Issuu on Google+

qarTuli enis TviTmaswavlebeli da

sasaubro

azerbaijanulenovani mosaxleobisaTvis

1


TviTmaswavlebelze muSaobdnen: kaxa gabunia nino SaraSeniZe Wabuki qiria qeTevan goCitaSvili mTavari redaqtori - merab babuxadia mTargmnelebi – roin yavreliSvili, vasil kuzibabaSvili

dizaini: ilia WrelaSvilisa

2


Önsöz Gürcüce Gürcüce,

Gürcistan’ın

çeşitli

Gürcistan’da

devlet

tarihi

oturan

dilidir.

sebeplerden

Gürcü

olmayan

dolayı

Gürcistan

vatandaşlarının temas dili olmuştur. Gürcülerin

özelliği

misafirperverliktir.

Yüzyıllar boyunca Gürcüler ve Azeriler yan yana barış içinde yaşamışladır. Bu durum bugün de aynen

devam

ediyor.

Düşmanlarımızın

birçok

gayretlerine rağmen akıllı milletler düşmanlık yerine

barışı

kendi

topraklarında

halkların sanatının

tercih

haklarının

etmişlerdir. oturan

Gürcü

korunması,

geliştirilmesine

Gürcüler olmayan

kültürünün ve

yönelik

elinden

geleni yapmaktadır. Ancak bunun için tabiatıyla gerekli eğitim seviyesi gerekmektedir. Sovyetler milletlerarası temas Gürcüler,

Ruslar,

konuşuyorlardı.

Birliği

döneminde

dili Rusçaydı.

Azeriler,

Ermeniler

Bugünkü

3

aralarında

durum

ise

Rusça

farklı.


Azerbaycan’ın devletler

ve

Gürcistan’ın

oldukları

için

Rusça

bağımsız

eski

önemini

kaybetmiştir. Her devlet kendi halkının konuştuğu devlet dilini

korumaktadır.

radyoları,

mahkemeleri

müesseselerinde

alınarak,

Uluslararası

genç ve

televizyonları,

ile

faaliyet

yapılmaktadır.

Gürcistan

Devlet

resmi

devlet

dilinde

tecrübe

göz önüne

bağımsız

devletleri

Azerbaycan’daki

faaliyetlerini

diğer

resmi

olan

makamlar

devlet

dilinde

göstermektedirler. Yıllar boyunca Sovyetler eğitim sisteminde mevcut

olan

Gürcistan’da

yanlış

dil

ikamet

Gürcistan’ın

devlet

öğrenme

imkanı

Gürcüce

bilmeyen

politikası

eden dili

milli

azınlıklara

olan

Gürcüce’yi

verilmemiştir. Gürcü

nedeniyle,

Ancak

vatandaşları

bugün birçok

zorluklarla karşılaşmaktadırlar. Gürcüce bilmek her Gürcü vatandaşı için şart ve gereksinimdir. Eski yanlışlıkların düzeltilmesi amacıyla Gürcü asıllı

olmayan

Gürcü

vatandaşlarına

Gürcüce’yi öğretmek gerekmektedir.

4

okullarda


Gürcü dilinin çok zengin bir tarihi var. Gürcüler

Kafkasya’da

milletlerden İnguşça,

oturan

biridir.

Abhazca

akraba dilleridir.

en

Dağıstanca,

ve

Çerkezce

eski Çeçence,

Gürcüce’nin

Azerice Gürcüce’nin akraba

dili değildir. Azerice Türkçe grubuna aittir. Ancak doğal olarak yüzyıllar boyunca bu diller arasındaki

ilişkiler

sonucunda

Gürçüce’ye,

Gürcüce’den

de

Türkçe’den

Azerice’ye

birçok

Gürcü kelimeler girmiştir. Atalarımız, ilişkileri

komşu

kurmak

için

ve

dost komşu

ülkeleriyle devletlerin

dillerini öğrenmişlerdir. Tarihte bunun birçok örnek

alarak

aramızda

konuşalım.

5

ana

dillerimizde


1. Ses ve Harf Konuşma

esnasında

insan

kelimeler

kullanıyor. Kelime ise anlamını açıklamaktadır. Örneğin,

kelime-Anne

bizi

doğanı

anlatıyor;

kelime köpek - evcil hayvanı v. s. Fark

ettiğiniz

kısımlardan

gibi,

ibarettir

kelime

a-n-n-e,

dar

k-ö-p-e-k...

kelimenin bu küçük kısımlarına `ses~ deniliyor. Sesin herhangi bir oluşumu kelime oluşmuyor: *`Bomoro~, *`Tmcs~, *`Bakrt~’in anlamı

yok,

bu

manasızlıktır...

Bu

v. s. hiç bir

kelime itibarla

değil ses

bir

oluşumundan

gayri, kelimenin anlamlı olması da gerek. Kelimenin anlamı ile önemi sadece seslerin belirli mantığına

uygun

olarak

Örneğin,

arka

dört

kelime

yaratılabilir. sesin

a-r-k-a

birleşiminden oluşmuştur ve anlamı bize açık, ayni

sesleri

diğer

surette

yerleştirsek

ya

başka bir kelime (örn:kara), yada - anlaşmazlık *`kraa~, *`akra~, *``ark~ ortaya çıkabilir.

6


Şöyleki, anlam sadece belirli mantığa uygun olan söylenilen ses grubunda olabilir. Ses duyulur; Seslerden kelime ve kelimelerden ise cümleler oluşmaktadır. Dünya’da çok dil var. Ayrıca düşüncelerini kağıda dökemeyen, alfabesi olmayan, bazı ilkel kavimler de var. Halihazırda Dünya halklardan çoğunun

kendi

alfabesi

var.

Gürcülerin

de

farklı bir alfabesi vardır. Kelimenin

küçük

kısmını

(ses)

özel

bir

işaretle yazabiliriz ve bu yazılan işarete harf denilir, bazı dillerde ses ile harf birbirine denk gelmiyor. Örneğin Rusçada `вода~ yazılır, amma `вада~ olarak telaffuz edilir; beş harfle yazılan

`борщ~

kelimesi

7

dört

sesle

telaffuz


edilir.

Aynı

durum

İngilizcede:

`table~

yazılır, amma `teibl~ olarak telaffuz edilir, `teacher~ yazılır –

Ticha

olarak

telaffuz

edilir. Harflerin

bütünü

alfabeyi

oluşturmaktadır.

Her harfin kendi adı vardır. Harf-işaret olan A’ nın adi `An~ dır; B’ nin `Ban~. `Anbani~ adı ise ilk iki olan Gürcü harflerinden `An~ ile `Ban~ın birleşiminden türemiştir.

an

+

ban

=

anbani

Gürcü alfabesinde yer alan harflerin adlarını akılda

iyice

tutmak

için

şu

şiir

olabilir:

`abgad evzaT ikal mano, paJa rasta ufqa RayaS, Caca Zawa Waxa jaha~.

8

yardımcı


qarTuli anbani a

-

a

b

-

b

g

-

g

d

-

d

e

-

e

v

-

v

z

-

z

T

-

t

i

-

i

k

-

k.

l

-

l

m

-

m

n

-

n

9


o

-

o

p

-

p.

J

-

j

r

-

r

s

-

s

t

-

t.

u

-

u

f

-

p

q

-

k

R

-

ğ

y

-

S

-

ş

C

-

ç

10


c

-

ts

Z

-

dz

w

-

tz

W

-

รง.

x

-

h.

j

-

c

h

-

h

11


2. Kelime ve Kelimenin anlamı Muhattap olan insana düşünceleri açıklamak için

cümleye

biçim

vermek

gerekir.

Her

bir

cümle kelimelerden ibarettir. Kelime cümleyi inşa etmek için gerek bir tuğladır:

anne,

baba,

okul,

yazıyor,

inşa

ediyor, dün, saf ve saire. Bu kelimeler, her şeyden

önce,

dolayı seslerden dört

birbirinden

ayrılıyorlar,

yani

oluşmaktadır.

farklı

sesten

farklı

telaffuzdan

onlar

Örneğin,

ibarettir

farklı

kelime

okul

(o-k-u-l).Baba

kelimesinde ise A ses iki defa tekrarlanıyor. Böylece kelimeler seslerden `inşa ediliyor~. Her kelimelerin

dilde

olan,

bilinmesi

mecburiyettir.

günlük

Konulara

kelimeleri takdim ediyoruz:

12

sık

kullanılan,

hayat göre

için

bir

sıralanan


Tavi I

I.Bölüm

$ 1. gacnoba. zmna aris. piris nacvalsaxelebi Tanışmak. Fiil aris (var). şahıs zamirleri

me var kac-i. Ben erkeğim.

Sen xar qal-i.

is bavSvia.

Sen bayansın.

O çocuktur.

kac-i qal-i

Yalın hal

=

aris  a is aris bavSvi is bavSvia.

bavSv-i me da Sen megobrebi varT, - Cven megobrebi varT. Ben ve sen dostuz - Biz dostlarız. Sen da ali megobrebi xarT, - Tqven megobrebi xarT. Sen ve Ali dostsunuz - Siz dostsunuz. giorgi da ali megobrebi arian, - isini megobrebi arian. Giorgi ve Ali dosttur - Onlar dosttur.

I. me

-

Cven

II. Sen - Tqven III. is -

isini 13


- gavicnoT erTmaneTi! – Tanışalım! - Tqven batoni alievi - (niazovi, SevardnaZe) brZandebiT? - Siz sayın Aliyev (Niyazov, Şevardnadze) misiniz? - Cemi gvaria alievi (niazovi, adamia...). - Benim soyadım Aliyev (Niyazov, Adamia). - sasiamovnoa! - Memnun oldum! - moxaruli var, rom gagicaniT! – Tanıştığımızdan memnun oldum! - me var kote adamia (ali niazovi). - Ben Kote Adamia’yım (Ali Niyazovum). - Zalian sasiamovnoa Tqveni gacnoba! - Tanıştığımızdan memnum oldum. - neba momeciT, warmogidgeT! - İzninizle kendimi takdim edeyim! - neba momeciT gagacnoT... - İzninizle tanıştıralım... - es kote adamiaa (batoni niazovia). - Bu Kote Adamiadır (Sayın Niyazovdur). - me mqvia... - Benim adım... - Cemi gvaria... - Benim soyadım... - Cemi saxelia... - Benim adım... - ra gqviaT? - Adınız ne? - ra gvari brZandebiT? - Soyadınız ne?

* * * _ gavicnoT erTmaneTi, me kote adamia var. _ moxaruli var, rom gagicaniT! _ Tqven batoni alievi xarT? ( // brZandebiT?)

14


_ diax, Cemi gvaria alievi. _ sasiamovnoa.

* * * _ gamarjobaT! me var kote adamia! Tqven vin brZandebiT? _ me ali alTuni var. _ Zalian sasiamovnoa! es Cemi megobaria, batoni vasili! _ sasiamovnoa! _ Cven am ojaxSi pirvelad varT. _ marTla? _ diax. _ me adrec var namyofi. Cveni maspinZeli Zalian kargi kacia. _ diax, mec ase vfiqrob.

* * * _ Sen Cvens jgufSi xar? _ diax. _ gavicnoT erTmaneTi, Cemi saxelia zurabi. _ zaza. _ Zalian sasiamovnoa. _ CemTvisac. _ esec Cveni jgufelia, ilia. _ sasiamovnoa.

15


Ben (Men)

Biz

me

Cven

Sen

Siz

Sen

Tqven

O

Onlar

is

isini

16


gramatika Dil bilgisi şahıs zamirleri

Konuştuğumuzda

şahıs

zamirleri

gerekir.

Konuşan şahıs Gürcücede `me~ – yani `ben~ işareti ile belli olur, muhatap ise `şen~ yani `Sen~ işareti ile. III. şahısa ise `is~ yani – O – denilir. Cven

[biz]

Tqven [siz]

ben ve sen (ben ve o); –

isini [onlar] –

sen ve o; o ve o (Çoğunluk).

Yalın hal Gürcücede insan ile nesne adı yalın halindedir:

ai kaci.

es aris kaci.

ai qali.

es aris qali.

ai bavSvi.

es aris bavSvi.

ai deda.

es aris deda.

ai mama.

es aris mama.

ai Zma.

es aris Zma.

ai da.

es aris da. 17


Yalın halinde isime ya

ek

`-i~

eklenir, ya

da eksiz kalır:

I-i eki olan:

ve eki olmayan

kac-i

mama

qal-i

deda

bavSv-i

da

biW-i

Zma

Fiil aris [Var] Gürcücede Fiil aris [var] mevcudiyeti göstermektedir. Gürcücede Fiil aris [var] kısaltılmış şeklinde rastgelebilir:

aris →® a (ris) is aris rusi – rusi-a. es aris kaci

=

es kacia;

es aris qali

=

es qalia;

es aris bavSvi

=

es bavSvia.

18


$ 2.

daTanxmeba da uaryofa. kiTxviTi sityvebi. kuTvnileba Mutabık olmak ve inkar etmek. Soru kelimeleri. Aidiyet

- vin aris es? – Bu kim? - es merabia. – Bu Merab. - vin aris Seni megobari? – Senin arkadaşın kim? - Cemi megobari alia. – Benim arkadaşım Ali. - ra aris es? – Bu ne?

vin? ra? Soru kelimeleri

- es saxlia. – Bu ev.

- zemfira lias daa? – Zemfira Lianın kızkardeşi mi? - diax, zemfira lias daa.

– Evet,

kızkardeşidir. - kote coliania? – Kote evli mi?

Zemfira Lianın

diax, ki, ho, ara, vera -

- ara, kote ucoloa.

Mutabık olmak ve

– Hayır, Kote bekar.

inkar etmek

es

eg 19

is


rasakvirvelia!

- Tabi ki!

ra Tqma unda! - Ne demek! araviTar SemTxvevaSi! - Asla, katiyen! rogor gekadrebaT!

- Hayır ne demek!

geTanxmebiT – Kabul ediyorum! ki batono! - Başüstüne! kargi! - Tamam! keTili! - Tamam! Tanaxma var! - Razıyım! siamovnebiT! - Memnuniyetle! aucileblad! – Mutlaka, elbette! mzad var! - Hazırım! marTalia! - Haklısınız! SevTanxmdiT! - Anlaştık! ra Tqma unda!

- Tabiatıyla!

rasakvirvelia! araviTar SemTxvevaSi! - Asla! Katiyen! Hiç bir zaman! winaaRmdegi var! - Ben buna karşıyım! Tqven cdebiT! – Yanılıyorsunuz! piriqiT! - Hayır bilakis! ar SemiZlia! - Yapamam!

Edemem!

ar geTanxmebiT! - Desteklemen! me mgoni – Sanıyorum. ara mgonia – Sanmıyorum. iqneb... – Olursa...

20


eWvi mepareba – Şüpheleniyorum. SeuZlebelia! – İmkansızdır!

* * * _ is ucoloa? _ diax, is ucoloa. _ ras brZanebT! is ucolo araa, is coliania. _ Tqven coliani xarT? _ diax, me coliani var. Tqven? _ ara, me ara var coliani, ucolo var.

* * * _ Tqven gaTxovili xarT? _ diax, me gaTxovili var. Tqven? _ me gasaTxovari var.

* * * _ rogor fiqrob, dRes Cveni gundi moigebs? _ ara mgonia. _ me mgoni, moigebs. _ Zalian mepareba eWvi. _ viTom ratom? _ imitom, rom is gundi ufro Zlieria. _ stadionze ar wamoxval? _ vera, ver wamoval. _ iqneb rogorme moaxerxo?

21


_ vera, ver SevZleb. _ Seni stumrebic wamoiyvane. _ ara, es SeuZlebelia! amdeni dro ar eqnebaT.

Cemi, Seni, misi İyelik zamiri

Cemi megobari kote me

azerbaijaneli

var.

Cemi

ali.

saxelia vcxovrob

marneulSi.

Cemi

megobari qarTvelia. misi

saxelia

kote.

is

cxovrobs

TbilisSi. kote biznesmenia. naTela kotes da aris. is moswavlea. vin aris zemfira? - zemfira Cemi daa. naTela da zemfira megobrebi arian.

isini

xSirad

arian

coliani var. kote ucoloa.

22

erTad.

me


gramatika Dil bilgisi İyelik ve işaret zamirleri Cemi, Seni, misi, Cveni, Tqveni, maTi İyelik zamirleri aşağıda maruzdur. Cemi [Benim] – (Bana ait olan) Cveni [Bizim] – (Bize ait olan) Seni [Senin] – (Sana ait olan) Tqveni [Sizin] – (Size ait olan) misi [onun] – (ona ait olan) maTi [onların] – (onlara ait olan). İyelik zamirleri nesnenin kimseye veya nesneye ait olduğunu belirtmektedir: Cemi megobari.

Cveni saxli.

Seni Zma.

misi da.

* * * es [Bu],

eg [O]

is

[işaret]

zamirleridir.

es

birinci şahısa yakın olan insan ile nesneyi, eg – ikinci şahısa yakın olan insan ile şahıs, ve O ise birinci

ile

ikinci

şahıstan

uzak

olan

insan

ile

şahıslarda belirtmektedir belirtmektedir.

es kaci (Yanımdaki adam). eg kaci (Yanındaki adam). is kaci (Benden ve senden uzak olan adam).

23


Soruları belirten kelimeler – vin? ve ra? Kim ve Ne? Soru sözcükleridir. Cevap olarak isim kullanılmaktadır. vin?

ra?

kaci

saxli

qali

qalaqi

deda

sofeli

bavSvi

ZaRli

maswavlebeli

kata...

Kim soru

kelimesi Gürcücede insanları,

Ne

ise diğer (can ve cansız) isimleri belirtiyor.

Mutabakat ve inkar etme ekleri diax [Evet], ki [Evet], ara [Hayır], ho [Evet], vera [Hayır]

– eklerdirler.

Mutabakat anlamına geliyor inkar etme ekidir

diax

ara

ho

vera

ki

24


$ 3. misalmeba da gamomSvidobeba Selamlaşmak ve vedalaşmak me v-ar

Cven v-ar-T

Sen x-ar Tqven x-ar-T is ari-s isini ari-an * * *

gamarjoba!

- Merhaba!

gagimarjos! gamarjobaT!

- Merhabalar!

gagimarjoT! salami!

- Selam!

mogesalmebiT!

- Saygı ile selamlıyorum!

dila mSvidobisa! – Günaydın! saRamo mSvidobisa!

- İyi akşamlar!

* * * kargad brZandebodeT! – Hoşça kalın! Güle güle!

kargad iyavi!

- Hoşça kal! (Hoşça kalın!)

momaval Sexvedramde! - Birdaha sefere görüşmek üzere! mSvidobian Rames gisurvebT! - İyi geceler dilerim! mSvidobiT! – Elveda! naxvamdis! - Görüşmek üzere! Rame mSvidobisa! -

İyi geceler!

Zili nebisa! - Hayırlı geceler!

25

karg-ad Ahval


keTili mgzavroba!

- İyi yolculuklar!

droebiT! - Görüşmek üzere! * * * dila mSvidobisa! ve saRamo mSvidobisa! Selamlaşma şekilleridir;

Rame mSvidobisa! ise vedalaşma şekli.

me-c, isini-c, Cven-c * * *

-c

_ gamarjoba!

- eke

_ gagimarjos! _ rogora xarT? _ Tqven rogor xarT? _ kargad! _ mec kargad var. _ Tqveni mSoblebi? _ isinic kargad arian. * * * _ salami! _ gamarjoba! _ rogora xar? _ kargad. Sen rogor xar? _ mec kargad var. _ Seni mSoblebi rogor arian? _ gmadlob, kargad. _ yvela momikiTxe! _ didi madloba! Senc momikiTxe Seni mSoblebi!

26


* * * _ dila mSvidobisa! _ dila mSvidobisa! _ ra aris axali? _ araferi. SenTan ra aris? _ disertacias vicav. _ marTla? rodis? _ or kviraSi. _ aucileblad moval. _ Zalian gamixardeba! _ aba, kargad iyavi! _ kargad iyavi! warmatebebs gisurveb! _ gmadlob!

* * * _ nikas gaumarjos! _ gamarjoba! _ sad midixar? _ moskovSi mivdivar. _ marTla? mec movdivar! _ ra kargia! erTad vimgzavrebT! _ ho, mec Zalian gamixarda! _ aba, wavediT, ar davagvianoT!

27


* * * _ Sen daTo ara xar? _ diax, daTo var. _ rogor xar? _ kargad. Tqven vin brZandebiT? _ mamaSenis megobari var, murTazi. _ bodiSi, rom ver gicaniT! _ ara uSavs. sad midixar? _ sofelSi. mapatieT, matarebelze magviandeba! _ kargi, aba, gaiqeci! _ kargad brZandebodeT! _ kargad iyavi!

Selamlaşma şekilleri gamarjoba! – Selamlaşmanın şu şekli hem dostlar,

hem

gerekse

de

farklı

yaşta

olan

insanlar

arasında kullanılır. gagimarjos! – Şu şekil ise cevap olarak kullanılır. gamarjoba! şekle cevap olarak aynı şekil gamarjoba! verilir: _ gamarjoba!

_ gamarjoba!

_ gagimarjos!

_ gamarjoba!

Konuşmalarda, terbiye ile özel saygıları göstermek üzere

konuşma

dilinde gamarjobaT!

28

şekil


kullanılır, ancak sözkonusu şekil Gürcü edebiyatında kullanılmaz. size (veya

Nazik

cevap

şekli

şudur:

merhabalar

gamarjobaT!): _ gamarjobaT!

_ gamarjobaT!

_ gagimarjoT!

_ gamarjobaT!

* * * Vedalaşma kullanılır anlamına

ve

esnasında yakınlarda

geliyor.

esasen tekrar

mSvidobiT!

naxvamdis!

şekil

görüşmek

üzere

şekil

çok

nadir

kullanılıp görüşmenin kesildiği veya uzun vade ile ertelenmesi takdirde kullanılır. Vedalaşmanın nazik şekilleri şunlardır: kargad brZadebodeT! momaval Sexvedramde!

29


gramatika Dil bilgisi Fill `var aris~in şahısa göre değişmesi Biz

(I - me, II – Sen, III - is)

şahısları

öğrenmiş bulunuyoruz artık. Fiilde söz konusu şahıslar özel bir işaretlerle belirlenir. I. şahısı belirtmek üzere fiil önüne vharf ekleniliyor:

me v-ar

(Benim), me v-muSaob

(Ben çalışıyorum); II. şahısı belirtmek üzere fiil önüne xharf, yada ekleniliyor, eksiz kalır: Sen x-ar (Sensin ), Sen muSaob

(Sen çalışıyorsun);

III. şahısı(is)belirtmek üzere fiil sonuna -s harf ekleniliyor: is muSaob-s I. (muhatap)

is ari-s

(O var, o dur),

(O çalışıyor); şahıs çoğulda

(konuşan)

veya

olduğunda,

fiil

II.

şahıs

sonuna

-T

harf ekleniliyor: Cven v-ar-T, Cven v-muSaob-T... Tqven x-ar- T, Tqven muSaob-T... III.

şahıs (onlar)

belirtmek

üzere fiil

sonunda -an, -en ekler kullanılıyor:

isini ari-an,

isini muSaob-en.

30


şahıs işaretlerinin tablosu: Tek 1

me - v- . . . . . . .

2

Sen

3

-

x-

( Hiç

Çok Cven v- . . . . . . .. . . . . . -T Tqven x- (Hiç bir şey)

bir

.

şey) . .

. –T

is - . . . . . . . . . . . -s

isini. . . . . . . . .. . . -an (-en)

Ahval hal karg-i

(iyi)

halin

şeklidir.

kargad

(yice)

Ahval halinin şeklidir. Hal keyfiyeti, sebebi, hal ve şartları, ahvali belirtmektedir: karg-ad (iyice), cud-ad (kötü), erT-ad (birlikte)... Ek -ad veya yalnız

-d

ahval hali

belirtmektedir.

Ek -c Ek -c

metinlerde defalarca rastlanır: me-c, isini-c, Cven-c...

Ek -c

ilave etmeyi belirtiyor, yani

şeylerin listesine daha biri ekleniyor: giorgi Cemi megobaria, Tamari Cemi megobaria, levanic Cemi megobaria.

31


$ 4. madloba, bodiSi, milocva, keTili urvilebi Teşekkür etmek, özür dilemek, tebrik etmek, iyi dilekler _ gilocav dabadebis dRes! – Doğum gününü tebrik ederim. _ gmadlob, Zmao! – Teşekkür ederim, kardeşim! _ dRes qeifi iqneba? – Bugün yemek _ ara, qeifi ukve iyo. – Hayır,

olur mu?

yemek (ziyafet) vardı

artık. _ vin iyvnen? – Kimler idiniz? _ Cven viyaviT, megobrebi. – Biz bütün, arkadaşlar. _ samwuxaroa, me rom ar viyavi. – Maalesef _ mec vwuxvar, daviT! – Ben de üzüldüm

katılamadım.

Davit.

Zma-o!

viyavi - viyaviT,

daviT!

iyo - iyvnen,

Çağırma şekilleri

iqneba – iqnebian. * * *

_ gmadlobT!

- Teşekkür ederim!

_ didi madloba!

- çok teşekkür ederim!

32


_ didad gmadlobT! _ madlobeli var!

- çok teşekkür ederim! - çok memnunum!

_ Zalian damavaleT!

- Size borçluyum!

_ uRrmesi madloba! - çok teşekkür ederim! _ ukacravad! _ mapatieT!

- Özür dilerim! - Affedersiniz!

_ Tu SeiZleba... – Mümkunse... _ gTxovT, mapatioT!

- Özür dilerim lütfen!

_ bodiSs vixdi! - Affedersiniz! _ didi madloba... -

Çok teşekkür ederim...

_ daxmarebisTvis - Yardımınız için. _ mowvevisTvis - Davetiniz için. _ sikeTisTvis - İyilik ettiğiniz için. _ yuradRebisTvis... – İlgilendiğiniz için... _ ukacravad, rom SegawuxeT! – Zahmet çektiğiniz için özür dilerim! _ ukacravad, rom gagawyvetineT! _ Sözünüzü kestiğim için özür dilerim! _ ukacravad, rom davagviane! _ Geç kaldığım için özür dilerim! _ ukacravad, rom galodineT! _ Beklettiğim için özür dilerim! _ gilocavT axal wels! – Yeni Yılınız kutlu olsun! _ gilocavT dabadebis dRes! – Doğum gününüzü tebrik ediyorum! _ gilocavT daqorwinebas! _ gilocavT gaTxovebas!

33

- Evlenmenizi tebrik ederim!


_ gisurvebT bednierebas! – Mutluluk diliyorum! _ gisurvebT janmrTelobas! – Cansağlık diliyorum! _ gisurvebT warmatebebs! – Başarılar diliyorum! _ gisurvebT yvelafers saukeTesos! – En iyilikleri diliyorum! _ gisurvebT bednier mgzavrobas! – İyi yolculuklar dilerim! _ icocxleT da idRegrZeleT!

- Uzun yaşamalar dilerim!

* * * _ mapatieT, davagviane. _ araferia. _ bodiSs vixdi! _ Tqveni brali ar aris. _ es saCuqari Tqven! _ didi madloba! _ momikiTxeT ojaxis wevrebi! _ gmadlobT. * * * _ gilocavT dabadebis dRes! gisurvebT bednierebas! _ didi madloba! _ mSvenivrad gamoiyurebiT! _ gmadlobT! _ amindic Cinebulia! _ SesaniSnavi amindia! _ saucxoo sufraa! _ mixaria, rom mogwonT!

34


* * * _ ukacravad, rom gawuxebT, aq ra aris? _ aq aris gimnazia. _ adrec gimnazia iyo? _ ara, adre skola iyo. * * * _ megobaro, es Seni manqanaa? _ diax, Cemia. _ Tu SeiZleba, gawie. ver gavdivar! _ axlave. _ didi madloba! _ arafris. * * * _ daTo, daamTavre universiteti? _ diax. _ gilocav! _ gmadlob! _ axla ras apireb? _ aspiranturaSi vabareb gamocdebs. _ rodis aris gamocdebi? _ erTi ukve iyo, xval meore iqneba. _ aba, warmatebebs gisurveb! _ didi madloba!

35


gramatika Dil bilgisi Çağrı hal Yalın

hal

belirttiğinde hayvanı)

bir

şey

kullanılır.

çağırdığımızda

Ekleri ise -o; -v

yada Ancak

çağrı

şahısın bir

halini

ismini

şahısı

veya

kullanıyoruz.

harflardir:

Bir şeyin (şahısın) adlandırması: çağırmak, hitap etmek: kac-i

kac-o

da

da-o

Zma

Zma-o

Sesli ile sonuclanan bazi bir isime = -v

harf

ekleniliyor: qveyana-v, turfa-v... Çağrı halinde özel isimler kök şeklinde rastlanmaktadır: daviT! ali! mariam!

aris

(var) Fiilin zamana göre değişmesi

aris göre

(var) Fiil gerek şahıs gerekse zamana

değişiyor.

zaman,

gelecek

Zamanın zaman,

üç

geçmiş

şekli

zaman.

(var)-in zamana göre değişmesi: 36

var:

şimdiki

Fiil

aris


Şimdiki zaman

aris

gelecek zaman

iqneba

geçmiş zaman aris

Fiil

var olacak vardi

iyo

(var) in şahıs ile zamana gore deoiaimi

aris (var)

Fiil

in

geçmiş ile gelecek

şekilleri de şahısa göre değişiyor:

Şimdiki zaman Tekil

Çoğul

1

me

var

Cven

varT

2

Sen xar

Tqven xarT

3

is aris

isini arian

gelecek zaman Tekil

Çoğul

1

me

viqnebi

Cven viqnebiT

2

Sen

iqnebi

Tqven iqnebiT

3

is

iqneba

isini iqnebian

geçmiş zaman Tekil

Çoğul

1

me

viyavi

Cven

2

Sen

iyavi

Tqven

iyaviT

3

is

iyo

isini

iyvnen

37

viyaviT


$ 5. grZnobebis gamoxatva; dapatiJeba-miwveva Duyguları belirtmek; Davet etmek ra kargia!

- Ne güzel!

ra sasiamovnoa! ra mSvenieria!

- Harika!

ra bednierebaa! gasaocaria!

- çok memnun edici!

- Ne mutluluk!

- Harika!

