiskamers, winkels en de synagoge. De hele straat participeerde en familie, vrienden, buurtgenoten en geïnteresseerden behoorden tot het publiek dat in grote getale kwam opdagen. Bijzonder bijvoorbeeld was het moment dat Anika Abbing van familie van een van de geïnterviewde ouderen vernam dat ze nu voor het eerst, na het zien van deze voorstelling, het hele verhaal van hun moeder en oma hebben gehoord. Dergelijke jongerenprojecten, waar jongeren in gesprek gaan met ouderen en op basis daarvan theater maken, zijn nog maar een paar jaar mogelijk. Het is bij uitstek Theater Na de Dam: het slaat een brug tussen de generaties en jongeren kunnen de oorlogsgeschiedenis vanuit hun perspectief vertalen naar deze tijd. > Amsterdam Zuid / Hier was het / begeleiding Bram Huijten – Aansluitend aan de dodenherdenking op de Apollolaan in Amsterdam Zuid vond door de buurt waar voor de oorlog steeds meer Joodse Amsterdammers zich gingen nestelen een theaterroute plaats, gemaakt en gespeeld door een groep Amsterdamse jongeren onder begeleiding van theatermaker en –docent Bram Huijten. Zo’n 120 man liep in groepjes langs bijzondere plekken waar de tieners als gids een anekdote vertelden, waar een dagboekfragment als monoloog werd gespeeld of een lied werd gezongen. Buurtgenoten hielpen mee in de voorbereiding en het buurtcomité zegde haar medewerking volledig toe. In de fotocollages zijn foto’s van dit bijzondere project te zien; volgend jaar zullen in meer buurten in Amsterdam Zuid dergelijke routes plaatsvinden gemaakt en gespeeld door jongeren. > Amsterdam JC Volta / Bij anderen thuis / Hanna Timmers – Voor deze vierde editie wilde jongerencentrum Volta in de Spaarndammerbuurt in Amsterdam weer deelnemen met een /3


theatrale route, maar nu in huiskamers in de buurt, waarbij gesprekken met ouderen over de thuissituatie tijden de oorlog als uitgangspunt dienden. Buurtgenoten stelden hun huis ter beschikking en hielpen mee als vrijwilliger met de logistiek en productie. Het resultaat was wederom bijzonder. Een bezoeker mailde na afloop: “Ontroerend vond ik het. We waren bij iemand (een huiskamer waarin een jongere speelde, red) die vertelde over de omzwervingen door Nederland, een jongetje. En de meneer zelf was daarbij ook aanwezig. Dus dan komt het heel dichtbij”. In de bijlagen treft u impressies aan en links naar korte videoreportages op YouTube. JC Volta wil volgend jaar weer deelnemen.

