Page 1

De Thuishaven en de Tweede Wereld Oorlog DE THUISHAVEN ¡

Zoals beloofd, in het kader van De Slag om de Schelde willen we hier ook aandacht schenken aan de invloed van de Oorlog op de locatie van de Thuishaven, maar ook de invloed op de mensen die er nu wonen. Ronald en Erwin zijn niet van voor de oorlog natuurlijk, maar zoals zo velen heeft de Oorlog (of gebeurtenissen daar in) invloed gehad op hun leven. Elke paar dagen - tot aan 31 augustus - zal er een verhaal bij komen. We beginnen met de locatie. Bovenstaande foto zegt genoeg. De brug die destijds voor het pand de Bokken 1 lag is gebombardeerd. De foto is van het NIOD, het verhaal hebben we kunnen lezen in de Nieuwsbrief van de Heemkundige Kring Terneuzen (nr. 79 uit 2011).

We lezen passages uit het dagboek van Izaak Pieter Dierx. Het is een samenvatting van de laatste dagen van de oorlog, van 2 tot en met 20 september 1944, de dag van onze bevrijding die toen door de heer Dierx zijn bijgehouden. Zaterdag 2 September Groote gebeurtenissen werpen hun schaduwen vooruit. Zou dit thans ook voor het volgende gelden? Reeds des Zaterdags 2 September vertrokken vele NSB’ers met de provinciale boot naar Hoedekenskerke. Een aantal NSB burgemeesters verlieten eveneens hun post. Geruchten omtrent het steeds naderbij komen van de geallieerden bleken werkelijkheid te zijn. Maandag 4 September Veel Duitse soldaten trokken per rijwiel richting Axel. Onderweg hoorde ik, dat de geallieerden zeer sterk kwamen opzetten en dat Gent en Antwerpen reeds veroverd waren. Steeds dichter komt de vrijheid.

De Thuishaven en de Tweede Wereld Oorlog


Dinsdag 5 September Duitse soldaten begonnen alles wat in hun voertuigen aanwezig was weg te werpen op straat. Verscheidene personen schenen heel wat conserven, vlees, chocolade en wat dies meer zij in de wacht gesleept te hebben. De militairen lieten hun voertuigen en defecte auto’s in den steek en vertrokken naar de Provinciale Boot, die enkel nog voor de Duitse Wehrmacht voer. Op de hofsteden rond Terneuzen en Hoek wemelde het van achtergelaten loslopende paarden. Auto’s werden door handgranaten vernietigd of werden in het kanaal gedumpt, evenals wagens met munitie en levende paarden er nog voor. Woensdag 6 September Toen we opstonden zagen we nog steeds langstrekkende Duitsche soldaten, die blijkbaar niet wisten waar ze heen moeten. We kregen het dat er vijf mensen, waaronder ook de hoofdingenieur van Rijkswaterstaat, waren doodgeschoten. Deze mannen zijn omgekomen in dienst van het vaderland. Zij hadden de draden, die naar de springstofladingen onder de brug liepen van de Wes sluis, willen saboteren. Maar op het laatste ogenblik werden ze door Duitsche militairen opgemerkt en opgepakt, waarna hun doodvonnis werd voltrokken. Vrijdag 8 September Om 3 uur vanmiddag zijn de personeelsleden van Rijkswaterstaat, die afgelopen Dinsdag zijn omgebracht, ter aarde besteld, allen in één graf. Velen waren aanwezig om die droevige plechtigheid bij te wonen en een laatste groet te brengen aan hen wiens levensader zoo vroegtijdig is afgesneden. De aftocht van de Duitsers houdt nog steeds aan. ’s Nachts veel geronk van overkomende vliegtuigen en passerende auto’s. Zaterdag 9 September Herhaaldelijk zien we vliegtuigen die de schepen op de Schelde beschieten, met als gevolg geregeld luchtalarm en heel veel lawaai van mitrailleurvuur. Zondag 10 September Even na 8 uur komen de jachtvliegtuigen alweer over. Er klinkt een oorverdovend geronk van de jagers en een hels lawaai van het Duitsche afweergeschut. Veel Duitsche soldaten zijn met auto’s en ander materieel de afgelopen nacht in Terneuzen aangekomen. Wat verder op den dag wordt er verteld, dat de aanlegplaatsen van de booten gebombardeerd zijn. Onophoudelijk keren de jagers terug om hun vernietigend werk voort te zetten. We raken aan dezen oorlogstoestand al gewoon en zijn nu niet bang meer. Rond half acht ‘s avonds komen de jachtbommenwerpers weer boven Terneuzen. Later horen we dat ze hun projectielen hadden afgevuurd op de ponton van Hoedekenskerke.