SesaniSnavia!

- Mükemmel

Cinebulia!

- Nefis!

saucxooa!

- Müthiş!

samwuxaroa!

- Çok yazık!

vwuxvar! - Üzülüyorum! dasanania! - Maalesef! Zalian gulnatkeni var! - Kalbim ağırdı! ra saSinelebaa! - Bir dehşet! ra sisulelea! - Ne bir serserilik! ras brZanebT! - Ne demek! es ukve metismetia! - Bu kadarı da fazla artık! ra samarcxvinoa! - Ne ayıp! SeuZlebelia! - İmkansızdır! gTxovT... - Rica ederim! momawodeT, Tu SeiZleba! misiniz!

38

- Lütfen uzatabilir


momeciT, Tu SeiZleba!

- Lütfen verebilir misiniz!

neba miboZeT, dagpatiJoT sadilad (kinoSi, TeatrSi, restoranSi). Müsaadenizle sizi yemeğe (Sinemaya, Tiyatroya, Restoranta) davet edeyim. Tu SeZlebT, gvewvieT stumrad!

- Lütfen, misafirimiz olun!

minda visauzmo TqvenTan erTad. Sizinle birlikte yemek isterdim. miTxariT, geTayva...

- Lütfen diyebilir misiniz...

Tu SeiZleba, maCveneT...

- Lütfen gösterebilir misiniz... gTxovT:

visauzmo visadilo vivaxSmo

_ momweroT - (mektup) yaziniz. _ miamboT – anlatınız.

Tu SeiZleba: -

Lütfen:

_ adeqiT (abrZandiT) – kalkınız. _ dajeqiT (dabrZandiT) - oturun (oturunuz). _ mipasuxeT - cevap veriniz. _ momeciT – veriniz. _ momwereT - (mektup) yazınız. _ miambeT – anlatınız.

39


neba momeciT (miboZeT) dagpatiJoT: -

İzninizle sizi:

_ TeatrSi – Tiyatroya. _ kinoSi – Sinemaya. _ restoranSi - Restorana davet edeyim. SeiZleba: - İzninizle: _ gTxovoT? - Size rica edebilir miyim? _ dagirekoT? - Size telefon edebilir miyim? _ gnaxoT? - Sizi görebilir miyim? _ wavide? – gideyim mi? minda raRac gkiTxoT - Bir şey sormak istiyorum. TqvenTan minda saubari - Sizinle konuşmak

istiyorum. * * * vaSa, movigeT! – Aferin, kazandık! uh, rogor civa saxlSi! – Ne kadar soğuk ya, evde! vaime,

magidaze

Wiqebi

ar

aris!

–MMasada

bardaklar

yoktur! ah, netavi WiqaSi wyali iyos! – Bardakta su olsaydı! afsus, ra kargi iyo Cveni erTad gatarebuli Tveebi! Yazık, beraber geçirdiğimiz aylara!

uh, vaSa, vaime, ah, afsus!

Tve-eb-i, xe-eb-i

Ünlem

Çoğul

gTxovT: _ adgeT (abrZandeT) - kalkın (kalkınız). _ dajdeT (dabrZandeT) - oturun (oturunuz).

40


_ mipasuxoT. - cevap veriniz. _ momceT. - veriniz.

Teatr-Si, Wiqa-Si, ezo-Si, restoran-Si, yava-ze. * * * _ winaaRmdegi xom ara xarT, aq rom davjde? _ ara, dabrZandiT. _ kargi kafea, ara? _ diax, kargi kafea. _ Zalian SegawuxeT? _ ara, ras brZanebT. _ yavas dalevT? _ siamovnebiT. _ aq mSvenieri yava aqvT. _ geTanxmebiT. _ namcxvari gnebavT? _ ara, gmadlobT.

41


gramatika Dil bilgisi Ünlem

Ünlem

insanın

keyfiyetini

veya

duygularını belirtir. İnsanın

çeşitli

duyguları

var

duygular

ise

çeşitli

ünlemlerle

isteğin

(eh,

oh,

beğenmenin,

ax),

ve

bu

belirtilir: sevincin,

hayranlığın (oh, vaSa! viS!...) üzgünlüğün (hoi, ui! vai), şaşkınlığın (va, daxe, biWos!) yazıklığın (eeh, afsus, oo...);

tiksinmenin

(fu,

fuuh);

açıklamanın

(hi,

he);

cesaret vermenin (ha!) v.s. İsim Çoğul

Gürcücede çoğul

eki

Tve

-eb Tve

dRe

dRe

ile belirlenir: + eb - i

+ eb - i

Tekilde yalın halde olan isime

ek -i

eklenir, Çoğulda ise ek –i –eb ekten sonra eklenir: kac-i – kac-eb-i bavSv-i – bavSv-eb-i

42


Ekler -ze ve

-Si eklerdir. Gürcücede ekler isim

sonuna eklenir ve ekseriyetle konumu (mevkiyi) belirtir: saxlSi Sedis

(eve giriyor); xeze adis

(ağaca tırmanıyor); magidaze TefSia

(tabak

masadadır); WiqaSi wyalia (bardakta su var)... -ze ve

-Si diğer anlama da geliyorlar: kinoSi (sinemada) yavaze (kahve içmeye)

43


$ 6. ojaxi; naTesaobis aRmniSvneli saxelebi Aile; Akrabalığı belirten isimler _ didi ojaxi gyavT? - Aileniz büyük mü? _ diax, me didi ojaxi myavs: - Evet, benim ailem büyük. _ eqvsi suli varT. myavs dac da Zmac. _ Hepimiz altı kişiyiz. Kızkardeşim ve kardeşim de var _ mSoblebi Tu gyavT? - Anne -babanız var mı? _ deda myavs, mama ara myavs. - Annem var. Babam yok. _ ramdeni Svili gyavT? - Kaç çocuğunuz var? _ sami Svili myavs: ori vaJi da erTi qaliSvili.

_

Üç çocuğum var. İkisi erkek, birisi kız.

_ SviliSvili Tu gyavT? - Torununuz var mı? _ vinaa Tqveni coli? – Eşiniz (karınız) kim? _ bebia da babua cocxlebi arian?

_ Dedeniz, nineniz sağ mı? * * * Cveni

ojaxi

sakmaod

mravalricxovania,

eqvsi

suli

vcxovrobT: me, Cemi Zma, Cemi da, dedaCemi, mamaCemi da bebiaCemi. Cemi bebia gamomcemlobaSi muSaobs; dedaCemic iq muSaobs, mamaCemi ki institutSia. Cemi ufrosi Zma, laSa, studentia. Cemi Zmis megobrebi xSirad modian CvenTan. Cemi

44


da, Tekla, moswavlea. mec moswavle var. me da Cemi da erT skolaSi vswavlobT. me Cemi dis klaselebTan vmegobrob, Tekla ki Cems klaselebTan megobrobs.

* * * naTesavi - akraba qmari - koca coli – karı Svili - çocuk SviliSvili - torun biZa, Zia - amca, dayı deida - teyze mamida - hala bicola - yenge ZmiSvili - yeğen disSvili - kız yeğen biZaSvili - amcaoğlu,dayıoğlu deidaSvili - teyzeoğlu mamidaSvili - halaoğlu siZe - damat rZali - gelin mazli - kayın muli - görümce colisda - baldız colisZma - kayınbirader qvisli - bacanak mamamTili - kaynata

45


dedamTili - kaynana simamri - kay覺npeder sidedri - kaynana

* * * _ dRes bevri gakveTili gaqvs? _ diax, bevri gakveTili maqvs. _ rodis amTavreb? _ orze. _ mere ra gaqvs? _ mere xan cekva maqvs, xan

simRera. xan cekva maqvs, xan simRera baolac - xan

* * * _

vaJa Tqveni naTesavia?

_

diax, Cemi biZaSvilia.

_ bevri naTesavi gyavT? _ diax, bevri naTesavi myavs: mamida, biZa, biZaSvili, deidaSvili, mamidaSvili. _ Zalian kargia. me ki cota naTesavi myavs. * * * _ coli ar gyavs? da

da

baolac

Zma

_ ara, jer ara myavs. Sen? _ me myavs. _ Svili ramdeni gyavs?

46


_ ori Svili myavs - qal-vaJi. _ da-Zma ar gyavs? _ ara, da-Zma ar myavs.

andaza: kargi Svili dedis gulis vardiao. İyi çocuk annesinin kalbinin gülüdür.

davimaxsovroT: Aklımızda tutalım: Cemi Zma dedaCemi, mamaCemi;

Cemi da

dedaSeni, mamaSeni.

Seni biZa Seni deida

ancak

myavs, maqvs Aitliği belirten

myavs:

maqvs:

deda

wigni

mama

fanqari

da

fuli

ZaRli

saxli

ojaxi

CanTa

47


gramatika Dil bilgisi İyelik zamirinin bir özelliği

Gürcücede iyelik zamir aitliği belirten isim önünde bulunur, ancak bazı hallerde isim sonundan da gelir: Cemi bebia - bebiaCemi, Cemi babua - babuaCemi... Bazı

hallerde

iyelik

zamiri

isimden

sonra

gelir. Ancak isimden önce kullanılması cümleye bir değişiklik kazandırıyor. Örneğin - ded-mamis Svili - kardeşler: dedaCemi (deda + Cemi) mamaCemi (mama + Cemi) Aynısı gibi: dedaSeni, dedaTqveni, mamaSeni, mamaTqveni.

Bağlaç Kelime

ile

cümleleri

bağlamak

için

bağlaç

kullanılır. Bağlaçlar şunlardır: da, Tu, xan, an. didi da patara, gogo Tu biWi,

saxlsa Tu quCaSi, deda an mama,

48

kaci da qali,

xan wvims, xan Tovs...


xan, an bağlaçlar kelimeleri karşılaştırmak veya ayırmak için kullanılır: didi an patara. xan didi, xan patara.

Fiil maqvs (var) ve myavs (var)

Biz iyelik zamiri öğrenmiş olduk artık: iyelik zamiri kimseye veya bir şeye aitliği belirtir. Gürcücede

fiil

maqvs

(var)

ve myavs (var)

aitliği belirtmektedir: me maqvs = Cemia;

Sen gaqvs = Senia; mas aqvs = misia.

me myavs = Cemia; Sen gyavs = Senia; mas hyavs = misia. Gürcücede fiil (var)ın iki şekli kullanılır ve canlı ile cansızları belirtmektedir: (deda myavs; fuli

maqvs).

velosipedi kullanılır,

istisna

olarak

(bisiklet) çünkü

onlar

manqana

kelimeleri muharriktirler

zat canlı gibi idrak eder.

49

(araba) canlı ve

ve gibi

konuşan


$ 7. adamianis sxeulis nawilebi Vücut Tavi

tani

kiseri

zurgi xeli

mkerdi

fexi

adamianis sxeuli Semdegi nawilebisgan Sedgeba:

Vücut: Tavi, tani da kidurebi. – Baş, vücut, kollar ve bacaklar. Tavis ukana nawils kefa hqvia. - Kafanın arka kısmına ense denilir. Tavis wina nawili saxea. – Kafanın ön kısmı yüzdür. Tavi tans ukavSirdeba kisriT. – Baş vücüda boyunla bağlanır. kisris wina mxares yeli ewodeba. Boynun sonrası omuzlardır.

maqvs, myavs gaqvs, gyavs aqvs, hyavs

kisris Semdeg modis mxrebi.

50


– Boyun sonrası omuzlardır. mxrebs ebmis xelebi. – Omuzlara kollar bağlanır. xelis mtevanze adamians xuTi TiTi aqvs. El üstünde beş parmak var. yvelaze msxvili ceria, yvelaze patara ki nekia. En büyüğü başparmaktır, en kücüğü ise serçe parmağıdır. TiTebi mTavrdeba frCxilebiT. – Parmaklar tırnakllarla sonuçlanır. sxeulis wina mxares mkerdi hqvia, ukanas - zurgi. Vücudun ön kısmına göğüs denilir, arka kısmına – sırt. adamians aqvs ori xeli da ori fexi. İnsanın iki eli ve iki ayağı var. xelebi da fexebi – kidurebia. – Eller ve kollar. erTi, ori, sami, oTxi, xuTi, eqvsi, Svidi, rva, cxra, aTi – Sade saylardir

adamians aqvs ori: - İnsanın iki: _ Tvali – gözü; _ yuri – kulağı; _ xeli – eli; _ fexi - ayağı

- var.

adamians aqvs erTi: - İnsanın bir:

51


_ Tavi – başı; _ cxviri – burnu; _ piri - ağzı – dili var.

* * * _ ramdeni fexi aqvs adamians? _ adamians aqvs ori fexi. _ ramdeni Tvali aqvs? _ ori Tvali aqvs. _ cxviri? _ cxviri erTi aqvs. _ ramdeni fexi aqvs ZaRls? _ ZaRls aqvs oTxi fexi. * * *

Savi... _ Seyvarebuli Tu gyavs? _ myavs. _ ra hqvia? _ fatima. _ ra feris Tvalebi aqvs fatimas? _ mwvane Tvalebi aqvs. _ Tmebi? _ Tmebi wablisferi aqvs. _ Sen? _ me Taflisferi Tvalebi da Savi Tmebi maqvs. _ lamazi kbilebi aqvs fatimas?

ferebi: mwvane, wablisferi,

_ diax, Zalian lamazi kbilebi aqvs.

52


_ kbili ramdeni gaqvs? _ yvela kbili maqvs. _ janmrTeli kbilebi gqonia. _ ho. _ me ki cudad maqvs saqme. kargi stomatologi xom ar gyavs? _ myavs. _ sad muSaobs? _ ager WavWavaZeze aqvs klinika. _ Seni saxeliT mival. _ keTili.

zedsarTavi saxelebi: marjvena, marcxena, msxvili, grZeli, mokle, didi, patara, lamazi, janmrTeli, mwvane, Savi

* * * es xelis TiTebia. Cven ori xeli gvaqvs: marjvena da marcxena.

TiTo

xelze

xuTi

TiTi

gvaqvs:

cera

TiTi,

saCvenebeli TiTi, SuaTiTi, araTiTi da neka TiTi. ceri mokle da msxvili TiTia. saCvenebeli TiTi cerze grZelia. SuaTiTi yvela TiTze grZelia. neka TiTi yvela TiTze patara da wvrilia. cers ori saxsari aqvs. yvela sxva TiTs sami saxsari aqvs.

andaza: tyuils mokle fexebi aqvso. Yalan k覺sa zaman ge癟erlidir.

53


gramatika Dil bilgisi Fiillerin zaman ile ağıza göre değişmesi Ağızlara göre Fiilin her üç zaman içinde değişmesi: Şimdiki zaman

Tekil 1 2 3

me vaSeneb Sen aSeneb is aSenebs

Çoğul Cven vaSenebT Tqven aSenebT isini aSeneben Gelecek zaman

Çoğul

Tekil 1 2 3

me avaSeneb Sen aaSeneb is aaSenebs

Cven avaSenebT Tqven aaSenebT isini aaSeneben Geçmiş zaman

Çoğul

Tekil 1 2 3

me avaSene Sen aaSene man aaSena

Cven avaSeneT Tqven aaSeneT maT aaSenes

54


`aqvs, hyavs~ Fiilin şahısa göre değişmesi (Şimdiki zaman)

Gürcücedeki cansızı ve canlıyı belirten fiiler maqvs,

myavs

farklı

bir

şekilde

değişmektedirler.

Canlı:

Tekil 1 2 3

me Sen mas

maqvs gaqvs aqvs

Çoğul myavs gyavs hyavs

Cven Tqven maT

gvaqvs gaqvT aqvT

gvyavs gyavT hyavT

Sayı sıfatları Sayı sıfatı bu şeyin miktarı ile sırasını ve kısmın bütüne nispeten oranını belirtir. Asıl

sayı

sıfatları

Gürcücede

şöyle

ifade

edilir: erTi, ori, sami, oTxi, xuTi, eqvsi, Svidi, rva, cxra, aTi. Biz sayı sıfat olan on tane kelime tanıyoruz artık. Ona ikinci sayı sıfat ile `meti~ – fazlalığı belirten

kelime

eklenerek

on

artı

fazla

olan

miktarı belirtebiliriz: 11 12 13 14 15 16 17 18 19

(a)T

erT(i) or(i) sam(i) oTx(i) xuT(i) + meti eqvs(i) Svid(i) rva cxra

55

=

TerTmeti Tormeti cameti ToTxmeti TxuTmeti Teqvsmeti Cvidmeti Tvrameti cxrameti


Sayı sıfat yirminin kökü farklıdır: 20 - oci Gürcücede yirmiden sonraki sayı sıfatları da kökler

birleşimiyle

sıfat arasında bağlaç

oc-

+

da

şekilleniyor,

ancak

iki

sayı

da yer alır:

+

erTi ori sami oTxi xuTi eqvsi Svidi rva cxra aTi

56

21 22 23 24 25 26 27 28 29 30

-

ocdaerTi ocdaori ocdasami ocdaoTxi ocdaxuTi ocdaeqvsi ocdaSvidi ocdarva ocdacxra ocdaaTi


$ 8. saaTis cnoba Saat tanıması ai saaTi. – İşte saat. es aris saaTi. – Bu saattir.

es saaTia. _ romeli saaTia? – Saat kaç? _ Tormeti saaTia. – Saat on iki.

romeli saaTia? romeli? – Soru kelime-

* * * _ romeli saaTia? _ oTxi saaTia _ romeli saaTia? _ axla xuTis xuTi wuTia. Ok on ikiyi geçtiğinde sonraki saat başlar ve dakikalar da ona aittir. Bu gibi hallerde ismin =in hali kullanılır.

57


xuTis aTi

xuTis TxuTmeti

wuTia

xuTis oci

xuTis ocdaxuTi

wuTia

wuTia

wuTia

xuT-is aTi // TxuTmeti // oci wuTia – İsmin=in hali xuTis naxevaria – Beşin yarısıdır, demezler, yerine dört buçuktur derler: xuTis ocdaaTi wuTia. Tam

zamanı

belirtmek

için

Yalın

hal

kul-

lanılır. xuT-i saaTia; aT-i saaTia, Svid-i saaTia... Daha sonraki saat başladığında ismin=in hali kullanılır: aT-is naxevaria, xuT-is aTi wuTia, eqvs-is ocdaxuTi wuTia... İkiyi

geçtiğinde

ismin

=e

hali

kullanılır

(kaç dakika kaldı):

ramdeni wuTi aklia Svids? Svids aklia 25 wuTi. Svids aklia 20 wuTi.

Svid-s aklia

Svids aklia 15 wuTi. Svids aklia 10 wuTi. Svids aklia 5 wuTi.

58

İsmin-e hali


ramdeni? romeli? Soru kelimeleri? * * * _ leqciebi romel saaTze gewyeba? _ Tormet saaTze. _ rodis mTavrdeba? _ oTxze. _ mere gcalia? _ mere ori saaTi ar mcalia. _ rodis gecleba? _ eqvsze. _ maS, Svidi saaTisTvis SegviZlia erTad wavideT. _ sad? _ restoranSi dagvpatiJes. _ kargi, Svid saaTze SevZleb. _ naxvamdis!

ormocdaxuTi –

_ Sexvedramde!

Bileşik

Sayı

sıfatları

* * * _ romelze gadis es matarebeli? _ aTis naxevarze. _ maS kidev ormocdaxuTi wuTi gvqonia dro.

59


_ ho. _ axla romelia? _ cxras aklia TxuTmeti wuTi. _ gzaSi ramdeni dagvWirdeba? _ ocdaxuTi wuTi. _ maS ar vagvianebT? _ ara. xuT wuTSi gavdivarT.

* * * _ es saaTi winaa? _ ratom ggonia? _ Cems saaTze eqvsis aTi wuTia, aq ki eqvsis oci wuTia. _ iqneb Seni saaTia ukan? _ ara mgonia. Sens saaTze romelia? _ CemTan eqvsis TxuTmeti wuTia. _ modi da gaige axla!

60


gramatika Dil bilgisi Soru kelimeleri romeli? (hangisi),

ramdeni?

(ne kadar)

romeli? (hangisi),

ramdeni? (ne kadar) soru

kelimeleridir. Kelime romeli?

zamanı öğrenmekte

kullanılır: - romeli saaTia? - oTxi saaTia. ramdeni?

miktarı öğrenmekte kullanılır: ramdeni? ramdeni aris? ® ramdenia? ocia, oria, xuTia...

İsmin = in ve = e hali

-e

ve

ismin

=i

halleri

ismin

hal

şekilleridir. Gürcücede aitliği iyelik zamirleri (Cemi, Seni, misi

- benim, Senin, Onun) belirtir. Ancak cümlede

diğer bir isim kullandığı zaman, kimseye veya bir şeye aitliğini ismin kac-is xeli -

-in hali belirtir.

yani adama ait olan el, adamın eli

olarak belirlenir.

61


gazafxul-is Tveebi - İkbahar ayları - yani aylar İlkbahara aittir. -e hal çeşitli anlamı taşımaktadır. Onlardan birisi ise zamanı belirtir. _ romeli saaTia? _ xuT-s aklia oci wuTi; _ Svid-s aklia aTi wuTi; _ aT-s aklia xuTi wuTi...

Sayı sıfatlarının orfografisi

Bileşik Sayı sıfatları yazdığımızda şunları bilmek gerek: a) da

ile bileşen Sayı sıfatları beraber yazılır: ocdaxuTi, ormocdaaTi, samocdasami...

b) Teşekkül edilmiş Sayı sıfatları ayrı ayrı yazılır: aTas cxraas ormocdaCvidmeti...

62


$ 9. dRes, xval,

zeg.

dRe da Rame

Bugün, yarın, ertesi gün, gündüz ve gece

dila

SuadRe

saRamo

dilas SuadRisas saRamos SuaRamisas RamiT Zarflar

Wam // miirTmev * * * _ ali, romel saaTze iRviZeb? _ Svid saaTze. _ rodis sauzmob? _ cxris naxevarze vsauzmob. _ sauzmeze ras miirTmev? _ marto Cais vsvam. _ rodis sadilob?

63

Rame


_ leqciebis Semdeg, 3 saaTze. _ sadilze ras miirTmev? _ sups, Semwvar kartofils, salaTebs. _ rodis vaxSmob? _ saRamos 8 saaTze. _ ras miirTmev? _ Cais, namcxvars an yvels da purs.

Gürcücede

mutat

ve

nazik

muameleler

farklıdır. Nazik muamele saygı belirten usüldür:

miirTviT! mobrZandiT! (Tqven), miirTmevs, mobrZandeba (is), miirTmev,

mobrZandebi (Sen).

* * * _ romeli saaTia? _ axla xuTs aklia TxuTmeti wuTi. _ Sen romel saaTze sadilob? _ xuT saaTze. Sen? _ mec am dros vsadilob. _ Zalian kargi.

64


* * * _ dRes kus tbaze mivdivarT, xom ar wamoxval? _ dRes Zalian dakavebuli var. _ ra saqme gaqvs? _ diliT leqciebi maqvs. _ leqciebs SuadRisTvis morCebi. _ SuadRisTvis unda visadilo, mere cotas davisveneb. naSuadRevs ki biblioTekaSi mivdivar. _ saRamos ras akeTeb? _ saRamos koncertze var dapatiJebuli. gvian Ramemde gagrZeldeba. _ maSin xval wamodi. xvalac mivdivarT. _ xval SeiZleba.

* * * _ zafxulSi Rame moklea, dRe ki grZeli. _ zamTarSi? _ zamTarSi piriqiTaa: Rame grZelia, dRe ki mokle. _ ese igi, zamTarSi male Ramdeba, ara? _ diax.

65


guSinwin guSin

dRes

Gecen gün Dün

xval

zeg

mazeg

Bugün Yarın Öbür gün Daha öbür gün

* * * ali

bolniselia.

is

bolnisSi

cxovrobs, magram swavlobs TbilisSi, soflis misi

meurneobis

ojaxi

maswavlebelia,

universitetSi.

didia. deda

mama ki

axmedi

ekonomistia.

ali dilas Svid saaTze iRviZebs, pirs

ibans,

sauzmobs

da

universitetSi

avtobusiT midis. SuadRisas leqciebi mTavrdeba da is saxlSi

brundeba.

saRamos

ali

isvenebs

an

saseirnod

fexiT midis. ali leqsebs wers. axla is werils swers giorgis. werilSi leqsia.

avtobus-iT İle hali

fex-iT

wers – ali werils s-wers – ali giorgis werils

66


gramatika Dil bilgisi Rabit siygası dRes, xval, zeg günü.

Zarf

faaliyetin

Zarflar-Bugün, ne

gibi

yarın,

olduğunu

öbür

belirtir:

nerede, ne zaman, nasıl, niçin: rodis movida? [Ne zaman geldi?]

axla, guSin, maSin,

adre... sad (saiTken) wavida? [Nereye gitti?] - win, ukan, SigniT... rogor iqceva? [Nasıl davranıyor?] - kargad, cudad, ase, ise... ratom akeTebs? [Niye yapıyor?] - amitom, imitom... risTvis muSaobs? [Niçin çalışıyor?] - amisTvis, imisTvis... ramdenjer moigo? [Kaç defa kazandı?] - orjer, amdenjer... Sorulara

gore

ulacın

bir

kaç

grubu

vardır.

Bunlar şunlardır: yer, zaman, ahval, sebep, amaç, ölçü - miktar ve sıra ulaçları. Ulaç değişmezdir yani şeklini ne çekime ne de ağıza göre değişir.

67


İle hali

İle hali aitliği belirtmektedir. Bir işlemde kullanılan şey ile halindedir: Wiq-iT vsvam wyals; dan-iT vklav cxvars, Cangl-iT vWam saWmels... Bardakla

su

içiyorum,

bıçakla

koyun

kesiyorum,

çatalla yemek yiyorum. ek

-iT

ile haline aittir.

Fiile uyan ağızlar (hareket eden ve işlem gören)

Gürcücede belirtir. göre

Fiil

şahıslar

bir

Fiile

uymaktadırlar.

iki

veya

muhteviyat

Fiilin

üç

şahısı

ile

gramere

şahısı

belirten

işaretleri de var. ali

werils

wer-s

-

Muhteviyatına

göre

Fiile

yazıyor onu.

Fiil

ise

Ali iki

mektup şahıs

hareket

eden

yazıyor

uymaktadir: şahısın

– o -s

ekini içeriyor. ali werils s-wer-s giorgis - Ali Giorgiye mektubu yazıyor-muhteviyatına göre şahıs Fiile uymaktadir: o ona onu yazıyor. Fiil ise hareket eden şahısın

-s

ve

işlem

gören

içeriyor.

68

şahısın

s-

eklerini


$ 10. kviris dReebi, Tveebis saxelebi; TariRi Hafta günleri, aylar isimleri; tarih weliwadSi Tormeti Tvea: Yılda on iki ay var: ianvari

ivlisi

Ocak

Temmuz

Tebervali Şubat

agvisto Ağustos

marti

seqtemberi

Eylül

aprili Nisan

oqtomberi

Ekim

maisi Mayıs

noemberi Kasım

ivnisi Haziran

dekemberi

Mart

Aralık

2002 Я н ва рь П

Фев ра ль

В

С

Ч

П

С

В

7

1 8

2 9

3 10

4 11

5 12

6 13

14

15

16

17

18

19

20

21 28

22 29

23 30

24 31

25

26

27

Ап ре ль

П

Мар т

В

С

Ч

П

С

В

В

С

Ч

П

С

В

4

5

6

7

1 8

2 9

3 10

4

5

6

7

1 8

2 9

3 10

11

12

13

14

15

16

17

11

12

13

14

15

16

17

18 19 2 0 21 25 26 2 7 28

22

23

24

18 25

19 26

20 27

21 28

22 29

23 30

24 31

Май

И ю нь

П

В

С

Ч

П

С

В

П

В

С

Ч

1 8

2 9

3 10

4 11

5 12

6 13

7 14

6

7

1 8

2 9

15 22

16 23

17 24

18 25

19 26

20 27

21 28

29

30

И ю ль П 1

П

С

В

П

В

С

Ч

П

С

3 10

4 11

5 12

3

4

5

6

7

8

13 20

14 21

15 22

16 23

17 24

18 25

19 26

27

28

29

30

31

Ав гу ст

В

С

Ч

2

3

4

8

9

10

15

16

В

П

П

В 1

2 9

10 17

11 18

12 19

13 20

14 21

15 22

16 23

24

25

26

27

28

29

30

Сентя бр ь

П

С

В

С

Ч

П

С

5

6

11

12

13

14

5

10

11

2

3

4

5

6

7

8

17

18

19

20

21

12

13

14

15

16

17

18

9

10

11

12

13

14

15

22

23

24

25

26

27

28

19

20

21

22

23

24

25

29

30

31

В

С

6

7

Ч

7

П 1

26

27

8

28

С

2 9

29

В

3

30

П

В

4

31

1

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

О кт я б рь П В С

По яснител ьная по дпис ь по д ри сунко м.

7 14

Ч

П

С

В

1

2

3

4

5

6

8

9

10

11

12

13

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

15

30

31

Ноя бр ь П В С

Ч

П

4

7

8

С 1

11

5 12

6 13

14

2 9

В

Дек аб р ь П В С

Ч

П

С

2

5

6

7

13

14

В

3 10

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

1 9

3 10

4 11

12

8 15

16

17

18

19

20

21

22

23 30

24 31

25

26

27

28

29

orSabaTi

kvira

samSabaTi oTxSabaTi xuTSabaTi paraskevi

SabaTi

kvira

69


* * * _ kviris romeli dRea orSabaTi? _ orSabaTi kviris pirveli dRea. _ samSabaTi? _ samSabaTi meore dRea. _ oTxSabaTi? _ mesame.

pirveli meore mesame meoTxe . . .

_ xuTSabaTi? _ meoTxe. _ kvira?

Sıra sayıları

_ kvira meSvide dRea.

* * * _ romeli welia axla? виз организации. Назва ние орга ни за ц ии Ад р ес ос новн ого м ес та р аб от ы Ад р ес , с т р ок а 2 Ад р ес , с т р ок а 3 Ад р ес , с т р ок а 4 Т ел е ф о н: ( 5 55)5 55- 5 55 5 Ф акс : (5 5 5) 5 55-55 55

_ axla aris ori aTas sami weli.

Эл. поч т а:

2003

PR OVE RK A @ mi c r os of t.c o m

_ SarSan romeli weli iyo?

