Page 1

ALERGOLOGIA W Y DA NIE II UZ U PEŁ NIONE POD REDAKCJĄ

R A FA Ł A PAW L I C Z A K A


Wpływ środowiska na rozwój chorób alergicznych Anna Bręborowicz, Paulina Sobkowiak

6

Wstęp : DQDOL]LH ZSá\ZX ĞURGRZLVND QD UR]ZyM FKRUyE DOHUJLF]Q\FK QDOHĪ\ XZ]JOĊGQLüZLHOHF]\QQLNyZR]UyĪQLFRZDQ\PPHFKDQL]PLHG]LDáDQLD.U\W\F]QH]QDF]HQLHPDHNVSR]\FMDQDDOHUJHQ\SRZLHWU]QRSRFKRGQHF]\SRNDUPRZH QLH]EĊGQDGRXMDZQLHQLDZURG]RQHMSUHG\VSR]\FMLGRUR]ZRMXFKRURE\L]DLQLFMRZDQLD RGSRZLHG]L LPPXQRORJLF]QHM R FKDUDNWHU]H UHDNFML QDGZUDĪOLZRĞFL &]\QQLNL LQIHNF\MQH OXE PLNURELRORJLF]QH Z\ND]XMą GZXNLHUXQNRZ\ ZSá\Z PRJąZVSRPDJDüG]LDáDQLHLQQ\FKF]\QQLNyZZLQGXNFMLFKRURE\OXERGZURWQLH ± ]PQLHMV]Dü U\]\NR MHM Z\VWąSLHQLD 1LHVZRLVWH F]\QQLNL GUDĪQLąFH D ]ZáDV]F]DG\PW\WRQLRZ\S\á\VSDOLQ\F]\R]RQVSU]\MDMąUR]ZRMRZLDOHUJLL7DNLMHVW WDNĪH HIHNW G]LDáDQLD QLHNWyU\FK OHNyZ JáyZQLH DQW\ELRW\NyZ L SDUDFHWDPROX :WDEHOL]HVWDZLRQRF]\QQLNLĞURGRZLVNRZHNWyUHPRJąPLHü]ZLą]HN]UR]ZRMHPFKRUyEDOHUJLF]Q\FK

Alergeny Alergeny powietrznopochodne 'R QDMF]ĊĞFLHM XF]XODMąF\FK DOHUJHQyZ QDOHĪą UR]WRF]H NXU]X GRPRZHJR VLHUĞüLQDVNyUHN]ZLHU]ąW]DURGQLNLJU]\EyZSOHĞQLRZ\FKLS\áNLURĞOLQ WUDZ GU]HZFKZDVWyZ :QDWXUDOQ\PSU]HELHJXFKRURE\MDNRSLHUZV]HXMDZQLDVLĊ XF]XOHQLHQDDOHUJHQ\ZHZQąWU]GRPRZHPRĪOLZHQDZHWZSLHUZV]\PURNXĪ\FLDDQLHFRSyĨQLHMQDS\áNL8F]XOHQLHQDS\áNLSRMDZLDVLĊQDRJyáQLHZF]HĞ QLHMQLĪSRGZyFKOXEWU]HFKVH]RQDFKQDUDĪHQLD5R]ZyMXF]XOHQLDQDDOHUJHQ\ SRFKRG]HQLD]ZLHU]ĊFHJRnie ma ]ZLą]NX]ZF]HVQąHNVSR]\FMą'ODQLHNWyU\FK DOHUJHQyZ QS UR]WRF]\ XVWDORQR SURJRZH VWĊĪHQLD GHWHUPLQXMąFH Z\VWąSLHQLH XF]XOHQLDOXEFKRURE\FKRFLDĪQDHIHNWLFKG]LDáDQLDPRJąPLHüPRG\¿NXMąF\ ZSá\ZLQQHF]\QQLNL1LHNWyUHVZRLVWHXF]XOHQLDNRUHOXMą]PDQLIHVWDFMąNOLQLF]QąQSXF]XOHQLHQDNDUDOXFKDMHVWF]\QQLNLHPU\]\NDUR]ZRMXDVWP\DDOHUJLD QD SOHĞQLH QS $OWHUQDULD ZLąĪH VLĊ ] ZLĊNV]\P U\]\NLHP Z\VWąSLHQLD DVWP\ DWDNĪHMHMFLĊĪNLPSU]HELHJLHP

Uczulenie

Alergeny pokarmowe 6SRĞUyG DOHUJHQyZ SRNDUPRZ\FK X G]LHFL QDMF]ĊĞFLHM XF]XOHQLH Z\ZRáXMą POHNRMDMRNXU]HSV]HQLFDVRMDRU]HV]NL]LHPQHDXPáRG]LHĪ\LGRURVá\FK± 59