De Thuishaven en de Tweede Wereld Oorlog


Maandag 11 September In de huizen aan de Westsluis werd veel geplunderd .In den voormiddag zijn er geen luchtaanvallen meer geweest. Rond 4 uur ’s middags kwamen twee bommenwerpers boven Terneuzen en lieten hun vrachtje vallen, met als gevolg dat twee huizen aan de Schoolweg getroffen werden. Twee bewoners in één van de huizen kwamen hierbij om het leven. Het gevolg van dit bombardement was, dat velen uit die buurt hun beddengoed bij elkaar zochten en buiten de stad een veilige slaapplaats opzochten. Het was een ware uittocht. De lijst der dooden was zodoende weer met twee toegenomen. Omstreeks half vijf vond er weer een luchtaanval plaats. De loods van Meijer aan het begin van de Tramstraat was getroffen en er waren bommen gevallen bij de ijsbaan. Dinsdag 12 September Afgelopen nacht is in het luchtruim boven Terneuzen veel herrie geweest. Er werd druk gevlogen en er hingen veel lichtkogels. Tegen half tien werd er aan de deur gebeld. Een Duitsche officier stond aan de deur voor inkwartiering. Hij zou nog eens terugkomen, nadat ik hem had medegedeeld dat mijn vrouw ziek was. Hij was zeker één van de weinigen die geen aanhanger van Hitler was, want we hebben hem niet meer teruggezien. Het was ongeveer kwart voor tien wanneer er 2 jagers boven Terneuzen verschenen. Het afweergeschut komt in actie. De jagers schieten pijlsnel in duikvlucht op hun doel af, met hun ratelende boordmitrailleurs. Later hoorde ik dat 42 Duitschers bij dezen aanval het leven hebben verloren. Het blijft rumoerig in de lucht. Om 11 uur ben ik naar het distributiekantoor gegaan om bonnen. Er klonk luchtalarm en in de Noordstraat moesten we dekking zoeken vanwege een luchtaanval op de Middensluis. De aanval was succesvol, want ze hebben een Duitsch schip in den grond geboord. Even na 3 uur ’s middags vond er weer een luchtaanval op de midden haven plaats. Daar was zeker een doel dat nog niet geraakt was. Er werd verteld dat Zeebrugge in handen van de geallieerden was gevallen. Engelsche voorposten waren reeds op de Koewacht gesignaleerd. Het strijdtoneel komt steeds nader. Iets na half acht cirkelen 18 bommenwerpers boven Terneuzen, die iets schijnen te zoeken. Enkele minuten later zien we de bommen vallen, gevolgd door ontzettende explosies in de buurt van de Middensluis. Groote rookkolommen stijgen op terwijl het afweergeschut in actie komt, doch gelukkig wordt er niet één vliegtuig getroffen. Niet lang daarna komen de eerste menschen, die hun huizen hebben verlaten, vanuit de binnenstad over de Axelsche weg, om een veiliger oord op te zoeken. Weldra hoorden we dat het kruitmagazijn bij de Sasse poort getroffen was en er veel schade was aangericht aan woningen op de Grenulaan. Door de gehele stad waren de ruiten stuk. De stroom van mensen die de stad verlaten wordt steeds groter. Over slachtoffers hebben we nog niets gehoord. Woensdag 13 September Op de Grenulaan lagen veel glasscherven en kapotte dakpannen. Den vorige avond waren bij de Middensluis, vlak bij de brug van Ribbens, een aantal voltreffers ingeslagen op een