Календар ь со быти й • Да т а — Пом ест ите з д ес ь под роб ное опис ание п ре д ст оя щ его с обы тия. М ож но т ак же пр ив есс в ед ени я о в рем е ни и м ес т е, ук аз ат ь номер т ел еф он а, п о кот ор ому п ред ос т ав ля ет ся

т и св ед ения о вр ем ени и мест е, у каз ат ь ном ер т ел еф он а, по к от ором у п р ед ост ав л яет с я ти д оп ол н ит ель ная инф о рм аци я . • Да та — П ом ес т ит е з д есь п од роб ное оп ис ание п р ед с т оящ ег о с об ыт ия . Мож но т ак же п ривес т и св ед ения о вр ем ени и мест е, у каз ат ь но- п м ер т ел еф он а, по к от ором у п р ед ост ав л яет с я д оп ол н ит ель ная инф о рм ация .

д о пол нит е л ьн ая инф о рм ац ия. • Да т а — Пом ест ите з д ес ь под роб ное опис ание ре д ст оя щ его с обы тия. М ож но т ак же пр ив ести с в ед ени я о в рем е ни и м ес те, ук аз ат ь номер т ел еф он а, п о кот ор ому п ред ос т ав ля ет ся

_ SarSan iyo ori aTas ori weli.

• Да та — П ом ес т ит е з д есь п од роб ное оп ис ание

д о пол нит е л ьн ая инф о рм ац ия.

п р ед с т оящ ег о с об ыт ия . Мож но т ак же п ривес • Да т а — Пом ест ите з д ес ь под роб ное опис ание т и св ед ения о вр ем ени и мест е, у каз ат ь но- п ре д ст оя щ его с обы тия. М ож но т ак же пр ив есм ер т ел еф он а, по к от ором у п р ед ост ав л яет с я т и с в ед ени я о в рем е ни и м ес т е, ук аз ат ь нод оп ол н ит ель ная инф о рм аци я . мер т ел еф он а, п о кот ор ому п ред ос т ав ля ет ся д о пол нит е л ьн ая инф о рм ац ия. • Да т а — Пом ест ите з д ес ь под роб ное опис ан ие п ре д ст оя щ его с обы тия. М ож но т ак же пр ив есЯнв арь

Фев раль

Март

Апрель

П

В С Ч П С В 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

П

В С Ч П С В 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 0 11 12 1 3 1 4 15 1 6 1 7 18 19 2 0 2 1 22 2 3 2 4 2 5 26 2 7 2 8

П В С Ч П С В 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 0 11 1 2 1 3 14 15 1 6 1 7 18 1 9 2 0 21 22 2 3 2 4 25 2 6 2 7 28 2 9 3 0 31

Май П В С

И юнь П В С

В 1

И юль П В С Ч П С В 1 2 3 4 5 6

2 3 4 5 6 7 8 9 1 0 11 1 2 1 3 14 15 1 6 17 18 1 9 2 0 21 2 2

7 8 9 10 11 1 2 1 3 1 4 15 16 1 7 18 19 2 0 2 1 22 2 3 2 4 25 26 2 7

_ gaisad romeli weli iqneba? Ч

П 1

С 2

В 3

Ч

П

4

С

П В С Ч П С В 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1 2 13 14 15 1 6 17 18 1 9 20 21 22 2 3 24 25 2 6 27 28 29 3 0 Авг уст П В С

Ч

П С В 1 2 3

_ gaisad iqneba ori aTas oTxi weli. 5 6 12 13 19 20 26 27

П

7 8 9 10 11 14 15 16 17 18 21 22 23 24 25 28 29 30

31

Сент ябрь В С Ч П С В 1 2 3 4 5 6 7

8 9 10 11 12 15 16 17 18 19 22 23 24 25 26 29 30

13 14 20 21 27 28

2 3 24 25 2 6 2 7 28 2 9 30

О кт я брь П В С Ч П 1 2 3

С В 4 5

6 7 8 9 1 0 11 1 2 1 3 14 15 1 6 1 7 18 1 9 2 0 21 22 2 3 2 4 25 2 6 2 7 2 8 29 3 0 3 1

2 8 29 3 0 3 1

Н оя брь П В С

Ч

4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 3 14 15 1 6 17 18 19 2 0 21 22 2 3 24 25 26 27 28 29 3 0 31

П

С В 1 2

3 4 5 6 7 8 9 1 0 11 1 2 1 3 14 15 1 6 1 7 18 1 9 2 0 21 22 2 3 2 4 25 2 6 2 7 28 2 9 3 0

Дек абрь П В С Ч П С В 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 3 14 15 16 1 7 18 19 2 0 21 22 23 2 4 25 26 2 7 28 29 30 3 1

_ Sen romel wels daibade? _ me davibade aTas cxraas oTxmoc wels. _ ese igi, ocdasami wlisa xar. _ diax.

70


_ romel TveSi daibade? _ aTas cxraas oTxmoci wlis ocdaor Tebervals. _ me ki aTas cxraas samocdaTxuTmeti wlis rva marts davibade.

* * * _ Seni daxmareba minda.

gcalia?

_ ara, dRes bevri saqme maqvs. _ xval? _ xval SedarebiT cota saqme maqvs. _ Tavisufali rodis xar?

bevri, cota

_ kviris bolos.

Miktar覺 belli * * * _ romeli yvavili giyvars yvelaze metad? _ ia miyvars; Zalian lamazi yvavilia, nazi da saTuTi. _ rodis yvavis ia? _ gazafxulze, aprilSi. enZelac lamazi yvavilia. _ gazafxulze yvavilebis didi zeimia. _ diax, iRviZebs miZinebuli buneba.

lamazi, nazi, saTuTi S覺fatlar. 71


* * * _ ra dRea dRes? _ dRes aris orSabaTi. _ muSaob? _ diax. _ dasvenebis dRe romeli gaqvs? _ SabaTi da kvira.

* * * _ ianvari Zalian civi Tvea. _ SarSan am dros SedarebiT Tbiloda. _ diax. _ samagierod, Semodgoma iyo civi. _ dekemberi wels Tovliani iqneba. _ ra ici? _ aseTia prognozi.

* * * _ SarSan mSvenieri mosavali iyo. _ ho, ar iyo urigo. _ neta, wels rogori iqneba? _ albaT cudi. _ ratom? _ sul wvimebi iyo.

72


gramatika Dil bilgisi Sıra ve pay sayı sıfatları.

Asıldan başka sıra ve pay sayı sıfatları da var. Sıra sayı sıfatı asıl sayı sıfatına = me - e ekler eklenerek teşkil olunur. or-i → me-or-e sam-i → me-sam-e TerTmet-i → me-TerTmet-e pirveli (birinci) istisnadır. Kısım sayı sıfatı sıra sayı sıfatına -d-i ekler eklenerek teşkil olunur.

mexuTe → mexuTe-d-i mesame → mesame-d-i meTerTmete → meTerTmete-d-i naxevari (yarım)

istisnadır.

Sıra sayı sıfatlarına romeli? (hangisi?) soru verilir romeli aris? romelia? pirvelia, meocea, ormocdameaTea, mexuTea... Pay sayı sıfatlarına

meramdenedi? (kaçıncısı?)

soru verilir.

73


meramdenedi aris? ® meramdenedia? naxevaria, meocedia, ormocdameaTedia, mexuTedia...

Belirsiz miktarı gösteren sayı sıfatları

Sayı sıfatları belirli ve belirsizdir. Öğrendiğimiz 1, 2, 3, 20, 50, 100, 1000 belir lidir çünkü belirli

bir

miktar gösteriyor.

bevri, uamravi, mravali, ramdenime, cota. Belirli ve belirsiz sayı sıfatlarına Fiil ile isim tekilde uymaktadırlar: kacebi swavloben,

Ancak:

ori mravali

kaci swavlobs.

xuTi

Sıfat Sıfat niteler gösterir: sofeli - didi; qali – lamazi; kaci – maRali.

74


$ 11. weliwadis droebi weliwadSi oTxi droa:

-

Yıl Mevsimleri Yılda dört mevsim

var:

gazafxuli zafxuli Semodgoma zamTari

zamTris Tveebia:

Kış ayları:

dekemberi, ianvari, Tebervali. Aralık, Ocak, Şubat. gazafxulis Tveebia: İlkbahar ayları: marti, aprili, maisi. Mart, Nisan, Mayıs. zafxulis Tveebia: Yaz ayları: ivnisi, ivlisi, agvisto. Haziran, Temmuz, Ağustos; Semodgomis Tveebia: Sonbahar ayları: seqtemberi, oqtomberi, noemberi. Eylül, Ekim, Kasım. zamTarSi civa. - Kışın soğuktur. zafxulSi cxela. - Yazın sıcaktır. gazafxulze Tbila. - Bahar ılıktır. Semodgomaze grila. - Sonbahar serindir. zamTarSi mokle dReebi da grZeli Rameebia. Kışın günler kısa ve geceler uzundur.

75


zafxulSi dReebi grZelia, Rameebi ki – mokle. Yazın günler uzun geceler kısadır.

gazafxuli zafxuli

Semodgoma

zamTari

marti

ivnisi

seqtemberi

dekemberi

aprili

ivlisi

oqtomberi

ianvari

maisi

agvisto

noemberi

Tebervali

* * * _ romelia weliwadis yvelaze lamazi dro? _ me mgoni, gazafxuli. _ me zafxuli ufro miyvars. _ zafxulic lamazia. _ zafxulSi zRvaze davdivar. _ mec. _ zamTarSi bakuriania kargi. _ zamTarSi me gudaurSi davdiodi. _ wels sad waxval? _ jer ar vici. _ ise, Semodgoma mainc ulamazesia. _ asea, yvela dro lamazia. * * * _ zafxulSi saTevzaod waval. _ romel TveSi? _ ivnisSi.

76


_ giyvars Tevzaoba? _ Zalian miyvars ankesiT Tevzaoba. _ Cems Zmasac uyvars.

gazafxul-i weliwad-is wel-s

Haller

ankes-iT saTevzao-d * * * _ ramdeni droa weliwadSi? _ weliwadSi aris oTxi dro; gazafxuli, zafxuli, Semodgoma da zamTari. _ romelia yvelaze lamazi dro? _ yvela dro lamazia. me gazafxuli ufro miyvars. _ romelia yvelaze

Tevz-i sa-Tevz-aod, Tevz-aoba

cxeli Tve?

Sıfatlar

_ yvelaze cxeli droa zafxuli.

lamazi  u-lamaz-esi

_ yvelaze civi dro? _ yvelaze civi dro zamTaria.

Niteleme sıfatı

_ gazafxuli da Semodgoma? _ gazafxuli da Semodgoma zomieria, arc Zalian civa da arc Zalian cxela.

zamTar-Si, zafxul-Si

ancak

Semodgoma-ze, gazafxul-ze

77


* * * _ axali weli rodis dgeba? _ zamTarSi. _ romel TveSi? _ ianvarSi, pirveli ianvari axali wlis pirveli dRea. _ Zalian civa am dros? _ diax, xSirad Tovlic modis.

andaza:

zafxulSi moweuli zamTarSi gamogadgebao. Sakla saman覺 gelir zaman覺.

* * * me miyvars.

yvelaze

metad

gazafxuli

gazafxulzebuneba martis

TveSi

aprilidan

iRviZebs.

jer

ukve

kidev

Tbila,

civa, maisSi

magram zogjer

cxela kidec. Zalian lamazia gazafxuli. zafxulic

miyvars.

zafxulSi cxela da visvenebT. Cven jer mTaSi,

mere

zRvaze

visvenebT

seqtemberSi

skola

xolme. da

samsaxuri iwyeba. Semodgomaze bevri xilia. cota grila. zamTarSi civa, Tovli modis. axali welia. me weliwadis yvela dro miyvars.

78


gramatika Dil bilgisi İlk ve türemiş sıfatlar Sıfatlar – didi, kargi, cudi, patara ilktirler, türemiş değiller. Gürcücede ise türemiş sıfatlar da var: qud-i → qud-iani (şapkali); u-qud-o (şapkasız); col-i → col-ian-i (evli), u-col-o (bekar); azerbaijan-i → azerbaijan-el-i (Azeri) sa-, u-

Sıfatı türetmek için

ve

v.s.

-o, -e, -osan, -

el ekler kullanılır.

Sıfat derecesi

Bir

şeyin

belirtisi

daha

artırılarak

da

gösterilir: didi - udidesi (en büyük) lamazi - ulamazesi (en güzel) Zlieri Sıfatın

daha

- uZlieresi (en kuvvetli). bir

derecesi

ise

bir

şeyin

belirtisini cüzi bir şekilde gösterir. Ekleri ise mo – o dur: mo-did-o - did-i - udid-es-i

79


mo-mwvan-o - mwvane - u-mwvan-es-i mo-TeTr-o - TeTr-i - u-TeTr-es-i

Hallerin önemi

Haller önem sonuçlandırmasında kullanılır: I. Yalın hal kullanılır:

a) bir şeyin (sıfatın) belirtmesinde: saxl-i, sofel-i, Zma.

b) bir şeyin adlandırılmasında: es aris fanqar-i; es aris biWi. II. =e hal kullanılır:

a) Bir şeyden (sıfattan) öbür şeye (sıfata) etkinin geçtiğinde: me vsvam yava-s (wyal-s, Cais...); Sen Wam saWmels (xils, namcxvars...); is aSenebs saxls (qarxanas, klubs...).

b) zaman söylediğinde: Svid-s aklia 5 (10, 15, 20, 25) wuTi. III. İsmin-in hali kullanılır: a. Aitliği belirtir: skol-is direqtori; daviT-is ojaxi b. Saat ayarlamasını belirtir: xuTis 5 (10, 15, 20, 25) wuTia; Svid-is naxevaria. IV. Etki aletini ile hali belirtir: agur-iT aSenebs saxls; Cangl-iT vWam saWmels. V. Ahval hali:

a) Mesleği: direqtorad (pedagogad, oficiantad) muSaobs.

80


b) Ahvali: kargad, cudad.

c) Amacı belirtir: sanadirod (samuSaod, saseirnod...) mivdivar. VI. Hitap ettiğinde çağrı hali kullanılır: kac-o, modi aq! gamarjoba, biW-o!

81


$ 12. amindi

Hava durumu

_ rogori amindia dRes? - Bugün hava nasil? dRes: - Bugün: _ cudi amindia = avdaria _ kargi amindia = daria

- hava bozuk = Yağmurlu. - hava güzel = Güneşli.

_ Rrubliani amindia = moRrublulia – Bulutludur. _ cxela – Sıcaktır. _ Tbila – Ilıktır. _ yinavs – Ayazdır.

_ grila – Serindir. _ civa _ Soğuktur _ cris - Yağmur çiseliyor. _ quxs – Gürültüdür. _ elavs

- Şimşek atıyor.

_ wvims (wvima modis) _ Tovs (Tovli modis)

- Yağmur yağıyor. - Kar yağıyor. guSin: - Dün:

_ wvimda (wvima modioda)

- Yağmur yağıyordu.

_ Tovda (Tovli modioda)

- Kar yağıyordu.

_ qari qroda - Rüzgar esiyordu. _ iwvima (wvima movida)

- Yağdı = yağıyordu.

_ moTova (Tovli movida)

- Kar yağdı.

82


rogori amindi iqneba xval?

- Acaba yarın hava nasıl

olur? xval: - Yarın: _ iwvimebs (wvima iqneba // wvima wamova)

- Yağar =

yağmur yağacak. _ qari iqneba = qari amovardeba - Rüzgar esecek –

rüzgar kopar. qari qris

- Rüzgar esiyor.

qari amovarda qari Cadga

- Rüzgar koptu.

- Rüzgar durdu.

wvimam gadaiRo - Yağmur kesildi. * * * _ rogori amindi iqneba xval? _ qariani. _ saidan iciT? _ sinoptikosebma Tqves. _ sad Tqves? _ radioSi. _ rogor ar miyvars es qari! _ vis uyvars, aba?!

rogori?

Sıfat * * * _ saidan amodis mze? _ aRmosavleTidan.

83


_ saiT Cadis? _ dasavleTiT. _ romeli qari uberavs? _ CrdiloeTis. _ sad mifrinaven frinvelebi? _ samxreTSi.

* * * _ mSvenieri amindia! _ diax, mziani dRea. _ saseirnod minda wasvla. _ saRamos SeiZleba gawvimdes. _ qolgas waviReb. * * * _ Cinebuli amindia! _ diax, namdvilad kargi amindia. _ rogor ggonia, Seicvleba? _ SeiZleba. martSi waramara icvleba amindi. _ ramdeni gradusia dRes temperatura? _ Teqvsmeti gradusi siTboa. _ sakmaod Tbila. _ guSinac mziani amindi iyo saRamomde. _ ho, saRamos gafuWda. _ saRamos qarma daubera, Rrubeli wamoSala, mere ki kokispiruli wvima wamovida. _ magram male qaric Cadga da wvimamac gadaiRo.

84


_ ar miyvars aseTi areuli amindebi. ai, dResac ar vici, ra Cavicva.

-Tan -ken

Ekler

-Tvis andaza:

qaris motanils isev qari waiRebso. Selden gelen sele gider. * * * hava

saqarTveloSi

yvelgan

erTnairi ar aris. dasavleTSi wvima xSirad modis da Zalian notio haeria. amis mizezi Savi zRvis

siaxlovea.

dasavleTis

qars

zRvidan Rrubeli

moaqvs. aRmosavleT saqarTveloSi ufro iSviaTad modis wvima da aqauri haeric ufro mSralia. aRmosavleTSi

zamTari ufro

civia,

vidre dasavleTSi.

85


gramatika Dil bilgisi Soru

kelimeleri – rogori? // ranairi? ramdeni? romeli?

Soru

kelimeleri -

rogori?

(hangi?)

//

ranairi? (nasıl?) Sıfat soruları: rogori? (ranairi?) – didi, cudi, kargi, patara...

Sayı

sıfatlar

soruları

ramdeni?

ne

(nekadar?) romeli? (kaç?) // meramdene?

(hangisi?),

meramdenedi? (kaçıncısı?): ramdeni? – xuTi romeli? (meramdene?) – mexuTe meramdenedi? - mexuTedi.

Ekler:

-Tan, -ken, -Tvis

Ek -Tan bir şeyin (sıfatın) yakın olduğunu belirtir:

burTi aris xesTan. kaci dgas saxlTan. CemTan CvenTan SenTan TqvenTan masTan maTTan

86

stumaria.


Ek -Tvis bir şeyin (sıfatın) yakın olduğunu belirtir: saxl-is-Tvis; kac-is-Tvis

Ek -gan bir

şey

üretilen

.

gereci belirtir

ve o da ismin =in haline eklenir: x-is-gan; miw-is-gan; rkin-is-gan.

Türemiş isimler

Türemiş

kelime

iki

kelimeden

ibarettir.

İki

kelimede aynı şey belirttiğinde isim beraber yazılır (dedamiwa, gulkeTili),

türemiş kelimece iki şey veya

iki anlam belirttiğinde ise tire ile yazılır: ded- mama, col-Svili, dedaSvili...

Bir şey

iki şey

dedamiwa;

ded-mama;

gulkeTili.

col-qmari.

87


$ 13. ferebi Renkler

me naTeli ferebi momwons. - Ben açık renkleri beğeniyorum Savi muqi feria. - Siyah boz rengidir TeTri Ria feria. - Beyaz açık rengidir _ ra ferisaa Tovli? – Kar ne renktir? _ Tovli TeTria. - Kar beyazdır. _ ra ferisaa Saqari? - Şeker ne renktir? _ Saqaric TeTria. - Şeker de beyazdır. _ kidev ra aris TeTri? - Daha beyaz nedir? _ TeTria qaRaldi, ba mba, rZe. _ Kağıt, pamuk, süt beyazdır? _ ra ferisaa foTlebi xeze? _ Ağaçtaki yapraklar ne renktir? _ foTlebi gazafxulsa da zafxulSi mwvanea, Semodgomaze zogi yviTeli xdeba, zogic wiTeli ferisaa.

_ Yazın ve baharda yapraklar yeşildir; Sonbaharda ise bazısı sarı, bazısı ise kırmızıdır. _ naZvi maradmwvane mcenarea. – Köknar yaz kış yeşil olan biktidir.

88


_ Sen romeli ferebi mogwons? – Hangi renkleri beğeniyorsun? _ me momwons vardisferi, iasamnisferi, Savi da yavisferi. Ben gülrengini, mor, siyah ve kahve rengini beğeniyorum. * * * _ bavSvisTvis buStebis yidva minda. _ romeli ferebi gnebavT? _ ra ferebi gaqvT? _ arCevani didia; gvaqvs wiTeli, yviTeli, lurji, Sindisferi, mwvane, wablisferi, nacrisferi, cisferi, iisferi, muqi lurji, muqi mwvane, Ria wiTeli da Ria yviTeli buStebi. _ momeciT ori lurji, sami yviTeli, sami muqi wiTeli da oTxi Ria yviTeli feris buSti. _ inebeT. _ gmadlobT. * * * _ ukacravad, Tmis saRebavi mindoda. _ ra feris? _ Ria wablisferi. _ Ria wablisferi ara gvaqvs. _ muqi Calisferi? _ muqi Calisferic gagviTavda. baci Sindisferi

89


gvaqvs. me mgoni, Zalian mogixdebaT. _ marTla? _ diax. _ keTili, momeciT Sindisferi.

cis-feri, vardis-feri, yavis-feri KĂśkĂź

belirten sifatlar

* * * _ es Savi ZaRli im meloti kacisaa? _ diax. _ ra lamazi ZaRlia! _ SarSan did konkursSi pirvel adgilze gavida.. _ vin, es Savi ZaRli Tu meloti kaci?

Sav-i ZaRl-i

_ Savi ZaRli!

Sav-ma ZaRl-ma...

* * * _ Tovli ra feria? _ Tovli TeTria.

90


_ xis foTlebi ra feria? _ xis foTlebi gazafxulsa da zafxulSi mwvanea, Semodgomaze ki yviTldeba. _ Sen ra feris Tvalebi gaqvs? _ me cisferi (Savi, yavisferi...). Tvalebi maqvs.

magram, anu - Baolaclar * * *

adamiani TvalebiT xedavs. mxedveloba mas aZlevs ferebis garCevis saSualebas. balaxi mwvanea, ca lurjia, melani Savia, rZe TeTria, sisxli wiTelia, _ ambobs adamiani da rom ara Tvalebi, ferebs ver gaarCevda; Tumca arseboben adamianebi, romlebic ferebs saerTod ver arCeven. maT daltonikebs eZaxian. cxovelebi ferebs ver arCeven. andaza:

did xes didi nafoti scvivao. Büyük ağaçtan büyük yonga düşer. gamocana gamocanas mogaxseneb, didi araferiao, xan wiTeli, xan yviTeli, xanac alisferiao.

91


gramatika Dil bilgisi Türemiş sıfatların teşekkülü Türemiş kelime iki yada fazla kelimeden teşekkül

edilmiştir.

türemiş

Renkleri

kelimelerindendir:

yavisferi...

birincisi

bu

kelimelerin

ise

bir

şey

belirten

cisferi,

ikinci

sıfat

vardisferi,

kısmı

anlatmaktadır

rengi, örn:

ca

(gök), vardi (gül), yava (kahve).

İki kelimenin beraber çekimi İki kelime beraber çekilebilir: Yalın hali

or-i kilo

e hali

or kilo-s

İsmin =in hali

or-i kilo-s

İle hali

or-i kilo-Ti

Ahval hali

or kilo-d

Belirten ismin sesli harf ile sonuçlandığında çekime tabi değildir. Yalın hali

cxra santimetri

e hali

cxra santimetr-s

ismin =in hali

cxra santimetr-is

ile hali

cxra santimetr-iT

Ahval hali

cxra santimetr-ad

92


Mukayesse, birleştirme ve beraberlik ve karşıtlık bağlaçları

Mukayesse bağlacı: magram: vici, magram ar vityvi. minda, magram ar waval.

Birleştirmek

bağlacı

anu

anlamdaş olan

farklı cümleleri bağlar. pedagogi iuristi

maswavlebeli anu

mravali

samarTalmcodne uamravi

Baraberlik ve karşıtlık bağlacı

Tu:

isini Tqveni naTesavebi arian Tu nacnobebi?

93


$ 14. antonimebi Karşıt anlamı bevri _ cota (fuli) - çok – az (para). kargi _ cudi (mezobeli) - iyi – kötü (komşu). lamazi _ ulamazo, uSno (qali) -

guzel –

çirkin (kadın). Zviri _ iafi (bazari) – pahalı-ucuz (pazar). mZime _ mCate (tvirTi) - ağır –hafif (yük). grZeli _ mokle (xeli) - uzun – kısa (el). Zlieri _ susti (sportsmeni) - güçlü (kuvettli) –

zayıf (sporcu). maRali _ dabali (xe) - yüksek – alçak (ağaç). mSrali _ sveli (Tma) - kuru – nemli (saç). cxeli _ civi (kerZi) - sıcak – soğuk (yemek). farTo _ viwro (quCa) - geniş – dar (sokak). tkbili _ mware (mogoneba) - tatlı – acı (hatıra). naTeli _ bneli (Rame) - aydınlık – karanlık (gece). Wkviani _ suleli (adamiani) - akıllı – aptal, deli

(adam). sasiamovno _ usiamovno (gemo) - memnun edici– memnun

etmeyici(tat). saintereso _ uintereso (ambavi) - ilginç – ilginç

olmayan (haber). nacnobi _ ucnobi (Tema) - tanıdık – tanımadık

(konu). 94


* * * didi _ modido _ udidesi

büyük – büyücük –en büyük Savi _ moSavo _ uSavesi

kara-karacık – kapkara maRali _ momaRlo _ umaRlesi

yüksek – yüksecik – en yüksek

grZeli _ mogrZo _ ugrZesi

uzun – uzuncuk – en uzun tkbili _ motkbo _ utkbesi

mware _ momwaro _ umwaresi

tatlı – tatlıcık – en tatlı; acı – acıcık – en acı

kargi – ukeTesi

* * * _ lamazi manqanaa.

cudi _ uaresi

_ is manqana ufro lamazia. _ romeli, wiTeli? _ ara, wiTeli ki ara, mowiTalo. _ mowiTaloa eg Tu movardisfro? _ ho, ufro movardisfroa. _ ki, kargia, magram es mwvane manqana ukeTesia.

wiTel-i wiTel - Kök 95


manqana – manqan-is

Son seslisi

Sarval-i – Sarvl-is kökten seslisi

–a

manqana – manqan-eb-i Cemde son seslisi olan –a * * * _ axali Sarvali giyidia. _ ho, Zveli gadavagde. _ sad iyide? _ bazrobaze. _ Zviri Rirda? _ ara, sakmaod iafi. _ kargia axlis yidva. cota mokle xom ara gaqvs? _ ara, mokle ki ara, grZelia. _ ara, ar aris cudi. cudi ki ara, kargia, mSvenieria! * * * _ cota fuls xom ver masesxeb? _ cotas ki ara, bevrsac gasesxeb. didi xniT ginda? _ ara, mcire xniT. _ raSi dagWirda?

96


_ Svebuleba aviRe da dasasveneblad mivdivar. _ ufaso Svebuleba aiRe? _ ara, fasiani. _ rodis midixar? _ dRes. _ dRis matarebliT? _ ara, Ramis matarebliT. _ Cveulebrivi matarebelia Tu swrafi? _ Cveulebrivia. * * * erT kacs ori coli hyavda: erTi axalgazrda da meore xnieri. roca kacs WaRara Seeria, axalgazrda coli Tavze TeTr Tmas aglejda, xnieri ki Savs. male im kacs erTi Reri Tma aRar SerCa Tavze, arc TeTri da arc Savi.

andaza:

bevris mdomi cotasac dakargavso. Çoğu isteyen azını da kaybeder. erTma bum arwivs SeuTvala: Sen

dRisiTa

xar

Zlieri,

me

RamiT,

modi, moyvrebi gavxdeT, Seni qali Cems vaJs SevrToTo. arwivi daeTanxma. Seudgnen qorwilis samzadiss, magram dRisiT bu ver xedavda verafers da Rame _ arwivi. ase CaeSalaT qorwili.

97


gramatika Dil bilgisi Kök

Eki olmayan kelimenin kısmına kök denilir. Köku belirtmek için

=e halinde olan kelimeden

eklerin ayrılmasi gerekir, kalan kısım ise köktür: lamaz-s →® lamaz; kac-s →® kac; Zma-s →® Zma.

Kökün çekimi

Gürcücede bazi

a

ve

e

harflerle sonuçlanan

isim kökü çekimde göre değişir. İsmin = in hali ile ile hallerde kök seslisini kayıbeder. Karşılaştırılmalı olarak:

e hali manqana-s xe-s İsmin – in hali

İle hali

manqan-is

manqan-iT

x-is

x-iT

98


Gürcücede bazı bir hallerde seslisi kök içinden düşebilir. Bu ise üç halde olur. Genellikle seslisi kök içinden:

Yalın hali:

wyal-i

uban-i obol-i

irem-i

ve İsmin =in hali: wyl-is ile hali:

wyl-iT

-i

halinde – ad

ubn-iT

ile

obl-is

obl-iT

wyl-ad

Ahval hali: Sesli

ubn-is

ubn-ad

sonuçlanan

irm-is

irm-iT

obl-ad

irm-ad

isimlere

Yalın

harf eklenmiyor ahval halinde ise

eki yerine

-d

ek ekleniyor. Yalın hali:

Ahval hali: da

xe

da-d

xe-d

Çoğulda kökün çekimi

Çoğul eki

-eb

dir. Çoğulda

-a

harfle

sonuçlanan isimler son harflerini kaybederler: da - d-eb-i; mama - mam-eb-i; Zma - Zm-eb-i... Çoğulda -e harfle isimlerin kökü değişmez: dRe - dRe-eb-i; xe - xe-eb-i; Tve - Tve-eb-i...