> Amsterdam Frascati / Ararat / Sadettin Kirmiziyüz – Speciaal op verzoek van Theater Na de Dam en met facilitaire ondersteuning van Productiehuis Frascati maakte Sadettin Kirmiziyüz voor de tweede keer een korte persoonlijke vertelling. Uitgangspunt vormde de vraag hoe het toch kon dat hij, zoon van Turkse ouders en kleinzoon van grootouders die nog over de Armeense genocide konden vertellen, meer wist van de Tweede Wereldoorlog dan van zijn eigen culturele geschiedenis. Wat volgde was een gevaarlijk onderzoek in de slangenkuil die dit onderwerp is; de voorstelling was risicovol, door de vergelijkingen met de Shoa confronterend en tegelijkertijd vol humor en lef – zoals hij die al eerder met succes maakte over zijn moeder, vader en broer en zijn Turkse achtergrond. In de aanloop naar Theater Na de Dam besteedde landelijke pers aandacht aan Sadettins gewaagde onderneming, de voorstelling speelde 4 keer in Frascati (zie knipselmap in de bijlage). > Amsterdam Bellevue / In Bad / De Hollanders met Adriaan van Dis – Theater Na de Dam vroeg acteurscollectief De Hollanders om samen met Adriaan van Dis een eenmalige voorstelling te maken voor 4 mei. De ontmoeting tussen generaties en tussen de herinnering aan de oorlog hier in Nederland en die in Nederlands-Indië, die veel minder bekend is, vormde het uitgangspunt van de voorstelling. Nieuwe teksten werden geschreven, oorlogsliteratuur van Adriaan van Dis werd uitgeplozen en nieuwe muziek werd geschreven. Een volle zaal in Bellevue was getuige van deze bijzondere en ontroerende ontmoeting. De Hollanders willen graag voor de volgende editie van Theater Na de Dam een nieuwe voorstelling maken. > Den Haag Koninklijke Schouwburg / De Wannseeconferentie / Het Nationaal Toneel – Speciaal voor 4 mei en op verzoek van Theater Na de Dam haakte het Nationaal Toneel aan bij het initiatief met een theatraal geënsceneerde lezing van het stuk de Wannseeconferentie van Paul Mommertz in de vertaling van Tom Kleijn en in de regie van Johan Doesburg. Bijna het voltallige ensemble (Mark Rietman, Stefan de Walle, Hans Croiset, Jaap Spijkers, Jeroen Spitzenberger e.a.) las voor een goed gevulde schouwburg het stuk gebaseerd op de notulen van Adolf Eichmann die aanwezig was bij deze beruchte conferentie waar een eindoplossing (Endlösung) werd gezocht op het Jodenvraagstuk. Het Nationaal Toneel wil volgende editie weer deelnemen aan Theater Na de Dam. > Assen de Nieuwe Kolk / Verzet me / Theatergroep NiznO – Jongerentheatergroep NiznO maakt al jaren in Drenthe speciaal voor Bevrijdingsdag een voorstelling, maar wilde dit jaar aanhaken bij het initiatief Theater Na de Dam en iets eenmaligs maken voor de avond van de Nationale Dodenherdenking. Het resultaat werd een voorstelling over jongeren die vertellen over de oorlog en zo in de geschiedenis belanden; over verzet, identiteit en vrijheid. > Den Haag Theater aan ’t Spui / Sophie Scholl / Segbroek en Koorenhuis Theaterplan klas 4 – Theatermaker Stephanie Hermes deelde aan de organisatie van Theater Na de Dam mee dat de jongeren waar zij mee werkte graag een voorstelling over de Tweede Wereldoorlog wilden maken. Theater Na de Dam nodigde hen uit om dit nieuwe werk – een voorstelling over Sophie Scholl en de verzetsgroep Die weisse Rose – op 4 mei in de studio van Theater aan het Spui te spelen. Door de hoge publieksopkomst moest er op het laatste moment naar een grotere studio uitgeweken worden. /4


Hernemingen (selectie) – geprogrammeerd door Theater Na de Dam in theaters in Amsterdam > Amsterdamse Stadschouwburg / Al mijn zonen / Toneelgroep Amsterdam – Herneming van het stuk van Arthur Miller over een Amerikaanse familie die genadeloos ontwaakt uit de nadagen van de oorlog. Toneelgroep Amsterdam heeft de herneming van dit stuk speciaal in het kader van Theater Na de Dam rondom 4 mei gepland. > Utrecht Theater Kikker / Montyn / Yorick Zwart – Op verzoek van Theater Na de Dam wilde Theater Kikker ook deelnemen aan het initiatief. In de grote zaal werd een herneming van de indringende monoloog Montyn van Yorick Zwart geprogrammeerd naar het gelijknamige boek van Dirk Ayelt Kooiman over de jonge puber die zich aansluit bij de Jeugdstorm en in de oorlog met de Duitsers aan het Oostfront meevecht. > Amsterdam Frascati / The International Criminal Court / Gintersdorfer & Klassen en Frascati Productions – Speciaal voor Theater Na de Dam programmeerde Frascati i.s.m. Theater Na de Dam de internationaal toerende voorstelling over het internationaal strafhof in Den Haag, de vervolging van de Ivoriaanse president Gbagbo en het na de Tweede Wereldoorlog ontstane internationaal recht. In het randprogramma vonden voor 4 mei ook debatten plaats met politici, juristen, kunstenaars en theatermakers. > Den Haag Theater aan het Spui / Bent / Kevin Hassing, Michiel Bakker en regie Gerardjan Rijnders – In de aanloop naar 4 mei speelde deze voor Theater Na de Dam 2011 gemaakte voorstelling over de vervolging van homoseksuelen in een aantal kleine zalen door Nederland, met op 4 mei met Theater Na de Dam in Den Haag. 5 mei speelde Bent in Podium Mozaïek in Amsterdam West.