De Thuishaven en de Tweede Wereld Oorlog


transport soldaten, die met paarden, auto’s en andere vervoermiddelen dekking hadden gezocht onder de bomen in het wandelpark. In de stad en ook daarbuiten is het nu rustig. Volgens de berichten zou er vanuit Gent een hoofdmacht oprukken naar Terneuzen. In de verte is er geregeld kanongebulder te horen. Een zalig geluid. De geallieerden komen steeds nader. Donderdag 14 September Afgelopen nacht kwamen er veel vliegtuigen over die schepen op de Schelde bombardeerden. De gevechtshandelingen komen naderbij. Ons bloed begint sneller te kloppen, doch kalm blijven is ons geboden. Een transportcolonne E.H.B.O. is naar Oostburg gezonden om daar hulp te verlenen. Klokslag half zeven ’s avonds verschenen drie bommenwerpers boven Terneuzen, die met verbazingwekkende snelheid duikvluchten uitvoerden en hun bommen op doelen aan de Midden- en Westsluis lieten vallen. Nog even de Axelsche weg op geweest om informatie naar de voortgang van de opmars van onze bevrijders. Er was echter nog niets bekend. Vrijdag 15 September We hebben een rustige nacht gehad, geen vliegtuig gehoord. Tegen 8 uur duiken plots 3 jagers op van achter de wolken. Direct komt het afweergeschut in actie. Zeker verkenningsvliegtuigen. Het inschepen vindt nog steeds plaats. Er wordt verteld, dat Breskens zwaar gebombardeerd is. Twee derde van Breskens zou verwoest zijn en meer dan 100 doden en ruim 60 zwaar gewonden, hetgeen later bleek juist te zijn. Volgens geruchten zouden de Engelschen aan de Koewacht staan. En niemand mag Axel meer in, wel eruit. Men hoort geen schot. Wel rijden auto’s af en aan en tegen den avond komen weer soldaten Terneuzen binnen, haveloos en uitgeput. Zaterdag 16 September Den gehelen nacht vliegtuigen gehoord met in de verte zwaar gedreun van kanonnen. Er komen berichten binnen met bijzonderheden over het bombardement op Breskens. Er zijn reeds 125 doden ter aarde besteld, ook zijn er veel vermisten. Vandaag is Terneuzen vijf maal gebombardeerd. Er is heel veel schade in de Nieuwe Diepstraat, de 1e en 2e Verbindingsstraat en de 1e en 2e Kortestraat. Doden zijn er voor zover bekend niet bij te betreuren. Het is vandaag een angstige dag voor velen. Voortdurend komen de bommenwerpers terug en laten hun projectielen vallen in de buurt van de sluizen en het kanaal, waar nog steeds inschepingen plaatsvinden. De Duitschers trachten zoveel mogelijk soldaten en materieel naar de andere kant van de Westerschelde over te brengen. Op de terugweg zag ik dat vliegtuigen Duitsche transporten langs de wegen tussen Axel en Hulst bestookten met mitrailleurvuur. Omstreeks half 9 ’s avonds hoorden we een paar geweldige explosies. Na informatie bleek dat op de Axelse weg de Duitschers zelf hun auto’s in brand staken en hun munitiewagens in de lucht lieten vliegen.

De Thuishaven en de Tweede Wereld Oorlog


Zondag 17 September Rond 7 uur zijn we opgestaan en ben ik even naar de Axelsche weg gaan kijken naar hetgeen verwoest is. Restanten van auto’s, wagens, kanonnen, enz. liggen in groten getale langs de weg verspreid. We hopen dat de zondagsrust door de piloten in acht genomen wordt, maar dat is geenszins het geval. Klokslag twintig over twaalf verschijnen er veel vliegtuigen boven Terneuzen, die een aanval ondernemen. Bommen worden uitgeworpen en boordmitrailleurs ratelen onophoudelijk. Vijf minuten later weer een groep bommenwerpers, die het vernielende werk komen voortzetten. Om kwart voor twee volgt een nieuw luchtaanval met als doelwit huizen in de binnenstad. Er wordt verteld dat rond Axel hevig wordt gevochten. Het oprukken van de geallieerden wordt echter erg bemoeilijkt vanwege het door de Duitschers onder water gezette land. Het was half drie dat 18 jachtbommenwerpers met donderend lawaai overkwamen en hun bommen lieten vallen. Tien minuten later opnieuw een zwerm vliegtuigen, die hun bommen op de havens en het kanaal dropten, om de daar liggende schepen te treffen. Binnen een kwartier volgde de derde luchtaanval. Die middag blijft het verder tamelijk rustig. Alleen wat hoog overkomende vliegtuigen en ook nog een paar verkenningsvliegtuigen boven de stad. Slechte voortekenen ! Volgens de berichten komen de geallieerden steeds dichterbij. Zou onze bevrijding niet lang meer op zich laten wachten? Steeds meer moffen komen vanuit de richting Axel naar Terneuzen. Het is vijf over half acht als er opnieuw een hevige luchtaanval volgt die aan de rookwolken te zien weer branden veroorzaakt. Die avond om 8 uur volgt de zwaarste luchtaanval tot dan toe. Vierentwintig bommenwerpers komen boven de stad en verrichten hun vernietigende werk, onder oorverdoovend lawaai van ontploffende bommen, afweergeschut en geronk der motoren. We beleven zeer spannende uren, doch we houden onze zenuwen in bedwang. Op de Blokken zijn veel huizen zwaar beschadigd en in de Oostkolk zijn schepen en sleepboten getroffen. Ook op de Scheldekade is veel ravage. Op de Schelde zitten vijf à zes schepen op de plaat omhoog. Om half twee ’s nachts worden we wakker vanwege vliegtuiggeronk. Door de ramen boven even naar buiten gekeken, zag ik dat de hele omtrek verlicht werd door ongeveer 25 lichtkogels. Vliegtuigen cirkelen rond. Maandag 18 September Er is een geallieerd vliegtuig geraakt dat in de Blikstraat is neergestort. Het kanongebulder komt steeds naderbij. Spui is door Engelsch granaatvuur bestookt vanuit de richting Hulst. Heel veel schade aan huizen en er zijn drie doden te betreuren, waaronder een 4-jarig kind dat door granaatscherven is getroffen. Vader en moeder verloren hun lieveling. De radio bericht een luchtlanding door de geallieerden bij Arnhem. Grondtroepen rukken steeds verder op en zouden Eindhoven, Tilburg en Tiel bereikt hebben. Een leger van een nog grootere omvang dan in Normandië zou daar opereren.