99


$ 15. drois erTeulebi Zaman birimleri

ramdeni wamia erT wuTSi? - Dakikada kaç saniye var? erT wuTSi aris samoci wami - Dakikada altmiş saniye

var. ramdeni wuTia erT saaTSi? - Saatte kaç dakika var? erT saaTSic samoci wuTia. - Saatte altmış dakika var. * * * dRe-RameSi aris ocdaoTxi saaTi. - Gece-gündüz 24 saati içeriyor. ramdeni dRea kviraSi?- Haftada kaç gün var? kviraSi aris Svidi dRe. - Haftada yedi gün var. ramdeni dRea TveSi? - Ayda kaç gün var? TveSi aris ocdaaTi an ocdaTerTmeti dRe. - Ayda otuz veya otuz bir gün var. ramdeni dRea weliwadSi? - Senede kaç gün var? weliwadSi aris samas samocdaxuTi dRe. - Senede altmiş beş gün var. ramdeni Tvea weliwadSi? - Senede kaç ay var? weliwadSi aris Tormeti Tve. - Senede on iki ay var. ramdeni welia saukuneSi? - Asırda kaç yıl var? saukuneSi aris asi weli. - Asırda yüz yıl var.

100


* * * _ romel saukuneSi vcxovrobT axla? _ axla ocdameerTe saukuneSi vcxovrobT. _ ra ricxvia dRes? _ dRes aris ocdacxra oqtomberi. _ xval? _ xval ocdaaTi oqtomberi iqneba. _ zeg? _ zeg iqneba ocdaTerTmeti oqtomberi. _ Sen rodis daibade? _ me davibade aTas cxraas samocdaaTi wlis 3 noembers. _ skola rodis daamTavre? _ skola davamTavre aTas cxraas oTxmocdaSvid wels. _ romeli skola daamTavre? _ ocdameSvide skola davamTavre.

* * * _ ramdeni dRea TveSi? _ zog TveSi ocdaaTi dRea, zogSi _ ocdaTerTmeti. _ yvela Tve aseTia? _ ara, Tebervalia gamonaklisi. _ Tebervlis TveSi ramdeni dRea? _ xan ocdarva, xanac ocdacxra. _ ocdacxra dRe rodisaa? _ ocdacxra dRea oTx weliwadSi erTxel.

101


* * * _ ramdeni wlisa xar? _ ocdaSvidis. _ ufro zustad? _ ocdaSvidi wlisa da sami Tvis. _ kidev ufro zustad? _ ocdaSvidi wlis, sami Tvisa da ori kviris. _ kidev ufro zustad? _ ocdaSvidi wlis, sami Tvis da Tormeti dRis. _ kidev ufro zustad? _ ocdaSvidi wlis, sami Tvis, Tormeti dRisa da xuTi saaTis. _ kidev ufro zustad? _ ocdaSvidi wlis, sami Tvis, Tormeti dRis, xuTi saaTisa da oci wuTis. _ kidev ufro zustad? _ ocdaSvidi wlis, sami Tvis, Tormeti dRis, xuTi saaTis, oci wuTisa da ormoci wamis. _ ese igi, Senze ufrosi vyofilvar ori wliT, erTi TviT, sami kviriT, oTxi saaTiT, TerTmeti wuTiTa da cxra wamiT!

102


* * * yvelaze

didxans

pianinoze

ukravda devid skoti, _ aTas oras Tvrameti saaTi (ormocdaaTi dRe da Tvrameti ocdaor

saaTi). saaTs

yoveldRe ukravda,

igi

yoveli

saaTis Semdeg xuTwuTian intervals akeTebda. sarekordo konkursi

Catarda

oTxmocdaori maisidan

aTas

cxraas

wlis

ocdaSvid

Svidi ivnisamde;

toni petersoni ki oTxas ormoci saaTi ukravda eleqtroorRanze _ aTas cxraas oTxmocdaSvidi wlis oci aprilidan rva maisamde.

v-wer me mas werils – m-wers is me werils

vwer me werils mas mwers is werils me; swer Sen werils mas gwers is werils Sen; swers is werils mas

103


gramatika Dil bilgisi Öznel ve nesnel şahısları

Hareket eden şahısi öznedir. Nesne ise işlem gören

veya bir

hareketçi

türlü

olmayan

harekette bulunan

şahıstır.

Gürcü

ancak tam

Dilinde

fiilce

nesne de özel bir işaretlerle belirtilebilir. Bazı fiiller

sadece

nesnel

şahıs

işaretlerine

belirlenir:

Tekil

Çoğul

1

me m-wer-s

Cven gv-wer-s

2

Sen g-wer-s

Tqven g-wer-T

3

mas s-wer-s

maT s-wer-s

Özne ve nesne şahısların faklı işaretleri vardır.

Nesnenin işaretleri Tekil m-

Çoğul

1

me

2

Sen g-

Tqven g-. . . . . . . .-T

3

mas

maT. s-, h-

s-, h-

Cven gv-

104

göre


III.

şahısta

işaretleri

-s

seslinin

ve

-h

önünde

nesnelin

kaybolurlar. örn: h-yavs,

s-wer-s amma _ aqvs.

Öznel ve

nesnel şahıslara göre Fiilin değişmesi

Aynı Fiil aynı zaman gerek öznel gerekse nesnel şahıslara göre değişebilir: Öznel değişimi

Nesnel değişimi

v-wer (me mas)

m-wer-s (is me mas)

v-wer-T (Cven mas)

gv-wers (is Cven mas)

wer (Sen mas)

g-wers (is Sen mas)

wer-T (Tqven mas)

g-wer-T (is Tqven mas)

wer-s (is mas)

s-wers (is mas mas)

wer-en (isini mas)

s-wers (is maT mas)

Muhteviyatına göre ismin grupları Muhteviyatına göre ismin şu grubları vardır: Canlı

cansız

kim?

ve ne?

grubları

sarih

Grubları

kaci

magida

qali

Fanqari

wigni

xari

xe

kaci

Wigni

daTvi

Tevzi

qva

bavSvi

Rveuli

qalaqi

WianWvela

balaxi

maswavlebeli

xari

saxli

lomi

saxli

muSa

iremi

kalami

105


รถzel

cins

genel

maddi

hareket isimleri

Tbilisi

balaxi

xalxi

wyali

Tesva

mtkvari

xari

eri

Rvino

Kerva

elene

cxeni

gundi

fqvili

Seneba

giorgi

mgeli

jogi

oqro

Wera

daviTi

TiTi

rema

Tafli

kiTxva

106


$ 16. zomisa da wonis erTeulebi Ölcü ve tartı birimleri _ ramdeni gramia erT kilogramSi? - Bir kiloda kaç gram var? _ erT kilogramSi aris aTasi grami. - Kiloda bin gram var. _ ramdeni kiloa (kilogramia) erT centnerSi? _ Bir kental kaç kilodur? _ centnerSi aris asi kilo (kilogrami). _ Bir kental yüz kilodur. _ ramdeni kiloa tonaSi? - Bir ton kaç kilodur? _ tonaSi aris aTasi kilo (kilogrami). - Bir ton bin kilodur. _ ramdeni milimetria erT santimetrSi? _ Bir santim kaç milimetredir? _ erT santimetrSi aris aTi milimetri. _ Bir santim on milimetredir. _ ramdeni santimetria metrSi? - Bir metre kaç santimdir? _ metrSi aris asi santimetri. - Bir metre yüz santimdir. _ ramdeni metria kilometrSi? - Bir kilometre kaç metredir? _ kilometrSi aris aTasi metri. - Bir kilometre bin metredir.

107


_ ramdenia Tqveni simaRle? _

Boyunuz ne kadar?

Cemi simaRle aris: - Boyum: _ metri da oTxmocdaoTxi santimetri. _ Bir metre seksen dรถrt santim. _ ramden kilos (kilograms) iwoniT? - Kaรง kilosunuz? _ me viwoni: Ben . . . kiloyum: _ oTxmoc kilos // kilograms. - Seksen kilo.

sazamTro sazamTro-si sazamTro-Ti * * * _ ramdeni kiloa es sazamTro? _ Svidi? _ Tqveni saswori zustia? _ diax, batono. _ aba, vnaxoT. eqvsi kilo da Svidasi grami yofila. _ bodiSi. inebeT samasi gramis xurda.

* * * _ ramdeni gramia erT kilogramSi? _ erT kilogramSi aris aTasi grami _ ramdeni kiloa (kilogramia) erT centnerSi? _ centnerSi aris asi kilo (kilogrami).

108


_ ramdeni kiloa tonaSi? _ tonaSi aris aTasi kilo (kilogrami).

* * * _ ramdeni milimetria erT santimetrSi? _ erT santimetrSi aris aTi milimetri. _ ramdeni santimetria metrSi?

_ metrSi aris asi santimetri. _ ramdeni metria kilometrSi? _ kilometrSi aris aTasi metri.

* * * _ ramdenia Tqveni simaRle? _ Cemi simaRle aris: _ metri da oTxmocdaoTxi santimetri (_ metri da samocdaaTi santimetri, _ metri da oTxmoci santimetri).

* * * _ ramden kilos (kilograms) iwoniT? _ me viwoni: _ oTxmoc kilos; samocdaTxuTmet kilos; samocdaaT kilograms.

109


* * * _ ici, ramxelaa yvelaze didi kaba msoflioSi? _ ar vici. _ ocdaaTi metri da ormocdarva santimetri. _ marTla? _ ho. woniT, ici, ramdens iwonis? _ ramdens?

_ oTxas ormocdacamet kilosa da eqvsas grams. _ mere vis Caacves eg kaba? _ Tavisuflebis qandakebas amerikaSi. _ aha, gasagebia. * * * megobrebi SabaT-kviras laSqrobebze davdivarT xolme. im dRes mcxeTaSi mivdiodiT. diliT adre avdeqi, xel-piri davibane da maRaziaSi Cavedi. viyide puri, erTi kilo Zexvi, kilo-naxevari sosisi, naxevari kilo Saqari, ori samasgramiani paSteti, orasi grami yava, samasi grami Cai, ori cali litr-naxevriani limonaTi; xilic aviRe: ori kilo vaSli, ori kilo atami. wina dRes nayidi mqonda sami kilo samwvade xorci, _ egec gamoviRe macivridan. Cemi megobrebic kargad iyvnen momzadebulebi. Rame bunebaSi gavatareT.

mindorze

mwvadebi avaSiSxineT, kargad viqeifeT.

110

koconi

davanTeT,


gramatika Dil bilgisi Çoğul olmayan İsimler Çoğul olmayan isim grubları 1. Coğrafi ve insanın özel isimleri; 2. Maddi isimleri; 3. Soyut isimleri; 4. Hareket isimleri. Genel isimler fiile tekilde uymaktadırlar, çünkü şekile

göre

Çoğuldur.

fiil Fiil

öngörmemektedir: Halk

tekildir, şekile

muhteviyata uyduğunda

göre

ise

muhteviyatı

xalxi adga.

kalktı-İsim

ile

sayı

sıfatı

beraber

olduğunda isim tekildedir: TxuTmeti biWi garbis.

Bazı özel isimlerin çekimi Bazı

kelimeden harf o tümüyle kayıbolmaz

yerine harf v meydana gelir. sax. mic. naT. moqm. viT. wod.

nigoz-i nigoz-s nigvz-is nigvz-iT nigvz-ad nigoz-o

111

mindor-i mindor-s mindvr-is mindvr-iT mindvr-ad mindor-o

mawon-i mawon-s mawvn-is mawvn-iT mawvn-ad mawon-o


Üç halde Gürcü gerek

kökünden

isminin bir kaçında aynı an

seslisi

düşer

gerekse

son

seslisi

kayıbolur. qarxana, pepela, qveyana, begara, moyvare, tomara. sax. mic. naT. moqm. viT. wod.

qveyana qveyana-s qveyn-is qveyn-iT qveyn-ad qveyana-v

maqvs, myavs in zaman ile şahısa göre

Fiil

değişmesi Şimdiki zaman Tekil

Çoğul

Tekil

Çoğul

1

me m-aqv-s

Cven gv-aqv-s

Me m-yav-s

Cven gv-yav-s

2

Sen g-aqv-s

Tqven g-aqv-T

Sen g-yav-s

Tqven g-yav-T

3

mas aqv-s

maT aqv-T

mas h-yav-s

maT h-yav-T

Gelecek zaman Tekil

Çoğul

1

me m-eqneb-a

Cven gv-eqneb-a

2

Sen g-eqneb-a

Tqven g-eqneb-a-T

3

mas eqneb-a

maT eqneb-a-T

1

me m-eyoleb-a

Cven gv-eyoleb-a

2

Sen g-eyoleb-a

Tqven g-eyoleb-a-T

3

mas eyoleb-a

maT eyoleb-a-T

112


Geçmiş zaman Tekil

Çoğul

Tekil

Çoğul

1

me m-qond-a

Cven gv-qond-a

me m-yavd-a

Cven gv-yavd-a

2

Sen g-qond-a

Tqven g-qond-a-T

Sen g-yavd-a

Tqven g-yavd-a-T

3

mas h-qond-a

maT h-qond-a-T

mas h-yavd-a

maT h-yavd-a-T

113


$ 17. fulis erTeuli

Para birimi

ra Rirs? - Kaç para? Zviria. - Pahalı. iafia. – Ucuz.. inebeT xurda! – Bozuk paranızı alınız. ramdeni gaqvs xelfasi? - Maaşın ne kadar? fulis gadaxurdaveba. - Para bozdurmak. banknoti. – Banknot. _ ra aris fulis erTeuli saqarTveloSi? _ Gücistan’ın para birimi ne? _ lari. _ azerbaijanSi ra aris? _ maneTi. _ ruseTSi? _ rubli. _ amerikaSi? _ dolari. _ germaniaSi? _ marka. _ inglisSi? _ sterlingi. _ safrangeTSi? _ franki.

114


* * * _ mivlinebaSi rodis midixar? _ kviris bolos. _ dRiuri fuli ramdeni gamogiweres? _ dReSi ocdaxuTi dolari da samoci centi. _ ramdeni dRe iqnebi? _ ori kvira. * * * _ ukacravad, fulis gadaxurdaveba (gadacvla) minda. _ ra banknoti gaqvT? _ dolari. _ ramdeni dolaris gadaxurdaveba (gadacvla) gindaT? _ as ocdaxuTi dolaris. _ oras samocdaTxuTmeti lari gergebaT. _ kursi rogoria? _ erT dolarze ori lari da oci TeTri. _ keTili. gmadlobT.

* * * _ kreditis gamotana minda Tqveni bankidan. _ ramdenis? _ sami aTasi dolaris.

115


_ Cveni saprocento ganakveTi gakmayofilebT? _ diax, Tviuri ori procentia, ara? _ egrea. sabuTebi mzad gaqvT? _ ager, inebeT. _ yvelaferi rigzea. fulis wasaRebad xval mobrZandiT. _ gmadlobT, naxvamdis! _ naxvamdis! gamovuwere _ gamomiweres gamouwere – gamogiweres gamouwera _ gamouweres * * * _ ra Rirs es fanqari? _ ormocdaxuTi TeTri. _ kalami? _ kalami samoci TeTri Rirs. _ inebeT: ormocdaxuTi TeTri _ fanqris fuli da samoci TeTri kalmis; sul _ erTi lari da xuTi TeTri. _ xurda gamomarTviT. _ gmadlobT! _ kargad brZandebodeT! * * * _ ramdeni gaqvs xelfasi? _ ocdaTxuTmeti lari da

116


ormoci TeTri. Sen? _ me meti maqvs, _ ormocdaori lari. _ Sens Zmas ramdeni aqvs? _ samoci lari da ocdaaTi TeTri. _ das?

bevri // uamravi

_ da umuSevaria.

AnlamdaĹ&#x;lar * * * guSin sarecxi manqana viyide. bevri miveci: oras ormocdaxuTi dolaris ekvivalenti Rirda larebSi, ese igi, daaxloebiT xuTas ormoci lari. montaJisTvis

aTi

dolaris

ekvivalenti

gadamaxdevines, ese igi, ocdaori lari; daaxloebiT amdenive, oci lari, transportSi gadavixade. sul xuTas oTxmoci lari

damijda.

magram,

rac

mTavaria,

coli Zalian kmayofili darCa Cemi siurpriziT. uamravi madloba miviRe. Cems cols aseT siurprizebs xSirad vukeTeb xolme.

xolme - Edat

117


gramatika Dil bilgisi Edat xolme

Edat

xolme

hareketin

defalarcalığını

ve

sıklığını belirtir. Edat xolme yeni çağ şekline eklenir ve fiil ile belirtilen hareketin tekrarlığını, sıklığını gösterir. Edat xolme her zaman fiilden sonradır. Fiil

+

xolme

wers xolme; modis xolme; vTamaSobT xolme; viciniT xolme.

Anlamdaş Yapısına göre farklı ancak aynı anlamda olan kelimelere anlamdaş denilir: bevri // uamravi // mravali -

anlamdaştır.

Anlamdaştır: bedi // iRbali, Raribi // Rataki, alioni //

ciskari.

Konuştuğumuzda

fazla

anlamdaşın

konuşmaya yakışıklık kazandırır.

118

kullanılması


Fiilin: gamovuwere ve

gamomiwera şahıs ile zamana

göre değişmesi Şimdiki zaman 1

vuwer

vuwerT

miwers

gviwers

2

uwer

uwerT

giwers

giwerT

3

uwers

uweren

uwers

uwers

gelecek zaman 1

gamovuwer

gamovuwerT

gamomiwers

gamogviwers

2

gamouwer

gamouwerT

gamogiwers

gamogiwerT

3

gamouwers

gamouweren

gamouwers

gamouwers

geçmiş zaman 1

gamovuwere

gamovuwereT

gamomiwera

gamogviwera

2

gamouwere

gamouwereT

gamogiwera

gamogiweraT

3

gamouwera

gamouweres

gamouwera

gamouwera

119


$ 18. tanisamosi Elbise,giyim sayofacxovrebo nivTebi Ev eşyası SeiZleba gavisinjo: - Giyip deneyebilir miyim? _ kostumi? - Kostümü? _ bluza? - Bluzu? _ qvedabolo? - Eteği? _ Jaketi? - Ceketi? _ Sarvali? - Pantalonu? _ es sviteri bambisaa? - Bu süveter pamuktan mı? _ ara, Salisaa. - Hayır, yünden. _ is kaba maCveneT, geTayva. - Bu elbiseyi gösterin, lütfen. _ es jempri ra Rirs? - Bu kazak kaç para? tanisamosi // tansacmeli me veZeb:

Anlamdaşlar

-

wignebis maRazias;

-

fotomaRazias;

-

tansacmlis maRazias;

-

suvenirebis maRazias;

-

saTamaSoebis maRazias;

-

eleqtrosaqonlis maRazias;

-

markets;

-

supermarkets...

vin? _ me, Sen vis? – me, Sen

120


minda viyido: -

eleqtrosaparsi;

-

feni (// Tmis saSrobi);

-

batarea (// elementi);

-

feradi televizori;

-

firsakravi;

-

videomagnitofoni;

-

kasetebi;

-

kompiuteri... * * *

_ ra mSvenieri pijaki gacvia. _ guSin viyide. _ sad iyide? _ Tavisuflebis moedanze. _ ramdeni mieci? _ as oci lari. _ sakmaod Zviri yofila. _ Tavidan as odaTxuTmeti damifases. _ TxuTmeti lari dagikles? _ ho, SevevaWre da damikles. _ cota viwro xom ara gaqvs? ar gaisinje? _ rogor ara; kargada maqvs. _ gexumre, kargada gaqvs da Zalian gixdeba. mSvidobaSi! _ didi madloba.

121


* * * _ sad aris aq fotomaRazia? _ mopirdapire mxares. _ gamarjobaT! _ gagimarjoT! _ ramden xanSi SegiZliaT am firis gamJRavneba? _ naxevar saaTSi. _ ai, erTi Sav-TeTri da ori feradi firi. _ mxolod gamJRavneba gnebavT? _ barem damibeWdeT kidevac. _ siamovnebiT. _ erT cals ramdenad beWdavT? _ ocdaaT TeTrad. _ damibeWdeT. _ keTili. _ gmadlobT. * * * _ es sviteri bambisaa? _ ara, Salisaa. _ palto unda movizomo. _ ager mobrZandiT. _ qamari ar minda. _ Tqveni nebaa. * * * _ gamarjoba! _ gagimarjos!

122


_ aq ras akeTeb? _ Sarvals vyidulob. _ me ki kostumi minda. _ ho, bavSvs Ceqma vuyide. Sen iyide rame? _ me jer ar miyidia... * * * _ is kaba maCveneT, geTayva. _ inebeT. _ Jaketi ara gaqvT? _ ara. _ es jempri ra Rirs? _ samoci lari. _ deda, miyide, ra!.. andaza:

sadac mixval, iqauri qudi unda daixuroo. Gittiğin yerin havasına uymal��sın. * * *

orSabaTs Cemi meuRle bazrobaze wavida, bavSvebisTvis unda eyida raRacebi.

ufrosi biWisTvis Sarvali, jempri,

qurTuki, maisurebi da windebi iyida; umcross ki jinsis Sarvali, rolingi da Ceqma uyida, magram Ceqma erTi zomiT patara

mouvida,

sxva

ra

gza

iyo,

meore

dRes

Ceqmis

gadasacvlelad wavida. kidev kargi, gamyidveli adgilze iyo, _ sxva zomaze gadaucvala, erTi zomiT didze. aCis Zalian moewona Tavisi axali Ceqmebi.

123


gramatika Dil bilgisi Fiilin `vacmev, macvia~ şahıs ile zamana göre değişmesi Şimdiki zaman 1 2 3

v-acmev acmev acmev-s

v-acmev-T acmev-T acmev-en

m-acvia g-acvia acvia

gv-acvia g-acvia-T acvia-T

gelecek zaman 1 2 3

Ca-v-acmev Ca-acmev Ca-acmev-s

Ca-v-acmev-T Ca-acmev-T Ca-acmev-en

m-ecmeva g-ecmeva ecmeva

gv-ecmeva g-ecmeva-T ecmeva-T

geçmiş zaman 1 2 3

Ca-v-acvi Ca-acvi Ca-acv-a

Ca-v-acvi-T Ca-acvi-T Ca-acv-es

m-ecva g-ecva ecva

gv-ecva g-ecva-T ecva-T

şahıs zamirlerin me, Sen, is çekimi I ve II şahıs zamirler çekime tabi değiller. ile ve

Ahval halleri de yoktur:

saxelobiTi

Sen

Cven

Tqven

micemiTi

Sen

Cven

Tqven

naTesaobiTi

Sen-

Cven-

Tqven-

moqmedebiTi

_

_

_

viTarebiTi

_

_

_

wodebiTi

Sen // Se

_

124

Tqven // Tqve


I. şahıs zamire ait olan me =nin bir özelliği daha vardır: eki olan - e ve ismin - in hallerde kök

Cem- yer alır (Cem-ze, Cem-Si, Cem-Tan, Cem-Tvis). III. şahıs zamirleri daha farklı çekilir: ile

halden başka diğer hallerde başka kök yer alır:

Tek saxelobiTi

es

eg

is

igi

micemiTi

ama-s

maga-s

ma-s

ima-s

naTesaobiTi

am-is

mag-is

m-is

im-is

moqmedebiTi

am-iT

mag-iT

m-iT

im-iT

viTarebiTi

am-ad

mag-ad

saxelobiTi

ese-n-i

ege-n-i

micemiTi

ama-T

maga-T

ima-T

ma-T

naTesaobiTi

ama-T

maga-T

ima-T

ma-T

moqmedebiTi

_

_

_

_

viTarebiTi

_

_

_

_

_

_

Cem

Fiilin: viyide ve

isi-n-i

damiklo şahıs ile zamana göre

değişmesi Şimdiki zaman 1 2 3

vyidulob yidulob yidulobs

vyidulobT yidulobT yiduloben

1 2 3

viyidi iyidi iyidis

viyidiT iyidiT iyidian

1 2 3

viyide iyide iyida

viyideT iyideT iyides

miklebs giklebs uklebs

gviklebs giklebT uklebs

gelecek zaman damiklebs dagiklebs dauklebs

dagviklebs dagiklebT dauklebs

geçmiş zaman damiklo dagiklo dauklo

125

dagviklo dagikloT dauklo


$ 19. saxlis mowyobiloba Evin düzeni

_ Cveni axali bina oTxi oTaxisa da saTavsoebisagan Sedgeba. _ Yeni binamızın dört odası ve kilerleri var. _ ra saTavsoebi aqvs Tqvens binas? _ Binanızın nasıl bir kilerleri var? _ am binas aqvs samzareulo, saabazano, tualeti, aivani. _ Bu binanın mutfağı, banyosu, tuvaleti, balkonu var. _ aivanze saZinebeli oTaxidan gadixarT? _ Balkona yatak odasından mı çıkıyorsunuz? _ saZineblidan da lojiidan. - Yatak odasından ve locadan. _ sastumro oTaxi didia? - Misafir odası büyük mü? _ sakmaod, ocdaaTi kvadratuli metria. _ Yeterinceye kadar, otuz metre karedir. _ lifti gaqvT? - Asansörünüz var mı? _ diax, gvaqvs. Evet, var. _ Tqveni sameuli ucxouria? _

Büyük aynanız ithal malı mı?

_ diax, germanulia. - Evet, Alman malı.

126


* * * _ Tqveni sameuli germanulia? _ diax. _ es samzareulo? _ es samzareuloc germanulia. Cemi qmris nayidia. _ Tqveni qmari sad muSaobs? _ intercentrSi. _ xSirad dadis ucxoeTSi? _ diax, avejic iqidan Camoaqvs xolme. _ ra rbili divania! *** _ am binaSi rodis gadmoxvediT?

universitetis-ken

_ aTi wlis win

saZinebl-idan

_ adre sad cxovrobdiT?

abazana-mde

_ vaJa-fSavelas gamzirze,

universistetisken mimaval quCaze gvqonda erToTaxiani bina. _ rogori bina iyo? _ cudi, Zalian patara da mouxerxebeli, dabalWeriani. _ axali binis proeqti rogoria? _ ori saZinebeli oTaxi gvaqvs, sastumro oTaxi da mSvenieri samzareulo. saZineblidan aivanze gaxval. _ abazana da tualeti cal-calkea? _ diax, cal-calkea: abazanamde tualetia. _ saTavsoc aqvs? _ diax, sakuWnao gvaqvs.

127


_ sardafi? _ ara, samwuxarod, sardafi ara gvaqvs. _ garaJi? _ arc garaJi gvaqvs, magram male unda avaSenoT.

* * * _ modi, saxli davalagoT, xval stumrebi unda movidnen. _ kargi, deda, me mogexmarebi. winsafari momeci. _ samzareuloSi fanjrebi WuWyiania, gawminde. _ kargi. _ me ki sastumro oTaxSi iataks movaprialeb. _ mastika gvaqvs? _ ki, erTi qila gvaqvs. _ jer cocxiT unda davgavoT iataki, ara? _ ho, amas me gavakeTeb, Sen fanjrebs mixede. * * *

Tqven-i korpus-i

_ ramdensarTuliania Tqveni

Tqven-s korpus-s

korpusi?

Tqven-i korpus-is . . .

_ cxrasarTuliania. _ lifti gaqvT? _ samwuxarod, ara gvaqvs. _ ar gqondaT? _ gvqonda, magram gafuWda. _ mere ras apirebT? _ unda SevakeToT. _ Tqven romel sarTulze cxovrobT?

128


_ mexuTeze. _ mexuTeze Zneli ar aris asvla. _ ho, magram lifti mainc saWiroa. _ ezo rogori gaqvT? _ sakmaod kargi gvqonda, magram garaJebi aaSenes da bavSvebs saTamaSo adgili aRar darCaT. _ ho, eg yvelgan egrea.

* * * samzareulos davurekeT cota

remonti

saSas,

Zvirad

Cvens

akeTebs,

gadavwyviteT. xelosans. magram

saSa kargi

xelosania, ramdenime Tvis win abazana da tualeti

gagviremonta

da

kmayofili

davrCiT. samzareuloSi jer metlaxi daago saSam. gaSrobas erTi kvira dasWirda; mere eleqtrogayvaniloba da plastikatis Weri gaakeTa, bolos ki kafeli gaakra. Spalieri Cven TviTon gavakariT. galamazebul samzareulo oTaxSi axali polonuri aveji davdgiT. sarecxi manqanac samzareuloSi davamontaJeT.

xis-gan

andaza:

erTi xisagan baric gamova da niCabico.

Aynı ağaçtan hem rekte yapılır hemde, bel.

129


gramatika Dil bilgisi İstikameti gösteren ekler

İstikamet isimlerde eklerle gösterilir; ekler -idan (-dan) çıkmayı belirtir. saxl-idan; quC-idan;

¬

wyaro-dan. Ek -ken bir şeye doğru istikametini gösterir ve İsmin = in haline eklenir: saxl-is-ken; quC-is-ken; wyaro-s-ken. Ek -amde (-mde) bir şeye veya şahısa kadar varmayı belirtir:

saxl-amde; quCa-mde; wyaro-mde.

Ek

–gan - in bir özelliği

Ek –gan ismin – in hali ile beraber bir şeyin neden yapıldığını belirtir: x-is-gan, rkin-is-gan, SuSisgan...

130


Ek -gan bazı hallerde uzaklığı da belirtir: kac-is-gan, dedis-gan, Cem-gan...

İşaret ve İyelik zamirlerinin çekimi İşaret zamirinin iki farklı şekli var: sax.

es wign-i

eg wign-i

is wign-i

mic.

am wign-s

mag wign-s

im wign-s

naT.

am wign-is

mag wign-is

im wign-is

moqm.

am wign-iT

mag wign-iT

im wign-iT

viT.

am wign-ad

mag wign-ad

im wign-ad

wod.

_

_

_

İyelik zamirinin çekimi farklıdır: sax.

Cem-i megobar-i

mic.

Cem-s megobar-s

naT.

Cem-i megobr-is

moqm.

Cem-i megobr-iT

viT.

Cem-s megobr-ad

wod.

Cem-o megobar-o

131


$ 20. cxovelebi, frinvelebi Hayvanlar, kuşlar Sinauri cxovelebia: evcil hayvanlar:

Zroxa

ZaRli

cxvari

Txa

xari

kameCi

cxeni

kata

gareuli cxovelebia: - Vahşi hayvanlar:

lomi

vefxvi

132

daTvi


mgeli

melia (mela)

iremi

Sinauri frinvelebia: - Kumes hayvanlari

ixvi

bati

qaTami

indauri

gareuli frinvelebia: - Yirtici kualar

mercxali

arwivi

bu

mtredi

TuTiyuSi

* * * frinvelebi kvercxebs deben. - Kuşlar yumurtluyorlar.

vdeb – davdeb – davde debs – dadebs _ dado * * *

133


_ es ZaRli ra jiSisaa? - Bu köpek ne cinstir? _ nagazia. - Çoban köpeğidir.