Randprogramma > Amsterdam De Balie / Gesprek voor de Dam / Die oorlog is zó jaren ‘40 – Theater Na de Dam organiseerde voor het tweede jaar samen met de Balie en onder voorzitterschap van Felix Rottenberg aan de vooravond van de herdenking op 3 mei een bijeenkomst ter reflectie op de huidige betekenis van de Tweede Wereldoorlog en hoe deze geschiedenis op persoonlijk niveau doorwerkt in onze huidige levens. De gasten waren vier schrijvers en denkers bij wie de oorlog op de een of andere manier terugkeert in hun werk: Huub Oosterhuis, Theodor Holman, Jessica Durlacher en Jessica Meijer. Toneelspelers van Maatschappij Discordia en ’t Barre Land lazen korte fragmenten van de toneelteksten Leedvermaak, Rijgdraad en Simon van Judith Herzberg. Volgend jaar vindt weer op 3 mei in de Balie een Gesprek Voor de Dam plaats, ditmaal met een expliciet politieke insteek. > Amsterdam Toneel Grote Zaal Stadschouwburg / Nacht Na de Dam – Na afloop van alle voorstellingen in Amsterdam was voor het publiek gelegenheid om onder het genot van een drankje na te praten in het nachtcafé op het toneel van de Grote Zaal. Daar werden tussen 23.30 uur op 4 mei en 1.30 uur 5 mei korte muzikale en poëtische optredens verzorgd door gerenommeerde artiesten als Freek de Jonge, Meral Polat, Chris Nietvelt, Theo Nijland, Marjolijn van Heemstra, George Groot, Hans Dagelet en Esther Apituley. Een gedenkwaardige kwalitatieve afsluiting van Dodenherdenking en een mooi begin van Bevrijdingsdag. Volgend jaar op 4 mei vindt op hetzelfde podium weer Nacht Na de Dam plaats, dan met de première van een nieuw speciaal voor 4 mei geschreven lied. 3. Communicatie 2013 Theater Na de Dam 2013 was uitgebreid zichtbaar. De doorwerking van het herkenbare beeldmerk (huisontwerper Herman van Bostelen) in affiches, folder, flyers en advertenties kreeg een /5