De Thuishaven en de Tweede Wereld Oorlog


Dinsdag 19 September Op de Axelsche weg terugtrekkende Duitschers. Ze hebben hun geschut dichter bij de binnenstad opgesteld. Volgens geruchten zijn er in Axel 6 burgers gedood door granaatscherven. De Zeestraat aldaar ligt volledig in puin. Bij ons horen we geregeld doffe knallen van handgranaten, waarmede de Duitschers de vernietiging van hun vervoermiddelen voortzetten. We leven in spanning of Terneuzen aanstonds ook aan beschietingen zal worden blootgesteld. We weten het niet, dus wachten we maar af. Het was omstreeks 9 uur dat we een geweldig kanongebulder over en weer tussen Terneuzen en Axel hoorden. Het is een vreselijk lawaai. De huizen staan te schudden. De familie Geensen haalt de bedden van boven en leggen deze in de keuken om daar de nacht verder door te brengen. Het angstaanjagende kanongebulder duurt tot 10 uur. Den gehelen nacht horen we zware doffe dreunen. Vermoedelijk te gevolge van het doen springen van bruggen in Terneuzen en omstreken. Woensdag 20 September Er kwamen 3 rupsvoertuigen Terneuzen binnen langs de Axelsche weg, bemand door Poolse militairen, die achter stukken geschut stonden. Wat een gewaarwording, wat een evenement in het leven van een mens. Ruim 4 jaar hadden we de zware druk van de heerschappij en dwingelandij der rotmoffen gevoeld, en dan ook nog eens bespied en verraden door N.S.B.ers. Na ruim 4 jaar aan slavernij te zijn blootgesteld, kunnen we thans weer vrij adem halen en praten. Het is een ogenblik dat men nooit vergeet. De bevolking reageerde enthousiast. In dichte rijen en uitgedost met een en al oranje en uitgestoken vlaggen werden onze bevrijders verwelkomd. Iedereen leefde op, juichte en jubelde en menige traan van ontroering werd weggepinkt. Men kwam er niet over uitgepraat. Deze gebeurtenis heeft diepen indruk gemaakt op ons allen. Wat zou mijn moeder ook gelukzalige ogenblikken hebben beleefd, indien zij dit had mogen meemaken. Er komen steeds meer tanks en militairen Terneuzen binnen. Niet ĂŠĂŠn soldaat gaat te voet, de troepen zijn volledig gemotoriseerd. Over de schrijver Izaak Pieter Dierx, geboren te Zuidzande in 1888, was gehuwd met Paulina Adriana Cense . Zij woonden tijdens de oorlog in een van de vier huizen in de Zuidlandstraat, in die tijd helemaal aan de rand van de stad. Hij was werkzaam als commies bij de douane en deed veel dienst in de wacht, het kantoor van de douane aan de Westsluis.

De Thuishaven en de Tweede Wereld Oorlog

Profile for Louis van der Hooft

De Thuishaven en de Tweede Wereld Oorlog  

Over de schrijver Izaak Pieter Dierx, geboren te Zuidzande in 1888, was gehuwd met Paulina Adriana Cense . Zij woonden tijdens de oorlog in...

De Thuishaven en de Tweede Wereld Oorlog  

Over de schrijver Izaak Pieter Dierx, geboren te Zuidzande in 1888, was gehuwd met Paulina Adriana Cense . Zij woonden tijdens de oorlog in...

Advertisement