* * * Zroxa zmuis. - İnek böğürüyor. cxvari bRavis. - Koyun meliyor. cxeni Wixvinebs. - At kişneliyor. Rori Rrutunebs. - Domuz bağırıyor. ZaRli yefs. - Köpek havliyor. kata knavis. - Kedi miyavlıyor. dedali kakanebs. - Tavuk gıtgıdıyor. mamali yivis. -

* * * _ Zroxa Wixvinebs? _ ara, Zroxa bRavis. _ Rori? _ Rori Rrutunebs. _ ZaRli? _ ZaRli yefs. _ kata? _ kata knavis.

134


* * * ofofi mindorsa da tyeSi cxovrobs, amitom gareuli frinveli hqvia. ofofi patara frinvelia; tani wvrili da mogrZo aqvs, bolo ki grZeli. qoCors savarcxeli hqvia, am savarcxels igi xan gaSlis, xan dakecavs. ofofs grZeli da wvrili niskarti aqvs. ferad igi Wrelia. Semodgomaze ofofi Tbil qveynebSi mifrinavs.

vcxovrob – cxovrob – cxovrobs vicxovre – icxovre - icxovra * * * kameCi Sinauri cxovelia. igi xarze didi tanisaa, Ronec meti aqvs. ferad Savia, rqebi didi da mokauWebuli aqvs. Cliqebi grZeli

gayofili abia.

aqvs. kameCs

kudi arc

metismeti sicxe uyvars da arc sicive.

bunebiT igi mSvidia.

kameCis Svils zaqi hqvia. kameCma yroyini icis. abia – Bir taneye denilir (ağaçtaki

meyveye).

andaza:

melas rac agondeboda, is esizmrebodao. Ac tavuk rüyasında darı görür.

135


gramatika Dil bilgisi Fiilin `debs~ şahıs ile zamana göre değişmesi Şimdiki zaman 1

vdeb

vdebT

2

deb

debT

3

debs

deben

gelecek zaman 1

davdeb

davdebT

2

dadeb

dadebT

3

dadebs

dadeben

geçmiş zaman 1

davde

davdeT

2

dade

dadeT

3

dado

dades

`abia (asxia)~ Fiilin şahıs ile zamana göre

değişmesi Şimdiki zaman 1

mabia

gvasxia

2

gabia

gasxiaT

3

abia

asxiaT

136


gelecek zaman 1

mebmeba

gvesxmeba

2

gebmeba

gesxmebaT

3

ebmeba

esxmebaT

geçmiş zaman 1

meba

gvesxa

2

geba

gesxaT

3

eba

esxaT

cxovrobs Fiilin

şahıs ile zamana göre

değişmesi Şimdiki zaman 1

vcxovrob

vcxovrobT

2

cxovrob

cxovrobT

3

cxovrobs

cxovroben

gelecek zaman 1

vicxovreb

vicxovrebT

2

icxovreb

icxovrebT

3

icxovrebs

icxovreben

geçmiş zaman 1

vicxovre

vicxovreT

2

icxovre

icxovreT

3

icxovra

icxovres

137


Tavi II

II Bolum

$ 1. qveynis mxareebi

Semtler

mze aRmosavleTidan amodis da dasavleTiT Cadis. Güneş doğudan doğar

ve batıda batar.

ruseTi CrdiloeTiTaa, TurqeTi _ samxreTiT. Rusya Kuzeydedir, Türkiye – Güneyde. qveynis mxareebia: Semtler:

CrdiloeTi Kuzey

dasavleTi

aRmosavleTi

Batı

Doğu

samxreTi Güney

* * * dRes samxreTis qari qris. -

Bugün güneyden esiyor.

CrdiloeTi polusi CrdiloeT naxevarsferoSia. Kuzey kutbu kuzey yarım kürededir. germania dasavleT evropis qveyanaa. -

Almanya Batı Avrupa ülkesidir.

138


ukraina aRmosavleT evropis qveyanaa. - Ukrayna doğu Avrupa ülkesidir.

_ sad mdebareobs italia? _ İtalya nerede bulunur? _ italia mdebareobs evropis samxreTSi. _ İtalya

andaza:

Güney Avrupadadır.

visac ar misdeven, arc garbiso. Sebebi olmayan kaçmaz.

* * * _ erT andazas getyvi: visac ar misdeven, arc garbiso. _ ese igi, visac misdeven, is garbiso? _ ase gamodis. _ maS, visac mosdeven, is gamorbis? _ ho. _ visac ar mosdeven, is arc gamorbis? _ ara.

mi-sdeven, ga-rbis mo-sdeven, gamo-rbis Prefiksler: mi-, mo-, ga-, gamo-

139


* * * _ dRes Cvenma gundma waago. _ marTla? _ ho, samxreT safrangeTis nakrebs xvdeboda. _ samxreT safrangeTis nakrebi Zlieri gundia. _

diax. Cvenebs yovelTvis uWirdaT maTTan TamaSi. axlac Zalian gauWirdaT. _ kidev Sexvdebian erTmaneTs? _ ki, or kviraSi Sexvdebian ganmeorebiT. _ rogor fiqrob, moigeben? _ me mgoni, ki. _ mec ase mgonia. guls nu gaitex, mogeba da

wageba Zmebi arian. _ ho, asea, dRes waage, xval moigeb.

andaza:

mogeba da wageba Zmebi ariano. Kazanç ile kayıp kardeştir

waago (TamaSi) moigo (latarea) daago (parketi) Caago (xmali)

140


* * * Cveni saxlis win Saragzaa, manqanebi ganuwyvetliv midian da modian; Cveni

saxlis

ukan

mdinare

moedineba, marjvniv da marcxniv mezoblebis mxridan

saxlebia. sxva

dasavleTis

aRmosavleTis

sofeli

mxares,

gvesazRvreba,

didi

mindvris

bolos, maRali mTaa. Zalian miyvars am mindorze dasveneba da muSaoba, _ me xom mxatvari var. wina kviras portrets

vxatavdi, dResac amas

vxatav,

vamTavreb; rom davamTavreb, mere peizaJs davxatav. es lamazi mTa unda davxato. Cemi megobari axal funjebsa da saRebavebs Camomitans qalaqidan. Cemi saRebavebi Tavdeba, cotaRa damrCa.

vxatav _ davxatav vamTavreb _ davamTavreb Prefiks gelecek zamanı belirtir

andaza:

wina kaci ukana kacis xidiao. Öndeki adam geridekinin köprüsüdür.

141


gramatika Dil bilgisi Fiil ile hareket istihkametinin belirtmesi. Prefiks, Önek `-vid vid~-fiil

bir

şekil

yeni

köküdür. Ona prefiks eklenerek

anlam

kazanıyor.

prefiks

fiile

önünden eklenir. Fiilde

prefiks

faaliyet

istikametini

belir-

tir. Prefiksler anlamı: Alttan

üste doğru faaliyet: a-, amo- (a-vida, amo-vida);

Üstten alta doğru faaliyet: da-, Ca-, Camo- (da-varda, Cavida, Camo-vida);

Dışarıdan içeriye doğru faaliyet: Se-, Semo- (Se-vida, Semo-vida);

142


İçeriden dışarıya doğru faaliyet: ga-, gamo- (ga-vida, gamovida);

Engel aşaması: gada-, gadmo- (gada-vida, gadmo-vida);

O tarafa doğru faaliyet: mi-, wa- (mi-vida, wa-vida);

Bu tarafa doğru faaliyet: mo-, wamo- (mo-vida, wamo-vida).

Not: mi- ve mo- prefiksler anlam olarak prefikslere çok benzer. Ancak

wa- (wamo_) prefiks ile fiil

hareketin başlangıç noktasını belirtir saxlidan wamovida), mi- ve

wa-, wamo-

(saxlidan wavida,

mo- ise hareketin son noktasını

gösterir (saxlSi mivida, saxlSi movida).

Bazı hallerde prefiks fiilin bütün anlamını değişir: waago (Kayıp etti) moigo (Kazandı) daago (döşedi) Caago (koydu).

143


Prefiks ve gelecek zamanin belirtmesi Prefiksin

genel

anlamı

hareket

istikametinin

belirtmesidir, ancak prefiksin diğer anlamı da var: O kelimeye eklenip gelecek zamanı belirtir: wers (yazıyor)

-

akeTebs (yapıyor) -

da-wers (yazar); ga-akeTebs (yapar);

klavs (öldürüyor) - mo-klavs (öldürür).

144


$ 2. geografia

(saqarTvelo, kavkasia, msoflio) Coğrafya (Gürcistan, Kafkas, Dünya) _ saiT midis es gza? _ Bu yol nereye gider? _ es gza qvemo qarTlisken midis. _ Bu yol Kvemo Kartliye gider. _ saidan modis es kaci? _ Bu adam nereden geliyor? _ es kaci dmaniselia, dmanisidan modis. _

Bu

adam

Dmanisli,

Dmanisiden

geliyor .

sad? saiT? saiTken? saidan?

_ ialbuzi kavkasiis umaRlesi mwvervalia. _ Elbruz Kafkasların zirvesidir . _ mtkvari saqarTvelos udidesi mdinarea. igi TurqeTidan moedineba. _ Kura Gürcistanın en

büyük

akıyor .

145

nehridir. Türkiyeden


* * * _ gamocanas getyvi, Tu gamoicnob. _ aba, gismen. _ midis, modis, iqve dgas. _ ranairad? Tu midis da modis, adgilze rogor dgas? _ diax, midis, modis da adgilzea. _ ver vxvdebi. _ aba, dafiqrdi. _ mivxvdi, mivxvdi! amas rogor ver vxvdebodi! es xom karia! _ marTalia.

midis _ O tarafa, konuşandan uzak. modis _ Bu tarafa, konuşana yakın.

* * * _ me minda, rom Senc wamoxvide laSqrobaSi. _ wamosvla mec minda, magram ar SemiZlia. _ Tu ginda, raRa giSlis xels? _ samuSao unda davamTavro. _ ginda dagexmaroT? _ rogor unda damexmaroT? _ Cveulebrivad, movalT da dagex--

146


marebiT. Cven gvinda, rom dagexmaroT. xom gagigonia, Zala erTobaSiao!

andaza:

Zala erTobaSiao! – Kudret beraberliktedir!

minda

gvinda

ginda

gindaT

unda

undaT

* * *

saqarTvelo patara da mTa-goriani qveyanaa. mas uWiravs daaxloebiT samocdaaTi aTasi kvadratuli kilometri. igi Savi

zRvis

bunebiT.

piras

mdebareobs

saqarTvelos

da

CrdiloeTiT

ganTqmulia

lamazi

kavkasiis

mTebia,

dasavleTiT _ Savi zRva, aRmosavleTiT _ azerbaijani, xolo samxreTiT _ somxeTi.

147


* * *

dedamiwa ori naxevarsferosagan Sedgeba: aRmosavleTi da

dasavleT

naxevarsferoebisagan.

kontinenti

Svidia:

evropa, azia, CrdiloeTi amerika, samxreTi amerika, afrika, avstralia,

antarqtida.

yvelaze didi

kontinentia azia,

meore adgilzea afrika, mesameze _ CrdiloeTi amerika, meoTxeze

_

samxreTi

amerika,

mexuTeze

_

antarqtida,

meeqvseze _ evropa da meSvideze _ avstralia. okeane oTxia: wynari okeane, atlantis okeane, indoeTis okeane da Crdilo yinulovani okeane.

unda

wavide (me)

unda

wavideT (Cven)

unda waxvide (Sen)

unda waxvideT (Tqven)

unda wavides (is)

unda wavidnen (isini)

148


gramatika Dil bilgisi mi- ve mo- prefiksler Prefiks

hareketin

bazı

(içeriye,

dışarıya,

üste,

belirtir,

ancak

onun

değildir.

Hareket

bu

bir

alta, tek

istikameti

bir

çeşidini

öne

doğru)

fonksiyonu

birinci

şahısın

bulunduğu yerinden de belirtilebilir, yani: mi- ve mo- prefiksler konuşan

şahısin durumunu

gösterir: mo-mwere Sen me werili

- Bana mektubu yaz.

mo-mwera man me werili - O bana mektubu yazdı. mi-vwere me mas werili - Ben ona mektubu yazdım. mi-swera man

mas werili - O ona mektubu yazdı.

Bazı hallerde mi- ve mo- prefikslerin I şahısla alakası yoktur. mo-mikiTxe (selam söyle), mo-kla (öldürdü), mi-iRo (aldı)... Fiilde

mo-

prefiks

diğer

prefikslere

eklendiğinde fiile konuşan şahısa doğru belirtilen anlamı kazandırıyor:

149


minda (istiyorum) Fiil şahısa göre değişmesi minda (istiyorum) şahısa göre özel değişimi:

Tekil

Çoğul

1

me minda

Cven gvinda

2

Sen ginda

Tqven gindaT

3

mas unda

maT undaT

unda (istiyor) Fiil Fiil bir özelliği Fiil unda istek ile yükümü belirtir. Diğer fiile sık sık eklenir ve şahısa göre değişmez.

Tek

Çoğul

1

unda wavide (me)

unda wavideT (Cven)

2

unda waxvide (Sen)

unda waxvideT (Tqven)

3

unda wavides (is)

unda wavidnen (isini)

150


$ 3. sofeli; meurneoba

Köy, Tarım

* * * aq simindis naTesebia. – Burada mısır tarlası var. mwyemsi cxvris faras mwyemsavs. – Çoban köyün sürüsünü otarıyor.

* * * _ es fara visia? _ Bu köyün sürüsü

kimin?

_ es fara mwyemsisaa. _ Bu köyün sürüsü

aviRe me

aviReT Cven

aiRe Sen

aiReT Tqven

aiRo man

aiRes maT

çobanındır. mosavali

_ es miwa noyieria? _ Bu toprak verimli mi?

uxvi 151

kargi

cudi


_ diax, es miwa nayofieria. _ Evet, bu toprak verimli. _ am miwaze kargi mosavali aiReT?

_ Bu topraktan bol ürün aldınız mı? _ diax, nayofier miwaze kargi mosavali aviReT. _ Evet, verimli topraktan bol ürün aldık. Cemma biZaSvilma aq vazi gaaSena. Burada amcamın oğlu üzüm bahçesini yaptı.

gavaSene me is

gavaSeneT Cven is

gaaSene Sen is

gaaSeneT Tqven is

gaaSena man is

gaaSenes maT is * * *

niadagi: noyieri mwiri

_ mSvenieri bostani gqonia. _ ho, ra vici, ara uSavs. _ xSirad dadixar samuSaod? _ sakmaod. _ samuSao iaraRebi Tu gaqvs? _ yvelaferi maqvs: bari, Toxi, fiwali, focxi, celi.

_ aq ra giTesia? _ aq mwvanili davTese. _ mainc ra? _ qinZi, oxraxuSi, kama, niaxuri...

152


_ mxolod mwvanilia? _ ara, cota stafilo, badrijani da bolokic davTese. _ kitri da pamidori? _ ara, egeni Cemma mezobelma daTesa da kargi mosavalic aiRo. _ ese igi, Sen izarmace, Senma mezobelma ki ar izarmaca? _ ho, Cemma mezobelma majoba. _ es risi nergebia? _ xexilia: vaSli, msxali, atami, komSi, tyemali. _ esa? _ es broweulia. _ amindi rogori iyo wels? _ sakmaod kargi, magram amas winaT didi setyva wamovida. _ venaxi daisetyva? _ ho, Zalian. _ yurZnis mosavali gaafuWa setyvam? _ diax. _ dakrefa ver moaswariT? _ cota movaswariT. ra vicodi, Torem viCqarebdi. _ asea, setyvam dandoba ar icis. gavafuWe me

gavafuWeT Cven

gaafuWe Sen

gaafuWeT Tqven

gaafuWa man

gaafuWes maT

153


* * * Cemi agaraki qalaqidan 30 kilometrSia. eqvsasi kvadratuli

metri

miwa

maqvs.

SabaT-kviras

iq

davdivar

samuSaod. wels Cemma mezobelmac aiRo nakveTi da axla erTad davdivarT.

* * * guSin

me

da

Cems

murTazs

mezobelma

gvTxova

da

wavyeviT

megobar daxmareba

Cvenc

nakveTSi.

jer

dilidan TiTqos

wvimas apirebda, magram mere mzem gamoanaTa. simindi iyo gasaToxni. me Toxna ar vicodi, magram murTazma maswavla. yvelam bevri vimuSaveT. SuadRisas me da mezobelma davisveneT, murTazma ki jer iuara dasveneba, man celi aiRo da Tibvas Seudga. mere isic daiRala da CrdilSi wamowva. saRamos isev gavagrZeleT muSaoba. saqmes movrCiT da male amindmac auria. kokispiruli wvima wamovida. wvimam lebSi

male

gadaiRo

davbrundiT.

dedam

da

sax-

vaxSami

gamomitana, cxeli Cai damalevina. Zalian daRlils Rame mkvdariviT dameZina.

154


gramatika Dil bilgisi Fiil zamanı

Bildiğimiz kadarıyla fiil şahıs ve zamana göre değişir. Zamanın

üç tipi var: Şimdiki,

geçmiş

ve

gelecek. Gelecek

zaman

şekilleri

Şimdiki

zaman

şekillerine bir prefiks eklenerek türemektedir (wers - da-wers, akeTebs - ga-akeTebs, klavs - mo-klavs): Bu gibi hallerde

prefiks

istikameti

değil

gelecek

zamanı

yani

prefiks

gösterir. Geçmiş

zaman

bu

gibi

kolay

eklenerek istihsal edilmiyor. Fiilin kökü değişiyor. Ayrıca,

faaliyet

gösteren

şahıs

ismin

şekli

de

değişir. xatavs

kac-i

naxats

Adam

resim

yapıyor

(Şimdiki

zaman); daxata

kac-ma

naxati

Adam

resim

yaptı (Geçmiş

zaman). kac-i – Yalın haldir, kac-ma – Gürcüceye özgü olan hikaye halidir.

155


Hikaye hali Hikaye

hali

öznenin

(faaliyetci

şahıs)

halidir. Bazı dillerde hikaye hal yok, dolaysıyla şu şekile özel bir ilgi gösterelim. -ma hikaye

hal

(-m –

ekidir

sesli

ile

kökü

sonuclanan isimleri): örneğin:

kac-i

yalın hal:

deda

hikaye hal: kac-ma

deda-m

Hikaye halde şahıs zamirleri de farklıdır: yalın hal: es

eg

hikaye hal: aman Gürcücede

hikaye

is // igi

magan

hali

man // iman

sadece

geçmiş

zaman

şeklindeki özneyi gösterir: daxata moswavle-m

kac-ma

(öğrenci

(adam öğrendi),

resim

iswavla

yaptı),

daiZina

bavSv-ma

(çocuk

uyudu)...

Fiil icis - in (biliyor) özelliği icis

Fiil

(biliyor)

hikaye

halde

kullanma

açısından istisna olaraktır: Onun öznesi (faaliyetçi şahısı

belirten

isim)

Şimdiki

halindedir. örneğin: aSenebs is (kac-i), O adam inşa ediyor,

ancak -

ici-s man (kac-ma). Biliyor (o adam).

156

zamanda da hikaye


$ 4. tye, mTa, reliefi

Orman, dağ, rolyef

zRvis piras dablobia; mas mosdevs zegani. Sahil ingin yerdir; sonrası ovadır. seri SemaRlebuli adgilia. Seri yüksecik yere denilir. gora patara mTaa. Tepe küçük dağcığa denilir. maRal mTas mwvervali aqvs. Yüksek dağa zirve denilir.

* * * wyaro (// nakaduli) mTaSi moedineba. – Pınar dağlardan akar. ru didi wyaroa. – Dere büyük pınardır. Rele ruze didia. – Irmak dereden büyüktür. sofelSi patara Rele Camodis. is mdinares erTvis. Köyde küçük ırmak akıyor. O nehire dökülüyor.

157


vakeTebdi _

gavakeTe

vmuSaobdi – vimuSave vwerdi – davwere Faaliyet tamamlığı

* * * _ zafxulSi sad unda daisvenoT? _ Yaz mevsimini nerede geçireceksin? _ jer mTaSi, mere ki zRvaze wavalT. _ İlk önce yaylada, sonra ise denize gideriz. mTis haeri bavSvebisaTvis Zalian sasargebloa. Dağ

havası çocuklar için çok sağlıklıdır.

soflis irgvliv tyea. iqvea tbac. Köyün

etrafı ormanlıktır. Orada gölcük de var.

* * * _ gamarjoba! _ gagimarjos! _ rogor xar? _ kargad, ara miSavs, Tqven? _ Cvenc kargad. rodis gadixarT qalaqidan? _ erT kviraSi unda gavideT. _ zafxulSi sad unda daisvenoT? _ sofelSi. sofeli mTaSi gvaqvs. mTis haeri bavSvebisaTvis Zalian sasargebloa.

158


_ sofelSi mdinare aris? _ mdinare cota Sorsaa, magram sofelSi patara Rele Camodis. iq bavSvebi midian

da banaoben. mdinareze CanC-

qeria. _ mere zRvaze unda waxvideT? _ rasakvirvelia!. _ sad? _ an baTumSi, an qobuleTSi. bina unda viqiraoT. ori kvira davrCebiT. zRva Zalian miyvars. _ aba, naxvamdis! karg dasvenebas da kargi drois gatarebas gusurveb! _ kargad iyavi.

Seagrove vagrovebdi – (ar) Semigrovebia. Geçmiş zamanin uc aekli * * *

_ tyeSi iyavi? _ diax, viyavi da kargad davisvene. _ rame cxoveli Tu naxe? _ ki, iremi davinaxe Soridan. kidev monadire

vnaxe,

romelmac

kurdReli mokla. _ soko Tu Seagrove? _ ara, soko ar Semigrovebia. winaT vagrovebdi, axla ki ar Semxvedria.

159


* * * me da Cemi megobari ali tyeSi wavediT. tye sofelTan axlosaa. Sors mwvervali Cans, mTis mwvervalze sul

yinulia.. TviTon

sofeli

ki

mTazea,

zRvis donidan 800 metrze. sofelSi Camodis.

mTaSi

mdinare ramdenime

maSavera wyaroa.

sofels or nawilad yofs patara Rele, romelic mdinares uerTdeba. es Rele mdinaris erT-erTi

Senakadia. Rele Rrma xevSi midis da mdinaris viwro xeobas erTvis. mdinare mTidan eSveba da zog adgilas ramdenime CanCqeria. tyeSi Cven CanCqerebi vnaxeT. tyeSi bevri Txili, kenkra da sokoa. me da alim SevagroveT soko da kenkra. Txili jer ar iyo. tyeSi cxovelebic vnaxeT: kurdReli, mela, zRarbi; Sors iremic davinaxeT. alis Zalian moewona Cveni soflis tye. Cven kidev unda wavideT da vinadiroT.

160


gramatika Dil bilgisi Faaliyet tamamlığı Prefiksler şekil

faaliyeti

tamamlanmayan

şekli

tamamlar. belirtir,

Prefikssiz

prefiksli

ise

tamam olmuş yani bitmiş olan faaliyeti belirtir. Şimdiki faaliyeti

zamanı gösterir,

belirten

şekil

dolaysıyla

Şimdiki

her

zaman

tamamlanmayan faaliyet anlamına geliyor. Geçmiş ve gelecek zamanda

zamanlar

tam

faaliyet

tamamlanacaktır,

faaliyeti

tamamlanmıştir

gelecekte

belirtir: yada

tamamlanacak

geçmiş muhakkak

şekile

gibi anlamı prefiks veriyor: wers (yazıyor) - da-wera (yazdı) - da-wers (yazar) akeTebs (yapıyor) - ga-akeTa (yaptı) - ga-akeTebs (yapar) Geçmiş zamanda icra edilmiş (veya gelecek zamanda yapılacak) faaliyet tamamlanmış veya tamamlanmamış olabilir. Gelecekte: xval davjdebi da mTeli dRe vwer. Yarın oturur ve bütün gün yazarım (tamamlanmamıştır). xval werils davwer. Yarın mektubu yazacağım (tamamlanmıştır). Geçmişte: guSin mTeli dRe vwerdi

161

bu


– Dün bütün gün yazıyordum (tamamlanmamıştır); guSin werili davwere – Dün mektubu yazdım (tamamlanmıştır).

Sonucu belirten faaliyet gamikeTebia

-

(yapmışım)

olduğunu

ve

sonucunu

faaliyet

seyrini

sonucunu

belirtir.

belirtir.

değil Şu

faaliyetin

geçmişte

şekle

sık

Fiil

geçmişte geçmişteki

icra sık

edilenin

Turme (demek

anlamına geliyor - `Turme gamikeTebia, Turme gagikeTebia, Turme gaukeTebia~) ek ekleniyor `Turme~ eklendiğinde söyleyen

kişi

tarafından

görülmemiş

haberi

veya

kendi şuuruna varmadan çıkan faaliyeti belirtir. Söz konusu

ek

bazan

şekille

birlikte

değildir,

ancak

tahmin ediliyor. Geçmiş zamanın üç şekli Örnekler: gavakeTe (yaptım) - vakeTebdi (yapıyordum) – gamikeTebia (yapmışım) – her üçü geçmiş zamanda icra edilen

faaliyeti

belirtir.

Ancak

aralarında

gerek

şekil, gerekse önem açısından farklılık var: vakeTebdi (yapıyordum) – geçmişte icra edilen, sürekli devam eden, ancak fiil içinde sonucu belli olmayan faaliyeti belirtir.

162


gavakeTe (yaptım) - geçmişte icra edilmiş ve geçmişte iken kesilmiş faaliyeti gösterir. gamikeTebia (yapmışım) - geçmişte icra edilmiş faaliyet sonucunu belirtir. Geçmişte icra edilmiş faaliyeti belirtmek için her

üç

şekil

de

kullanılır,

ancak

aralarındaki

farklılığın bilinmesi de gerek. Faaliyete

değinen

sualin

cevabı

şöyle

olabilir: dawere? yazdın mı? ar

damiweria!

(daha

yazmamışım)

-

bu

şekil

sonuçlanmamış faaliyeti gösterir. ar davwere! (yazmadim) -

bu aekil faaliyetin

sonuclanma ihtimalini, ancak icra edenin tarafindan faaliyetin mahsus sonuclanmadioini belirtir. ver

davwere!

(yazamadım) - imkansızlıktan

faaliyet icra edilemedi.

163


$ 5. ardadegebi, Svebuleba Tatil, izin

ardadegebi skolis moswavleebsa da studentebsa aqvT, Svebuleba

_

mosamsaxureebs.

bavSvebs

Zalian

uxariaT

saskolo ardadegebi, gansakuTrebiT zafxulis ardadegebi, rac mTeli sami Tve grZeldeba. Öğrencilerin

tatili

var,

memurlarin

ise

izni.

Çocuklar tatile çok sevinir, özellikle üç aylık yaz tatiline. * * * zafxulis ardadegebi ivnisidan iwyeba. Yaz tatili Haziran ayından itibaren başlar. zamTris ardadegebi ori kvira grZeldeba. Kış tatili iki hafta sürer. Svebulebis nawils mTaSi gavatareb, mere zRvaze waval. Tatilimin bir kısmını dağda geçireceğim, daha sonra ise denize gideceğim.

curva icis curvas swavlobs curva iswavla

164


mivdivar

me

mivdivarT Cven

midixar

Sen

midixarT Tqven

midis

is

midian

isini

* * * _ rodis gewyeba ardadegebi? _ maisis bolos. _ mere sad midixar? _ sad mivdivar da sofelSi. _ iq vina gyavs? _ bebia da papa myavs. _ mTeli zafxuli iq unda iyo? _ agvistos Tvemde. _ agvistoSi sad midixar? _ zRvaze mivdivar. _ Senebic midian? _ ra Tqma unda, yvelani erTad mivdivarT.

* * * _ Svebulebas rodis iReb? _ zamTarSi. _ ianvarSi? _ ara, TebervalSi. _ mere sad midixar?

165


_ gudaurSi. _ TxilamurebiT unda isrialo? _ ho, Zalian miyvars Txilamurebi. _ ramdendRiani Svebuleba gaqvs? _ orkviriani. _ col-Svilic Tan migyavs? _ ra Tqma unda, mimyavs. _ rodis midixar? _ xuTSi. _ aba, bednier dasvenebas gisurvebT! _ gmadlob. * * * _ gamarjoba, ra kargia, rom gnaxe! _ gamarjoba. mec mixaria, rom Segxvdi. rogor xarT? _ kargad, ara gviSavs, Tqven? _ Cvenc kargad. rodis gadixarT qalaqidan? _ albaT erT kviraSi. _ zafxulSi sad daisvenebT? _ albaT jer mTaSi, Semdeg ki zRvaze wavalT. _ mTaSi sad? _ Cvens sofelSi.

sofeli gvaqvs qvemo qarTlSi,

mTiani

sofelia. bavSvebisTvis mTis haeri Zalian sasargebloa. _ sofelSi mdinare aris? _ mdinare cota Sorsaa, magram sofelSi patara Rele Camodis. iq bavSvebi midian da banaoben. wyali civia, Rele

166


ki mTisaa da Cqaria. erT adgilas CanCqeria. wyali didi simaRlidan vardeba da Zalian lamazia. _ zRvaze rodis waxvalT? _ agvistos meore naxevarSi.

* * * Svebulebas, Cveulebriv, zRvaze vatareb. mTeli ojaxi mivdivarT baTumSi. sakmaod sufTa

zRvaa,

Woroxs Semoaqvs,

magram

iseTi

xandaxan

mRvrie

banaoba

dineba

SeuZlebelia.

ise, Relva iSviaTad icis. wels

ufrosma

biWma

iswavla

curva,

patara ki kameriT curavda. biWebs Zalian uyvarT zRva, garujviTac mSvenivrad irujebian. xandaxan bulvarSic mivdiodiT. baTums ulamazesi bulvari aqvs. uamravi xalxi seirnobs iq. saerTod, baTumi koxta da lamazi qalaqia, gulisxmieri da Tbili xalxi cxovrobs. agvistos

bolos

ukve

Tbilisi

gvenatreba,

mSobliuri qalaqi; valagebT bargs da momaval vedramde vemSvidobebiT Cvens maspinZlebs.

garujuli

Güneşten esmerlenmiş 167

Cveni Sex-


gramatika Dil bilgisi Yardımcı fiil Fiil var (im) -ın çekimi

Tekil

Çoğul

1

me

v-ar

Cven

2

Sen x-ar

Tqven x-ar-T

3

is

isini ari-an

ari-s

v-ar-T

var Fiil yardımcı fiil olarak da kullanılır. Fiil

sonuna

eklenir.

var _ I. ve II.