opfrisbeurt om het grote aanbod aan voorstellingen binnen Theater Na de Dam beter te presenteren aan het potentiële publiek. Communiceren over Theater Na de Dam is een spagaat: enerzijds wil je het initiatief in het algemeen zo goed mogelijk communiceren, anderzijds zou je het liefst over elke voorstelling afzonderlijk uitgebreid verhaal houden. Elk jaar lopen we hier tegenaan. We hebben dat deze editie grotendeels weten te ondervangen door de marketingmedewerkers van de deelnemende theaters en makers tijdens een bijeenkomst uitgebreid bij te praten over Theater Na de Dam en hun rol als deel van het geheel. Dat deed de onderlinge relaties veel goed en leidde tot een gezonde verdeling van de werkzaamheden op het gebied van marketing en communicatie voor de voorstellingen binnen Theater Na de Dam. De onverwachte inhuldiging van de nieuwe koning en de hoeveelheid publiciteit die het in de dagen daaromheen kreeg vormde een ‘barrière’ om tijdig veel exposure in de media te krijgen. Nu volgend jaar Koningsdag een paar dagen eerder plaatsvindt, biedt dat meer ruimte in de week voor Theater Na de Dam. Waarom niet 1 opmerking over de ‘barriere’ die het publicitaire geweld van de inhuldiging bleek op te werpen om tijdig exposure in de media te krijgen? Drukwerk – De verspreiding van het Theater Na de Dam drukwerk is in 2013 verder uitgebreid ten opzichte van voorgaande jaren. Zo kreeg de flyer een nieuwe opzet: een ingenieus gevouwen A3 presenteerde na uitvouwen op de ene zijde in één oogopslag het programma in Amsterdam en op de andere zijde het landelijke programma. Deelnemende theaters in het land hebben allemaal posters en folders verspreid op de eigen locatie en in Amsterdam was Theater Na de Dam zichtbaar in cafés, bij winkeliers, op driehoeksborden, in trams en bussen en op MUPI’s. Qua adverteren hebben we iets ingebonden ten opzichte van eerdere edities vanwege de twijfelachtige resultaten die dat oplevert in termen van kaartverkoop. Online - Theater Na de Dam was online actief met nieuwsbrieven die wekelijks – kort en bondig – hun weg vonden naar de ruim 1.000 abonnees. De website www.theaternadedam.nl die in 2012 is vernieuwd is op een klein aantal verbeteringen na ongewijzigd in gebruik gebleven. Voor de social media strategie hebben we een expert aangetrokken. Dat heeft veel opgeleverd in termen van extra likes op onze Facebook pagina en een grote buzz op social media met een groot divers en jonger publieksbereik. Dat kwam ook door de korte filmpjes van makers en spelers die we via Facebook verspreidden; daardoor werd goed zichtbaar hoeveel mensen en wie er allemaal deelnemen aan Theater Na de Dam. Free publicity – We hebben ingezet op veel free publicity en op dat vlak was de exposure goed. Zowel op radio en TV als in dagbladen en magazines. Voor het eerst zagen we – naast de vele voorbeschouwingen in nationale kranten – ook een mooi aantal recensies achteraf in onder andere Trouw, NRC en Parool. Nationale TV-aandacht op primetime is bij uitstek geschikt om het initiatief landelijke bekendheid te geven; een paar dagen voor afgelopen editie noemde Adriaan van Dis vol overtuiging Theater Na de Dam en zijn deelname bij Pauw & Witteman. Voor komende editie is het zaak om nog meer in contact met redacties van TV-programma’s te komen met als doel nationale TV-exposure. Voor een overzicht van de free publicity zie de knipselmap. Als bijlagen zijn ook de diverse flyers toegevoegd.

4. Organisatie 2013 In 2013 hield Theater Na de Dam het grootste deel van het oorspronkelijke team als freelance /6


medewerkers die zich naast hun fulltime professionele activiteiten in het theaterveld inzetten voor Theater Na de Dam. De professionaliteit, ervaring, gedrevenheid en inhoudelijke betrokkenheid groeit met de jaren en dat geeft een project als Theater Na de Dam een sterk fundament. De basis van het team is sinds de aanloop naar de derde editie ongewijzigd: één zakelijk en tevens productioneel leider (Sanne Boersma), twee programmeurs (Jaïr Stranders en Bo Tarenskeen) en twee marketing- en publiciteitsmedewerkers (Neeltje van Balkom en Elselien Leemhuis). In de aanloop naar de afgelopen editie is als ter ondersteuning een publiciteits- en productiemedewerker aan het team toegevoegd (Inger Stam). In de laatste maand is nog een expert op het gebied van social media voor Theater Na de Dam aan de slag gegaan (Minke Havelaar). Het bestuur is zeer betrokken maar was in tegenstelling tot eerdere edities door de groeiende professionaliteit van de organisatie in de aanloop naar afgelopen editie minder frequent actief werkzaam.. Door de flinke landelijke groei van het programma nam de hoeveelheid werk flink toe; met name voor de programmeurs, die in contact waren met allerlei theaters en theatermakers in den lande over hun deelname, en voor de publiciteitsmedewerkers. Voor een deel is dit ondervangen door de deelnemende theaters eigenaar van het initiatief te laten zijn, waardoor het team van Theater Na de Dam in sommige gevallen niet van begin tot eind het hele proces begeleidde. De taakverdeling en communicatie tussen de afdelingen programma, productie, marketing en financiën verliep goed; niet alleen is er ervaring van eerdere edities, maar ook was een aanzienlijk deel van het programma al eerder bekend, waardoor de werkdruk wat beter verdeeld kon worden.