Anna Bręborowicz, Paulina Sobkowiak

Tabela 1. Czynniki Ĺ›rodowiskowe o prawdopodobnym wpĹ‚ywie na wystÄ™powanie chorĂłb alergicznych (wg [1] w modyďŹ kacji wĹ‚asnej)

Czynniki matczyne

Czynniki zwiÄ…zane z rozwojem

Dieta dziecka

– wiek urodzenia dziecka – stres w ciąşy – powikłania ciąşowe – leki w ciąşy: antybiotyki, paracetamol – probiotyki – suplementy diety: kwas foliowy, witamina D, selen, cynk, şelazo – dieta eliminacyjna – dieta specjalna (śródziemnomorska, warzywa, owoce, olej rybi)

– czas trwania ciąşy – cięcie cesarskie – masa urodzeniowa – dynamika przyrostu masy ciała – otyłość

– karmienie piersią i/lub dieta matki – mieszanki mlekozastępcze – wiek wprowadzania pokarmów uzupełniających – mleko niepasteryzowane – warzywa, owoce – suplementy diety: prebiotyki i probiotyki witamina D kwasy omega 3

Alergeny

Czynniki infekcyjne i ich ekwiwalenty

Czynniki draĹźniÄ…ce

– powietrznopochodne – pokarmowe – warunki mieszkaniowe – mieszkanie na duşych wysokościach nad poziomem morza

– RSV, RV, Metapneumovirus, Bocavirus – krztusiec – endotoksyny – opieka zbiorowa – şycie na wsi

– palenie papierosów – zanieczyszczenia wewnątrzdomowe – zanieczyszczenia zewnątrzdomowe – czynniki klimatyczne

Leki

Czynniki społeczno-ekonomiczne

Styl Ĺźycia

– antybiotyki – paracetamol – IPP – ȕ2-agoniści

– dochód

– aktywność ďŹ zyczna – siedzÄ…cy tryb Ĺźycia

U\E\ RZRFH PRU]D RU]HFK\ L VHOHU$OHUJHQ\ SRNDUPRZH Vą RGSRZLHG]LDOQH JåyZQLH]DZ\VWĊSRZDQLHDWRSRZHJR]DSDOHQLDVNyU\LREMDZyZ]HVWURQ\SU]HZRGXSRNDUPRZHJR2EMDZ\RGGHFKRZHQDZHWXG]LHFLQLHVąF]ĊVWąPDQLIHVWDFMąDOHUJLLQDSRNDUP\8RNG]LHFLZUD]]ZLHNLHP]PQLHMV]DVLĊF]ĊVWRĞß Z\VWĊSRZDQLD REMDZyZ DOHUJLL QD SRNDUP\ D WDNĪH ]PLHQLD VLĊ SUR¿O XF]XOHĔ LPDQLIHVWDFMDNOLQLF]QD&]ĊĞFLHMZ\VWĊSXMH]HVSyåDOHUJLLMDP\XVWQHM,VWQLHMH ]ZLą]HNSRPLĊG]\XF]XOHQLHPQDRNUHĞORQHNRPSRQHQW\DOHUJHQRZHDURNRZDQLHPQSZSU]\SDGNXXF]XOHQLDQDND]HLQĊOXEQDRZRPXNRLGLVWQLHMHZLĊNV]H U\]\NRĪHXF]XOHQLHEĊG]LHPLDåRFKDUDNWHUWUZDå\

Czynniki infekcyjne Indukcja rozwoju chorĂłb alergicznych =QDF]HQLHLQIHNFMLZLUXVRZ\FKGODUR]ZRMXFKRUyEDOHUJLF]Q\FKXGRNXPHQWRZDQRJĂĄyZQLHZRGQLHVLHQLXGRDVWP\3LHUZV]HVXJHVWLHLVWQLHQLDWDNLHJR]ZLÄ…]60