Yardımcı

fiilin

özel

şahısta yardımcı fiil belli olur,

III şahısta ise şahıs eki eklenir:

Tekil 1

Çoğul

me avdi-var

Cven avdi-varT

2 Sen adi-xar 3

çekimi

Tqven adi-xarT

is adi-s

isini adi-an

168


Fiil

mivdivar

(gidiyorum)

-un

şahıs

ile

ağıza göre değişmesi

mivdivar

Fiil

in

çekiminin

kök çekimine

dikkatle bakalım: Şimdiki zaman

geçmiş zaman

Tekil

Çoğul

Tekil

I

mivdivar

mivdivarT

mivedi

mivediT

II

midixar

midixarT

mixvedi

mixvediT

III

midis

midian

mivida

mividnen

gelecek zaman

Tekil

Çoğul

I

mival

mivalT

II

mixval

mixvalT

III

miva

mivlen

169

Çoğul


$ 6. sporti sports

Spor

didi

adgili

uWiravs

Cvens

cxovrebaSi. Zveli berZnebi ambobdnen, jansaR sxeulSi odiTganve sxvadasxva

jansaRi

suliao.

ganviTarebuli saxeobebi.

iyo

Cvens

saqarTveloSi

sportis

qveyanaSi

bevri

msoflio, olimpiuri da evropis Cempionia. Hayatımızda Eski

spor

Yunanlara göre

önemli

yer

tutar.

sağlıklı vucutta

sağlıklı ruh bulunur. Gürcistanda öteden beri Bizde

muhtelif çok

spor

dünya,

çeşitleri

Olimpiyat,

vardı. Avrupa

şampiyonları

var. * * * am matCis irgvliv bevri miTqma-moTqma iyo. Bu maç için çok konuşuldu.

irgvliv bevri ubileTo xalxi dadioda. Etraf biletsizlerle doluydu. Zalian

miyvars

fexburTi

frenburTi, wyalburTi,

(kalaTburTi,

mZleosnoba, Zalos-

noba, cxenosnoba, CogburTi, Wadraki...). Ben futbolu (basket, voleybol, voterbal, koşu, ağır atletizm,

binicilik,

tenis,

severim.

irgvliv - Zarf 170

satranc...)

çok


zamTarSi

saTxilamurod

bakurianSi

mivdivar. Kışın kayak yapmak için Bakurianiye gidiyorum. Cemi megobari msoflio (olimpiuri, evropis, saqarTvelos, azerbaijanis) Cempionia. Arkadaşım

dünya

(Olimpiyat, Avrupa,

Gürcistan, Azarbaycan) şampiyonudur. Cemi

megobari

biZina

alpinistia.

man

everesti dalaSqra. Arkadaşım Bidzina dağcıdır. O Evereste tırmandı. Cemma partniorma sagole pasi momca. Oyun arkadaşım gollük pas verdi. dalaSqra man is dalaSqres

momca man me is

maT is

mogca man Sen is misca man mas is

moigo – waago gaimarjva – damarcxda fred daamTavra //

mogvca man Cven is mogcaT man Tqven is misca man maT is

yaimiT dasrulda

taimi raundi partia

171


* * * _ erTi kviris win Cvens fexburTelTa nakrebs TamaSi hqonda.

turi

_ vis Sexvdnen?

turniri

_ azerbaijanis erovnul nakrebs.

Cempionati

_ kalendaruli matCi iyo? _ ara, saerTaSoriso amxanaguri Sexvedra. _ bileTebi rogor iSove? _ ori bileTi me viSove, erTic mamaCemma miSova. _ vin gaimarjva? _ fred, oriT ori damTavrda. _ saintereso matCi iyo?

_ Zalian. pirvel taimSi Cven davwinaurdiT, pirdapir kuTxuridan gavitaneT goli; mere azerbaijanelebma gagvitanes sapasuxo goli. _ meore taimSi ra moxda? _ meore taimSic TiTo goli gaitanes metoqeebma. _ mekareebma rogor iTamaSes? _ mwvrTneli ambobs, kargad

iTamaSeso, magram me ar momewona. naxevarmcvelebma da mcvelebma sakmaod kargad Caatares

iTamaSes-o - Başkasının

TamaSi. _ ese igi, gulSematkivari kmayofili darCa?

172

söylediklerini


_ Zalian. _ sad gaimarTa Sexvedra? _ TbilisSi, erovnul stadionze.

matCi

Maรง

* * * guSin kalaTburTis matCze wavediT me da Cemi Zma daTo. Tbilisis `dinamo~ da baTumis `basko~ xvdebodnen erTmaneTs. Sexvedra

saRamos

Svid

saaTze

iyo

daniSnuli, magram jer bileTebi unda agveRo. Sesvenebis dros samsaxuridan wavedi bileTebis asaRebad. didi rigi ar iyo, naxevar saaTSi aviRe. daTos Svidis naxevarze Sevxvdi. kargi gamodga.

pirvel

adgilebi

Segvxvda.

meoTxedSi

matCi

Tbiliselebi

saintereso gavidnen

win,

meore meoTxedSi Tanabari TamaSi wavida, mesame meoTxedSi stumrebi ufro kargad TamaSobdnen, mere maTma liderma xuTi personaluri SeniSvnis gamo moedani datova; amiT isargebles Tbiliselebma da sabolood TamaSi moiges _ oTxmocdarviT oTxmoci. Zalian daZabuli TamaSi gamovida. unda aRiniSnos, rom msajoba kargi iyo. Sin metroTi wavediT.

173


gramatika Dil bilgisi Fiilin öznel ve nesnel değişimi

Fiilin öznel ve nesnel değişim arasındaki fark cümlelerden belli olmalıdır: am biWs me kargad vicnob, magram is ar micnobs. Bu oğlanı çok

iyi tanırım, ancak o beni tanımaz.

_ am wigns me movuvli.

_ Bu kitaba ben bakarım. _ deidaCemi kargad momivlis. _ Teyzem bana iyi bakar. _ giorgis xelfasi movutane, man ki premia momitana. _ Ben Giorgiye maaşını götürdüm, o ise bana primlik

paramı getirdi. _ dRes is pirvelad vnaxe, man Turme ori kviris win mnaxa. _ Bugün onu ilk defa gördüm, o ise beni demek iki

hafta önce görmüş. Anılan

örneklerde

öznel

ve

nesnel

şahıslara

göre fiil şeklinin değişmesi belli olmaktadır. Yani bazı hallerde konuşan şahıs olarak ilk halde fiil faaliyet gösterendir (fillde öznel ekleriyle belirtilmiştir),

sonraki

halde

ise

faaliyet

nesnesidir

(fiilde nesnel ekleriyle belirtilmiştir). Azericede bu gibi anlamı taşıyan cümleler kolayca

teşkil

olunur, ancak

174

Gürcücede

cümlenin


anlamı

fiilin

dillerde

şahıs

ise

ekleriyle

yardımcı

ekler

gösteriliyor. veya

kelimeler

Diğer kul-

lanılmaktadır.

Zarf: irgvliv (etrafta) irgvliv zarftir. İsime eklenebilir (xis irgvliv, tyis

irgvliv),

ayrı

olarak

ve

eklenebilir:

fiile

irgvliv tyea; irgvliv saxlebi Cans... Başkasının söylediklerini anlatmak İnsan konuşarak sözlerini direk (I.

şahıs).

şahısta

Bir

kimsenin –

konuştuğumuzda

ifade ediyor

soylediklerini.

meTqi,

Tqo,

-o

III.

eklerini

kullanmalıyız. ek -meTqi

birinci şahısın söylediklerini

tekrarlamaktadır. -

geubnebi, ar wava-meTqi! - Gitmez, diyorum!

-

amas mainc gavakeTeb-meTqi... – Nasıl olsa yaparım – dedim.

-Tqo II. şahıs tarafindan III. şahısa söyleye-

ceklerini tekrarlıyor. baraTaSvils gadaeci, ar SeSinde-Tqo; uTxari, masTan saqme maqvs da male Camodi-Tqo... -o ek III. şahısın dediğine eklenir.

amboben, aRarasodes dabrundebao; vaime, es ra vTqvio, - fiqrobda gamwarebuli...

175


$ 7. xelovneba

xelovneba

Sanat

adamianis

sulieri

sazrdoa.

saqarTveloSi bevri cnobili xelovani moRvaweobs. maTi Semoqmedeba

did

gvaniWebs

siamovnebas

xelovnebis

Tayvanismcemlebs. Sanat insanın ruhunu besler. Gürcistanıda ünlü ressamlar ç o k

var. Onların çalışmaları bizi,

sanatseverleri çok memnun ediyor. maniWebs is me mas

gvaniWebs is Cven mas

ganiWebs is Sen mas aniWebs is mas mas

ganiWebT is Tqven mas aniWebs is maT mas

* * * dRes klasikuri (kameruli, saopero, saestrado) musikis koncertia. Bugün

(oda,

oper,

varyete)

müzik

konseri var. antraqti aTi wuTi grZeldeba. Antrakt beş dakikalıktır. operisa da baletis saxelmwifo Teatri

Oper ve Bale Devlet Tiyatrosu 176


Cemi coli operisa da baletis saxelmwifo Teatris solistia. Eşim

Oper

ve

Bale

Devlet

Tiyatrosu

solistidir. me vicnob cnobil dramaturgebs (reJisorebs, diriJorebs, qoreografebs, scenaristebs). Tanıdıklarım ünlü dramaturgdurlar (regisör, orkestra şefi, kioreograf, senaryo yazarı). am piesis (libretos) avtori axalgazrda kacia. Bu piyes yazarı gençtir.

rusTavelis

/

var me

varT Cven

xar Sen

xarT Tqven

aris is

arian isini

marjaniSvilis /

TumaniSvilis

saxelobis saxelmwifo Teatri * * * _ dRes Cven klasikuri musikis koncertze mivdivarT, xom ar wamoxval? _ siamovnebiT, magram bileTi rom ara maqvs? _ bileTi Cven gvaqvs. _ ra kargia! visi koncertia? _ cnobili pianistebi ukraven, aleqsandre korsantia da Tengiz amirejibi. _ ra aris programaSi? _ baxi, Sopeni, Suberti, beThoveni. _ o, ramxela siamovneba gvelodeba!

177


* * * _ dRes operis TeatrSi dampatiJa megobarma. _ ra warmodgenaa? _ `abesalom da eTeri~. _ es Cemi usayvarlesi operaa. _ mec Zalian miyvars. zaqaria faliaSvili genialuri kompozitoria. _ geTanxmebi. _ abesalomis partias vin mReris? _ Temur guguSvili. _ murmanis partias? _ eldar gewaZe. da saerTod, brwyinvale momRerlebi gamodian. _ diriJori vin aris? _ vaxtang kaxiZe.

* * * _ wavideT mxareTmcodneobis muzeumSi? _ ki batono, wavideT! _ iqneb kinoSi sjobdes anda TeatrSi? _ ara, muzeumi mirCevnia... _ kargi, maSin xval sam saaTze gamogivli da mzad iyavi! _ keTili, gelodebi!

178


Öznelin cemine I ve II şahısta T eki eklenir:

SegiZlia-T Tqven. Fiilde III nesnelin Çoğulu

* * * saqarTveloSi Teatri,

uamravi

sakoncerto

muzeumi,

darbazi

da

klubia. es Senoba saqarTvelos saxelmwifo muzeumia.

aq

qarTveli

xalxis

nacionaluri

gaecnoT

SegiZliaT

mravalsaukunovani

kulturis

Zeglebs.

muzeumi daarsda daaxloebiT as ormocdaaTi wlis win. am muzeumSi

aris

zoologiuri,

istoriul-arqeologiuri, sasoflo-sameurneo

da

eTnografiuli, saqarTvelos

epigrafikuli Zeglebis ganyofilebebi. aq aris oqrosa da vercxlis Zvirfasi nivTebi, Zveli qarTuli xelnawerebi. muzeumSi xSirad modian mnaxvelebi. isini aRfrTovanebas ver malaven am samuzeumo eqsponatebis naxvisas.

179


gramatika Dil bilgisi Fiil ile isimin tekil ve çoğul uyumu

–eb: kac-eb-i (adamlar), mT-eb-

Gürcücede Çoğul eki i

(dağlar).

Fiilde

çoğulda

olan

isim

özel

işaretleriyle belirlenmektedir.

Tekil kac-i movid-a

kac-eb-i movid-nen;

moswavle swavlob-s

moswavle-eb-i swavlob-en

Camit cisimin Çoğulu fiilde belli olabilir: xe-eb-i dgas, Rrublebi modi-s...

Fiilde öznenin tekil ve çoğulun belirlenmesi

Fiilde

özne

belirlenmektedir. işaretleri

de

ve

nesne

Fiilde

özel

onların

mevcuttur.

Özne

işaretleriyle

tekil veya

ve

çoğul

nesne

canlı

nesneyi belirtiğinde tekil veya çoğul gerekli görür. Öznelin çoğulda I ve II şahısta -T eki eklenir: Cven mivdivar-T, Tqven midixar-T. III. Şahısta 5 tür ek kullanılır (çeşitli fiiler yanısıra ve çeşitli zamanda). kacebi midi-an, kacebi mivid-nen, kacebi mivl-en, kacebma dawer-es, kacebma dawero-n

180


Fiilde nesnenin tekil ve Çoğulun belirlenmesi

Canlı nesnenin Çoğulu fiilin I ve II şahısı ile belirlenmektedir. gv- I şahısin çoğul işaretidir: is Cven gv-wers – O bize yazıyor; is Cven gv-xatavs – O resimimizi yapıyor... –T II

şahısın

çoğul bitimidir:

is Tqven g-wer-T – O size yazıyor; is Tqven g-xatav-T – O resminizi yapıyor... Fiilde III nesnelin çoğulu yoktur: is mas s-wer-s – is maT s-wer-s; is mas xatav-s – is maT xatav-s

181


$ 8. transporti

transporti qalaqebSi mgzavrebi:

Ulaştırma sektörü

gadaadgilebis

sxvadasxva avtobuss,

saSualebaa.

saxis

transports

troleibuss,

tramvais,

did

gadahyavs samarSruto

taqsebs; bevr qalaqSi aris miwisqveSa transporti _ metro. Ulaştırma

nakil

aracıdır.

Büyük

şehirlerde

yolcuları çeşitli araçlar taşır: otobüs, treleybus, tramvay,

dolmuş; çok şehirde

toprakaltı

taşıt

metro var.

* * * _ ra marSrutiT midis es troleibusi? _ Bu treleybusun gidiş yolu hangisi? _ es avtobusi qalaqis centrs gaivlis? _ Şu otobüs şehir merkezini geçer mi? _ sad aris tramvais (avtobusis, troleibusis, taqsis) gaCereba? _ Tramvay (otobüs, treleybus, taksi)

durağı neresi?

_ ai tramvais (avtobusis, troleibusis, taqsis) gaCereba.

182


_ İşte tramvay (otobüs, troleybus, taksi) durağıdır. _ ra Rirs samgzavro bileTi? _ Yoclu bileti kaç para? _ gaaCereT (gamiCereT) Tu SeiZleba! _ ra hqvia metros am sadgurs? _ Bu metro istasyonu nun ismi ne? _ rogor mogwonT Cveni metro? _ Metromuzu nasil buldunuz? * * * avtobusi Tbilisi-senaki gava 15 wuTSi. Tbilisi-Senaki otobusu 15 dakika sonra kalkacak. avtobusi Tbilisi-bolnisi dgas me-5 baqanze. Tbilisi-Bolnisi otobusu 5 perondadır. avtobusi Tbilisi-walka gava 20 wuTSi. Tbilisi-Tsalka otobusu 20 dakika sonra kalkacak. matarebeli #553 – Tbilisi – baqo dgas pirvel liandagze. 533 Tbilisi-Baku tireni birinci hattadır.

* * * _ dRes qalaqis daTvalierebas vapireb, magram meSinia, rom

183


davikargebi. _ didi qalaqi gaSinebs? nu

geSinia, me gamogyvebi megzurad. _ marTla? rogor mixaria! saidan daviwyoT? _ centridan. _ centramde rogor mivideT? _ SegviZlia mivideT metroTi (avtobusiT, troleibusiT, samarSruto taqsiT, tramvaiT). _ tramvaiTac SeiZleba wasvla? _ rogor ara, magram didxans mogvixdeba mgzavroba. tramvai Soridan uvlis, metro ki Cqara migviyvans. _ keTili, metroTi wavideT. didxans mogviwevs lodini? _ ori-sami wuTi. ager matarebelic. wavediT! _ ramdeni xalxia! _ aq adgili Tavisufalia, dabrZandiT! _ romel gaCerebaze unda CavideT? _ mesameze. _ ai, movediT. bodiSi, Tu SeiZleba, gagvatareT!

meSinia

maSinebs

mixaria

maxarebs

geSinia

gaSinebs

gixaria

gaxarebs

eSinia

aSinebs

uxaria

axarebs

gveSinia

gvaSinebs

gvixaria

gvaxarebs

geSiniaT

gaSinebT

gixariaT

gaxarebT

eSiniaT

aSinebT

uxariaT

axarebT

184


* * * gamarjobaT, me huseini mqvia, marneulidan var.

me

diplomati

mogzauroba.

var,

vyofilvar

Zalian bevr

miyvars

qveyanaSi.

yvelaze metad saberZneTi momewona. berZnebi saocari

xalxia.

raRaciT

kavkasielebsac

hgvanan. saberZneTis dedaqalaqi aTenia. istoriac da Tanamedroveobac am qalaqisa Seudarebelia. italiac Zalian momwons. romi lamazia... kolizeumi, vatikani, aTasi saintereso sanaxaoba... romSi Cavfrindi.

TviTmfrinaviT iqidan

vimgzavre

matarebliT

neapolamde,

bolos

ki

avtobusiT avediT mTis patara sofelSi, sadac saintereso

iyo.

festivali

musika,

cekva,

tardeboda. simRera...

iq

Zalian

kargad

gaverTeT da SesaniSnavi dro gavatareT. saqarTveloSi gemiT davbrundi. gamoviare TurqeTi.

TurqebTan

ar

gamWirvebia

yvelafers vagebinebdi. manqaniT

vimgzavre

–

maT

baTumSi rom Tbilisamde.

marneulamde taqsiT wamovedi. Zalian kargi iyo italiaSi mogzauroba!

185

Camovedi,

Tbilisidan


gramatika Dil bilgisi Fiilin sonuna gelen ekler

Gelecek zamanı belirtmek için prefiksin ilave etmesi kökü

gerekir. değişir.

Gelecek

zamanı

v-rCeb-i

Örn:

belirtiğinde

(kalıyorum)

-

fiil

da-v-rC-i

(kaldım).

Bütün fiil kök ile birlikte çeşitli son eklerden (şahıs,

tek

ve

cem

vs.)

ibarettir.

Fiil

kökü

kelimeler bilimi, anlamını taşır ve şahıs, tekil ve çoğul,

zamana

göre

değişmez.

Kök

sadece

sıkı-

labilir – içinden seslisi düşebilir: da-v-cal-e - v-cli; ga-v-Wer-i - ga-Wr-a.

Gürcücede

fiil

köküne

şimdiki

ve

gelecek

zamanlarda son ek eklenebilir, ancak geçmiş zamanda daha eklenmez. Bu son eklerdir: -av, -am, -eb, -ob, -em, -of, -i. daxat-av-s – daxat-a; daab-am-s – daab-a; aaSen-eb-s – aaSen-a; gaaTb- ob-s

gaaTb-o;

misc-em-s

gaWr-i-s – gaWr-a

186

misc-a;

gay-of-s

gay-o,


Fiiller

meSinia (korkuyorum),

mixaria (seviniyorum) vaxareb (sevindiriyorum), vaSineb (korkutuyorum) çekimi

meSinia ve mixaria Fiiller özel bir çekime tabidirler: I

m-eSinia

me

II

g-eSinia

III

eSinia

gv-eSinia

Cven

Sen

g-eSinia-T

Tqven

mas

eSinia-T

maT

I

m-ixaria

is me

gv-ixaria

is Cven

II

g-ixaria

is Sen

g-ixaria-T

is Tqven

III

uxaria

is mas

uxaria-T

is maT

Anılan fiiller öznel düzeniyle de çekilebilirler: I

v-aSineb me mas

v-aSineb-T

II

aSineb Sen mas

aSineb-T

Tqven

III

aSineb-s is mas

aSineb-en

isini mas

I

v-axareb

II

axareb

III

axareb-s

me

mas

Sen mas is mas

Cven mas mas

v-axareb-T Cven mas axareb-T Tqven

mas

axareb-en isini mas

187


Gürcücede mümkünlüğün belirtilmesi - Şekil iyos (olsun) imkan, istek anlamına geliyor ve Gürcücede ifadesi için özel şekiller taşıyor: I

(SeiZleba) v-iyo

(SeiZleba) v-iyo-T

II

(SeiZleba) iyo

(SeiZleba) iyo-T

III

(SeiZleba) iyo-s

(SeiZleba) iyv-nen

188


$ 9. saavadmyofo;

Hastane,

saswrafo daxmareba

Ambulans

adamianebs xandaxan problemebi eqmnebaT janmrTelobasTan

dakavSirebiT.

am

dros

isini

eqimTan

midian,

poliklinikaSi an saavadmyofoSi. eqimebis gulisxmierebaze bevri ramea damokidebuli. Bazen insanların sağlık problemleri var. Onlar doktora

başvuruyorlar,

ambulansa

yada

hastaneye

gidiyorlar. Doktorların hassaslığına çok şey bağlıdır.

* * * avadmyofs maRali temperatura aqvs. Hastanın yüksek ateşi var. eqimma

pacienti

gasinja

da

wamlebi

gamouwera. Doktor

hastayı muayene

edip

ilacı

yazdı. kbilis eqimTan didi rigi idga. Diş

doktorun

yanında

halkın

sırası çok uzundu. operacia ori saaTi grZeldeboda. Ameliyat iki saat sürdü.

189


avadmyofi reanimaciidan palataSi gadaiyvanes. Hastayı reyanimasyonda koğuşa geçirdiler. Rrmad isunTqeT! – Derin soluk al! pulss gagisinjavT. – Nabzınızı yoklarım. mada rogori gaqvT? – İştahınız nasıl?

* * * _ guSin deda davawvine saavadmofoSi. _ marTla? ra mouvida? _

apendicitis

(brmanawlavis)

Seteva

hqonda. _ operacia gaukeTes? _ diax, dRes diliT gaukeTes operacia. _ axla rogor aris? _ kargadaa. or-sam dReSi gamoweren. _ vin uvlida? _ me vuvlidi, xval Cemi da

mouvlis.

vuvli

vuvliT

mivlis

gvivlis

uvli

uvliT

givlis

givliT

uvlis

uvlian

uvlis

190

uvlian


* * * _ ori dRea, samsaxurSi ver wavedi. _ ratom, ra moxda? _ gripi mqonda. _ maRali sicxiT? _ diax. _ mere vin givlida? _ vin mivlida da Cemi coli

mivlida, vis unda moevlo? _ gripi Zalian saSiSi daavadebaa. _ ho. Tan kbilis tkivilmac Semawuxa. _ amosaRebia? _ ara, dasaplombi maqvs da stomatologTan ver mivedi. _ xom ar geSinia? _ raRa dagimalo da meSinia. _ me vicnob erT Zalian karg stomatologs. arafers gatkens, ise gagikeTebs yvelafers. _ vinaa? sad muSaobs? _ aRmaSeneblis gamzirze. _ xvalve waval. gmadlob. _ aba, Sen ici!

191


* * * im diliT mwvave tkivilma gamomaRviZa. kuWi mtkioda. saswrafo daxmarebis manqana gamoviZaxeT. aT wuTSi movidnen. gamsinjes da gadawyvites, rom saavadmyofoSi viyavi wasayvani.

rogorc

gamoirkva,

saswrafo

operacia

iyo

gasakeTebeli. narkozi gamikeTes da rom

gamomeRviZa,

yvelaferi

dam-

Tavrebuli iyo. jer reanimaciis ganyofilebaSi

viweqi,

mxolod

meore

dRes damawvines palataSi. operaciis mere maRali sicxeebi da tkivilebi mqonda, magram gamayuCebeli nemsi gamikeTes da tkivilebi momexsna. didxans meZina. kritikulma periodma mesame dRes gaiara. mere ukve gacilebiT kargad vgrZnobdi Tavs. mTeli am xnis

ganmavlobaSi

Cemi

meuRle

mivlida.

mnax-

velebi

yovel

wuTSi

aRebdnen

palatis

karebs.

modiodnen Cemi megobrebi, naTesavebi, TanamSromlebi. raSi

mezoblebi, erT

gamomweres.

kviyve-

laferi kargad damTavrda

192


gramatika Dil bilgisi Fiil `uvlis~ (bakıyor) -un öznel ve nesnel şahısa göre değişmesi Öznel ve nesnel şahısa göre fiil `uvlis~ -in değişmesi: I

v-uvli

me

mas

v-uvli-T Cven mas

II

uvli

Sen

mas

uvli-T Tqven mas

III

uvli-s is

mas

uvli-an

I

m-ivli-s is

me

gv-ivli-s

is

II

g-ivli-s is

Sen

g-ivli-T

is Tqven

III

uvli-s

uvli-s

is maT

is mas

isini mas

Cven

Gürcücenin fiilinde şahıs sayısı

Gürcücenin fiilin özelliğine göre fiile bir, iki ve üç şahıs da uyabilir. Fiilin şahıslığı ona uymuş olan eksiz zamirin sayısına bağlıdır. = vimalebi = (saklanıyorum) _ a birinci şahıs (konuşan zat) uymaktadır. Fiil gmalav (saklıyorum) – konuşan

zat

tarafından

yapılan

193

faaliyeti

belirt-


mektedir, ancak fiil ikinci şahısı da kapsıyor: me Sen gmalav. Fiileler üç şahısta uyabilir, bunlardan birisi işlem

özneldir, gören

(saklıyorum)

nesne

ikincisi

nesnel,

üç üncüsü

(gayrı

nesne).

Fiil

üç

-

şahıslı

fiildir.

ise

gimalav Bunlardan

birincisi - özneldir, ikincisi – nesnel, üçüncüsü ise gayri-sarih nesne.

Geçişli fiil ve fiil şahısları Geçişli

fiil

öznel

tarafından

diğer

şahısa

(sarih nesnel) etkilenen faaliyeti gösteriyor. kacma werili dawera; mSenebelma saxli aaSena; mxatvarma suraTi daxata. Anılan faaliyet

cümlelerde

nesneli

öznel

etkiliyor.

tarafından Şu

sarih

yapılan

nesneldir,

fiil ise geçişlidir. Cümlelerde: dedam Svils werili miswera; mSenebelma ufross saxli auSena; mxatvarma megobars suraTi dauxata.

Fiillere şahıs

miswera,

uymaktadır

ediliyor). faaliyet

Şu

sarih

auSena,

(gayri fiilerin

nesneli

dauxata

sarih

-

nesne

geçişli etkiliyor.

üç

tür ilave

olduğundan Genellikle

üç şahıslı fiile sarih ile gayri sarih nesnenin uyduğundan fiil her zaman geçişlidir. 194


Tek şahısli fiile sedece öznelin uyduğundan fiil

gayri

geçişlidir.

Öznelin

faaliyeti

kimseyi

etkilemiyor: midis is, dgas is, wevs is, kankalebs is. Çift şahıslı fiile öznel ile gayri sarih nesne uymadığında fiil gayrı geçişlidir: Svili dedas emaleba; mze goras efareba; mSiSaras guli ukankalebs.

195


$ 10. sayofacxovrebo momsaxureba Kamu servisi

sayofacxovrebo momsaxurebis centrebSi adamianebs drodadro

uwevT

misvla.

saparikmaxeroSi,

samrecxaoSi,

qimwmendasa Tu atelieSi yoveldRe uamravi xalxi ireva. İnsanlar zaman zaman kamu servisi kombinasını ziyaret

ediyorlar.

Kuaförde,

camaşırhanede,

kimyasal temizlemehanede ve atölyede kalabalıktır. vzivar – vijdebi _ vijeqi * * * saparikmaxeros savarZelSi vzivar. Kuaförde koltukta oturuyorum. cota xnis win marto vijeqi. Az önce yalnız oturuyordum. axla marto ar vzivar, sxvebic sxedan. Şimdi yalnız değilim, başkaları da oturuyorlar. wvers saparikmaxeroSi ar viparsav. Kuaförde tıraş olmuyorum. zogs Tmebs kreWen, zogs wvers parsaven. Bazılar kırkıyor, bazıları ise tıraş ediyorlar. guSin Tma SeviWeri. - Dün saçlarımı kestim.

196


guSin vapirebdi waRebas, magram ver movaxerxe. Dün götürmeyi düşünüyordum, ancak götüremedim. Tu dResac ver SevZeli, xval mivitan.

Bugün değil ise, çamaşırı yarın götüreceğim. TeTreuli samrecxaoSi mivitane.

Camaşırı çamaşırhaneye götürdüm. kotem disertaciis dacvisTvis kostumi Seikera. Kote tez savunmasına yeni kostüm diktirdi. mimaqvs

* * *

mivitan

_ sad aris aq qalTa saparikmaxero?

mivitane

_ aqve, xelmarjvniv. _ Tqven Tavisufali xarT? (brZandebiT?) _ diax. dabrZandiT. _ mokled SemWeriT. _ ra mSvenieri Tma gaqvT. ar genanebaT? _ male gamezrdeba. _ batoni brZandebiT. _ mere dambaneT da feniT gamiSreT. _ ra Tqma unda. _ pedikuris gakeTebac aqve SeiZleba, ara? _ diax.

batoni brZandebiT!

keTili!

rogorc ityviT!

