Page 1

vrijdag

zaterdag

Zeerijp Loppersum

Eenum

Leermens

Wirdum

zondag

Losdorp

Godlinze

Bierum

Oosterwijtwerd erd Krewerd Tjamsweer

Holwierde Marsum

Jukwerd

Uitwierde

Solwerd Appingedam

Biessum Opwierde e Delfzijl

De Proeftuin

1


2


We vieren dit jaar ons tienjarig bestaan. Van vrijdag 25 tot en met zondag 27 mei 2018 geniet je van een weekend lang muziek, theater, poĂŤzie en beeldende kunst. Al slingerend door het wierdenlandschap, (her)ontdek je een uniek stukje Nederland, maar bovenal: je beleeft verrassende optredens in oude Groninger kerkgebouwen! Dit programmaboekje is een handige gids bij je ontdekkingstocht langs de festivallocaties. Nieuw onderdeel dit jaar is de kunstroute, mogelijk gemaakt door het Mondriaanfonds. We leerden talentvolle kunstenaars kennen, die op eigen wijze nieuwe betekenis geven aan de oude Groninger kerken. De kunstprojecten zijn een spannende afwisseling op je festivalprogramma, en vormen samen een aantrekkelijke route. In de variatie aan acts vind je schoonheid, reflectie en confrontatie, passend bij de verschillende kerken. Met deze tiende editie is er alle ruimte voor nuance, twijfel, persoonlijke verhalen, stilte en geborgenheid. Deel je ervaringen en geniet nog even na in De Proeftuin: de ontmoetingsplek in hartje Appingedam. Naast optredens, hebben we hier hapjes, drankjes of een heerlijke maaltijd voor je klaar staan! Stichting Terug naar het begin en Stichting Oude Groninger Kerken.

INHOUD Vrijdag 4 Zaterdag 6 Zondag 28 Kunstroute 22 De Proeftuin 24 Praktische informatie 44 Locaties 45 Colofon 46

theater muziek

ook voor kinderen

BO N

kortingsbon

lezing/poĂŤzie/proza ontdekken 3


Remy van Kesteren, harpist van wereldformaat, speelt opnieuw op Terug naar het begin! Deze keer op de opening, met het collectief Blauwe Uur. Samen toveren ze de Nicolaïkerk om tot een parallelle wereld: licht, video, beeld en muziek komen samen in een reis vol mysterieuze spanning. Een openingsconcert dat je niet wilt missen!

MAX VAN DEN BERG Tien jaar Terug naar het begin, deze mijlpaal verdient een speech! Oudcommissaris van de Koning Max van den Berg heeft er één voorbereid. Voordat het openingsconcert van Remy van Kesteren begint, blikt hij als trouwe bezoeker terug op tien edities. Bovendien is zo’n lustrum een mooie aanleiding om even stil te staan bij de rijkdom van het cultureel erfgoed in Groningen. Zeker op zo’n prachtige plek als de Nicolaikerk. Nicolaïkerk Wijkstraat 32 Appingedam 20.00-21.30 uur

4

vrijdag 25 mei


Schuif tussen 17.00 en 20.00 uur aan bij het openingsdiner. Harrie de Vries van Hoogeland Catering kookt een heerlijk voor- en hoofdgerecht voor je. Groninger mosterdsoep (met of zonder spek), gevolgd door Groninger kippenstoofpot met speltrijst en lentesalade. Of kies voor de vegetarische lentestoofpot met oude Groninger kaas, ook met speltrijst en lentesalade. Voor deelname aan het openingsdiner koop je in de voorverkoop tickets, maar ter plekke zijn er ook lekkere hapjes te verkrijgen. De Proeftuin, achter de NicolaĂŻkerk Wijkstraat 32, Appingedam Aanschuiven tussen 17:00 en 20.00 uur

Hoe open je een tienjarig jubileumeditie? Dat weten rasmuzikanten Marius en Johannes van The Given Horse als geen ander. Speciaal voor de gelegenheid schreven ze een openingslied samen met talenten van IVAK, centrum voor kunst en cultuur in de gemeenten Delfzijl, Appingedam en Loppersum. Tijdens het openingsdiner hoor je het resultaat, met nog veel meer fijne covers! De Proeftuin, achter de NicolaĂŻkerk Wijkstraat 32, Appingedam Tussen 17.00-20.00 uur

vrijdag 25 mei

5


zaterdag

appingedam

omliggende wierdedorpen

10.30 11.30

16.00-17.00

17.00 16.00-20.00

festivalmenu

18.00

Luwten

Kerk Wirdum

Shishani

Kerk Tjamsweer

Allard Medema

Kerk Solwerd

Joenoes Polnaija & Fiona Kelatow

Molukse Kerk

Michiel Borstlap

Centrum Kabzeël

Theater De Steeg

Synagoge

De Mensenbieb

Bibliotheek Appingedam

Academie Minerva & Prins Claus Conservatorium

Henk van Os & Marjoleine De Vos

Nicolaïkerk

11.00 11.45

12.00 12.45

12.00 12.45

12.00 12.45

11.00-13.00

Ontdekkingstocht door de Nicolaïkerk

12.45 13.30

13.15 14.00

13.45 14.30

10.00-18.00

13.15 14.00

13.45 14.30

13.45 14.30

14.30 15.15

15.00 15.45

15.00 15.45

15.30 16.15

15.30 16.15

15.30 16.15

16.45 17.30

16.45 17.30

17.15 18.00

16.00-20.00

15.30 16.00

16.00

Liekes (liefdes)brieven

14.30 15.00

15.00

16.00-20.00

13.30 14.00

12.00-16.00

14.00

lunch & lekkers

13.00

Damster klokkenspel aan de voet van de toren, zie pagina 27

Waai-maar-aan-kaart

12.00

Swoolish Garage

La Panika

9.30-12.00

Project Majalis

09.00-12.00

11.00

koffie & taart

10.00

Mark Sekuur

09.00

10.00 11.00

De Proeftuin

6

19.00

20.00


(De Dikke Dingen)

(De Dikke Dingen)

Kerk Marsum

Het Houten Huis

Kerk Delfzijl

Kapok

Kerk Holwierde

Eva Weerts & Rikus Brederveld

Viaduct Krewerd-Holwierde

Rinnert Veldman

Schuurtje Krewerd

Sjimmie Veenhuis

Kerk Krewerd

Leo Delfgaauw

Dorpshuis Krewerd

Arnold Veeman

Kerk Losdorp

Merlijn Kerkhof & Jaap Jan Steensma

Kerk Godlinze

Koos Buist

Kerk Oosterwijtwerd

Karin Noeken

Kerk Eenum

Cello Octet Amsterdam

Kerk Loppersum

Sander Jorn Vermeulen

7

11.00 11.45

11.30 12.15

12.00 12.45

12.45 13.30

12.45 13.30

10.00-18.00

13.15 14.00

10.00-18.00

10.00-18.00

10.00-18.00

13.45 14.30

13.15 14.00

10.00-18.00

13.45 14.30

14.30 15.15

14.30 15.15

14.30 15.15

15.00 15.45

15.00 15.45

15.30 16.15

15.30 16.15

16.15 17.00

16.45 17.00

17.15 18.00


ONTDEKKINGSTOCHT DOOR DE NICOLAIKERK Met de wonderlijk geschilderde fresco’s én een looppad van houten bruggen over de gewelven van het middenschip, is een rondleiding door de Nicolaikerk al een indrukwekkende ervaring. Hier voegen studenten van Prins Claus Conservatorium en Academie Minerva een extra live-beleving aan toe. Aan de hand van een reeks performances, met de eeuwenoude ruimtelijke sfeer van de kerk als uitgangspunt, nemen aankomende vormgevers en componisten je mee op een sfeervolle, soms meditatieve, soms verrassende ontdekkingstocht. Je beleeft hoe geluid, beeld, tijd en plaats samen een geheel vormen, waarbij ook het beroemde, en onlangs gerestaureerde HinzOrgel niet onbespeeld blijft! Er is plek voor max. 20 personen per tocht Start bij Informatiecaravan De Proeftuin 12.00-12.45 13.45-14.30 15.30-16.15 17.15-18.00

8

zaterdag 26 mei

KLAERBLINCKEND WATER De soberheid van het kerkgebouw in Solwerd doet niet vermoeden dat deze plek ooit een drukbezocht bedevaartsoord was. Van heinde en ver kwamen er mensen voor het zogenoemde ‘klaerblinckend wonderwater’ van Solwerd. Kunstenaar Allard Medema nam dit bijzondere verhaal als uitgangspunt, en maakte van de eenvoudige kerk van Solwerd de plek voor reflectie. Op een vriendelijke en ontwapenende manier nodigt Allard je uit om samen met hem de kracht en schoonheid van klaerblinckend water (en hemelslicht) opnieuw te ervaren. Kerk Solwerd Solwerderweg 5a, Appingedam 10.00 – 18.00


Arnold Veeman, componist, chansonnier en Hogelandster met Surinaamse roots, bespeelt al jaren vele genres binnen de muziekwereld. Waarschijnlijk ken je hem van zijn poëtische Groningstalige luisterliedjes, zoals de prachtige ballad ‘Mien lutje laif’. Verwacht in de kerk van Losdorp dezelfde dromerige, donkere en poëtische sfeer, met af en toe een flinke scheut Surinaamse invloeden: swingend, jazzy, vrolijk en divers. Kerk Losdorp Fraeilemaweg 18 12.00 -12.45 13.45 - 14.30 15.30 - 16.15

STERKE VERHALEN-KAR Bij de kerk van Losdorp staat de Sterke Verhalen-kar, van het geschiedenisplatform De Verhalen van Groningen. Het rijdend kabinet vertelt je op een laagdrempelige manier religieuze ‘wonderverhalen’ uit het Groningse verleden. Te bezoeken van 11.30–16.45 uur

Voor velen is het luisteren naar Canto Ostinato een ontroerende en meditatieve ervaring. De cellisten van Cello Octet Amsterdam zijn al jarenlang fan van dit werk van componist Simeon ten Holt. De schijnbaar kinderlijk eenvoudige melodieën van Simeon ten Holt worden door het octet omgetoverd tot diep ontroerende muziek, passend bij de Petrus en Pauluskerk van Loppersum. De acht topcellisten navigeren je door het stuk, gemeenschappelijk improviserend en voortdurend in contact met elkaar. Kerk Loppersum Kerkpad 1 11.00- 11.45 12.45-13.30 14.30-15.15

RESTAURANT SPOORZICHT LOPPERSUM* Ja hoor. Hij bestaat. De Groningse keuken! Net zoals Groningse gastvrijheid. Proef de sfeer én heerlijke gerechten bij Restaurant Spoorzicht in Loppersum (Molenweg 11). *Gebruik de kortingsbon op de achterkant van dit boekje!