Wpล‚yw ล›rodowiska na rozwรณj chorรณb alergicznych

NXSRFKRG]Lรก\]EDGDฤ”HSLGHPLRORJLF]Q\FKLREVHUZDFMLNOLQLF]Q\FK:F]DVLH ZLHOROHWQLFK REVHUZDFML SR SU]HE\W\P ]DNDฤชHQLX VWZLHUG]RQR F]ฤŠVWH QDZURW\ ฤžZLV]F]ฤ…FHJRRGGHFKXLUR]ZyMXF]XOHQLD ZLฤŠNV]HSR]DNDฤชHQLXRFLฤŠฤชNLPSU]HELHJX >@:\GDZDรกRVLฤŠฤชHQDMZLฤŠNV]H]QDF]HQLHPD]DNDฤชHQLHZLUXVHP56 UHVSLUDWRU\V\QF\WLDOYLUXVยฑ569 NWyUHJRV]NRGOLZHG]LDรกDQLHZLฤ…]DQRSU]HGH ZV]\VWNLP]GHVWUXNFMฤ…QDEรกRQNDGUyJRGGHFKRZ\FKJรกyZQLHRVNU]HOLNyZRUD] VW\PXODFMฤ…RGSRZLHG]L7KZVNXWHNG]LDรกDQLDELDรกND*ZLUXVD:SU]HELHJX]DNDฤชHQLDZ\ND]DQR]ZLฤŠNV]RQHVWฤŠฤชHQLHLPPXQRJOREXOLQ\( ,J( LHR]\QRยฟORZHJRELDรกNDNDWLRQRZHJR HRVLQRSKLOFDWLRQLFSURWHLQยฑ(&3 ZVXURZLF\RUD] Z Z\G]LHOLQLH ] GUyJ RGGHFKRZ\FK Z]URVW HNVSUHVML F\WRNLQ QS 5$17(6 F]ฤ…VWHNDGKH]\MQ\FKQS,&$0]ZLฤŠNV]RQHVWฤŠฤชHQLHOHXNRWULHQyZZPRF]X 2EHFQLHLVWQLHMHFRUD]ZLฤŠFHMGDQ\FKZVND]XMฤ…F\FKQDLVWRWQฤ…UROฤŠU\QRZLUXVyZ ZLQGXNFMLUR]ZRMXDVWP\SU]HGHZV]\VWNLPXG]LHFLREFLฤ…ฤชRQ\FKDWRSLฤ…3RGREQ\ZSรก\ZPDMฤ…]DNDฤชHQLDOXG]NLPPHWDSQHXPRZLUXVHP5yZQRF]HVQH]DNDฤชHQLHZLUXVDPL56LU\QRZLUXVDPL]ZLฤŠNV]DU\]\NRUR]ZRMXDVWP\'รกXJRIDORZ\ HIHNWZF]HVQ\FK]DNDฤชHฤ”PRฤชHE\รผZ\QLNLHPXZDOQLDQLDF]\QQLNyZRGSRZLHG]LDOQ\FK]DUHPRGHOLQJWDNLFKMDN7*)ศ•F]\QQLNLZ]URVWX(*)5L9*)5 3U]HGPLRWHPEDGDฤ”LG\VNXVMLMHVWXVWDOHQLHFKDUDNWHUX]ZLฤ…]NXSU]\F]\QRZR VNXWNRZHJR SRPLฤŠG]\ ]DNDฤชHQLHP L Z\VWฤ…SLHQLHP DVWP\ WM F]\ LQIHNFMD MHVW SU]\F]\Qฤ… DVWP\ F]\ WHฤช XMDZQLD LVWQLHMฤ…Fฤ… ZF]HฤžQLHM SUHG\VSR]\FMฤŠ GR MHMUR]ZRMX:ฤžZLHWOHDNWXDOQHMZLHG]\QLHVฤ…WRNRQFHSFMHZ\NOXF]DMฤ…FHVLฤŠ 0RฤชOLZHMHVWUyZQLHฤชฤชHRELHSDWRORJLHVฤ…]DOHฤชQHRGWHMVDPHMSUHG\VSR]\FML JHQHW\F]QHM>@ =DNDฤชHQLDSDWRJHQDPLDW\SRZ\PLWDNLPLMDN0\FRSODVPDSQHXPRQLDHi &KOD P\GRSKLOD SQHXPRQLDH PRJฤ… Z\ZRรก\ZDรผ ]DRVWU]HQLD DVWP\ L RGSRZLDGDรผ ]D EUDNNRQWUROLZDVWPLHFLฤŠฤชNLHMWUXGQHMQDWRPLDVWURODW\FK]DNDฤชHฤ”ZLQGXNFML UR]ZRMXDVWP\QLH]RVWDรกDMHGQR]QDF]QLHXVWDORQD>@ :Sรก\Z]DNDฤชHฤ”EDNWHULDPLW\SRZ\PLQDLQGXNFMฤŠDVWP\LDOHUJLLE\รกGรกXJR SRPLMDQ\FKRFLDฤชNRORQL]DFMDEDNWHULDPLGUyJRGGHFKRZ\FKZPLHVLฤ…FXฤช\FLDE\รกDF]ฤŠVWV]DXG]LHFLXNWyU\FKQDVWฤŠSQLHZ\VWฤ…SLรก\LQF\GHQW\REWXUDFML>@ DXG]LHFLZZLHNXSU]HGV]NROQ\P]QDZURWRZฤ…REWXUDFMฤ…EDNWHULHZ\NU\ZDQR ] WDNฤ… VDPฤ… F]ฤŠVWRฤžFLฤ… MDN ZLUXV\ >@ 'รกXJRIDORZD REVHUZDFMD WHM SRSXODFML ZVND]XMH QD WR ฤชH QLH F]\QQLN HWLRORJLF]Q\ D VDP IDNW Z\VWฤ…SLHQLD ZF]HVQHM REWXUDFMLLMHMQDZURW\Vฤ…F]\QQLNDPLU\]\NDUR]ZRMXDVWP\>@.RQLHF]QDMHVW ZHU\ยฟNDFMDW\FKVSRVWU]HฤชHฤ”