Dat er al in een eerder stadium meer zicht was op het uiteindelijke programma en op de beschikbare gelden, was wat betreft organisatie de afgelopen editie de grote winst. Desondanks blijft het lastig om in een vroeg stadium het programma rond te krijgen, juist omdat Theater Na de Dam maar één dag duurt en sommige theatermakers en theaters pas in een laat stadium besluiten deel te nemen. De ideeën voor de komende editie worden al deze zomer uitgewerkt teneinde aan het begin van dit najaar al een eerste opzet van het programma te hebben. Verder wil Theater Na de Dam een structurelere relatie met fondsen aangaan, zodat er ook al plannen gemaakt kunnen worden voor het jubileumjaar 2015, 70 jaar bevrijding. Met name spraakmakend nieuw werk, gemaakt door belangwekkende theatermakers en schrijvers, vraagt om een langere aanlooptijd. 5. Financiën 2013 Toelichting op de gerealiseerde begroting/dekking – zie Bijlage. Het voornemen van de afgelopen editie was de fondsenwerving eerder rond te krijgen. Dit is deels gelukt; in het najaar was een aanzienlijk deel van de dekking al rond wat er voor zorgde dat meerdere projecten al in een vroeg stadium in gang konden worden gezet; de gehele dekking was pas rond in de loop van het voorjaar. Dit betekende ook dat de begroting alsnog moest worden bijgesteld wat resulteerde in een gelijkblijvende budget als het jaar ervoor maar met een grotere output. Kosten – Het uiteindelijke budget kon voornamelijk gelijk blijven doordat de samenwerking met de deelnemende theaters dit jaar financieel evenwichtiger was; de kosten voor de producties/programmering werden in bijna alle gevallen gedeeld, waardoor de locatiekosten ten opzichte van vorig jaar naar beneden gingen. De kosten voor communicatie waren constant in vergelijking met vorig jaar en door voorzichtige begroting wellicht procentueel wat aan de lage kant. De honoraria van de freelance medewerkers zijn iets omhoog gegaan, mede omdat het totale programma groter werd en dus meer werk vergde. Inkomsten – De dekking van 2013 was evenwichtig verspreid over vier grote subsidiënten. Wij zijn zeer blij dat het Amsterdams 4 & 5 mei comité onze constante factor hierin is en dat het AFK als uitzondering voor de 4e keer heeft gesubsidieerd. Zonder dergelijke trouwe meerjarige subsidiënten was het nooit gelukt Theater Na de Dam zo snel tot wasdom te brengen. Daarnaast was dit het eerste jaar dat Theater Na de Dam een verbintenis met het V-fonds aanging; deze /7


hopen wij - net als met het VSB-fonds en het Prins Bernhard Cultuurfonds - de komende jaren voort te zetten. NB. De subsidie van het VSB fonds - een garantiesom van € 10.000 - is uiteindelijk niet gebruikt. Kort voor 4 mei werd bekend dat het VSB-fonds ook zou ondersteunen, maar toen was de uiteindelijke begroting en dekking al rond. De recettes zijn lager uitgevallen dan in eerste instantie begroot. Dit heeft volgens ons twee redenen: -

-

Het delen van de kosten met theaters resulteerde ook in het delen van recettes. Waar Theater Na de Dam in 2012 nog regelmatig alle kosten droeg en alle recettes ontving, deelden we dit jaar de kosten en ontvingen een deel van de recettes. Theater Na de Dam 2013 werd in Amsterdam een beetje ondergesneeuwd door inhuldiging. Opgemerkt is dat publiek evenementen moe was en qua financiën gerichter keuzes maakte. Voor Theater Na de Dam blijft het een belangrijk uitgangspunt dat de voorstellingen op de dag van Nationale Dodenherdenking voor een breed en jong publiek toegankelijk blijven; eigen inkomsten verhogen middels recettes is dus door partnerschap met theaters vaak niet mogelijk maar ook onwenselijk.