BO N

LENTE IN LOPPERSUM Een markt vol streekproducten, muziek en leuke Lopsters, van 10.00-17.00 uur te bezoeken op het Marktplein! zaterdag 26 mei

9


Leen levende boeken in Bibliotheek Appingedam, dankzij een samenwerking met de Mensenbieb! De Mensenbieb leent mensen uit die je normaal gesproken misschien niet zo snel zou spreken. Denk aan een transgender, veganist, imam of vluchteling. Je leert verhalen kennen die schuilgaan achter een naam, een woord, een gezicht. De ontmoetingen van ongeveer 20 minuten, kunnen je blik verruimen en werelden openen waar je geen weet van hebt. Een mooi initiatief, dat zonder betaling of festivalticket toegankelijk is. De Mensenbieb is mogelijk dankzij een samenwerking tussen Biblionet Groningen en de Leescoalitie in het kader van de campagne Lees met andermans ogen. Bibliotheek Appingedam Professor Cleveringaplein 5 11.00-13.00

10

zaterdag 26 mei

FANTASIEDIEREN-DIERENTUIN Onderweg ontdek je onder het viaduct tussen Krewerd en Holwierde wel een hele magische plek: de fantasiedieren-dierentuin! Normaal gesproken bestaan ze alleen in hoofden van kinderen, maar met behulp van kinderen Ên Eva en Rikus van kunstcollectief De Dikke Dingen zijn de fantasiedieren tot leven gewekt. Wees vooral niet bang om de dieren eens van dichtbij te bekijken, want alle dieren hebben hun eigen verhaal en sommige dieren zijn schuw, dus zullen zich verstoppen‌ Viaduct tussen Krewerd en Holwierde 10.00-18.00


Natuurlijk mag je het duo Van Os (kunstkenner) en De Vos (dichter/ journalist) niet missen op ons tienjarig jubileum. Al vanaf begin af aan zijn ze bij Terug naar het begin betrokken, met inmiddels veel trouwe fans. Op hun gebruikelijke beschouwende, poëtische én razend intelligente wijze weten ze je elke editie opnieuw te raken. Dit keer brengen zij een kunstzinnige kijk op het (Groninger) landschap.

Nicolaïkerk Wijkstraat 32 10.30 - 11.30

DENGAR ‘Dengar’ is Maleis voor ‘luister’. Een intieme lecture-performance over Joenoes Polnaija. Terwijl Joenoes melodieën laat klinken, neemt hij je mee terug de schoolbanken in. We zien gesloten koffers van zijn opa terwijl Joenoes zijn toekomst in Nederland schetst. Van schepen vol specerijen naar stilstaande treinen. Wat betekenen de daden die zijn vader in het verleden heeft verricht vandaag voor Joenoes? Aan de hand van de geschiedenis van Nederland en de Molukken, die van zijn opa en zijn vader, vertelt Joenoes zíjn kant van het verhaal in de Molukse kerk van Appingedam. Dengar is een samenwerking tussen theatermaker Fiona Kelatow en muzikant en acteur Joenoes Polnaija, beide behoren ze tot de derde generatie Molukkers in Nederland. Molukse kerk Harkenrothstraat 2, Appingedam 13.15-14.00 15.00-15.45 16.45-17.30

zaterdag 26 mei

11


WOLK (4+) Wolk is een theatraal stiltemoment in je dag. Te midden van een wollige omgeving kijk en luister je naar het verhaal van Das. Langzaam gaat het licht aan in zijn hoofd, maakt de herrie plaats voor stilte en duwen rustige gedachten de drukte weg. Waar kom je terecht als je een dassenburcht instapt? Trek je sokken wat hoger op, leun achterover en kom zelf ook even tot stilstand. Welke das schuilt er in jou? Regie: Karlijn Benthem - Dramaturgie: Inez de Bruijn - Theatermakers: Meike van den Akker & Jesse van Delft

Wolk wordt aangeboden i.s.m. IVAK, centrum voor kunst en cultuur in de gemeenten Delfzijl, Appingedam en Loppersum. De Centrumkerk in Delfzijl is beschikbaar gesteld door Brandsma De Jong Makelaardij. Entree voor kinderen tot 13 jaar is gratis; ouders betalen € 5,- aan de deur. Ook met een dagkaart (zaterdag) of combinatiekaart ben je van harte welkom! Centrumkerk Delfzijl Kerkstraat 25 11.30-12.15 13.15-14.00 15.00-15.45

DE GERICHTSHOF De Gerichtshof is een prachtige beeldentuin rondom de woonboerderij van beeldhouwer Maarten Burggraaff en Anne-Miek Kaspers. Kom gerust een kijkje nemen in dit ‘buitenatelier’ en aanschouw de tuin, de beelden en het Groningerland vanaf een eeuwenoude wierde tussen Oosterwijtwerd en Eenum. www.steenbeeld.nl De Gerichtshof, Gerichtsweg 2, Eenum

12

zaterdag 26 mei


Op zoek naar een overweldigende en intieme ervaring, neemt Kapok je in de Stefanuskerk mee op avontuur. Met het nieuwe album MIRABEL zijn ze een nieuwe weg ingeslagen. Ze spelen muziek op basis van improvisatie: ritmisch vuurwerk wordt afgewisseld met lange sfeervolle bogen. Naar hartenlust plukken ze uit allerlei genres, als jazz, rock, klassieke en Afrikaanse muziek. Dat moet je live horen en zien! Morris Kliphuis – hoorn, cornet, synthesizer Timon Koomen – gitaar Remco Menting – drums, percussie, vibrafoon Stefanuskerk Holwierde Kerkpad 1 12.45-13.30 14.30-15.15 16.15-17.00

HARTELIJK HOLWIERDE Naast de kerk van Holwierde staat een tent (voorbereid op alle soorten weer!) waar je iets kunt drinken, of kunt deelnemen aan activiteiten die de inwoners voor je in petto hebben.

EEN FAMILIEREÜNIE Karin Noeken heeft een broer. En die broer heeft een hobby. Nee, een passie: hij zoekt naar familiegeschiedenis. Hij vraagt zich af waar we vandaan komen; Karin vraagt zich af wat dat zegt over wie we zijn. Wat kun je leren van je familiegeschiedenis? Wat hebben zij wat jij ook hebt? En wat zegt dit over je? Al gravend in haar familieverleden, maakte ze een spannende voorstelling over erfelijkheid. Dus neem je broer, zus, oom, tante, vader, moeder, opa of oma mee naar de kerk van Eenum. Hier ontdek je hoe verhalen uit het verleden leiden tot nieuwe ontmoetingen, inzichten en ontnuchterende onthullingen. Het is tijd voor een familiereünie! Karin Noeken wordt theatraal, muzikaal bijgestaan door Elenie Wagner en met video door Davey Bakker.

Kerk Eenum Kerkpad 14 13.45-14.30 15.30-16.15 17.15-18.00

zaterdag 26 mei

13


Wat verloren is wordt vergeten, wat vergeten is wordt niet gemist. God wij verheffen u hoog boven onszelf, schrijven u een boek, bouwen u een huis op de wierde, als een schip omgeven door wildernis. We beloven u elke zondag te bezoeken. Liturgie bescherm ons tegen de zondvloed. Maar God blijf alstublieft binnen deze heilige muren, want al het land, de zee, de lucht, de planten en dieren door U zo schoon geschapen komen ons toe. Wij danken U voor ons nieuwe land, onze koeien onze melk en ons vlees. Zie het water stijgt. O heilige koe, heilige boom, heilig land, zijn wij ons gevoel verloren, Vergeten, dat wij de koe, melk, het vlees en land zijn?

In de kerk van Oosterwijtwerd vind je vondsten van een nog onbekend Wadden zeevolk. Geen god boven en geen land onder hun. Zij hebben iets dat wij verloren zijn‌ Kunstenaar Koos Buist weet als geen ander je bewust te maken van het kleine en grote leven dat ons omringt. Geboren en getogen aan de voet van de wierde in Ezinge is zijn interesse in wierden, kerken en algemene geschiedenis van het Groninger land al vroeg begonnen. Hij legt verbanden met culturele en historische aspecten uit de omgeving en geeft de bezoeker een nieuwe kijk op het leven en de dood, de hemel en de aarde.