:LUXV\LDVWPD

Pro๏ฌlaktyka astmy (hipoteza higieniczna rozwoju astmy i alergii) 6XJHVWLDRFKURQQHJRZSรก\ZX]DNDฤชHฤ”QDUR]ZyMDVWP\LDOHUJLL]URG]LรกDVLฤŠ QDSRGVWDZLHDQDOL]\]DFKRURZDฤ”ZURG]LQDFKZLHORG]LHWQ\FK>@1DVWฤŠSQLH SU]HSURZDG]RQRZLHOHV]F]HJyรกRZ\FKEDGDฤ”]PLHU]DMฤ…F\FKGRRFHQ\]DOHฤชQRฤžFL SRPLฤŠG]\]GHยฟQLRZDQ\PL]DNDฤชHQLDPLOXEV\WXDFMDPL]UyฤชQLFRZDQHMHNVSR]\FML QDLQIHNFMHDZ\VWฤŠSRZDQLHPDVWP\LDOHUJLL>@

Modele badaล„ epidemiologicznych i klinicznych &]ฤŠVWRฤžรผZ\VWฤŠSRZDQLDDVWP\LFKRUyEDOHUJLF]Q\FK OXEVDPHMDOHUJLL RFHQLDQR Z V\WXDFMDFK OXE ฤžURGRZLVNDFK R VSRG]LHZDQHM ]ZLฤŠNV]RQHM OXE ]PQLHM61


Anna Bręborowicz, Paulina Sobkowiak

V]RQHMVW\PXODFMLPLNURELRORJLF]QHMZSRVWDFLHNVSR]\FMLQDGUREQRXVWURMHOXE LFK SRFKRGQH %DGDQR QDVWÄŠSXMÄ…FH JUXS\ G]LHFL   XURG]RQH GURJÄ… FLÄŠFLD FHVDUVNLHJR PDWHNNWyUHSU]HE\á\LQIHNFMHZFLąĪ\ RWU]\PXMÄ…FHDQW\ELRW\NL Z  URNX Ī\FLD   REMÄŠWH RSLHNÄ… ]ELRURZÄ…   PLHV]NDMÄ…FH QD ZVL   Z\FKRZ\ZDQHLĪ\ZLRQHZVSRVyE]DSHZQLDMÄ…F\QDWXUDOQÄ…VW\PXODFMÄŠÄžURGRZLVNRZÄ…  SRGGDQHV]F]HSLHQLRPRFKURQQ\PDRVWDWQLRWDNĪH G]LHFL]FLąĪZNWyU\FK VWZLHUG]RQR]DSDOHQLHEáRQSáRGRZ\FK 3U]HDQDOL]RZDQRWDNĪHZ\ELyUF]\ZSá\ZWDNLFKSDWRJHQyZMDNSUÄ…WHNJUXĨOLF\ ZLUXV ]DSDOHQLD ZÄ…WURE\ W\SX $ ZLUXV RGU\ ZLUXV RVS\ L KHUSHVZLUXV\ 8Z]JOÄŠGQLRQRZSá\ZNRORQL]DFMLEDNWHU\MQHMSU]HZRGXSRNDUPRZHJR :V]\VWNLH EDGDQLD GRW\F]\á\ ZSá\ZX ZF]HVQHM HNVSR]\FML ] XZ]JOÄŠGQLHQLHP UyZQLHĪ RNUHVX Ī\FLD SáRGRZHJR SRSU]H] HNVSR]\FMÄŠ NRELHW\ FLĊĪDUQHM ZZDUXQNDFKĪ\FLDQDZVLQDUyĪQHF]\QQLNL>@ $QDOL]RZDQRWHĪ]DOHĪQRĞüSRPLÄŠG]\V]F]HSLHQLDPLRFKURQQ\PLDUR]ZRMHP DOHUJLL OXE DVWP\ 1LH SRWZLHUG]RQR SRGHMU]HÄ” R LFK SURPRF\MQ\P ZSá\ZLH ZUÄŠF]RGZURWQLH±Z\QLNLMHGQHJR]GXĪ\FKEDGDÄ”NRKRUWRZ\FK 0$6 ZVND]XMÄ…QDRFKURQQHG]LDáDQLHV]F]HSLHÄ”>@&]ÄŠVWRĞü]DFKRURZDÄ”E\áDRGZURWQLH SURSRUFMRQDOQDGRVXPDU\F]QHMOLF]E\SRGDQ\FKGDZHNV]F]HSLRQHN