Voor de komende twee jaren wil Theater Na de Dam een meer een structurele relatie met fondsen aangaan, opdat er ook al plannen in gang gezet kunnen worden voor het jubileumjaar 2015, 70 jaar bevrijding. Spraakmakend en groots nieuw werk, gemaakt door belangwekkende theatermakers en schrijvers, en de geambieerde educatie-trajecten vragen om een langere aanlooptijd. Ook wordt naar 2015 toe het aanboren van andere inkomsten bronnen zoals donaties, particuliere subsidies en sponsoring actiever ingezet. 6. Verbeterpunten met het oog op Theater Na de Dam 2014 Voor de vijfde editie van Theater Na de Dam in 2014 moeten de volgende zaken gerealiseerd worden: Programma: meer jongerenprojecten moeten plaatsvinden in andere steden en meer Amsterdamse buurten, vaak gekoppeld aan lokale herdenkingen. Een gezamenlijke start van al deze projecten met alle makers ter inspiratie en uitwisseling moet nog voor de jaarwisseling plaatsvinden. In Amsterdam moet er een kleiner programma zijn, meer samenwerkingen tussen partners vanuit gezamenlijk belang kan dit bewerkstelligen. Het streven is wederom een nieuwe toneeltekst te laten schrijven dat door meerdere (stads)gezelschappen als theatrale lezing gebracht kan worden op 4 mei. In Carré moet weer een bijzonder muziektheaterprogramma plaatsvinden, nu minder vanuit montage gedacht maar vanuit één of twee bekende artiesten met begeleiding. Aan de makers van nieuw werk zal vanuit Theater Na de Dam een inhoudelijke vraag als inspiratie dienen. Over de hele linie blijven artistieke kwaliteit en de thematische verbinding met de periode van de Tweede Wereldoorlog de norm, waarbij dit laatste criterium steeds ter discussie mag blijven staan. Verder moet de aanzet gemaakt worden voor de bijzondere jubileumvoorstelling in 2015 en in het verlengde daarvan met de twee-jaren opbouw naar 2015 toe. Communicatie: het blijven zoeken naar spraakmakend nieuw werk dat het publieke gesprek aanzwengelt. De theaters moeten meer eigenaar worden. De landelijke programmering moet eerder bekend zijn, want landelijke publiciteit heeft andere dynamiek zoals bijvoorbeeld seizoenbrochures. Het beeldmerk wordt behouden, de website moet een goede opfrisbeurt krijgen en moet meer als platform gaan dienen. Verder meer ‘vrienden’ verkrijgen die via Facebook reclame maken voor Theater Na de Dam. Als laatste is een /8


TV-reportage van bijvoorbeeld de jongerenprojecten en het werkproces daarvan een streven; hiervoor moet tijdig contact opgezocht worden met omroepen/producenten. Organisatie: de werkdruk moet nog beter verdeeld worden. Beter anticiperen op wat komen gaat, eerder aanvragen de deur uit sturen, eerder al de out-line van het programma rondhebben. Verder is het gewenst als team freelancers te blijven werken. Een vast dagdeel waarop ‘kantoor’ gehouden wordt op een locatie vanaf januari/februari moet meer structuur aanbrengen. Theatermakers en theaters moeten nog meer eigenaar gemaakt worden. Financiën: de financiële dekking moet eerder rond zijn. Het zoeken naar meer-jaren verbintenissen met fondsen om te komen tot een duurzamere programmering, communicatiestrategie etc. is van groot belang. Een strategie moet ontwikkeld en uitgevoerd worden om meer en andere financiële bronnen aan te boren: vrienden, bedrijven, legaten, crowdfunding voor specifieke projecten e.d.

/9


Inhoudelijke verantwoording Theater Na de Dam 2013