Mariakerk Oosterwijtwerd Dorpsstraat 29 10.00-18.00 uur

RESTAURANT VELDZICHT* In Oosterwijtwerd (Schoolweg 4) kun je heerlijk eten bij Restaurant Veldzicht: vers, regionaal, veelal biologisch en met livemuziek! *Gebruik de kortingsbon op de achterkant van dit boekje! BON

14

zaterdag 26 mei


Op de zaterdag barst er in De Proeftuin maar liefst drie keer op rij een onweerstaanbaar feest uit! La Panika is een brassband met Franse, Bulgaarse, Macedonische en Belgische muzikanten. Meer dan alleen een brassband is La Panika de oogst van duizend duizelingen en ontmoetingen. Ze gaven al honderden concerten in Europa en Marokko, steevast met tomeloze passie voor de muziek rond de Zwarte Zee. Kom luisteren en laat je verrassen door een diepgewortelde zin voor virtuositeit en gezelligheid, die eigen is aan de dorpsfanfares in de Balkan! De Proeftuin, achter de Nicolaïkerk Wijkstraat 32, Appingedam 13.30-14.00 14.30-15.00 15.30-16.00

KUNST ONDER EEN HEMELS GEWELF Voor het eerst in tien jaar heeft Terug naar het begin een eigen kunstroute: vier eigentijdse kunstenaars hebben zich laten inspireren door vier oude Groninger kerken. Deze nieuwe werken zijn voor Leo Delfgaauw aanleiding voor het verdiepend programma Kunst onder een hemels gewelf. In Dorpshuis Kredo in Krewerd vertelt hij over de ‘hemelse dimensie’ van de beeldende kunst. Aan de hand van talrijke voorbeelden laat Leo Delfgaauw zien dat kunst en kerk al sinds mensenheugenis samengaan én versmelten in de beleving van de plek als een sacrale ruimte: een ruimte voor bezinning op het aardse bestaan onder hemelse grootsheid. Verwacht een fascinerend verhaal over de verbeelding van deze hemelse oneindigheid, die een bijzondere thematiek vormt in zowel oude als moderne kunst. Dr. Leo Delfgaauw is als kunsthistoricus verbonden aan Academie Minerva / Kenniscentrum Kunst & Samenleving. Dorpshuis Kredo Holwierderweg 26, Krewerd 14.30-15.15

zaterdag 26 mei

15


EN ANDER DREIGEND SCHRIJVEN Gewapend met een typemachine, een dosis lustige letters en vol goede minnemoed verbrieft Lieke jouw liefdesboodschappen. Wil je haar, hem of de wereld vertellen wat je op je hart hebt? De lust & liefde verklaren aan je beste vriend, bezette buurvrouw of Jean Pierre Rawie? Zijn de gevoelens er wel, maar de juiste woorden (nog) niet? Schuif in De Proeftuin aan voor een liefdesbrief op bestelling. Klaar terwijl je geniet van warme klanken van Swoolish Garage!

De Proeftuin, achter de NicolaĂŻkerk Wijkstraat 32, Appingedam 16.00-20.00

16

zaterdag 26 mei

In de kerk van Wirdum klinkt de kalme stem van singer-songwriter Thessa Douwstra als een godsgeschenk. Met zachte, bijna fluisterende stem weet ze de luisteraar een liedje binnen te trekken. De stilte regeert in de muziek van LUWTEN. Douwstra maakt zich sterk voor de verlegen mens. Voor degene die het lef heeft sommige dingen niet te durven. Die liever afwacht en op eigen tempo afweegt wat hij of zij zelf wil. Luister ademloos, om daarna met frisse moed je tocht door het Groninger landschap te vervolgen. Kerk Wirdum Kerkeweg 24 13.15-14.00 15.00-15.45 16.45-17.30


WAAI-MAAR-AAN-KAART Start je het festival in De Proeftuin? Waai dan om 10.00 uur even aan bij Sociaal Geograaf Mark Sekuur. In de aanloop naar het festival heeft hij prachtige lievelingsplekken verzameld, getipt door de bewoners zelf. De mooiste, verrassendste of interessantste verhalen kregen een plek op onze festivalplattegrond. Rondom een grote plattegrond, licht Mark enkele pareltjes uit en geeft hij tips hoe je jouw festivalroute nog boeiender maakt. Maar het liefst gaat hij met je in gesprek: welke plekken ontbreken er nog volgens jou? Verzamelpunt: Informatiecaravan De Proeftuin Achter de NicolaĂŻkerk, Wijkstraat 32 in Appingedam 10.00-11.00

Orgel, het woord alleen al lokt bij sommige mensen allergische reacties uit. Toch verdient dit goddelijke kerkinstrument een warm pleidooi. Muziekcriticus Merlijn Kerkhof en schrijver van het veelgeprezen boek Alles begint bij Bach doet dit met humor en geestdrift. Samen met organist Jaap Jan Steensma koos hij het orgel van Godlinze om te laten horen waarom dit instrument het allermooist op aarde is. Ze nemen je mee op ontdekkingstocht, op zoek naar de kracht van muziek, de schoonheid van orgel ĂŠn natuurlijk horen we dan ook Bach! Kerk Godlinze Hoofdweg 36 13.15-14.00 15.00-15.45 16.45-17.30

Deze voorstelling is mogelijk dankzij een bijdrage van M.V.A. Dierckxfonds.

zaterdag 26 mei

17


Zijn nieuwe album Velvet wordt gezien als een nieuw hoogtepunt in zijn reeks indrukwekkende soloalbums. De nummers speelt Michiel op de piano waarop hij heeft leren spelen in zijn jeugd. Deze piano, een Georg Schwechten uit 1912, neemt hij mee naar Terug naar het begin. Het unieke geluid van zijn eerste piano samen met het charismatische spel van Michiel Borstlap maakt dat je dit optreden niet wil missen! Centrum Kabzeël Dijkstraat 77, Appingedam 11.00-11.45 12.45-13.30 14.30-15.15

18

zaterdag 26 mei

Maja Pankovic uit Servië en Marc Martí Gasol uit Spanje ontmoetten elkaar op het Prins Claus Conservatorium. De twee jonge cellisten vormen nu het professionele duo: Project Majalis. Van barok tot klassiek en jazz tot filmmuziek, ze spelen het allemaal vanuit de muziekkoepel!

De Proeftuin Achter de Nicolaïkerk, Wijkstraat 32 9.30-12.00


HET SCHIP NAAR VLOED Het land aan de rand van het water, het water dat gaf en nam. Hoe werd deze natuurkracht ervaren door de mensen die er leefden? In het uitgestrekte landschap van de wierden, waarop bescherming tegen het water werd gezocht, gaat Rinnert Veldman op zoek naar deze beleving. Op een bijzondere locatie in dit door mensen geschapen land, neemt hij je mee in een spannende vertelling uit de oude Groninger sagen, om zo de ervaring te laten herbeleven… Schuurtje Krewerd ter hoogte van Kloosterweg 2 10.00 – 18.00

DOUBLURE Als één van de oudste kerkjes in de provincie, spreekt het kerkje van Marsum misschien wel het meest tot de verbeelding. Het is de ideale plek voor kunstenaar Sander Jorn Vermeulen, die met zijn installaties verborgen verhalen aan het licht brengt: Je voelt aan alles dat de oude kerk al vele gebeurtenissen heeft doorstaan. Verbouwingen, Het Beleg van Delfzijl in de 19e eeuw, de afgravingen rond de wierde en oorlogsschade in WOII. Het is bijna verbazingwekkend dat het oude kerkje ondanks alles stand heeft gehouden. Op verwonderlijke wijze brengt Sander Jorn Vermeulen de zichtbare veranderingen in en om de kerk in beeld, en ontdek je hoe een eeuwigheid je ‘voorgetoverd’ wordt.

Mauritiuskerk Marsum Marsumerweg 12, Appingedam 10.00-18.00

zaterdag 26 mei

19


SEMIO Kunstenaar Sjimmie Veenhuis zoekt in zijn werk een vorm van weerspiegeling, op de manier waarop wij gewend zijn te kijken naar onze omgeving. Hoe zien we de wereld? En hoe snel zijn we gewend aan een verschijningsvorm? De kerk van Krewerd verraste hem door de communicatieve daadkracht van de sacrale beeldelementen, gewelven en schilderingen. Omgeven door historische symbolen, ontdek je hoe Sjimmie hier een nieuwe beeldtaal aan toevoegt. Op speelse wijze reageren tekens van toen en nu op elkaar, op zoek naar nieuwe betekenis.

Mariakerk Krewerd Kerkpad 8 10.00-18.00

Singer-songwriter Shishani verbindt de obscure maar rijke traditie van haar geboorteland Namibië met westerse invloeden. Turkse percussie, West-Afrikaanse kora, Europese cello en Namibische traditie versmelten tot één volstrekt nieuw geluid. Laat je in het Groningse Tjamsweer verrassen door onverwachte harmonieën en ritmes, en de prachtige warme stem van Shishani! Shishani Vranckx (NAM/BE) vocals & guitar

Bence Huzar (HU) cello Debby Korfmacher (DE/NL) mbirakora & vocals

Sjahin During (TR/NL) THEETUIN KREWERD Naast de kerk vind je de prachtige Theetuin, een bijzondere plek met uitzicht over de landerijen, waar je de hele dag terecht kunt om allerlei ambachtelijk lekkers te nuttigen.