Podłoże immunologiczne

Równowaga 7K7K

Receptory TLR

62

7HRUHW\F]QH X]DVDGQLHQLH KLSRWH]\ KLJLHQLF]QHM QDZLÄ…]\ZDáR SRF]Ä…WNRZR GRVWDQX¿]MRORJLF]QHMSU]HZDJLF]\QQRÄžFLRZHMOLPIRF\WyZ7KZRNUHVLHĪ\FLD SáRGRZHJR 3U]\MÄŠWR ĪH MHVW WR V\WXDFMD SUHG\VSRQXMÄ…FD GR UR]ZRMX DOHUJLL DOH QDWXUDOQD VW\PXODFMD PLNURELRORJLF]QD SR XURG]HQLX SURZDG]Ä…FD GR DNW\ZDFML OLPIRF\WyZ 7K ]DSHZQLD RFKURQÄŠ G]LÄŠNL SU]\ZUyFHQLX UyZQRZDJL 7K7K %UDN OXE QLHZLHOND VW\PXODFMD D ZLÄŠF ]E\W VWHU\OQH ZDUXQNL Ī\FLD XVSRVDELDMÄ…GRZ\VWÄ…SLHQLDFKRUyEDOHUJLF]Q\FK7DNDLQWHUSUHWDFMDRND]DáDVLÄŠ MHGQDNXSURV]F]HQLHP1LHGRSRPLQLÄŠFLDMHVWXG]LDáLQQ\FKVXESRSXODFMLNRPyUHNSU]HGHZV]\VWNLPOLPIRF\WyZUHJXODWRURZ\FKDWDNĪHXG]LDáPHFKDQL]PyZ RGSRUQRÄžFLZURG]RQHM 1DSU]HELHJRGSRZLHG]LLPPXQRORJLF]QHMQDF]\QQLNLLQIHNF\MQHPDZSá\Z LFKFKDUDNWHU ]DNDĪHQLDDQW\JHQ\EDNWHU\MQHVXEVWDQFMHXZDOQLDQHOXESURGXNW\LFKUR]SDGX F]DVZ\VWÄ…SLHQLDHNVSR]\FMLF]DVMHMWUZDQLDLQWHQV\ZQRĞü LXG]LDáLQQ\FKGRGDWNRZ\FKF]\QQLNyZZW\PZLWDPLQ\'LGLHW\RUD]GHWHUPLQDFMDJHQHW\F]QDUHFHSWRUyZUR]SR]QDMÄ…F\FKREFHDQW\JHQ\>@:\GDMHVLÄŠĪH GXĪH]QDF]HQLHPDSU]HGHZV]\VWNLPSROLPRU¿]PF]Ä…VWHF]NL&'LUHFHSWRUyZ 7ROOSRGREQ\FKDWDNĪHUHFHSWRUyZ12'>@ 5HFHSWRU\7ROOSRGREQHQDOHĪąGRJUXS\EáRQRZ\FKUHFHSWRUyZQD]ZDQ\FK UHFHSWRUDPLUR]SR]QDMÄ…F\PLZ]RUFH SDWWHUQUHFRJQLWLRQUHFHSWRUV±PRR  5R]SR]QDMÄ…RQH VNáDGQLNLÄžFLDQ\ NRPyUNRZHM ELDáNDL NZDV\ QXNOHLQRZH UyĪQ\FK GUREQRXVWURMyZ HQGRWRNV\Q\ OLSRSURWHLQ\ SURWHRJOLNDQ\ ELDáND ZLUXVRZH  QD]\ZDQH Z]RUFDPL PROHNXODUQ\PL ]ZLÄ…]DQ\PL ] SDWRJHQDPL SDWKRJHQ DVVRFLDWHGPROHFXODUSDWWHUQV±PAMPs 5HFHSWRU\1RGLVÄ…UHFHSWRUDPL F\WRSOD]PDW\F]Q\PLUR]SR]QDMÄ…F\PLEDNWHU\MQHSHSW\GRJOLNDQ\:NLONXEDGDQLDFKSRWZLHUG]RQRĪHZSá\ZHQGRWRNV\QQDUR]ZyMDWRSLLMHVWUyĪQ\Z]DOHĪQRÄžFL RG SROLPRU¿]PX UHJLRQX SURPRWRURZHJR JHQX CD14 DOH Z\QLNL EDGDÄ”