Mutabakat deyimleri

197


* * * _ kostumis SekveTa minda TqvenTan. _ qsovili gaqvT? _ ara, qsovili ar maqvs. Tqven maCveneT da avarCev. _ ai, Cveni sakostumeebi: trikotini, indigo, lavsani, Sali. _ es momwons. _ ai, modelis nimuSebi; airCieT, romeli ufro mogwonT. _ es iyos. _ erTbortiani girCevniaT Tu oriani? _ erTbortiani. _ sasarCules Tqven moitanT? _ sasarCule momaqvs. _ keTili. _ rodis iqneba mzad? _ sam dReSi gasasinjad unda moxvideT, erT kviraSi ki gagatanT. _ gmadlobT. naxvamdis. * * * _

ras

ambobs xelosani, rodis ga-

vakeTebo? _ jer ver ambobs verafers, xval ityvis. _ xval ratom? _ raRac saqme hqonia dasamTavrebeli. _ xvalac Tu ver Tqva?

198


ambobs

_ maSin sxva vnaxoT. ubralod, vici,

ity-

rom es kargi xelosania.

vis

_ rogorc ityvi.

Tqva

* * * amaswinaT fuWda.

xelosani

Zalian

daagviana.

televizori gamoviZaxe,

gamimagram

gadavwyvite,

Tvi-

Ton wameRo atelieSi. rom mimqonda, am

dros

movida kidec.

gamixarda,

rom wasvla ar damWirda. is-is iyo, saqmes Seudga da am dros Suqic wavida. Suqi or saaTSi movida. rogorc iqna, gaxsna televizori, yvelaferi Seamowma, magram ver gaakeTa da saxelosnoSi waiRo. or dReSi damibara. daniSnul gakeTebuli saxlSi

dros

damxvda.

wamoviRe.

im

mivedi. fuli Rames

televizori

gadavixade fexburTi

da iyo,

kidev kargi, rom movaswari televizoris gakeTeba. mTeli Rame vuyurebdi fexburTs. dilas mkeravTan unda wavsuliyavi, magram droze ver gaviRviZe, damagvianda. samagierod, telefonis xelosani movida, gamikeTa telefoni. mere mkeravTan wavedi, kostumi mqonda Sesakeri. mkeravma zomebi amiRo da erTi kviris mere damibara.

199


gramatika Dil bilgisi Fiil dajdoma oturmak [zis (oturuyor), ijda (oturuyordu)] şahıs ile zamana göre değişmesi

Şimdiki zaman I II III

vzivar zixar zis

me Sen is

vsxedvarT sxedxarT sxedan

Cven Tqven isini

gelecek zaman I II III

vijdebi ijdebi ijdeba

me Sen is

visxdebiT isxdebiT isxdebian

Cven Tqven isini

geçmiş zaman I II III

vijeqi ijeqi ijda

me Sen is

visxediT isxediT isxdnen

Cven Tqven isini

Fiil Tqma demek [ambobs (diyor), ityvis (diyecek), Tqva (dedi)] şahıs ile zamana göre değişmesi

Şimdiki zaman I II III

vambob ambob ambobs

me

mas

Sen mas is mas

vambobT

Cven mas

ambobT amboben

Tqven mas isini mas

gelecek zaman I II III

vityvi

me

ityvi

Sen

ityvis

mas mas

is mas

vityviT

Cven mas

ityviT

Tqven

ityvian

200

mas

isini mas


Tam geçmiş zaman I II III

vTqvi Tqvi Tqva

me Sen man

is is is

vTqviT TqviT Tqves

Cven is Tqven is maT is

Sonucu belirten geçmiş zaman I II III

(ar) miTqvams (ar) giTqvams (ar) uTqvams

me is Sen is mas is

(ar) giTqvams (ar) giTqvamT (ar) uTqvamT

Cven Tqven maT

is is is

Fiil motana getirmek [moaqvs (getiriyor), moitana (getirdi)] şahıs ile zamana göre değişmesi

Şimdiki zaman I

momaqvs

me

II III

mogaqvs moaqvs

Sen mas

is

mogvaqvs

is is

mogaqvT moaqvT

Cven is Tqven is maT is

gelecek zaman I II III

movitan moitan moitans

me mas Sen mas is mas

movitanT moitanT moitanen

Cven mas Tqven mas isini mas

Tam geçmiş zaman I II III

movitane moitane moitana

me is Sen is man is

movitaneT moitaneT moitanes

Cven is Tqven is maT is

Sonucu belirten geçmiş zaman I II III

(ar) momitania (ar) mogitania (ar) moutania

me is Sen is mas is

201

(ar) mogvitania (ar) mogitaniaT (ar) moutaniaT

Cven is Tqven is maT is


$ 11. kavSirgabmulobis saSualebebi İrtibat müesseseleri

fosta,

telefoni

teqnologiebis

swrafi

da

telegrafi,

ganviTarebis

eleqtronuli

miuxedavad,

kvlav

rCeba kavSirgabmulobis umniSvnelovanes saSualebebad. Elektronik rağmen

teknolojilerinin

postane,

telefon

ve

hızla

gelişmesine

telegraf

irtibat

sistemlerinin en önemli müesseseleridir.

* * * safosto markebi mesame salaroSi iyideba. Pullar üçüncü gişede satılır. saRamos baqoSi unda davreko.

Sevavseb

Akşam

Sevivseb

üstünde

Bakü’ye

telefon

açacağım.

Segivseb

aiReT depeSis blanki da SeavseT. Telgraf kağıdını alın ve yazın. _ Tu gnebavT, me SegivsebT . jer Cemsas Sevivseb.

202


-

Arzunuz

yazarım,

varsa ancak

sizinkini ilk

önce

de

ben

benimkini

yazarım. _ Zalian madlobeli viqnebi. - çok müteşekkir olurum. _ romel saaTebSi muSaobs fosta? _ Postane hangi saatler arası çalışır?

_ rvidan TerTmet saaTamde. - Saat sekizden on bire kadar. _ telegrafi RamiTac muSaobs. - Telgraf geceleri de çalışır. _ werilis gagzavna gindaT Tu faqsis? - Mektup mu faks mı göndereceksiniz ? _ saswrafo depeSa unda gavagzavno. - Acil telgrafname göndereceğim. _ vis ugzavniT? Tu gindaT, me gagigzavniT. -

Kime

gönderiyorsunuz?

Arsunuz

gönderirim.

gavagzavno ugzavniT gagigzavniT

203

varsa

ben


* * * minda gavagzavno // gavugzavno:

Gรถndermek

_ Ria baraTi

istiyorum:

_ werili

_ Kart

_ amanaTi

_ Mektup

_ faqsi

_ Kolipostal

_ depeSa

_ Fax _ telgrafname

* * * _ unda davreko. stambolTan damakavSireT, Tu SeiZleba. _ ramdeni wuTi dagWirdebaT? _ aTi wuTi. _ mibrZandiT.

* * * _

alo!

mustafa

gasagebia...

mindoda...

diax,

sadRac gasula, cota

xanSi xelaxla unda davureko. Zalian mTxova, damirekeo. _ TxuTmet wuTSi isev dagakavSirebT. _ gmadlobT. . . . alo! mustafa! . . . cudad mesmis... _ raRac Seferxebaa xazze. axlave gavasworebT. _ gelodebiT.

204


_ axla ukeT gesmiT? _ diax, diax, gasworda. alo! ... ramdeni gadagixadoT? _ oTxi lari da ocdaaTi TeTri gadamixadeT. _ vis gadavuxado? _ salaro ai, iqaa. molares gadauxadeT. _ inebeT. _ gmadlobT.

* * * _ werili xom ar mosula Cems saxelze? _ moTxovnamde unda iyos? _ diax, moTxovnamdea. _ aba, vnaxoT. Tqveni gvari? _ adamia. _ ai, ori werili mogividaT. _ ra kargia! _ aq moawereT xeli. _ gmadlobT. * * *

mogsvliaT migiRiaT

-

gamarjobaT!

-

gamarjobaT!

-

iciT, me am qalaqSi pirvelad var. ar vici. sad aris fostis Senoba. minda ojaxSi telefoniT davreko. xom ver maswavliT, rogor?

-

rogor ara, axlave getyviT. es qalaqis mTavari quCaa. iareT marjvena mxares. 200 metrSi aris didi Senoba. imis pirvel sarTulzea fosta.

205


-

didi madloba, saaTsac xom ver metyviT?

-

ki batono, mogaxsenebT: axla xuTis oci wuTia.

-

kidev erTxel uRrmesi madloba!

-

arafris, batono.

-

kargad brZandebodeT.

-

kargad brZandebodeT.

gramatika Dil bilgisi Fiil Seavso - Seivso (kendine) - Seuvso (kimseye) nitelemesi Seavso - Seivso - Seuvso Fiilin karşılaştırılmasında faaliyet sonucu olarak büyük bir farklılık gözükmektedir. lirtmemektedir.

Seavso şekil

Çünkü

fiil

kime

ait

faaliyet

olduğunu sonucun

ait olduğunu göstermiyor. Ancak şekiller: Seuvso birine ait olduğunu belirtir: Seivso = kendine; Seuvso = kimseye.

206

bekime

Seivso,


Kendisi için ve başkası için gösterilen faaliyet

Fiilerde faaliyet gösteren ve faaliyet nesnesi olan

veya

arasında

faaliyet aitlik

nesnesi

ile

davranışlar

başka

bir

şahıs

gösterilmektedir.

Cümlede: aiSena kacma saxli. _ kacma

(adam) faaliyet

gösteren şahıstır, saxli _ etkilenen nesne; adam tarafından inşa

edilen

ev

özneye aittir.

Demek

ki,

özne kendisi için faaliyet gösteriyor. Cümlede: kacma megobars saxli auSena (adam arkadaşına ev yaptı). _ kacma (adam) faaliyet gösterendir, saxli (ev) _ etkilenen nesne, megobars (arkadaşına) _ diğer

şahıs

(faaliyette

bulunmayan)

faaliyet gösteren) ce yapılan nesne) megobars (arkadaşa aittir.

Şöyleki

öznel

kacis (adam

saxli (ev – etkilenen faaliyette

başkası

bulunmayana

için

faaliyet

ve

diğeri

gösteriyor.

Fiilde:

tarafsız,

kendi

rivayetlerin özel bir ekleri var

Gürcücenin fiilinde tarafsız, kendi ve diğeri rivayetleri prefiksle belirtilmektedir. Diğeri

rivayeti

prefikssiz

veya a-

ile belirtilir: wers, xatavs, a-Senebs, a-keTebs...

207

prefiksi


Kendi rivayeti

i-

prefiksi ile belirtilir:

i-wers, i-xatavs, i-Senebs, i-keTebs... III `dioer şahıs olduounda dioeri rivayeti uprefiks ile belirtir: u-Senebs is megobars saxls – o arkadaşina ev yapiyor;

Faaliyet sonucu I veya II

şahıs i ç i n olursa, prefiks olarak

i-

harf kul-

lanilir. m-i-Senebs is me saxls; g-i-Senebs is Sen saxls.

208


$ 12. dRis ganrigi Gündem (dila, SuadRe, saRamo Sabah, Öğlen, Akşam)

dRe sami nawilisagan Sedgeba: dilis, SuadRisa da saRamosagan. diliT adamiani dasvenebulia, mxned grZnobs Tavs

da

xalisiT

SuadRisas

mas

muSaobs,

dasveneba

energiulad sWirdeba

akeTebs

muSaobis

saqmes.

gasagrZe-

leblad. saRamos gantvirTvaa saWiro. Bir gün sabahtan, öğleden ve akşamdan ibarettir.

Sabahları

adam

rahattır,

cesaretlidir

ve

hevesle çalışır, işini enerjikle yapar. İşini devam etmek

için

öğlen

dinlenmek

gerekir.

Akşam

üstünde işini azaltmak garekir. dila

SuadRe

saRamo

* * * diliT Zalian adre vdgebi. Sabahları çok erken kalkıyorum. dRes saRamos, samsaxuris Semdeg, wveulebaze mivdivar. Bugün akşam, işten sonra ziyafete gidiyorum. dRis reJims Zalian mkacrad vicav.

209


Günümün programı üzerine çok sert duruyorum. SuadRisas Zalian cxeloda.

Öğlen çok sıcaktı. dRisiT bavSvs vamecadineb, RamiT ki vmuSaob xolme. Gündüz

çocuğa

ders

veriyorum,

akşam

ise

kendim

çalışıyorum. saRamoobiT saxls vaTbob xolme, dilaobiT ki mziT Tbeba. Akşamları

evi

ısıtıyorum,

sabahları

ise

güneş

ısıtıyor. vamecadineb

vaTbob – Tbeba

Derslerine çalıştı-

Ettirgen ve Zaruri

racağım – mecburi

şekiller:

* * * _ dRes ra gegmebi gaqvs? _ diliT samsaxurSi mivdivar. _ eg vici. mere? _ dRes mokle samuSao dRea. adre gavTavisufldebi. _ xuT saaTze gecleba? _ winaswar ver getyvi. _ dagireko? _ ho, jobia, damireko. naSuadRevs damireke. ise, ra xdeba? _ saRamos

Cemi wignis prezentaciaa da mowveva mindoda.

_ yvelanairad vecdebi movide. _ aba, kargad! _ droebiT!

210


diliT // dilas - sabahtan – anlamdaşlardır.

gavTavisufldebi – me; mivdivar – me edilgen ve vasat çatılar

* * * _ ali, romel saaTze iRviZeb? _ adre viRviZeb, 8 saaTze. _ rodis sauzmob? _ aTis naxevarze vsauzmob. _ sauzmeze ras miirTmev? _ Cais an yavas vsvam. vWam yvels da purs. _ rodis sadilob? _ xan rodis, xan rodis. ZiriTadad, oTx an xuT saaTze. _ sadilze ras miirTmev? _ ras? – xorcs, bostneuls, salaTs, lobios, xils. _ rodis vaxSmob? _ gvian ar vvaxSmob; 8 saaTze. _ ras miirTmev? _ Cais, namcxvars an yvels da purs.

211


* * * batoni vasili varkeTilSi cxovrobs. igi diliT adre dgeba. adgomisTanave xelpirs ibans, kbilebs ixexavs; mere naxevari saaTi varjiSobs, rasac wylis procedurebi mosdevs.

abazanaSi

mReris

xolme,

ustvens, _ aseTi wesi aqvs. saaTze sauzmobs, Tan radios usmens;.

gansakuTrebuli

yuradRebiT ismens ukanasknel cnobebsa wvimaa

da

amindis

prognozs.

mosalodneli,

qolgas

Tu iRebs,

quds ixuravs da cxris naxevarze Tavis manqanaSi,

TeTr

JigulSi

jdeba,

samsaxurSi midis.

212

_

xanac

zustad rva


gramatika Dil bilgisi Fiillerin aTbobs - Tbeba

karşılaştırılmalı olarak

nitelenmesi Fiil Tbeba tek şahıslıdır ve fiilde belli olmayan

öznenin

faaliyetini

gösteriyor

(bir

kimse tarafından inşa ediliyor). Fiilin öznesi faaliyet

gösteren

şahıs

değil

nesneldir

(et-

kilenen nesnedir). Fiilleri Tbeba ve

aTbobs

aynı

faaliyeti

be-

lirtmektedirler. Ancak söz konusu fiiller geçişlik açısından nesneli

farklıdır.

etkilediğinden

Tbeba -in

nesneli

aTbobs

Fiil

dolayı

olmadığından

özne

faaliyetin

geçişlidir. öznelce

Fiil

etkilenen

nesneyi belirttiğinden fiil gayri geçişlidir.

Gayri geçişli fiillerin iki tipi

Fiil Tbeba gibi tiplerde özne etkilenen nesneldir.

Ancak

Gürcücenin

bir

grub

fiilerde

özne

belli olmadığından fiiler gayrı geçişlidir. goravs is, tiris is, wuxs is, cxovrobs is... Fiiler gordeba ve kilenen

nesneleri

goravs – geçişlidir, et-

yoktur.

213

Ancak

aralarındaki


farklılık bellidir. Şu iki fiil birbirine faaliyet edenin (öznenin) olup-olmadığına göre karşılaşıyor: gordeba (kimse) yuvarlıyor, goravs (kendisi) yuvarlanıyor.

Gürcücenin fiilinde mecburiyetin belirtilmesi

Gecişli

fiillerin

öznesi

faaliyetçi

şahıstır

(aSenebs kaci saxls – adam ev inşa ediyor); Ancak, bazan

fiil

öznesi

faaliyette

olmayabilir,

işlemi

diğer şahısa yaptırabilir: aSenebinebs kaci durgals saxls; axatvinebs kaci mxatvars suraTs, aWmevs deda Svils fafas... Mecburiyeti belirten fiilin

–ev, –evin, -vin, -ebin

ekleri var: asm-ev-s, akvl-evin-ebs, axat-vin-ebs, akeT-ebin-ebs...

214


$ 13. sayidlebi

Satın alma

(samrewvelo maRazia, sasursaTo maRazia, bazari)

Gıda mağazası,

alet ve edevat mağazası, pazar) maRaziebi

sxvadasxva

saxisaa:

sasursaTo,

samrewvelo,

Sereuli. Gıda,sanayi ürünleri ve karışık mağazalar gibi çeşitli mağazalar bulunmaktadır. supermarketebSi yvelanairi saxis produqti iyideba. Süpermarketlerde her türlü ürün satılır. Cemi mezobeli supermarketSi muSaobs gamyidvlad. Komşum supermarkette tezgahtar olarak çalışıyor. am maRazias Cemi naTesavi aSenebs. aseTi maRazia aqve meorec Sendeba.

Şu mağazayı akrabam inşa ediyor. Yanındada benzer mağaza inşa ediliyor. aSenebs naTesav-i

muSaobs mezobel-i

aaSena naTesav-ma

imuSava mezobel-ma

aSenebs – Ettirger

muSaobs – Zaruridir

Cvens maRaziaSi saqonlis farTo asortimentia. Mağazamızda çeşitli mal satılır.

215


gamyidvels fqvili avawonine. zustad awona. Tezgahtara un tarttırdım. Tam tarttı. Zalian vwuxvar, magram es pijaki unda dagibrunoT.

Maalesef, ancak şu ceketi geri vereceğim. bazris xmaurisagan axlos mcxovrebi mosaxleoba wuxdeba. Pazar sesinden yakında oturan halk rahatsız oluyor.

* * *

c c c

_ ra Rirs erTi kilo Saqari? _ erTi lari. _ puri? _ ormoci TeTri. _ araJani ra Rirs? _ kilo Rirs ori lari da oci TeTri. _ erTi kilo xaWoc amiwoneT. _ xaWo oTxi lari Rirs. _ inebeT fuli. _ gmadlobT! _ kargad brZandebodeT!

* * *

c c c

_ momeciT, geTayva, ori kilo yveli, erTi kilo karaqi da ori margarini. _ yveli romeli girCevniaT? _ sulguni amiwoneT. _ sulguni dRes ara gvaqvs; SemiZlia TuSuri yveli mogTavazoT. gvaqvs holandiuri yvelic.

216

Se-


_ maSin TuSuri amiwoneT. _ dagiWraT? _ naxevari kilo damiWeriT. _ kidev ra gsurT? _ Zexvi axalia? _ ra Tqma unda, axalia. _ ori Zexvi momeciT. _ sxva? _ ori puri da orcxobilac damimateT. _ inebeT. fuls salaroSi gadagaxdevineben. _ gmadlobT.

* * *

c c c

miTxariT, geTayva, sad iyideba: - eleqtrosaqoneli? - saTamaSebi? - musikaluri instrumentebi? - sayofacxovrebo nivTebi? - sasporto saqoneli? - televizorebi? - trikotaJi? - kabebi? - qudebi?

217


c* * * kvira diliT bagrati Tavis naTesavebs bazrobaze gahyva. bevri rame iyides. elenem TavisTvis iyida labada da palto, meuRlisTvis – tyavis qurTuki, bavSvebisTvis – Tbili fexsacmelebi, Tbili Sarvlebi, svitrebi da qudebi. yvelaferi xarisxiani iyides da Tanac SedarebiT iafad. Zviri mxolod palto da tyavis qurTuki iyo, gamyidvelTan fasze male SeTanxmdnen. elene kmayofili iyo navaWriT. bazroba bazrisagan gansxvavdeba. bazarSi sursaTsanovage iyideba, bazrobaze ki tansacmeli, fexsacmeli da adamianisaTvis saWiro yvela nivTi da sagani.

gramatika Dil bilgisi Geçişlik ve hikaye hali Gürcücede olmaktadır. ra

geçişli qna?

-

zamir

kendisi?

kolayca (ne

yaptı)

belli sual

verildiğinde öznesi hikaye hal şekline çevriliyor: ra qna? – aaSena kac-ma saxli, moitana biW-ma wigni, daxata mxatvar-ma qali...

218


Ayrıca

geçişli

aynı

fiil

ra qna?

suali

(ne

yaptı) verildiğinde Yalın hal şeklini alıyor: ra qna? – aaSena kacma saxl-i, moitana biWma wign-i, daxata mxatvarma qal-i....

Hikaye halindeki özneye uyan gayri geçişli fiiller Gürcüceyi öğrenirken en zor iş diğer dillerde olmayan hikaye halin kullanılmasıdır. Bu açıdan en önemlisi gayrıgeçişli fiillerin incelenmesidir, ancak şu hallerde de özne hikaye halindedir. Bu gibi fiillerin sayısı azdır, ancak sık sık kullanılır. tutulması

Şu

açıdan

gerekir.

söz

Bunlar

konusu

fiilerin

şunlardır:

akılda

icinis,

tiris,

mReris, cxovrobs, goravs, wuxs, yefs, kbens, ustvens, ilxens, mirbis, iWers, uxvevs, iZaxis, ucdis, yviris, mirbis, jobnis ibrZvis, zrunavs, sunTqavs, frinavs, cekvavs, yvinTavs,

xtunavs,

iZinebs,

agvianebs,

banaobs

gundaobs,

Tevzaobs, seirnobs v. s. tiris, muSaobs Fiilin şahıs ile zamana göre değişmesi

Geçişli şekilde vardır.

fiiller

zamana

değişmektedirler. Örneğin:

tiris,

onların

cxovrobs

vs.

219

göre

farklı birkaç

özen

bir tipi

gösteriyor


tiris

Şimdiki zaman I

vtiri me

vtiriT Cven

II

tiri Sen

tiriT Tqven

III

tiris is

tirian isini

gelecek zaman I

vitireb me

vitirebT Cven

II

itireb Sen

itirebT Tqven

III

itirebs is

itireben isini

Tam geçmiş zaman I

vitire me

vitireT Cven

II

itire Sen

itireT Tqven

III

itira man

itires maT

Sonucu belirten geçmiş zaman I

mitiria me

gvitiria Cven

II

gitiria Sen

gitiriaT Tqven

III

utiria mas

utiriaT maT

muSaobs

Şimdiki zaman I

vmuSaob me

vmuSaobT Cven

II

muSaob Sen

muSaobT Tqven

III

muSaobs is

muSaoben isini

gelecek zaman I

vimuSaveb me

vimuSavebT Cven

II

imuSaveb Sen

imuSavebT Tqven

III

imuSavebs is

imuSaveben isini

Tam geçmiş zaman I

vimuSave me

vimuSaveT Cven

II

imuSave Sen

imuSaveT Tqven

III

imuSava man

imuSaves maT

220


Sonucu belirten geรงmiลŸ zaman I

mimuSavia me

gvimuSavia Cven

II

gimuSavia Sen

gimuSaviaT Tqven

III

umuSavia mas

umuSaviaT maT

221


$ 14. profesiebi,

Meslekler,

skola, instituti

Okul, Enstitü

Cemi Zma axla studentia, rom daamTavrebs, iuristi iqneba. Kardeşim şuan öğrenci, bitirdiğinde hukukçu olacak. skolaSi im dros didi Sesveneba iyo. O zaman okulda

büyuk teleffus idi.

SarSan is mexuTe klasSi ijda, wels meeqvseSi zis. Geçen yılda beşinci sınıfta idi, bu yıl ise altıncı sınıfa geçti. policiels qudi axuravs. xelSi joxi uWiravs. Polisin başında şapka var. Elinde çubuk tutuyor. qirurgs operaciis dros xelTaTmani ukeTia. Cerrah ameliyatta eldiven takıyor.

iyo, aris, iqneba; zis, axuravs, ukeTia durumu belirten fiiller

222


c c c _ es saaTi isev iqa dgas? _ ho, etyoba, gaCerebulia. _ me kidev megona muSaobda da samsaxurSi damagvianda. _ ai,

taqsi dgas quCaSi da

gayevi. _ magaSi, mgoni, mZRoli ar zis. _ manqanaSia, etyoba, wamowolilia. _ aba, gaviqeci! _ naxvamdis! c c c _ sad swavlobT? -

Tbilisis saxelmwifo universitetSi; Tbilisi Devlet Üniversitesinde; o

pedagogiur universitetSi; Pedagoji Üniversitesinde;  politeqnikur universitetSi; Teknik Üniversitesinde; •

samxatvro akademiaSi; Güzel Sanatlar Akademisinde; o

konservatoriaSi; Konservatuvarda;

223


-

musikalur teqnikumSi; Müzik lisesinde;

-

saSualo skolaSi; Orta okulda;

-

kolejSi; Kolejde;

-

gimnaziaSi... Lisede. c c c

_ romel fakultetze swavlobT? Hangi fakültede okuyorsun? -

filologiis

fakultetze;

-

Filoloji

Fakültesinde; -

istoriis fakultetze; - Tarih Fakültesinde;

-

maTematikis

fakultetze;

-

Matematik

Fakültesinde; -

qimiis fakultetze... - Kimya Fakültesinde... c c* * *c

_ ra profesiisa xarT? Mesleğiniz ne? _ me var: -

maswavlebeli;

-

Öğretmenim;

-

inJineri;

-

Mühendisim;

-

geologi;

-

Jeologum;

224


-

sportsmeni;

-

Sporcuyum;

-

Jurnalisti;

-

Gazeteciyim;

-

reJisori;

-

Rejisorum;

-

mSenebeli;

-

İnşaatçıyım;

-

mkeravi...

-

Terziyim...

* * * _ sad muSaob? _ me qalaqis meriaSi vmuSaob. _ Seni meuRle sad muSaobs? _ Cemi meuRle skolis pedagogia.

225


gramatika Dil bilgisi Gürcücede durumu belirten fiiller Fiiller: aris (var), dgas (duruyor), wevs (yatıyor), zis (oturuyor) – durumu belirtmektedirler. Gürcücede onların

birkaç

özelliği

var:

birinci

-

özne

her

zaman yalın halindedir. Ayrıca sonuçlanan faaliyeti belirtemiyor: idga,

iwva,

ras Svreboda? (ne

ijda;

ancak ra

qna?

yapıyordu?) – iyo, (ne

yaptı?)

suali

cevaplayamıyorlar. Anılan

fiillerin

bir

özelliği

de

kök

değişmesidir: aris – iyo – iqneba; zis – ijda...

dgas (duruyor), zis (oturuyor) Fiillerin şahıs ile

zamana göre değişmesi Şimdiki zaman

1 vdgavar me 2 dgaxar Sen 3 dgas is

vdgavarT Cven dgaxarT Tqven dganan isini

vzivar me zixar Sen zis is

vsxedvarT Cven sxedxarT Tqven sxedan isini

gelecek zaman

1 vidgebi me 2 idgebi Sen 3 idgeba is

vidgebiT Cven idgebiT Tqven idgebian isini

vijdebi me ijdebi Sen ijdeba is

226

visxdebiT Cven isxdebiT Tqven isxdebian isini


sonuçlanmamış geçmiş zaman

1 videqi me 2 ideqi Sen 3 İdga is

videqiT Cven ideqiT Tqven idgnen isini

vijeqi me ijeqi Sen ijda is

visxediT Cven isxediT Tqven isxdnen isini

Fiiller abia, axuravs in şahıs ile zamana göre değismesi abia - bağlıdır, anTia - yanıyor, acvia – giyimiş, axuravs - ortulmustur vs. seyiri belirten fiillerin durumu belirten fiilere benzeri muhteviyatı var ve zamana göre değişimi de biraz farklıdır:

Şimdiki zaman 1

vabivar me

vabivarT Cven

maxuravs me is

gvaxuravs Cven is

2

abixar Sen

abixarT Tqven

gaxuravs Sen is

gaxuravT Tqven is

3

abia is

abian isini

axuravs mas is

axuravT maT is

gelecek zaman 1

vebmebi me

vebmebiT Cven

mexureba me is

gvexureba Cven is

2

ebmebi Sen

ebmebiT Tqven

gexureba Sen is

gexurebaT Tqven is

3

ebmeba is

ebmebian isini

exureba mas is

exurebaT maT is

sonuçlanmamış geçmiş zaman 1

vebi me

vebiT Cven

mexura me is

gvexura Cven is

2

ebi Sen

ebiT Tqven

gexura Sen is

gexuraT Tqven is

3

eba is

ebnen isini

exura mas is

exuraT maT is

227


$ 15 sufra

Sofra

sufra adamianTa urTierTobisa da daaxloebis erTerTi

uZvelesi

saSualebaa.

qarTul sufras Tamada

uZ-

Rveba, sufris wevrebi mis naTqvam sadRegrZeloebs imeoreben. Sofra

insanları

birisidir.

tanıştıran

Gürcülerin

sofrasını

sofra üyeleri kadeh kaldırıyorlar.

c c c _ mogvitaneT, geTayva: Lütfen: -

ludi - Bira;

-

limonaTi - Gazoz;

-

namcxvari - Baklava;

-

xili - Meyve;

-

xaWapuri - Khacapuri;

-

katleti - Köfte;

228

eski Tamada

adetlerden yönetir,


-

tolma - Dolma;

-

xinkali - Khinkali.

* * *c c c _ isauzmeT? _ ara, jer ara. _ modi, erTad visauzmoT! _ siamovnebiT. _ ai, kafeSi SevideT! _ keTili. _ es adgili Tavisufalia? _ ara, dakavebulia. _ aq davsxdeT. Tu SeiZleba, meniu gvaCveneT. _ inebeT. _ gmadlobT. SevukveToT yveli, karaqi, puri, Zexvi, omleti da Savi yava. _ me yava ar minda, Cai mirCevnia.

c c * * *c _ ra mogawodoT? _ momawodeT, Tu SeiZleba, mdogvi. (wiwaka, Zmari, salaTa, mwnili...). _ mineralur wyals xom ar dalevT? _ diax, gmadlobT.

229


c c c * * * -

ai, meniu. ras SegvikveTavT?

-

Tu

SeiZleba,

moitaneT

mwvadi, xinkali, qababi,

Semwvari kartofili da salaTa. -

sasmeli?

-

borjomi, limonaTi da erTi boTli Rvino.

-

deserti?

-

desertad xili da TiTo naWeri namcxvari.

-

yvelaferi oc wuTSi iqneba.

-

gmadlobT.

* * *

c c c

_ ali, guSin sad iyaviT? _ guSin Cemi ojaxi restoranSi waviyvane. _ iq isadileT? _ ho, iq visadileT. _ musikac iyo? _ ki, Zalian kargi musika iyo. _ ra miirTviT? _ Caqafuli, mwvadi, salaTebi, namcxvari, cota Rvino. bavSvebisTvis limonaTi aviReT. _ kargi iyo? _ Zalian. _ kargi. naxvamdis, xvalamde. _ kargad iyavi.

230


* * *c c c 5 oqtombers

mamukas

dabadebis dRe iyo da diciulad

tra-

mcxeTaSi

aRvniSneT es RirSesaniSnavi TariRi,

restoranSi.

samarSruto

taqsi

ori davi-

qiraveT da saRamos rva saaTze qeifs SevudeqiT. SesaniSnavi sufra gaiSala: xaWapurebi, sacivi, Semwvari qaTami, soko, xizilala, mwvadebi da kidev aTasi ram. ocdaaTamde kaci iyo stumari. Tamadad goCa avirCieT, axalgazrda kacia, magram didi avtoriteti aqvs koleqtivSi. didebuli sadRegrZeloebi warmoTqva. me, kote biZiam da paatam bevri vimRereT.

Sua

sufraze

musikosebi Semovidnen da cekvac gaCaRda.

araCveulebrivi

sacekvao natom,

nomrebi

maiam,

iubilarma

warmoadgines

goCam, _

daTom

da

mamukam,

magram

mamukas

patara

Svilma,

baqarma

yvelas

ajoba.

sufris

wevrebi

erTmaneTs

ejibrebodnen

siyvarulSi. gvian daviSaleT.

231


gramatika Dil bilgisi Genel sözdizim yapıları Cümlede kullanılan fiil tipine göre (geçişli, durumu

belirten,

seyiri

belirten;

tek,

çif, üç

şahısı belirten) şu fiilere uymuş isimlerin halleri de farklıdır. Fiil zamanına göre isimlerin halleri de değişir.

Üç şahıslı ettirgen: uSenebs kac-i megobar-s saxl-s; auSena kac-ma megobar-s saxl-i; auSenebia kac-s megobrisTvis saxl-i.

İki şahıslı ettirgen:aSenebs kac-i saxl-s; aaSena kac-ma saxl-i; auSenebia kac-s saxl-i.

İki şahıslı ettirgen olmayan: a) uyvars biW-s gogo (Haller her zamanda aynıdır); b) emaleba biW-i deda-s (Haller her zamanda aynıdır).

Tek şahıslı ettirgen olmayan: a) dgas kac-i (Haller her zamanda aynıdır); b) cxovrobs kac-i; icxovra kac-ma; ucxovria kac-s; g)

icis kac-ma (Haller her zamanda aynıdır).

232


Sual cumlesi

Suali kapsayan cümleye sual cümlesi denilir. Gürcücede

sual

cumlesinin

muhteviyatını

belirtmek

üzere iki usul vardır. Suali özel bir kelime (vin? – kim?

ra? – ne? romeli? – hangisi? rogori? – nasılı?

sad? – nerede? vs.)

ramdeni? - ne kadar? ratom? – niçin?

belirtmektedir,

yada

sual

tonlanma

ile

be-

lirtilir. vin xar Sen? ratom wavida Tekla? rogor xar? wavida ali saxlSi? CemTan wamoxval? iswavle qarTuli?

İnkar cümlesi

İnkar etmek üzere cümlede inkar kelimelerinin kullanılması gerekir (ar, ver, nu, aRar, veRar, nuRar, aravin, veravin, nuravin, arsad, versad, arasodes): `Tavs ar moiklavs qarTveli, ara!~; `nuvin ityvis oblobisa vaebas, nuvin sCivis Tavis uTvistomobas...~; `jer arasdros ar Sobila mTvare ase wynari!~...

233


Tavi III

III. Bölüm

saqmiani qaRaldebi (dokumentebi, sabuTebi)

Evraklar (belgeler, Dokümanlar)

Gürcistanın

bütün

müesseseleriyle

vatandaşları

irtibatlarıni

kurmalıdırlar. Gürcistan’da

devlet Gürcüce

evraklar

Gürcüce

yapılmalıdır. Resmi belgeler çeşitlidir: özel şahıslarca yapılan

resmi

belgeler;

şirket

ve

müesse-

selerce yazılan belgeler; tutanaklar, akitler, hesaplar vs. Resmi

belgeler

hazırlanmasının

kendi

formu vardır. Sözkonusu form veya usül doğru olmamadiğında

belge geçersizdir. Dolayısıyla

her hangi bir belgenin hazırlanmasında kendine has usulün korunması ve bilinmesi gerekir.

234


werili Mektup Her mektup veya emanetin üzerine postane endeksini belirterek gönderen ve alacak olanın adresinin yazılmasi gerekir. Gerek resmi üzerine

alacak

gerekse

olanın

sırandan bir mektup

adresinin

belirtilmesi

gerekir; mektubun muhteviyatı gönderenin imzası ve

tarih,

Zarf

üzerinde

gönderenin

tam

adresinin yazılması gerekir.

örnek:

gönderen:

380086, q. marneuli, Tavisuflebis quCa # 36; niaz ismailovs. batono niaz!

gamarjobaT,

rogor

brZandebiT?

rogor

arian

Tqveni meuRle da qal-vaJi? momikiTxeT didi siyvaruliT. rodis

CamobrZandebiT

dmanisSi?

saqmeebi

dagvigrovda. Tqveni Camosvla aucilebelia. imedia, male gvewveviT. gelodebiT. wamoiReT Tqveni xelsawyoebi da kargi iqneba, Tuki manqaniT CamoxvalT.

235


aba, kargad pativiscemiT – Tqveni ali faraevi. 15. 02. 2002

380065, q. dmanisi,

alacak olan:

rusTavelis quCa # 12; ali faraevi.

avtobiografia Özgeçmiş Göreve

başlayan

yazmalıdır.

her

Özgeçmişte

insan

özgeçmişini

şahsiyetin

hayatının

önemli noktaları belirtilmektedir. Özgeçmiş

bizzat

yazılıyor.

Sonunda

ise

imza ve tarih koymak gerekir.

Örnek: me, qerim alaxverdievi, davibade 1962 wlis 4 seqtembers. 1986 wels davamTavre Tbilisis saxelmwifo universitetis filologiis fakulteti. amave saqarTvelos

mecnierebaTa

akademiis

wlidan vmuSaobdi arn.

Ciqobavas

sax-

elobis enaTmecnierebis institutSi. 1990 wels davicvi sakandidato disertacia. amave wlidan vmuSaob enaTmecnierebis institutSi ufros mecnier TanamSromlad. 2000 wlis 10 oqtombridan

vmuSaob

saqarTvelos enis saxelmwifo

236


palataSi

mTavar

specialistad.

Tanadam-fuZnebeli

da

Tavmjdomare var kavSirisa `bolnisi~. var 20-mde samecniero naSromis (maT Soris 2 monografiis)

da

mravali

publicisturi

werilis

avtori.

vflob azerbaijanul, qarTul, rusul da inglisur enebs. myavs meuRle da 4 Svili.

daxasiaTeba Referans Her insana çalıştığı ve öğrendiği yerden referans verilir. Referans kağıt üzerine

özel bir damgalı

yazılır, tarih ve kayıt numarası

konulur. referans müessese (kurum, okul) müdürü tarafından imzalanır.

Örnek: daxasiaTeba zemfira alieva, dabadebuli 1963 wels, azerbaijaneli, saSualo ganaTlebiT, 1995 wlidan muSaobs marneulis saavadmyofoSi maRali

eqTnad.

avtoritetiT,

TanamSromlebSi aris

237

Tavaziani,

sargeblobs

mowesrigebuli,


Tavmdabali pirovneba. ramdenimegzis miRebuli aqvs madloba xelmZRvane-lobisgan. dajildoebulia sigeliT. saavadmyofos administracia axasiaTebs dadebiTad da rekomendacias aZlevs Tbilisis respublikur saavadmyofoSi muSaobis dasawyebad. mTavari eqimi /a. nebieriZe/

gancxadeba Dilekçe Şahsi, müessese veya toplu dilekçeler ve grub adına

yazılır.

kişi

tarafından

dilekçe

Toplu

dilekce 2

imzalanır.

veya

Müessese

daha

adına

fazla yazılan

müdür tarafından imzalanır. Dilekçe kısa

ve geniş olabilir.

Kısa beyannamerin numuneleri:

gancxadeba 2003 wlis 4 marts gaimarTeba bolnisis raionis gamgeobis wevrTa saerTo kreba. dRis wesrigi: 1.

zamTris samuSaoebis Sesrulebis Sedegebi;

2.

gamgeobis wevrTa angariSebi;

3.

mimdinare sakiTxebi.

238


gamgeobis wevrTa daswreba savaldebuloa. gamgebeli a.

jafariZe

gancxadeba veZeb samsaxurs. kargad vici inglisuri, rusuli enebi, kompiuterze muSaoba. ganaTlebiT var ekonomisti. vimuSaveb bankSi. telefonebi: saxlis - 38-16-12; mobiluri 8. 99. 17. 20. 25.

xelwerili Senet Senet resmi belge olarak bir mal, eşya ve para alındığında verilir. Senet

muessese

tarafından

mühürlenir. Senetleri noter tasdik eder.

Örnek:

239

verildiğinde


xelwerili

niaz

axmedis

Ze

muradovma

zaal

giorgis

Ze

andriaZisgan miviRe sesxad 2000 (ori aTasi) lari. aRniSnuli Tanxa 2000 (ori aTasi) lari mTlianad unda Cavabaro zaal giorgis Ze andriaZes 2003 wlis 12 noembers. 2003 wlis 7 ivnisi /niaz muradovi/

xelSekruleba Sözleşme Sözleşme iki kişi veya iki müessese tarafından koyulur. anlaşılan imzalanır. sözleşmenin

Sözleşme şart

ve

Herhangi

kişiler

veya

zamanları bir

taraf

mühürlenmesi gerekir.

Örnek:

240

müesseselerce

içerir. müessese

Sözleşme ise

de


xelSekruleba # 32 kompiuteruli teqnikis miwodebaze q. Tbilisi

05. 02. 2003

Cven, qvemoT xelismomwerebma: erTi mxriv Sps `alaverdma~, direqtoris, ali niazovis saxiT, SemdgomSi `mimwodeblad~ wodebulma da, meore mxriv, fondma `Ria sazogadoeba – saqarTvelo~, aRmasrulebeli direqtoris daviT alibegaSvilis saxiT, SemdgomSi `myidvelad~ wodebulma, davdeT es xelSekruleba Semdegze:

1. 1.

xelSekrulebis sagani

1. xelSekrulebis sagans warmoadgens `mimwodeblis~ mier `myidvelisTvis~ qvemoT moyvanili teqnikis miwodeba: raodenoba

dasaxeleba kompiuteri PENTIUM III - 733 MHz , 256 MB RAM, 20 GB HDD, 1.44,, Floppy, Mouse, Keyboard monitori Hp 71 (D2826A) 15’’ lazeruli printeri HP LASER JET 1200 , A4, 8M, 90 MHZ sul

2.

sacalo Rirebuleba

Tanxa larebSi

1

650

1400

1 1

220 412

450 730

2580

ZiriTadi pirobebi

2. 1. mimwodebeli valdebulebas iRebs:

241


• • •

moaxdinos kompiuteruli teqnikis miwodeba Tanxis gadaxdidan sami samuSao dRis ganmavlobaSi; miwodebuli teqnika iyos eqspluataciisTvis vargisi; sagarantio vadis gasvlamde (2 weli) Svidi samuSao dRis vadaSi gamoasworos `mimwodeblis~ mizeziT gamowveuli nebismieri dazianeba.

3.

angariSsworebis pirobebi

3. 1. xelSekrulebis saerTo Tanxa Seadgens 2580 (ori aTas xuTas oTxmoc) lars. 3. 2. CamoTvlili teqnikis fasebSi Sesulia dRg. 3. 3. Tanxis Caricxvis dros, `alaverdis~ angariSze Tanxis daricxvis dRisaTvis savaluto kursis 2 %-ze meti cvlilebis SemTxvevaSi, moxdes kompensacia dazaralebuli mxaris sasargeblod. 4.

damatebiTi pirobebi

4. 1. xelSekruleba iTvaliswinebs forsmaJorul pirobebs saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis mixedviT. 4. 2. mxareebs Soris nebismieri dava regulirdeba saqarTvelos samoqalaqo samarTlis mixedviT. 4. 3. xelSekruleba Sedgenilia or egzemplarad – TiTo egzemplari – TiToeul mxares. 5.

mxareTa xelmowerebi da rekvizitebi

Sps `alaverdi~, q. Tbilisi, varkeTili-3, II mikro 29a/49 saq. mikro safinanso banki. sain.kodi 208214788. s/a 900161025 a/a 002467353

direqtori /a. niazovi/

fondi `Ria sazogadoeba saqarTvelo~; q. Tbilisi, 380008, WoveliZis q. 10 a.

aRmasrulebeli direqtori /d. alibegaSvili/

oqmi 242


Protokol Protokol toplantı sonuçlarını içerir. Protokol geniş, stenografi ile yazılı ve kısa olabilir. Protokol

toplantıda

ele

konuşmacıların ifadelerini ve

alınan

konuları,

toplantı

sonucunu

içerir. Protokolu

toplantı

başkanı

ile

sekreteri

imzalar.

Örnek:

registrirebuli kavSiris - `bolnisi~ damfuZnebelTa krebis oqmi # 1 q. bolnisi

`06~ Tebervali

2003 w.

gaimarTa registrirebuli kavSiris, `bolnisis~ damfuZnebelTa kreba. krebas eswrebodnen: 1. konstantine kakitaZe 2. ali niazovi 3. qerim alaxverdievi 4. vladimer TevdoraZe 5. zeinab alieva krebas Tavmjdomareobda qerim alaxverdievi; mdivani – zeinab alieva.

dRis wesrigi:

243


1.

2. 3.

registrirebul kavSir `bolnisis~ registraciis sakiTxi saqarTvelos kanonmdeblobis Sesabamisad; kavSiris wesdebis damtkiceba; sazogadoebis gamgeobis arCevnebi.

moismines: konstantine kakitaZis moxseneba kavSiris miznebisa da amocanebis Sesaxeb. daadgines: 1. krebis saerTo gadawyvetilebiT, registraciaSi gatardes kavSiri `bolnisi~; miRebul iqnas kavSiris wesdeba; momzaddes saWiro dokumentacia kavSiris registraciisaTvis; 2. Ria kenWisyris safuZvelze kavSiris gamgeobis wevrebad airCies: konstantine kakitaZe, ali niazovi, vladimer TevdoraZe, zeinab alieva, qerim alaxverdievi. krebis Tavmjdomare

/qerim alaxverdievi/

06. 02. 2003

kadrebis aRricxvis furceli (anketa) (Anket) Soru dizini Göreve

başlayan

doldurmalıdır. olup

özel

gerekir.

Soru

sorular

Soru

insan

dizini

bir

içeriyor

dizini

soru

bizzat

ve

damgalı

dizini kağıt

cevaplanması

doldurulmalıdır,

üzerinde düzeltmek ve çizmek yasaktır, sonunda ise imzalamak ve tarih koymak gerekir.

244


danarTi EKTE ÇEKİM Sessiz adların çekimi I GRUB TEK HAL kaci

xari

xeli

Adam

Öküz

El

saxelobiTi

Bkac-i

Bxar-i

Bxel-i

moTxrobiTi

Bkac-ma

Bxar-ma

Bxel-ma

micemiTi

Bkac-s

Bxar-s

Bxel-s

naTesaobiTi

Bkac-is

Bxar-is

Bxel-is

moqmedebiTi

Bkac-iT

Bxar-iT

Bxel-iT

viTarebiTi

Bkac-ad

Bxar-ad

Bxel-ad

wodebiTi

Bkac-o

Xar-oB

xel-o

CEM HAL kacebi

xarebi

Adamlar

Öküzler

xelebi Eller

saxelobiTi

Bkac-eb-i

Bxar-eb-i

Bxel-eb-i

moTxrobiTi

Bkac-eb-ma

Bxar-eb-ma

Bxel-eb-ma

micemiTi

Bkac-eb-s

Bxar-eb-s

Bxel-eb-s

naTesaobiTi

Bkac-eb-is

Bxar-eb-is

Bxel-eb-is

moqmedebiTi

Bkac-eb-iT

Bxar-eb-iT

Bxel-eb-iT

viTarebiTi

Bkac-eb-ad

Bxar-eb-ad

Bxel-eb-ad

wodebiTi

Bkac-eb-o

Bxar-eb-o

Bxel-eb-o

245


II GRUB TEK HAL iremi

oboli

Geyik

Öksüz

stumari

saxelobiTi

irem-i

Bobol-i

Bstumar-i

moTxrobiTi

irem-ma

Bobol-ma

Bstumar-ma

micemiTi

irem-s

Bobol-s

Bstumar-s

naTesaobiTi

irm-is

Bobl-is

Bstumr-is

moqmedebiTi

irm-iT

Bobl-iT

Bstumr-iT

viTarebiTi

irm-ad

Bobl-ad

Bstumr-ad

wodebiTi

irem-o

Bobol-o

Bstumar-o

Misafir

CEM HAL irmebi

oblebi

stumrebi

Geyikler

Öksüzler

Misafirler

saxelobiTi

irm-eb-i

Bobl-eb-i

stumr-eb-i

moTxrobiTi

irm-eb-ma

Bobl-eb-ma

stumr-eb-ma

micemiTi

irm-eb-s

Bobl-eb-s

stumr-eb-s

naTesaobiTi

irm-eb-is

Bobl-eb-is

stumr-eb-is

moqmedebiTi

irm-eb-iT

Bobl-eb-iT

stumr-eb-iT

viTarebiTi

irm-eb-ad

Bobl-eb-ad

stumr-eb-ad

wodebiTi

irm-eb-o

Bobl-eb-o

246

B stumr-eb-o


III GRUB TEK HAL Wiqa

dRe

Bardak saxelobiTi

Wiqa

moTxrobiTi

Wiqa-m

micemiTi

Wiqa-s

naTesaobiTi

Wiq-is

moqmedebiTi

Wiq-iT

viTarebiTi wodebiTi

Gün

Rvino Şarap

BdRe

BRvino

dRe-m

Rvino-m

BdRe-s

Rvino-s

dR-is

BRvin-is

BdR-iT

Rvin-iT

Wiqa-d

BdRe-d B

Rvino-d

Wiqa-v

BdRe-v

BRvino-v

B B

CEM HAL Wiqebi

dReebi

Rvinoebi

Bardaklar

Günler

Şaraplar

dRe-eb-i

Rvino-eb-i

saxelobiTi

Wiq-eb-i

B

moTxrobiTi

Wiq-eb-ma B

dRe-eb-ma

Rvino-eb-ma

micemiTi

Wiq-eb-s

dRe-eb-s

Rvino-eb-s

naTesaobiTi

Wiq-eb-is

dRe-eb-is

Rvino-eb-is

moqmedebiTi

Wiq-eb-iT

dRe-eb-iT

BRvino-eb-iT

viTarebiTi

Wiq-eb-ad

dRe-eb-ad

BRvino-eb-ad

wodebiTi

Wiq-eb-o

dRe-eb-o

BRvino-eb-o

IV GRUB TEK HAL wyaro

yru

Pınar

Sağır

saxelobiTi

wyaro B

Yru

moTxrobiTi

wyaro-m

yru-m

micemiTi

wyaro-s

yru-s

247


naTesaobiTi

wyaro-s(i)

B

yru-s(i)

moqmedebiTi

wyaro-Ti

B

yru-Ti

viTarebiTi

wyaro-d

B

yru-d

wodebiTi

wyaro-v

yru-v

CEM HAL wyaroebi

yruebi

Pinarlar

Saoirlar

saxelobiTi

wyaro-eb-i B

yru-eb-i

moTxrobiTi

wyaro-eb-ma

yru-eb-ma

micemiTi

wyaro-eb-s

yru-eb-s

naTesaobiTi

wyaro-eb-is

yru-eb-is

moqmedebiTi

wyaro-eb-iT

yru-eb-iT

viTarebiTi

wyaro-eb-ad

yru-eb-ad

wodebiTi

wyaro-eb-o

yru-eb-o

V GRUB TEK HAL qarxana pepela Fabrika saxelobiTi

Kelebek

Pqarxana

B

moyvare Dost

pepela

Bmoyvare

moTxrobiTi

qarxana-m

pepela-m

moyvare-m

micemiTi

qarxana-s

pepela-s

moyvare-s

naTesaobiTi

qarxn-is

pepl-is B

moyvr-is

moqmedebiTi

qarxn-iT

pepl-iT

moyvr-iT

viTarebiTi

qarxn-ad

pepl-adB

moyvr-ad

wodebiTi

qarxana-v

pepela-vB

moyvare-v

248


CEM HAL qarxnebi

peplebi

Fabrikalar

Kelebekler

moyvrebi Dostlar

saxelobiTi

qarxn-eb-i

Bpepl-eb-i

B moyvr-eb-i

moTxrobiTi

qarxn-eb-ma

Bpepl-eb-ma

B moyvr-eb-ma

micemiTi

qarxn-eb-s

Bpepl-eb-s

B moyvr-eb-s

naTesaobiTi

qarxn-eb-is

pepl-eb-is

B moyvr-eb-is

moqmedebiTi

qarxn-eb-iT

Bpepl-eb-iT

B moyvr-eb-iT

viTarebiTi

qarxn-eb-ad

Bpepl-eb-ad

B moyvr-eb-ad

wodebiTi

qarxn-eb-o

Bpepl-eb-o

B moyvr-eb-o

Bazı özel ismin çekimi TEK HAL

saxelobiTi

nigozi

ambavi

xbo

Ceviz

Haber

Dana

Pnigoz-i

ambav-i B

xbo

moTxrobiTi

nigoz-ma

ambav-ma

xbo-m

micemiTi

nigoz-s

ambav-s

xbo-s

naTesaobiTi

nigvz-is

Bamb-is

xbo-s(i)

moqmedebiTi

nigvz-iT

Bamb-iT

xbo-Ti

viTarebiTi

nigvz-ad

amb-ad B

xbo-d

wodebiTi

nigoz-o

ambav-o

xbo-v

CEM HAL nigvzebi

ambebi

xborebi

Cevizler

Haberler

Danalar

saxelobiTi

nigvz-eb-i B

Amb-eb-i

xbor-eb-i

moTxrobiTi

nigvz-eb-ma B

amb-eb-ma

xbor-eb-ma

micemiTi

nigvz-eb-s B

amb-eb-s

xbor-eb-s

249


naTesaobiTi

nigvz-eb-is B

amb-eb-is

xbor-eb-is

moqmedebiTi

nigvz-eb-iT

amb-eb-iT

xbor-eb-iT

viTarebiTi

nigvz-eb-adB

amb-eb-ad

xbor-eb-ad

wodebiTi

nigvz-eb-o B

amb-eb-o

xbor-eb-o

Baz覺 zamirin 癟ekimi me (Ben)

Sen (sen) Cven (Biz) TEK HAL

Tqven (Siz) CEM HAL

saxelobiTi

me

Sen

Cven

Tqven

moTxrobiTi

me

Sen

Cven

Tqven

micemiTi

me

Sen

Cven

Tqven

naTesaobiTi

Cem-

Sen-

Cven-

Tqven-

moqmedebiTi

-

-

-

-

viTarebiTi

-

-

-

-

wodebiTi

-

-

-

-

es (Bu) eg (Yan覺ndakiler), igi // is (O) TEK HAL

saxelobiTi

es

eg

igi

is

moTxrobiTi

ama-n

maga-n

ma-n

ima-n

micemiTi

ama-s

maga-s

ma-s

ima-s

naTesaobiTi

am-is

mag-is

m-is

im-is

moqmedebiTi

am-iT

mag-iT

m-iT

im-iT

viTarebiTi

ama-d

maga-d

-

ima-d

wodebiTi

-

-

-

-

CEM HAL saxelobiTi

eseni

egeni

moTxrobiTi

ama-T

maga-T

250

isini ma-T

ima-T


micemiTi

ama-T

maga-T

ma-T

ima-T

naTesaobiTi

ama-T

maga-T

ma-T

ima-T

moqmedebiTi

-

-

-

-

viTarebiTi

-

-

-

-

wodebiTi

-

-

-

-

es kaci (Bu adam) eg kaci (Yanındakiler), is kaci (O adam) es

eg

sax.

es

kac-i

moTxr.

am

kac-ma

mag

mic.

am

kac-s

mag

naT.

am

kac-is

mag

moqm.

am

kac-iT

viT.

am

kac-ad

wod.

-

eg

is

kac-i

is

kac-i

kac-ma

im

kac-ma

kac-s

im

kac-s

kac-is

im

kac-is

mag

kac-iT

im

kac-iT

mag

kac-ad

im

kac-ad

-

-

Cemi Zma (Benim kardeşim) misi da (Onun kızkardeşi) maTi wigni (Onların kitabı) sax.

Cem-i

Zma

mis-i

da

maT-i

wign-i

moTxr.

Cem-ma

Zma-m

mis-ma

da-mA

AmaT-ma

wign-ma

mic.

Cem-s

Zma-s

mis

maT-s

wign-s

naT.

Cem-i

Zm-is

mis-i d-is

maT-i

wign-is

moqm.

Cem-i

Zm-iT

mis-i d-iT

maT-i

wign-iT

viT.

Cem-s

Zma-d

mis

maT-s

wod.

Cem-o

Zma-o

da-s

mis-o

251

da-Ad da-Ao

maT-o

wign-ad wign-o


vin (Kim) ra (Ne) romeli (Hangisi)

TEK HAL saxelobiTi

vi-n

ra

romel-i

moTxrobiTi

vi-n

ra-m

romel-ma

micemiTi

vi-s

ra-s

romel-s

naTesaobiTi

vi-s

r-is

roml-is

moqmedebiTi

-

r-iT

roml-iT

viTarebiTi

-

ra-d

[roml-ad]

wodebiTi

-

-

-

İki ismin birlikte çekimi sufTa wyali

didi

saxli

saxelobiTi

Temiz su sufTa wyali

Büyük ev did-i saxl-i

moTxrobiTi

sufTa wyal-ma

did-ma

saxl-ma

micemiTi

sufTa wyal-s

Did

saxl-s

naTesaobiTi

sufTa wyl-is

did-i

saxl-is

moqmedebiTi

sufTa wyl-iT

did-i

saxl-iT

viTarebiTi

sufTa wyl-ad

Did

wodebiTi

sufTa wyal-o

did-o saxl-o

252

saxl-ad


Çekim şahısına göre fiilin çekimi o

s

me

me Sen

m-xatav

is

m-xatav-s

Cven Tqven

m-xatav-T

isini

m-xatav-en

me

Sen

mas

Cven

g-xatav

v-xatav xatav

gv-xatav

g-xatav-s

xatav-s

gv-xatav-s

g-xatav-T

v-xatav-T

g-xatav-en

xatav-T

gv-xatav-T

xatav-en

gv-xatav-en

vimalebi

Cven

Ben saklanıyorum Sen

Tqven

Sen saklanıyorsun

isini

O saklanıyor

Cven

Ben yazıyorum

Tqven

Sen yazıyorsun wers

Sen

xatav-s

g-xatav-T

v-xatav-T

g-xatav-en

xatav-en

xatav

xatav-T

vimalebiT imalebiT imalebian vwerT werT

Siz yazıyorsunuz isini

O yazıyor me

g-xatav-T

Biz yazıyoruz

wer

is

v-xatav

Onlar saklanıyor (lar)

vwer

Sen

g-xatav-T

O saklanıyor

imaleba

me

maT

Biz saklanıyoruz

imalebi

is

Tqven

weren

Onlar yazıyor(lar)

saCuqari gaCuqe.

Sen me saCuqari maCuqe.

Ben sana bir hediye verdim. Sen bana bir hediye verdin.

me Tqven simRera gaswavleT.

Tqven me simRera maswavleT.

Ben size bir şarkı öğrettim. Siz bana bir şarkı öğrettiniz.

Cven Sen

(sadilad) gpatiJebT.

253


Sen Cven (sadilad) gvpatiJeb. Biz seni yemeğe devet ediyoruz. Sen bizi yemeğe devet ediyorsun.

Zamana göre fiilin çekimi wers yazıyor Ne yapıyor?

wers

Ne yapıyordu?

werda

Ne yapacak?

dawers

Ne yaptı?

dawera

imaleba saklanıyor Ne yapıyor?

imaleba

Ne yapıyordu?

imaleboda

Ne yapacak?

daimaleba

Ne yaptı?

daimala

tiris ağlıyor Ne yapıyor?

tiris

Ne yapıyordu?

tiroda

Ne yapacak?

itirebs

Ne yaptı?

itira

254


Rirs fiyatı ... dir Ne yapıyor?

Rirs

Ne yapıyordu?

Rirda

Ne yapacak?

eRireba -

Ne yaptı?

muSaobs

çalışıyor Ne yapıyor?

muSaobs

Ne yapıyordu?

muSaobda

Ne yapacak?

imuSavebs

Ne yaptı?

imuSava aSenebs

inşa ediyor Ne yapıyor?

aSenebs

Ne yapıyordu?

aSenebda

Ne yapacak?

aaSenebs

Ne yaptı?

aaSena ambobs

söylüyor Ne yapıyor?

ambobs

Ne yapıyordu?

ambobda

255


Ne yapacak?

ityvis

Ne yapt覺?

Tqva zis

oturuyor Ne yap覺yor?

zis

Ne yap覺yordu?

ijda

Ne yapacak?

ijdeba -

Ne yapt覺?

256


1


GÜRCÜCE GRAMER