20

zaterdag 26 mei

percussion set Kerk Tjamsweer Tjamsweersterweg 21, Appingedam 12.00-12.45 13.45-14.30 15.30-16.15


Vanaf 16.00 uur brengt Swoolish Garage zoete Rock ’n Roll vanuit een vintage Vespa scooter: de Vespaudio. Met een epische collectie platen hoor je in De Proeftuin het complete muzikale spectrum van manisch Mambo en vingerklikkende Calypso tot bonkende Blue Grass, stompende Rock ’n Pop, psychedelische Surf en moddervette Garage grooves. Warme klanken voor een perfecte afsluiting van je festivaldag!

De Proeftuin, achter de Nicolaïkerk Wijkstraat 32 16.00-20.00

WAAROM ZOU IK?! Als tegenhanger van de verontrustende nieuwsberichten over krimp en vergrijzing uit het festivalgebied, maakten de jonge theatermakers van De Steeg de voorstelling Waarom zou ik?!: over waar je vandaan komt en waar je naartoe wilt. Veel jongeren zoeken hun geluk in de grote stad. Maar wat nou als je wilt blijven wonen waar je bent geboren en opgegroeid, waar je iedereen kent, waar je je thuis voelt? Heb je dan geen ambitie, ben je een saaie angsthaas, ben je je vrienden kwijt en maak je nooit meer wat mee? Of ligt het geluk daar waar je hart ligt? Kom naar de synagoge en ontdek hoe een nieuwe generatie hier antwoorden op zoekt. Synagoge Appingedam Broerstraat 6 12.00-12.45 13.45-14.30 15.30-16.15

EEN KAST VOL VERHALEN In de synagoge vind je een bijzondere boekenkast, ontworpen door 212 Fahrenheit, met 56 unieke boeken. Uniek omdat ze persoonlijke verhalen vertellen van vroegere Joods bewoners van Appingedam, verzameld door onderzoeker Benthe van Aalst. zaterdag 26 mei

21


Vier eigentijdse kunstenaars – Sjimmie Veenhuis, Allard Medema, Koos Buist en Sander Vermeulen– hebben zich laten inspireren door vier oude Groninger kerken. De nieuwe werken zijn zowel op zaterdag 26 mei als zondag 27 mei tussen 10.00 en 18.00 uur te bewonderen. Je kunt de kunstroute in z’n geheel volgen, maar afzonderlijk zijn de kunstprojecten ook een leuke variatie op je festivalprogramma! ALLARD MEDEMA – KLAERBLINCKEND WATER Met Allard Medema wordt de eenvoudige kerk van Solwerd dé plek voor reflectie. Op een vriendelijke en ontwapenende manier nodigt hij je uit om samen met hem de kracht en schoonheid van ‘klaerblinckend water’ opnieuw te ervaren. SANDER JORN VERMEULEN – DOUBLURE Als één van de oudste kerkjes in de provincie, spreekt het kerkje van Marsum misschien wel het meest tot de verbeelding. Op verwonderlijke wijze brengt Sander Jorn Vermeulen de zichtbare veranderingen in en om de kerk in beeld, en ontdek je hoe een eeuwigheid je ‘voorgetoverd’ wordt… KOOS BUIST – TERUG NAAR HET WATER Koos Buist weet als geen ander je bewust te maken van het kleine en grote leven dat ons omringt. In de kerk van Oosterwijtwerd vind je vondsten van een nog onbekend Wadden zeevolk. Geen god boven en geen land onder hun. Zij hebben iets dat wij verloren zijn…

KOOST BUIST

Mariakerk Oosterwijtwerd 10.00-18.00 uur

SJIMMIE VEENHUIS Mariakerk Krewerd Kerkpad 8 Krewerd 10.00-18.00

LEO DELFSGAAUW

Dorpshuis Kredo Holwierderweg 26 Krewerd 14.30-15.15

22

Kunstroute


SJIMMIE VEENHUIS – SEMIO Omgeven door historische symbolen, ontdek je hoe Sjimmie in de kerk van Krewerd een nieuwe beeldtaal aan toevoegt. Op speelse wijze reageren tekens van toen en nu op elkaar, op zoek naar nieuwe betekenis… LEO DELFGAAUW – KUNST ONDER EEN HEMELS GEWELF In Dorpshuis Kredo in Krewerd vertelt Leo Delfgaauw over de ‘hemelse dimensie’ van de beeldende kunst. Verwacht een fascinerend verhaal over de verbeelding van deze hemelse oneindigheid, die een bijzondere thematiek vormt in zowel oude als moderne kunst… RINNERT VELDMAN - HET SCHIP NAAR VLOED Het land aan de rand van het water, het water dat gaf en nam. Hoe werd deze natuurkracht ervaren door de mensen die er leefden? Rinnert Veldman neemt je mee in een spannende vertelling uit de oude Groninger sagen, om zo de ervaring te laten herbeleven… EVA WEERTS & RIKUS BREDERVELD - FANTASIEDIEREN-DIERENTUIN Onderweg ontdek je onder het viaduct tussen Krewerd en Holwierde wel een hele magische plek: de fantasiedieren-dierentuin! Normaal gesproken bestaan ze alleen in hoofden van kinderen, maar met behulp van kinderen én Eva en Rikus van kunstcollectief De Dikke Dingen zijn de fantasiedieren tot leven gewekt… Meer informatie over de kunstroute vind je op pagina 45.

SANDER JORN VERMEULEN RINNERT VELDMAN Schuurtje Krewerd kloosterweg 2 10.00-18.00

Mauritiuskerk Marsum Marsumerweg 12, Appingedam 10.00-18.00

ALLARD MEDEMA

Kerk Solwerd Solwerderweg 5a, Appingedam 10.00 – 18.00

EVA WEERTS & RIKUS BREDERVELD Viaduct tussen Krewerd en Holwierde 10.00-18.00

Kunstroute

23


De Nicolaïkerk in hartje Appingedam is de grootste kerk van de Ommelanden. Tijdens Terug naar het begin is het imposante gebouw letterlijk en figuurlijk het middelpunt, met de achtergelegen ‘proeftuin’ als sfeervol festivalhart. Gelegen aan het water is De Proeftuin kleinschalig en intiem: de ideale plek om je dag te beginnen, even te relaxen of af te sluiten. Naast heerlijke hapjes, drankjes en een goeie (avond)maaltijd van Hoogeland Catering en Toffe Koffie, is er op de zaterdag en zondag van alles te beleven. Zie hier een overzicht!

WARM WELKOM Al op de vroege ochtend zorgen we voor een warm welkom. Vanaf 9.00 uur serveert Toffe Koffie in De Proeftuin koffie, thee en taart. Terwijl je bij de Informatiecaravan je ticket verzilvert met een polsbandje, word je toegespeeld door de cellisten van Project Majalis (zaterdag) of saxofoonmuziek van Noota Saxophone Duo (zondag). Zaterdag Project Majalis 10.00-12.00 Zondag Noota Saxophone Duo 10.30-11.45

ONTDEKKINGSTOCHT DOOR DE NICOLAIKERK In de Nicolaikerk nemen aankomende vormgevers en componisten van Academie Minerva en Prins Claus Conservatorium je mee op een sfeervolle ontdekkingstocht. Geluid, beeld, tijd en plaats vormen samen een geheel, waarbij ook het beroemde, en onlangs gerestaureerde Hinz-Orgel niet onbespeeld blijft! Er is plek voor max. 20 personen per tocht Start bij Informatiecaravan De Proeftuin Za. + zo.: 12.00-12.45 / 13.45-14.30 / 15.30-16.15 / 17.15-18.00

24

De Proeftuin


WAAI-MAAR-AAN-KAART Nieuwsgierig welke mooie plekjes je tijdens Terug naar het begin allemaal kunt ontdekken? Waai dan even aan bij Sociaal Geograaf Mark Sekuur. In de aanloop naar het festival heeft hij prachtige lievelingsplekken verzameld, getipt door de bewoners zelf. Rondom een grote plattegrond, licht Mark enkele pareltjes uit.

PROEFTUINFEESTJES Ons tienjarig bestaan laten we niet ongehoord voorbijgaan. Reken op onweerstaanbare Proeftuinfeestjes, met de aanstekelijke zigeuner- en balkanmuziek van La Panika op de zaterdag én het energieke koperkwintet K.O. Brass! op de zondag. Je weet niet wat je meemaakt, dus mis het niet!

Verzamelpunt: Informatiecaravan De Proeftuin, achter de Nicolaïkerk Wijkstraat 32 in Appingedam zaterdag + zondag 10.00-11.00

zaterdag La Panika: 13.30/ 14.30 / 15.30 zondag K.O.Brass: 13.00 / 14.00 / 15.30

TRASH CASH – FIVELINGO APPINGEDAM

De picknicktafels in De Proeftuin zijn gemaakt van hout dat in het productieproces als restmateriaal vrijkwam (Trash Cash), door mensen uit de werk- en leeromgeving van Fivelingo: het werkplein dat passend werk biedt aan mensen met afstand tot de arbeidsmarkt en/of -handicap.