Wpływ środowiska na rozwój chorób alergicznych

SRFKRG]ąF\FK]UyĪQ\FKRĞURGNyZQLHVąMHGQR]QDF]QH=DUyZQRSROLPRU¿]P JHQHW\F]Q\MDNL]UyĪQLFRZDQHZDUXQNLHNVSR]\FMLQDF]\QQLNLLQIHNF\MQHWáXPDF]ą UR]ELHĪQRĞFL Z Z\QLNDFK EDGDĔ ZHU\¿NXMąF\FK ZLDU\JRGQRĞü KLSRWH]\ KLJLHQLF]QHM : RVWDWQLFK ODWDFK KLSRWH]D KLJLHQLF]QD HZROXXMH Z NLHUXQNX KLSRWH]\ PLNURELRW\F]QHMLKLSRWH]\XWUDW\ELRUyĪQRURGQRĞFL=DEXU]HQLDPLNURELRPXVNyU\ SU]HZRGXSRNDUPRZHJRLXNáDGXRGGHFKRZHJRNRUHOXMą]H]ZLĊNV]RQ\PU\]\NLHPUR]ZRMXDOHUJLL>@

Implikacje dla terapii 1DMF]ĊĞFLHMSRGHMPRZDQąLQWHUZHQFMąE\áRSRGDZDQLHSURELRW\NyZDOHVNXWHF]QRĞüWDNLHJRSRVWĊSRZDQLDZSUR¿ODNW\FHLOHF]HQLXFKRUyEDOHUJLF]Q\FKnie ]RVWDáDMHGQR]QDF]QLHSRWZLHUG]RQD>@SR]DZSá\ZHPQDZ\VWĊSRZDQLHDWRSRZHJR]DSDOHQLDVNyU\-DNRĞüGRZRGyZMHVWMHGQDNQDW\OHVáDEDĪHRSLQLHHNVSHUWyZFRGR]DVDGQRĞFLLFKVWRVRZDQLDQLHVą]JRGQH>±@%H]Z]JOĊGQLHNRQLHF]QHMHVWUDFMRQDOQHSRGHMĞFLHGRDQW\ELRW\NRWHUDSLL]ZáDV]F]DZURNXĪ\FLD 1LHPDĪDGQHJRX]DVDGQLHQLDGODRJUDQLF]HQLDUHDOL]DFMLV]F]HSLHĔRFKURQQ\FK

Znaczenie w terapii

Wątpliwości +LSRWH]DKLJLHQLF]QDPDMąFDMXĪSRQDGOHWQLąKLVWRULĊQLH]RVWDáDZ\SDUWD SU]H]LQQHNRQFHSFMHQDWRPLDVWMHMLQWHUSUHWDFMDL]QDF]HQLHVąFLąJOHZHU\¿NRZDQH:ąWSOLZRĞFLURG]ąVLĊPLQZREHFWDNLFKVSRVWU]HĪHĔMDNZ]URVWF]ĊVWRĞFLZ\VWĊSRZDQLDFKRUyEDOHUJLF]Q\FKSRPLPREUDNX]PLDQZF]ĊVWRĞFLFKRUyELQIHNF\MQ\FKXMDZQLDQLHVLĊFKRUyEDOHUJLF]Q\FKXRVyEGRURVá\FKRUD]LFKZ\VWĊSRZDQLH XG]LHFL]FKRUREDPLXZDUXQNRZDQ\PLSU]HZDJąF]\QQRĞFLRZąOLPIRF\WyZ7K F]\RFKURQQ\ZSá\Z7K]DOHĪQ\FK]DNDĪHĔSDVRĪ\WQLF]\FK>@