25


SFEERVOLLE AFSLUITING Sluit je festivaldag in stijl af in De Proeftuin. Terwijl je geniet van een heerlijk menu of feestelijke hapjes, draait Swoolish Garage de beste plaatjes uit de goeie ouwe tijd. En wil je iets van je hart? Schuif dan aan bij Liekes (liefdes)brieven: met haar typemachine tovert ze jouw gedachtes om tot een (liefdes)brief. Zo bezorg je jezelf een mooie herinnering aan tien jaar Terug naar het begin! zaterdag + zondag: 16.00 - 20.00

FIETSVERHUUR PARKDIENSTEN EEMSDELTA Terug naar het begin is het allerleukst op de fiets! Dankzij de vakmensen van Parkdiensten Eemsdelta kun je in ons festivalhart De Proeftuin fietsen huren. Het beste is om deze vooraf te bestellen via de ticketshop op www. terugnaarhetbegin.nl. Maar zolang de voorraad strekt, zijn er ook op de dag zelf een aantal fietsen te huur. Openingstijden fietsverhuur: vrijdag: 17.00 – 20.00 zaterdag: 9.00 – 12.00 en 18.00 – 20.00 zondag: 9.00 – 12.00 en 18.00 – 20.00

DE DIKKE DINGEN, GREEN PASSION, VIER VERHUUR De Proeftuin is extra feestelijk aangekleed, dankzij kunstcollectief De Dikke Dingen, studenten van AOC Terra (afdeling Green Passion) en Vier Verhuur! 26

De Proeftuin


KINDERWORKSHOP FANTASIEDIEREN In het Groninger landschap, tussen Holwierde en Krewerd, heeft het kunstcollectief De Dikke Dingen samen met kinderen uit Appingedam, Delfzijl en Loppersum een fantasiedieren-dierentuin gemaakt. Geïnspireerd op deze wonderlijke plek, zijn kinderen op vrijdag 25 mei van harte welkom in Bibliotheek Appingedam: met LEGO, een 3D printer en Kapla wordt hier jouw droomdier tot leven gebracht! Vrijdag 14.00-17.30 en 18.00-20.00

DE GRONINGER ZILVERKAMER In De Groninger Zilverkamer vind je een bijzondere collectie van Gronings zilver vanaf de 17e eeuw tot en met de vroege 20e eeuw. En ter ere van het 100 jarig jubileum van De Ploeg, zie je hier werk tentoongesteld van deze Groninger Kunstkring. Oude Kerkstraat 1 Zaterdag van 11.00 - 16.00 uur.

TOONKUNSTKOOR BEKKER - DIE SCHÖPFUNG Op de zaterdagavond brengen Toonkunstkoor Bekker en het barokorkest The Northern Consort o.l.v. dirigent Geert-Jan van Beijeren Bergen en Henegouwen de uitvoering van Die Schöpfung van Joseph Haydn in de Nicolaikerk van Appingedam. Op vertoon van je ‘dagkaart’ of ‘combinatiekaart’ betaal je slechts € 15,00 in plaats van € 29,50. Ga voor tickets naar www.toonkunstkoorbekker.nl Nicolaikerk, Wijkstraat 32 Zaterdag, 20.00 uur

DAMSTER KLOKKENSPEL EN WINKLER PRINS HARMONIE Aan de voet van de toren van de Nicolaïkerk beleef je op de zaterdagmiddag een uniek concert. Stadsbeiaardier Adolph Rots (van Stichting Damster Klokkenspel) en het schoolorkest Winkler Prins Harmonie werken samen om het festivalpubliek iets nieuws te laten horen. Geniet van dwarsfluiten, klarinetten, saxofoons, trompetten, hoorns, baritons, trombones, tuba's én Damster Klokkenspel!

RONDVAARTBOOT DAMSTERVEER Vanaf het dek van rondvaartboot Damsterveer zie je de hangende keuken letterlijk van een andere kant. Tijdens een tour van ongeveer een uur bekijk je het historische centrum op je gemak vanaf het water. Afvaart is bij de steigers achter de Nicolaikerk, op de volgende tijdstippen: Zaterdag: 13.15 / 14.30 / 16.00 / 17.15 Zondag: 13.30 / 15.00 / 16.30 Kaarten kosten € 5,- en zijn aan boord te verkrijgen

De Proeftuin

27


zondag

appingedam

omliggende wierdedorpen

(open) dienst

12.00 12.45

Kobra Ensemble

Kerk Zeerijp

Karin Noeken

Kerk Eenum

Annelie

Kerk Wirdum

Koerikoeloem

Weiland Jukwerd

Allard Medema

Kerk Solwerd

The Given Horse

Kerk Opwierde

Jean Pierre Rawie

Synagoge

Academie Minerva & Prins Claus Conservatorium

Geert C. Hovingh

NicolaĂŻkerk

11.00 11.45

11.30 12.15

Ontdekkingstocht door de NicolaĂŻkerk

12.00 12.45

12.45 13.30

13.15 14.00

13.45 14.30

14.30 15.15

14.00-15.00

10.00-18.00

13.15 14.00

13.45 14.30

13.45 14.30

14.00 14.30

16.00

16.45 17.30

17.00

15.00 15.45

15.30 16.15

16.00-17.00

15.30 16.15

15.30 16.15

15.30 16.00

15.00 15.45

15.00 16.00-20.00

festivalmenu

18.00

17.15 18.00

17.15 18.00

16.00-20.00

13.00 13.30

12.00-16.00

14.00

lunch & lekkers

13.00

Liekes (liefdes)brieven

09.30-10.30

12.00

Waai-maar-aan-kaart

10.30-11.45

10.00-11.00

09.00-12.00

11.00

koffie & taart

10.00

16.00-20.00

09.00

Swoolish Garage

K.O.Brass

Noota Saxophone Duo

Mark Sekuur

De Proeftuin

28

19.00 20.00


(De Dikke Dingen)

(De Dikke Dingen)

Sander Jorn Vermeulen

Kerk Marsum

René ten Bos

Groningen Seaports

De Noorderlingen

Boerderij Biessum

Saman Amini

Kerk Uitwierde

Marjolijn van Heemstra

Kerk Bierum

Eva Weerts & Rikus Brederveld

Viaduct Krewerd-Holwierde

Rinnert Veldman

Schuurtje Krewerd

Sjimmie Veenhuis

Kerk Krewerd

Leo Delfgaauw

Dorpshuis Krewerd

FRANK VANDER LINDEN

Kerk Losdorp

AWKWARD i

Kerk Leermens

Koos Buist

Kerk Oosterwijtwerd

29

12.00 12.45

12.00 12.45

12.45 13.30

10.00-18.00

13.00-14.00

12.45 13.30

13.45 14.30

10.00-18.00

10.00-18.00

10.00-18.00

13.45 14.30

13.15 14.00

10.00-18.00

14.30 15.15

14.30 15.15

14.30 15.15

15.30 16.15

15.30 16.15

16.15 17.00

16.15 17.00

15.30-16.30

15.00 15.45

16.45 17.30


ONTDEKKINGSTOCHT DOOR DE NICOLAÏKERK Met de wonderlijk geschilderde fresco’s én een looppad van houten bruggen over de gewelven van het middenschip, is een rondleiding door de Nicolaïkerk al een indrukwekkende ervaring. Hier voegen studenten van Prins Claus Conservatorium en Academie Minerva een extra live-beleving aan toe. Aan de hand van een reeks performances, met de eeuwenoude ruimtelijke sfeer van de kerk als uitgangspunt, nemen aankomende vormgevers en componisten je mee op een sfeervolle, soms meditatieve, soms verrassende ontdekkingstocht. Je beleeft hoe geluid, beeld, tijd en plaats samen een geheel vormen, waarbij ook het beroemde, en onlangs gerestaureerde HinzOrgel niet onbespeeld blijft! Er is plek voor max. 20 personen per tocht Start bij Informatiecaravan De Proeftuin 12.00-12.45 13.45-14.30 15.30-16.15 17.15-18.00

30

zondag 27 mei


KLAERBLINCKEND WATER De soberheid van het kerkgebouw in Solwerd doet niet vermoeden dat deze plek ooit een drukbezocht bedevaartsoord was. Van heinde en ver kwamen er mensen voor het zogenoemde ‘klaerblinckend wonderwater’ van Solwerd. Kunstenaar Allard Medema nam dit bijzondere verhaal als uitgangspunt, en maakte van de eenvoudige kerk van Solwerd de plek voor reflectie. Op een vriendelijke en ontwapenende manier nodigt Allard je uit om samen met hem de kracht en schoonheid van klaerblinckend water (en hemelslicht) opnieuw te ervaren.

Eerder speelde Annelie op Terug naar het begin als toetsenist van singer-songwriter Eefje de Visser. Nu debuteert ze solo, met een prachtig instrumentaal, neo-klassiek album. In de kerk van Wirdum luister je naar haar minimalistische pianostukken. Ze berust haar spel op subtiliteit en kalmte, zonder op emotionele kracht en wispelturige spanning in te boeten. De muziek is dromerig en melancholisch, verstild en aangrijpend. Kerk Wirdum Kerkeweg 24 11.00-11.45 12.45-13.30 14.30-15.15

Kerk Solwerd Solwerderweg 5a, Appingedam 10.00 – 18.00

zondag 27 mei

31


Vijf edities geleden speelde AWKWARD i al op Terug naar het begin. Nu -op ons tiende lustrumheeft muzikant, componist en songwriter Djurre de Haan een nieuwe plaat op de plank liggen: KYD. Het resultaat wordt bestempeld als zijn mooiste, best klinkende album, en ontving van Dagblad van het Noorden maar liefst vijf sterren. Kom in de kerk van Leermens luisteren naar zijn liedjes van wonderbaarlijke schoonheid, begeleid door Jelte van Andel op cello. Donatuskerk Leermens Kerkpad 7 13.15-14.00 15.00- 15.45 16.45-17.30

DORPSWANDELING VERBORGEN LEERMENS Ook nieuwsgierig waar in Leermens heel vroeger de schepen zijn vergaan, de bakker zijn brood bakte, de schoenmaker zijn landbouwschoenen maakte of hoe de overledenen op het kerkhof hun sacrament ontvingen? Inwoners van Leermens hebben speciaal voor jou een dorpswandeling voorbereid: aan de hand van gebouwen in het dorp, waar je normaal gewoon onwetend langsloopt, worden allerlei historisch interessante wetenswaardigheden en -feiten verhaald.

32

zondag 27 mei

АННА КАРЕНИНА, THE MAKING OF ''Gelukkige gezinnen lijken allemaal op elkaar, maar een ongelukkig gezin is altijd ongelukkig op zijn eigen manier.'' - Lev Tolstoj (1877). De Productiegroep van De Noorderlingen bewerkt Tolstojs beroemde verhaal: er passeren talrijke locaties, vele personages, ontelbare gevoelens en duizenden gedachten. De lijn ontspoort van dat van Tolstojs wanneer de realiteit om de hoek komt kijken. Welke rollen worden hier eigenlijk gespeeld? Deze keer niet in een kerk, maar geheel in Tolstojs stijl: in de prachtige boerderij Hofstee gelegen op de best bewaarde wierde van Groningen, Biessum. Haal diep adem en zet jezelf schrap. Deze voorstelling gaat allesbehalve over gelukkige gezinnen. Regie: Lies van de Wiel - regieassistent: Teuntje Post - spel: Just van Bommel, Tijmen Dietvorst, Annemarije Zoer, Koen ter Braak, Nina Wilson, Tobias Loeff - techniek & vormgeving: Herman van Keulen - kostuums: Freja Roelofs - beeld: Boris Stokman Boerderij Biessum, Ossenweg 31 (Delfzijl) 13.00-14.00 15.30-16.30


FANTASIEDIEREN-DIERENTUIN Onderweg ontdek je onder het viaduct tussen Krewerd en Holwierde wel een hele magische plek: de fantasiedieren-dierentuin! Normaal gesproken bestaan ze alleen in hoofden van kinderen, maar met behulp van kinderen én Eva en Rikus van kunstcollectief De Dikke Dingen zijn de fantasiedieren tot leven gewekt. Wees vooral niet bang om de dieren eens van dichtbij te bekijken, want alle dieren hebben hun eigen verhaal en sommige dieren zijn schuw, dus zullen zich verstoppen… Viaduct tussen Krewerd en Holwierde 10.00-18.00

De Vlaamse songschrijver en vertellende muzikant FRANK VANDER LINDEN brengt bitterzoete levensverhalen. In januari verscheen zijn nieuwe album Nachtwerk. Zowel het schrijven van de nummers als de opnames kwamen ’s nachts tot stand. Het is de meest intense plaat die Frank ooit maakte: een break-up album en verwerkingsplaat vol breekbare schoonheid. Leer VANDER LINDEN van dichtbij kennen in de Johanneskerk van Losdorp.

Kerk Losdorp Fraeilemaweg 18 12.00 -12.45 13.45 - 14.30 15.30 - 16.15

STERKE VERHALEN-KAR Bij de kerk van Losdorp staat de Sterke Verhalen-kar, van het geschiedenisplatform De Verhalen van Groningen. Het rijdend kabinet vertelt je op een laagdrempelige manier religieuze ‘wonderverhalen’ uit het Groningse verleden. Te bezoeken van 11.30 – 16.45 uur

zondag 27 mei

33


Iedere zondagochtend is er in de Nicolaikerk kerkdienst. Zo ook tijdens Terug naar het begin, geleid door dominee Hovingh. Naast de vaste kerkgangers, zijn ook festivalgangers, atheïsten en andersgelovigen van harte welkom. Speciaal voor het festival is gekozen voor een thema waar we allemaal naar op zoek zijn: een moment van rust, stilstaan bij de dingen die soms zo vanzelfsprekend lijken. Want ook Terug naar het begin kun je opvatten als een persoonlijke zoektocht naar verdieping en bezinning. Nicolaïkerk Wijkstraat 32, Appingedam 9.30-10.30

Jean Pierre Rawie is Nederlands meest geliefde dichter. In gesprek met cultuurjournalist Joep van Ruiten van Dagblad van het Noorden, vertelt hij over zijn leven en poëzie. In de synagoge delen ze gedachten over leven en leed, over vroeger toen alles beter was en (on)mogelijk geluk, afgewisseld met poëzie die je ontroert én geruststelt. Synagoge Appingedam Broerstraat 6 12.00-12.45 13.45-14.30 15.30-16.15

EEN KAST VOL VERHALEN In de synagoge vind je een bijzondere boekenkast, ontworpen door 212 Fahrenheit, met 56 unieke boeken. Uniek omdat ze persoonlijke verhalen vertellen van vroegere Joods bewoners van Appingedam, verzameld door onderzoeker Benthe van Aalst.

34

zondag 27 mei


Vorig jaar betoverde zangeres Pitou onze festivalbezoekers met haar prachtige stem. Dit jaar komt ze weer, nu met het Kobra Ensemble! Naast Pitou Nicolaes bestaat het ensemble uit Ingrid Doude van Troostwijk, Lea Klarenbeek, Lonneke Kegels, Sterre Konijn en Saskia Voorbach. Samen hebben ze een geheel eigen stijl ontwikkeld, gekenmerkt door veelzijdige muzikaliteit en een levendige performance. In de imposante kerk van Zeerijp laten ze een mix horen van klassieke- en hedendaagse muziek, volksmuziek en popmuziek. Een mooie balans tussen humor en bloedserieuze schoonheid.

K.O.Brass! staat garant voor drie energieke shows in De Proeftuin! De musici van het koperkwintet, bestaande uit de kopersectie van The Kyteman Orchestra, werken al jaren samen. Laat je omverblazen door een frisse mix van stijlen, waarbij individueel vakmanschap samensmelt tot een krachtige performance. Want hun geluid is precies wat de naam suggereert: KNOCK OUT BRASS! De Proeftuin, achter de NicolaĂŻkerk Wijkstraat 32, Appingedam 13.00-13.30 14.00-14.30 15.30-16.00

Jacobuskerk Zeerijp 11.30-12.15 13.15-14.00 15.00-15.45

DORPSHUIS BIJ JACOBUS* Het Dorpshuis Bij Jacobus ligt schuin tegenover de Jacobuskerk te Zeerijp. Bij mooi weer heb je vanaf het terras een mooi uitzicht op de monumentale kerk. Het Dorpshuis biedt de bezoekers van het festival, naast de reguliere drink- en eetkaart, een speciaal arrangement aan. *Bekijk de kortingsbon op de achterkant van dit boekje!

BON

zondag 27 mei

35


Ooit stond er een klooster, steenfabriek en een borg in en rondom Jukwerd. Nu vind je er een handjevol huizen, wat boerderijen, en een kerk. Deze weidse omgeving vormt het decor voor Koerikoeloem: een muziektheatraal ritueel gebaseerd op het gelijknamige gedicht van Tjitske Jansen. In een open veld staat een cirkel van zuilen, gevormd door acht windharpen. Naarmate je dichterbij komt worden de ijle, zachte klanken hoorbaar‌ Aan Koerikoeloem werken mee: acht vocale solisten, Jan Heinke (klankinstallatie), Hans van Koolwijk (adviezen klankinstallatie), Susanne Marx (choreografie/mise-en-space), Miranda Driessen (componist), Naomi Sato (sho), Tjitske Jansen (schrijver), Trio Axolot (blokfluittrio) Koerikoeloem vind je aan de Jukwerderweg in Jukwerd 14.00-15.00 16.00-17.00

36

zondag 27 mei

Terug naar het water Wat verloren is wordt vergeten, wat vergeten is wordt niet gemist. God wij verheffen u hoog boven onszelf, schrijven u een boek, bouwen u een huis op de wierde, als een schip omgeven door wildernis. We beloven u elke zondag te bezoeken. Liturgie bescherm ons tegen de zondvloed. Maar God blijf alstublieft binnen deze heilige muren, want al het land, de zee, de lucht, de planten en dieren door U zo schoon geschapen komen ons toe. Wij danken U voor ons nieuwe land, onze koeien onze melk en ons vlees. Zie het water stijgt. O heilige koe, heilige boom, heilig land, zijn wij ons gevoel verloren, Vergeten, dat wij de koe, melk, het vlees en land zijn?


In de kerk van Oosterwijtwerd vind je vondsten van een nog onbekend Wadden zeevolk. Geen god boven en geen land onder hun. Zij hebben iets dat wij verloren zijn… Kunstenaar Koos Buist weet als geen ander je bewust te maken van het kleine en grote leven dat ons omringt. Geboren en getogen aan de voet van de wierde in Ezinge is zijn interesse in wierden, kerken en algemene geschiedenis van het Groninger land al vroeg begonnen. Hij legt verbanden met culturele en historische aspecten uit de omgeving en geeft de bezoeker een nieuwe kijk op het leven en de dood, de hemel en de aarde. Mariakerk Oosterwijtwerd Dorpsstraat 29 10.00-18.00 uur

RESTAURANT VELDZICHT* In Oosterwijtwerd (Schoolweg 4) kun je heerlijk eten bij Restaurant Veldzicht: vers, regionaal, veelal biologisch en met livemuziek! *Gebruik de kortingsbon op de achterkant van dit boekje!