Czynniki drażniące nieswoiście Dym tytoniowy (NVSR]\FMD QD G\P W\WRQLRZ\ Z RNUHVLH SUHQDWDOQ\P SURZDG]L GRXSRĞOH G]HQLD UR]ZRMX XNáDGX RGGHFKRZHJR ]ZLĊNV]RQHM F]ĊVWRĞFL Z\VWĊSRZDQLD ĞZLV]F]ąFHJRRGGHFKXZSLHUZV]\FKODWDFKĪ\FLD WUDQVLHQWZKHH]LQJ LXSRĞOHG]HQLDF]\QQRĞFLXNáDGXRGGHFKRZHJR ]PQLHMV]HQLHREMĊWRĞFLSáXF]PQLHMV]HQLHPDNV\PDOQHJRSU]HSá\ZXZ\GHFKRZHJRV]F]HJyOQLHSU]H]GUREQHRVNU]HOD  >@1DUDĪHQLHZRNUHVLHSRVWQDWDOQ\PUyZQLHĪZ\ZRáXMH]DEXU]HQLDF]\QQRĞFL XNáDGX RGGHFKRZHJR VSDGHN )(91 Z]URVW UHDNW\ZQRĞFL RVNU]HOL  > @ RUD]NRUHOXMH]F]ĊVWV]\PZ\VWĊSRZDQLHPFKRUyEREWXUDF\MQ\FK>@LFLĊĪV]\P SU]HELHJLHPDVWP\>@

Biopaliwa 6SDODQLHELRPDV\ZFHOXRJU]HZDQLDSRPLHV]F]HÄ”]MDZLVNRF]ÄŠVWHZNUDMDFK VáDERUR]ZLQLÄŠW\FK]ZLÄŠNV]DU\]\NRZ\VWÄ…SLHQLDDVWP\RUD]MHMFLĊĪNLHJRSU]HELHJX>@ 63


Anna Bręborowicz, Paulina Sobkowiak

Zanieczyszczenia powietrza zewnÄ…trzdomowego 6]NRGOLZHG]LDáDQLHQDXNáDGRGGHFKRZ\SU]\SLVXMHVLÄŠWDNLP]DQLHF]\V]F]HQLRP DWPRVIHU\ MDN R]RQ WOHQNL D]RWX GZXWOHQHN VLDUNL L S\á\ (NVSR]\FMD QD G]LDáDQLHW\FKVXEVWDQFMLLVWRWQLH]ZLÄŠNV]DU\]\NR]DRVWU]HÄ”DVWP\XG]LHFLQDWRPLDVWLFKZSá\ZQDUR]ZyMDVWP\FKRüQDGDOG\VNXV\MQ\]QDMGXMHSRWZLHUG]HQLH ZFRUD]ZLÄŠNV]HMOLF]ELHEDGDÄ”]ZáDV]F]DZRGQLHVLHQLXGRR]RQXL]DQLHF]\V]F]HÄ”NRPXQLNDF\MQ\FK>±@ 3LÄžPLHQQLFWZR  %HDVOH\56HPSULQL$0LWFKHOO($5LVNIDFWRUVIRUDVWKPDLVSUHYHWLRQSRVVLEOH"/DQFHW   6LJXUV1*XVWDIVVRQ30%MDUQDVRQ5LZVS6HYHUHUHVSLUDWRU\V\QF\WLDOYLUXVEURQFKLROLWLVLQLQIDQF\DQGDVWKPDDQGDOOHUJ\DWDJH$P-5HVSLU&ULW&DUH0HG   &DUROO.1:X3*HEUHWVWDGLF7LZVS7KHVHYHULW\GHSHQGHQWUHODWLRQVKLSRILQIDQWEURQFKLROLWLVRQWKHULVNDQGPRUELGLW\RIHDUO\FKLOGKRRGDVWKPD-$OOHUJ\&OLQ,PPXQRO   6WHQVEDOOH/*6LPRQVHQ-%7KRPVHQ6)LZVS7KHFDXVDOGLUHFWLRQVKLSLQWKHDVVRFLDWLRQ EHWZHHQ UHVSLUDWRU\ V\QF\WLDO YLUXV KRVSLWDOL]DWLRQ DQG DVWKPD -$OOHUJ\ &OLQ ,PPXQRO   -RKQVWRQ6/0DUWLQ5-&KODP\GRSKLODSQHXPRQLDDQG0\FRSODVPDSQHXPRQLD$UROHLQ DVWKPDSDWKRJHQHVLV"$P-5HVSLU&ULW&DUH0HG  %LVJDDUG++HUPDQVHQ01%XFKYDOG)LZVS&KLOGKRRGDVWKPDDIWHUEDFWHULDOFRORQL]DWLRQRIWKHDLUZD\LQQHRQDWHV1(QJO-0HG  %LVJDDUG++HUPDQVHQ01%¡QQHO\NNH.LZVS$VVRFLDWLRQRIEDFWHULDDQGYLUXVHVZLWK ZKHH]\HSLVRGHVLQ\RXQJFKLOGUHQSURVSHFWLYHELUWKFRKRUWVWXG\%0-GRL KWWSG[GRLRUJEPMF  %¡QQHO\NNH.9LVVLQJ1+6HYHOVWHG$LZVS$VVRFLDWLRQEHWZHHQUHVSLUDWRU\LQIHFWLRQV LQ(ODU\OLIHDQGODWHUDVWKPDLVLQGHSHQGHQWRIYLUXVW\SH-$OOHUJ\&OLQ,PPXQRO   6WUDFKDQ'+D\IHYHUK\JLHQHDQGKRXVHKROGVL]H%ULW0HG- YRQ0XWLXV(0DUWLQH])')ULW]VFK&LZVS6NLQWHVWUHDFWLYLW\DQGQXPEHURIVLEOLQJV %ULW0HG-  %X൵RUG-'*HUQ-(7KHK\JLHQHK\SRWKHVLVUHYLVLWHG,PPXQRO$OOHUJ\&OLQ1$P  %ORRP¿HOG6)6WDQZHOO6PLWK5&UHZHO5:LZVS7RRFOHDQRUQRWWRRFOHDQWKHK\JLHQHK\SRWKHVLVDQGKRPHK\JLHQH&OLQ([S$OOHUJ\ )LVKEHLQ$%)XOHLKDQ5/7KHK\JLHQHK\SRWKHVLVUHYLVLWHGGRHVH[SRVXUHWRLQIHFWLRXV DJHQWVSURWHFWXVIURPDOOHUJ\&XUU2SLQ3HGLDWU *UXEHU&,OOL6/DX6LZVS7UDQVLHQWVXSSUHVVLRQRIDWRS\LQHDUO\FKLOGKRRGLVDVVRFLDWHGZLWKKLJKYDFFLQDWLRQFRYHUDJH3HGLDWULFV 0DWULFDUGL305RVPLQL)5LRQGLQR6LZVS([SRVXUHWRIRRGERUQHDQGRURIHFDOPLFUREHVYHUVXVDLUERUQHYLUXVHVLQUHODWLRQWRDWRS\DQGDOOHUJLFDVWKPDHSLGHPLRORJLFDOVWXG\ %0- /LX$+=DVOR൵0$-RKQVWRQ5%-U,QQDWHLPPXQLW\:$OOHUJ\3ULQFLSOHV 3UDFWLFH $GNLQVRQ 1) %RFKQHU % %XVVH:: +ROJDWH 67 /HPDQVNH 5) -U 6LPRQV )( UHG  (OVHYLHU3KLODGHOSKLDVWU 7HVVH53DQGH\5&.DEHVFK0*HQHWLFYDULDWLRQVLQWROOOLNHUHFHSWRUSDWKZD\JHQHV LQÀXHQFHDVWKPDDQGDWRS\$OOHUJ\