KUNST ONDER EEN HEMELS GEWELF Voor het eerst in tien jaar heeft Terug naar het begin een eigen kunstroute: vier eigentijdse kunstenaars hebben zich laten inspireren door vier oude Groninger kerken. Deze nieuwe werken zijn voor Leo Delfgaauw aanleiding voor het verdiepend programma Kunst onder een hemels gewelf. In Dorpshuis Kredo in Krewerd vertelt hij over de ‘hemelse dimensie’ van de beeldende kunst. Aan de hand van talrijke voorbeelden laat Leo Delfgaauw zien dat kunst en kerk al sinds mensenheugenis samengaan én versmelten in de beleving van de plek als een sacrale ruimte: een ruimte voor bezinning op het aardse bestaan onder hemelse grootsheid. Verwacht een fascinerend verhaal over de verbeelding van deze hemelse oneindigheid, die een bijzondere thematiek vormt in zowel oude als moderne kunst. Dr. Leo Delfgaauw is als kunsthistoricus verbonden aan Academie Minerva / Kenniscentrum Kunst & Samenleving. Dorpshuis Kredo Holwierderweg 26, Krewerd 14.30-15.15

BON

zondag 27 mei

37


EN ANDER DREIGEND SCHRIJVEN Gewapend met een typemachine, een dosis lustige letters en vol goede minnemoed verbrieft Lieke jouw liefdesboodschappen. Wil je haar, hem of de wereld vertellen wat je op je hart hebt? De lust & liefde verklaren aan je beste vriend, bezette buurvrouw of Jean Pierre Rawie? Zijn de gevoelens er wel, maar de juiste woorden (nog) niet? Schuif in De Proeftuin aan voor een liefdesbrief op bestelling. Klaar terwijl je geniet van warme klanken van Swoolish Garage! De Proeftuin, achter de Nicolaïkerk Wijkstraat 32, Appingedam 16.00-20.00

38

zondag 27 mei

Marjolijn van Heemstra is journalist, poëet, theatermaker en schrijfster. Vorig jaar verscheen haar bekroonde roman En we noemen hem. Een zoektocht naar het ware verhaal achter ‘Bommenneef’, haar oudoom die als zogenaamde verzetsheld was uitgegroeid tot familielegende. Tijdens Terug naar het begin neemt ze je mee op deze historische zoektocht. Binnen de eeuwenoude muren van de Sebastiaankerk, ontdek je stukje bij beetje hoe de geschiedenis steeds ingewikkelder en intrigerender wordt. Hoe kom je tot het plegen van een aanslag? Waar houdt verzet op en begint terrorisme? En, in welke mate is het -omwille van het verhaal- geoorloofd van de waarheid af te wijken? Sebastiaankerk Bierum Kerkstraat 1 12.00-12.45 13.45-14.30 15.30-16.15


OPEN HUIS BIERUMER SCHOOL De Bierumer School is een actief huis voor installaties, kunst aan de wand, audio, film, lezingen en workshops. Ontdek wat er allemaal gebeurt in dit bijzondere museum: je bent van harte welkom een kijkje te nemen! De Bierumer School, Hereweg 12. 14.00 -17.00

LUINGAHOF, BOOMGAARD & THEESCHENKERIJ Vlakbij de kerk van Bierum vind je Luingahof, een prachtige boomgaard met theeschenkerij. Wanneer je de theeschenkerij bezoekt, stap je in een oase van rust. Geniet onder de oude fruitbomen van een heerlijk kopje thee/koffie in de theeschenkerij. Borgsingel 9, Bierum

BIJ NEEL & GEER Sinds 2008 wonen Neeltje en Gerard in Bierum. De prachtige boerderij met uitzicht over de landerijen en de dijk delen ze graag met anderen! Je kunt er terecht voor heerlijke wereldgerechten uit alle windhoeken. Ze serveren zowel lunch als diner, en je kunt er altijd terecht voor koffie en gebak. Overnachten kan ook, op de camping naast boerderij. Hereweg 8, Bierum

WAAI-MAAR-AAN-KAART Start je het festival in De Proeftuin? Waai dan om 10.00 uur even aan bij Sociaal Geograaf Mark Sekuur. In de aanloop naar het festival heeft hij prachtige lievelingsplekken verzameld, getipt door de bewoners zelf. De mooiste, verrassendste of interessantste verhalen kregen een plek op onze festivalplattegrond. Rondom een grote plattegrond, licht Mark enkele pareltjes uit en geeft hij tips hoe je jouw festivalroute nog boeiender maakt. Maar het liefst gaat hij met je in gesprek: welke plekken ontbreken er nog volgens jou? Verzamelpunt: Informatiecaravan De Proeftuin Achter de NicolaĂŻkerk, Wijkstraat 32 in Appingedam 10.00-11.00

zondag 27 mei

39


Kom voor het ultieme zondagsgevoel naar Noota Saxofoon Duo. In onze sfeervolle proeftuin speelt het internationale duo een nieuw programma. Marijke Schröer (Nederlandse) en David Cristóbal Litago (Spanjaard) nemen maar liefst zeven saxofoons mee, om van alles te laten horen: van barok tot romantiek, van jazzy tot minimal en van middeleeuws tot modern. Op eigen wijze lichten ze de stukken toe, en vertellen ze je graag meer over de verschillende saxofoons. De Proeftuin, achter de Nicolaïkerk Wijkstraat 32, Appingedam 10.30-11.45

Voor Denker des Vaderlands René ten Bos hebben we een bijzondere locatie uitgekozen: het kantoorgebouw van Groningen Seaports in Delfzijl. Met uitzicht op zee, brengt René ten Bos losbandige gedachtes over water. In een magistrale snelkookpan van overpeinzingen, vertelt hij over onze verhouding tot het water, en hoe deze zich weerspiegelt in ons denken. Hoewel hij in de filosofie en politiek een voorkeur voor droogte signaleert, op zoek naar vaste grond en watermanagement, neemt hij je mee in zijn zoektocht naar ‘waterig denken’. Verwacht geen gladde mening; via kronkels, omwegen, zijpaden en vluchtroutes wordt duidelijk hoe alles ooit begon met water. Groningen Seaports Handelskade Oost 1, Delfzijl 12.45-13.30 14.30-15.15 16.15-17.00

Deze voorstelling is mogelijk dankzij een bijdrage van M.V.A. Dierckxfonds

40

zondag 27 mei


Het land aan de rand van het water, het water dat gaf en nam. Hoe werd deze natuurkracht ervaren door de mensen die er leefden? In het uitgestrekte landschap van de wierden, waarop bescherming tegen het water werd gezocht, gaat Rinnert Veldman op zoek naar deze beleving. Op een bijzondere locatie in dit door mensen geschapen land, neemt hij je mee in een spannende vertelling uit de oude Groninger sagen, om zo de ervaring te laten herbeleven…

Locatie: Schuurtje Krewerd, ter hoogte van Kloosterweg 2 10.00 – 18.00

DOUBLURE Als één van de oudste kerkjes in de provincie, spreekt het kerkje van Marsum misschien wel het meest tot de verbeelding. Het is de ideale plek voor kunstenaar Sander Jorn Vermeulen, die met zijn installaties verborgen verhalen aan het licht brengt: Je voelt aan alles dat de oude kerk al vele gebeurtenissen heeft doorstaan. Verbouwingen, Het Beleg van Delfzijl in de 19e eeuw, de afgravingen rond de wierde en oorlogsschade in WOII. Het is bijna verbazingwekkend dat het oude kerkje ondanks alles stand heeft gehouden. Op verwonderlijke wijze brengt Sander Jorn Vermeulen de zichtbare veranderingen in en om de kerk in beeld, en ontdek je hoe een eeuwigheid je ‘voorgetoverd’ wordt.

Mauritiuskerk Marsum Marsumerweg 12, Appingedam 10.00-18.00

zondag 27 mei

41


Saman Amini vertelt, zingt en rapt over zijn leven, de liefde en over alles wat nodig is om overeind te blijven als niets meer overeind staat. In de kerk van Uitwierde speelt hij liedjes uit zijn voorstelling ‘Samenloop van Omstandigheden’, die in het voorjaar van 2019 door het land reist. Zijn verhaal schudde volgens De Volkskrant op festival De Parade met veel humor alles en iedereen door elkaar. Speciaal voor de gelegenheid gaat Saman terug naar de basis en begeleidt hij zichzelf op piano om zijn nummers in de puurste vorm ten gehore te brengen.

Kerk Uitwierde Torenpad 3 12.45-13.30 14.30-15.15 16.15-17.00

SEMIO Kunstenaar Sjimmie Veenhuis zoekt in zijn werk een vorm van weerspiegeling op de manier waarop wij gewend zijn te kijken naar onze omgeving. Hoe zien we de wereld? En hoe snel zijn we gewend aan een verschijningsvorm? De kerk van Krewerd verraste hem door de communicatieve daadkracht van de sacrale beeldelementen, gewelven en schilderingen. Omgeven door historische symbolen, ontdek je hoe Sjimmie hier een nieuwe beeldtaal aan toevoegt. Op speelse wijze reageren tekens van toen en nu op elkaar, op zoek naar nieuwe betekenis.

Mariakerk Krewerd Kerkpad 8 10.00-18.00

THEETUIN KREWERD Naast de kerk vind je de prachtige Theetuin, een bijzondere plek met uitzicht over de landerijen, waar je de hele dag terecht kunt om allerlei ambachtelijk lekkers te nuttigen.

42

zondag 27 mei


Vanaf 16.00 uur brengt Swoolish Garage zoete Rock ’n Roll vanuit een vintage Vespa scooter: de Vespaudio. Met een epische collectie platen hoor je in De Proeftuin het complete muzikale spectrum van manisch Mambo en vingerklikkende Calypso tot bonkende Blue Grass, stompende Rock ’n Pop, psychedelische Surf en moddervette Garage grooves. Warme klanken voor een perfecte afsluiting van je festivaldag!

De Proeftuin, achter de Nicolaikerk Wijkstraat 32 16.00-20.00

Hoe is het om op te groeien op het noordelijke platteland? De jongens van The Given Horse nemen je mee in hun verhaal. Grappige anekdotes wisselen ze af met aanstekelijke liedjes. Of zoals 3FM het duo noemde: “Een stoerdere versie van Acda en de Munnik”. Frontmannen Marius van der Leij en Johannes Peetsma delen hun kijk op de dagelijkse dingen, wat ze zelf samenvatten als “een beetje liefde en een beetje kapotgaan”. Hun nieuwe album verschijnt in juni, waar wij in het kerkje van Opwierde alvast een voorproefje van krijgen!

Kerk Opwierde Opwierderweg 152, Appingedam 13.15-14.00 15.00-15.45 16.45-17.30

zondag 27 mei

43


TICKETS Op www.terugnaarhetbegin.nl bestel je online je tickets. Je hebt de keuze uit een openingskaart voor vrijdag 25 mei (€ 10,-), dagkaart zaterdag 26 mei (€ 28,-), dagkaart zondag 27 mei (€ 28,-), of combinaties daarvan. Ook kun je alvast tickets bestellen voor het openingsdiner op vrijdag, festivalmenu’s voor zaterdag en zondag, of om fietsen te huren. POLSBANDJES Om toegang te krijgen tot de voorstellingen van het festival, dien je je ticket(s) om te ruilen voor een polsbandje. Je kunt je ticket via de post op laten sturen, of (geprint of mobiel) omruilen bij het Informatiepunt op ons festivalterrein De Proeftuin, achter de Nicolaikerk (Wijkstraat 32, Appingedam). Het omruilen van je ticket naar polsbandje kan hier op vrijdag 25 mei vanaf 17.00 tot 20.00 uur, en op zaterdag 26 mei en zondag 27 mei vanaf 8.30 uur tot 20.00 uur. De Proeftuin is sowieso een gezellige plek om te starten: er is koffie/thee, taart en fijne muziek. Kom op tijd, in verband met eventuele drukte bij de kassa’s.

44

praktische informatie

LAST-MINUTE-TICKETS Last-minute-tickets kun je niet in de voorverkoop bestellen, maar wel tijdens het festival zelf. Zolang de voorraad strekt, bieden we aan de deur van elke voorstelling Lastminute-tickets aan. Is er nog plek vrij? Dan kun je voor € 10,- de desbetreffende voorstelling bezoeken! GRATIS PROGRAMMA’S Ook gratis is er veel te beleven! Zo zijn de optredens in De Proeftuin voor iedereen gratis toegankelijk; ook heb je geen toegangsbewijs nodig voor het bezoeken van de kunstprojecten op de kunstroute, of De Mensenbieb in Bibliotheek Appingedam. Voor kinderen onder de 13 jaar is de entree gratis, mits er begeleiding mee is. WAAR KAN IK PINNEN? Pinnen kan lang niet overal! Zorg er daarom voor dat je genoeg contant geld bij je hebt, als je de dorpen in trekt voor koffie, thee, versnaperingen, markten en boottochtjes. Is je portemonnee toch leeg? Dan zijn er automaten te vinden in Appingedam, vlak om de hoek bij de Nicolaikerk aan de Kniestraat, aan de Stationsweg en bij het winkelcentrum aan het Overdiep.


Bierum Losdorp

Bij elke festivallocatie vind je een getailleerde plattegrond, om mee te nemen! Godlinze

Zeerijp

Holwierde

Leermens

Krewerd

Eenum

Uitwierde Oosterwijtwerd

Loppersum

Jukwerd

Marsum Solwerd

Wirdum

Biessum Delfzijl

Tjamsweer Appingedam Opwierde

De kunstroute start in ons festivalhart De Proeftuin, in het centrum van Appingedam. Hier haal je bij de Informatiecaravan een plattegrond. Met de route in je hand, fiets je een rondje van ongeveer 20 km. Het leuke aan zo’n rondje is dat je zelf kunt kiezen of je deze linksom of rechtsom fietst. De kunstroute is extra interessant met het verdiepend programma van Dr. Leo Delfgaauw in Krewerd, op zaterdag en zondag om 14.30 uur. Daarnaast zorgt het kunstcollectief De Dikke Dingen voor nog meer kunst onderweg. De kunstroute is gratis toegankelijk, en mogelijk gemaakt door het Mondriaanfonds!

Krewerd

Holwierde

Oosterwijtwerd Marsum

Solwerd

Appingedam

locaties

45


Terug naar het begin is het festival van de Stichting Oude Groninger Kerken en wordt jaarlijks mogelijk gemaakt door de fantastische medewerking van plaatselijke kerk- en dorpscommissies en andere vrijwilligers. Team Terug naar het begin Geert Lameris Minke van der Velde Nicole Dijk Thessa Wolthuis Harrie de Vries Liza Verhoeven Frits Hesseling De Dikke Dingen Peter Breukink

46

colofon

oprichter | bedenker | vader van het festival dagelijkse leiding | programmering | productie ondersteuning organisatie | coรถrdinator vrijwilligers productie | coรถrdinatie & organisatie De Proeftuin organisatie & catering De Proeftuin grafische vormgeving curator kunstroute aankleding festival & kunstprojecten directeur Stichting Oude Groninger kerken


47


KORTINGSBONNEN RESTAURANT VELDZICHT OOSTERWIJTWERD 10% KORTING OP FESTIVALMENU In OOSTERWIJTWERD (Schoolweg 4) eet je heerlijk bij Restaurant Veldzicht: vers, regionaal en veelal biologisch. Speciaal voor festivalbezoekers staat er een heerlijk festivalmenu klaar, met live-muziek! Tegen inlevering van deze bon ontvang je 10% korting op een driegangenmenu van € 30,- of viergangenmenu van €35,-

HOTEL SPOORZICHT & SPA LOPPERSUM 10% KORITNG OP DRIEGANGEN VERRASSINGSMENU Proef de sfeer én heerlijke gerechten bij Restaurant Spoorzicht in LOPPERSUM (Molenweg 11). Tegen inlevering van deze kortingsbon ontvang je 10% korting op een 3-gangen verrassingsmenu (diner) van € 29,50.

DE DAAME APPINGEDAM HAMBURGER MENU VOOR €6,75 Aan het kerkplein van de Nicolaikerk in hartje APPINGEDAM (wijkstraat 29) runt Belitza haar eigen zaak De DAAMe. Kom langs voor de lekkerste koffie, thee, huisgemaakt gebak, tosti's, panini's en soep. Of haal, tegen inlevering van deze kortingsbon, het Hamburger Menu voor € 6,75 in plaats van € 8,75.

PAVILJOEN OVERDIEP APPINGEDAM GRATIS DRANKJE BIJ DRIEGANGENMENU Tegenover het festivalhart De Proeftuin, vind je aan de andere kant van het water Paviljoen Overdiep (Stadshaven 2, Appingedam). Voor bezoekers van Terug naar het begin staat hier een heerlijk driegangenmenu van € 25,- klaar. Tegen inlevering van deze bon ontvang je -in combinatie met het driegangenmenu- een gratis drankje.

Reserveren is gewenst via info@restaurantveldzicht.nl of 0596-855955 / 06-53542292 Bon is geldig van 25 t/m 27 mei 2018 Maximaal 4 personen per kortingsbon

Bon is geldig van 25 t/m 27 mei 2018 Maximaal 1 persoon per kortingsbon

Reserveren is gewenst via info@hotelspoorzichtspa.nl of 0596–571592 Bon is geldig van 25 t/m 27 mei 2018 Maximaal 4 personen per kortingsbon

Bon is geldig van 25 t/m 27 mei 2018 Maximaal 1 persoon per kortingsbon

SPA LOPPERSUM € 10,- KORTING OP ENTREE Tegen inlevering van deze kortingsbon ontvang je € 10,- korting op een dag entree bij SPA LOPPERSUM: je betaalt dan € 17,50 per persoon in plaats van € 27,50 per persoon. Online reserveren is noodzakelijk via www.hotelspoorzichtspa.nl/spa Actie is geldig t/m 31 juli 2018. Maximaal 4 personen per kortingsbon.

48

DORPSHUIS BIJ JACOBUS ZEERIJP FESTIVALLUNCH VOOR € 9,Het Dorpshuis Bij Jacobus ligt schuin tegenover de Jacobuskerk te ZEERIJP, aan Borgweg 7-9. Tegen inlevering van deze bon krijg je een festivallunch voor € 9,-: een heerlijke soep, twee belegde broodjes (beleg naar keuze), een gekookt ei, een glas fris of melk en een kop koffie/thee na. Bon is geldig op 27 mei 2018 Maximaal 4 personen per kortingsbon

Festival Terug naar het begin 2018  

Programma

Festival Terug naar het begin 2018  

Programma

Advertisement