64


„Alergologia – kompendium” jest drugim wydaniem (zmienionym i poprawionym) cieszącego się dużą popularnością podręcznika pod redakcją prof. Rafała Pawliczaka. Książka zawiera informacje dotyczące patogenezy, zapobiegania, diagnostyki, kliniki i leczenia chorób alergicznych dla studentów wydziałów lekarskich, pielęgniarstwa i nauk o zdrowiu oraz lekarzy wszystkich specjalności. Przejrzysty układ, duża liczba rycin i skondensowana treść powodują, że poszukiwanie potrzebnych wiadomości jest szybkie i możliwe do wykonania nawet podczas wizyty lekarskiej. W nowym wydaniu znajduje się 29 rozdziałów przygotowanych przez alergologów, pediatrów, laryngologów, immunologów klinicznych, specjalistę medycyny pracy i ginekologa. Część rozdziałów została napisana od nowa, wszystkie są poprawione i uzupełnione. Kilka nowych rozdziałów zawiera informacje, których brakowało w poprzednim wydaniu. Ta nowoczesna książka, w pełni zgodna z zasadami EBM, będzie przydatnym narzędziem dla każdego lekarza, który podczas pracy klinicznej spotyka pacjentów z chorobami alergicznymi.

W Y DA N IE II UZ U PEŁ N ION E

ISBN: 978-83-7988-238-0

Profile for Termedia sp. z o.o.

Alergologia - kompendium, wydanie II uzupełnione (fragment)  

pod redakcją Rafała Pawliczaka

Alergologia - kompendium, wydanie II uzupełnione (fragment)  

pod redakcją Rafała Pawliczaka

Profile for termedia

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded