Issuu on Google+

GAZETË E SHOQËRISË KULTURORE - ATDHETARE “TËRBAÇI” Periodike e pavarur, Viti XII, Nr. 27 (02), Drejtues Albert HABAZAJ, Sponsor Flamur ÇELAJ, dhjetor, 2013, gazeta shpërndahet falas.

GËZUAR KRISHTLINDJET DHE VITIN E RI 2014! NDERIM 100 VJETORIT TË SHKOLLËS SHQIPE TË TËRBAÇIT! NDERIM 70 VJETORIT TË PËRURIMIT TË BRIGADËS V SULMUESE! KRONIKË

NDERIM 100 VJETORIT TË SHKOLLËS SHQIPE TË TËRBAÇIT!

HIMNI I SHKOLLËS “HALIM XHELO” nga Albert HABAZAJ Nur nga bardhësia e dritës, Fole frymëzimi me fat, Motër me malin e Çikës, Me ty mbajmë ballin lart.

Moj shkolla e fshatit tim, Simbol i gjelbër i ëndrrës, Për nder e për dritërim Të kam refrenin e këngës.

Ti je kaluar ilaçit, Ndaj s’më merren mend’ e s’bie… Të falem, shkollë e Tërbaçit! Me ty përqafova dijen.

Të kam nderin e fytyrës,

Ditën

e shtunë, të datës 21 dhjetor 2013, ora 11.00 në mjediset e Qendrës Tregtare “Riviera”, Skelë - Vlorë, Shoqata Adhetare - Kulturore “Tërbaçi” organizoi veprimtarinë kulturore - festive: “Nderim 100 vjetorit të shkollës shqipe në Tërbaç”. Ata

festuan bashkarisht, si komunitet tërbaçiot, Krishtlindjet dhe Viti e Ri 2014, në trajtë simbolike, nën kujdesin e birit të Tërbaçit, Flamur Çelaj, që sponsorizoi këtë aktivitet të rëndësishëm, jo vetëm për Tërbaçin dhe krahinën e Mesaplikut, por të dallueshëm edhe për rrethin e Vlorës. Njerëzit u mblodhën më herët, qysh nga ora 10 apo më shpejt (edhe nga një lapsus pa dashje në ballinë të ftesës

për orarin) por u takuan, u çmallën, kujtuan mësuesit, diskutuan për të nesërmen e shkollës së Tërbaçit, si dhe për situatën e sotme të Tërbaçit, atje sipër. Kishin ardhur tërbaçiotë nga rrënja, bij e bija tërbaçiotë me banim në Tiranë, në Durrës, në Fier, në Orikum, edhe në Itali, etj, si dhe miq të ftuar nga Cakrani, Vreshtazi i Mallakastërs, Novosela, Alibani, Dukati, Armeni, Velça, Gjirokastra, Mesapliku, Bolena,Vranishti, Kuçi, Lapardhaja etj. Programi qe i pasur dhe i ngjeshur, realizuar sipas kushteve konkrete, rrethanave të paraqitura dhe mundësive reale, maksimalisht të mundshmeve... vijon në fq. 2

Të ballit të burrëruar, Të kam mëngjesin e ditës, Metaforën e pashuar.

Të kam dashurinë e zgjimit, Se më jep fuqi magjike, Se ke emrin e HALIMIT, Ke lavdinë e stuhive.

Në vendlindje më mbulon Mjegull’ e lotit të mallit, Sot nderojmë shkollën tonë: Dimë ta mbamë ndezur zjarrin.

Shkolla ime “Halim xhelo” Lule nderi po të sjellim Dhe kur fryma të më lërë, Prapë do të vij me diellin!...


ÇIKA E TËRBAÇIT vijon nga fq. 1

Veprimtaria

...

u fillua me ekzekutimin e Himnit Kombëtar. Moderator i veprimtarisë: “Nderim 100 vjetorit të shkollës shqipe në Tërbaç” qe Albert Habazaj, kryetar i shoqatës Atdhetare - Kulturore “Tërbaçi” dhe sekretar i shoqatës “Labëria” për Vlorën, i cili bëri dhe një prezantim nderues lakonik për shkollën shqipe të Tërbaçit gjatë një shekulli. Përshëndetjen të pranishmve ua bëri z. Bexhet Rrapo, kryetar i degës së Vlorës për shoqatën Atdhetare - Kulturore “Tërbaçi”, i cili trajtoi dhe një përmbledhje të 100 vjetorit të shkollës së Tërbaçit, që po botohet në këtë numër gazete të “Çikës”, bashkë me materialet e tjera të paraqitura. U mbajtën tri kumtesa të shkurtra, shumë të rëndësishme për historikun një shekullor të shkollës shqipe të Tërbaçit: 1 - “Lëvizja kombëtare në Tërbaç dhe mësuesit shetitës” nga Prof. Dr. Bardhosh Gaçe, Mjeshtër i Madh; 2 - “Çelja e shkollës së parë shqipe në Tërbaç dhe kontributi i saj në arsimin kombëtar” nga Dr. Selim Beqiri, Personalitet i Shquar i Labërisë dhe, 3 - “Shkolla e Tërbaçit - vatër e intelektualëve dhe e atdhetarëve të zjarrtë” nga Dr. Leka Skëndaj, pedagog i Gjuhës Shqipe në Universitetin “Ismail Qemali” të Vlorës. Në fjalët që shprehën, ata treguan nderim edhe trajtuan 10 pishtarët e parë tërbaçiotë të diturisë nga Pavarësia në Çlirim, Dritanët e Dijes nga Tërbaçi pas Çlirimit, si shembull edukimi për brezat tërbaçiotë, si dhe u fokusuan bijtë e Tërbaçit, që fisnikërojnë Universitetin “Ismail Qemali” në Vlorë. Ndër përshëndetjet e shkurtra ishin planifikuar Hamdi Çanaj, Ali Bajrami, Lefter Beqiri, Lefter Kapo dhe Mustafa Shirokaj. Mësuesin veteran, brilantin Hamdi Çanaj dhe dritëruesin e flakës diturore Selim Beqiri i falënderojmë në veçanti për pjesëmarrjen e tyre, sepse erdhën nga Tirana, edhe pse me probleme shëndetësore, qëndruan në këmbë gjatë gjithë aktivitetit, si gjithë të tjerët. Përshëndetja e mësues Hamdiut qe substancë nderimi për shkollën 100 vjeçare të Tërbaçit. Ai na pruri edhe mesazhin e Kujtim Micit të Madh, nga korespodenca e tij me Panajot Foton. Përshëndetja e Flora Baxhul Gjondeda Dervishit,ardhur enkas nga Durësi, familjarisht, me bashkëshortin e saj, Met Dervishi, studiues dhe shkrimtar i njohur, ngjalli emocione me dritë, jo vetëm sepse përshëndeti si përfaqësuese e ish nxënësve të kësaj shkolle, por ndërkohë ajo

Faqe 2 është Drejtoreshë e Bibliotekës së Durrësit dhe një emër i dëgjuar për kulturën shqiptare. Nga drita, ngrohtësia dhe mirësia e saj, u duk se mori universi kthjelltësi. Me persona si Lola dhe Meti, njerëzit do të ishin, multidimensionalisht më të bukur. Lola, për ish halimxheloistët e Tërbaçit mbetet ikona jonë, për krijuesit tërbaçiotë ka qenë e mbetet idhull konkret i Hyjnores Poezi dhe thelbi fisnik, përkushtues, e dituror i Simbolikës Shqiptare të Bibliotekës, sikurse Zonjat (me gërma të mëdha jo shtypi, po ari) Tefta Buzo, Faro Xhaja, e Liljana Gjika, në rang kombëtar. Vijoftë stafeta e tyre e bukur, për të përparuar Shqipëria, siç duhet e siç i takon, europianisht! Pjesëmarrja e saj në 100 vjetorin e çeljes shqipe të Tërbaçit, qe një rreze e gjallë, zbritur nga Dielli në Vlorë, për të na bërë më të bukur, më të mirë e më të dobishëm. Faleminderit dhe mirënjohje jo vetëm Florës, por sidomos edhe tërbaçiotëve të tjerë, me të cilët ndihemi krenarë, si Selim Beqiri, Bardhosh Gaçe, Hamdi Çanaj, Leka Skëndaj, mësuesit Sazan (Zaim) Hoxha, si një kreshtë e bardhë mali në lëvizje, djali i mësuesit Nuro Ahmeti; përnderime të posaçme meriton Iljaz Abazi 83 vjeçar, djali i mësuesit Gani Iljazi, ndërkohë dhe memorja e Epopesë së Njëzetës; po ashtu dhe jo më pak, inxhinier Mevlan Balili, djali i mësuesit Hero Muço Delo; pasardhësit e Murat Tërbaçit, të Halim Xhelos, patjetër, të Rakip Rrokos, Ibrahim Aliut etj., si dhe Dilaver Haskaj, i biri i mësuesit të paharruar Nazif Haskaj, apo Mojsi Hodo, djali i mësuesit tjetër të paharruar Bego Hodo etj., etj. Takimi përmallues, vëllazëror, nxënës - nxënës, mësues - nxënës shfaqet si gurgullimë e kulluar respekti. Ja e urta, e mira, e thjeshta shpirtpastër mësuese Buqja, Burbuqe Beqiri Skëndaj, mësuesja fisnike Stoli Xhaferaj Hoxha, mësuesja veterane, e palodhura Hëna Habazaj Memushi, Vojsava Beqiri, mësuesi Thanas Beqiri me Landin, të birin, mësues dhe ai, Dr. i Shkencave, inxhinier Rrapo Çela me të shoqen, Dyshen, e cila, mori një këngë të bukur për Tërbaçit me grupin e bilbilave të rinj të fshatit, selitur nga Ratua. Pranvera e gëzimit dhe e nderimit duket, si lulëzim zanash tek të gjithë pjesëmarrësit. Atë e dallon qartazi tek besnikja e Pëllumbit të Çikës, motra e heroizmit njerëzor, Dallandyshe Hoxha Çela; e dallon tek Hava Çelaj Muçaj, Shpresa Kapo Çela me të shoqin, Xheladinin, Lulushe Habili Jahaj, Baftie Dauti Xhelilaj, Bardhosh Kiça, Vezir Meta, Zeqir Salati, Adriatik Mehmeti, Shkëlqim

Hodo, Arjana Hodo me vajzën, Irisën, Flamur Gjika me të shoqen, Albanën, ish - mësuese në fshat, si dhe me mësuesja e ciklit të ulët, Mirvete X h a k a j , m ë s u e s i S h e f q e t Nevraj, si dhe Meçan Hoxhaj, Sabina Hoxhaj, Artan Gjoka, Bled Mehmeti, M o j s i u , dr. Dilua, i palodhuri për Tërbaçin Dilaver Baço, me aparat fotografik e me kamerë, si çdo herë, shoferët e furgonave Genti, Klodi, me mësuesit e nxënësit e shkollës “Halim Xhelo”, ardhur nga Tërbaçi. Mëuesi veteran Tofik Deda kishte ardhur familjarisht me Dadë Kalemen dhe Tarin. Me ardhjen e Bardhoshit, Vitos, Lekës, Hajdarit, Çim Sinanit, Pëllumb Cacës gëzohen më shumë nderimtarët e 100 vjetorit të shkollës shqipe të Tërbaçit, se ata janë tërbaçiotët e Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë. Përkushtimi dhe kontributi konkret i Lefter Beqirit, personalisht dhe familjarisht është një shembull për tërbaçiotët në vijim në drejtim të mbarëvajtjes së punës sonë kulturore - atdhetare. Edhe pse nuk mundën të vinin për të përshëndetur drejtoresha e Shkollës 9 vjeçare “Muço Delo” dhe e Gjimnazit “Halim Xhelo” Vlorë, as drejtoresha e DAR, Vlorë, zj. Albana Hodo, për arsye objektive pune, shprehim nderim e respekt, si përherë, sepse përsëri ngelen shumë të respektuara për tërbaçiotët, sikurse gjatë veprimtarive të përbashëta të mëparshme, si me gjimnazin “H. Xhelo”, edhe me shkollën “M. Delo”. II- Dhënia e dekoratave “Mirënjohja e Labërisë” për tre tërbaçiotë: për mësuesit Zaim Hoxha e Tofik Deda, si dhe për veprimtarin Fejzi Rroko qenë në fakt thelbi i këtij takimi jubilar, të veçantë dhe me një formatim të ri, që u realizua, si harmonizim dinjitoz i traditës me bashkëkohoren. Përshëndetjet e të dekoruarve qenë vërtet mbresëlënëse dhe emocionuese, edhe për faktin se të tre tërbaçiotët “Mirënjohja e Labërisë” japin mesazhe dashurie për vendlindjen dhe diturinë nga lartësia e 80 viteve jetë, dhe patjetër fjala e tyre na vlen, sidomos sot, ne dhe brezave pas nesh, por sidomos që këto mesazhe drite dolën nga shpirti në këtë 100 vjetor të shkollës shqipe të Tërbaçit, që s’bëhet dy herë. Na nderuan me fjalët e tyre përshëndetëse dhe

nderuan veten e tyre, duke fituar respektin e sinqertë të z. Sejmen Gjokoli, inxhinier, nënkryetar i

Shoqatës Kombëtare Athdetare 100 vjetori

Kulturore “Labëria” në dorëzimin e dekoratës mësuesit Tofik Deda; z. Ahmet Dema, mësues, kryetar i shoqatës “Labëria” për Vlorën, të cilin e falënderojmë dy herë, sepse qëndrimi i tij dinjitoz për hallin e rëndë që e zuri, është shkollë edukimi për burrat e sotëm të Labërisë. Ahmeti duke i dorëzuar dekoratën mësuesit Zaim Hoxha, ligjëroi sipas kodit zakonor, sipas traditës fisnikërisht të lartë arsimore të Labërisë së Brendshme, pjesëz e së cilës janë dhe Velça e Tërbaçi. Veprimtari i shquar shoqëror, Asqeri Llanaj, kryetar i shoqatës Atdhetare - Kulturore “Cakrani”, mjek, shkrimtar dhe anëtar i kryesisë së Shoqatës “Labëria” Vlorë përpara se të jepte dekoratën veprimtarit, ish - ushtarakut, ish - mësuesit dhe ish - kryetari të shoqatës “Tërbaçi” Fejzi Rrokaj, bëri një përshëndetje, ku e cilësoi Shkollën e Tërbaçit, simotër 100 vjeçare me shkollën shqipe të Cakranit dhe i dhuroi dy nga botimet e tij më të fundit shkollës së Tërbaçit, në emër të së cilës i mori mësuesi më i moshuar, pjesëmarrës në festim, Mujo Halil Gjondeda. III- Pjesëmarrja dhe loja e mrekullueshme e humoristëve të shquar vlonjatë, Afrim Agalliu dhe Agron Hamo, të dy të vlerësuar me titullin më të lartë të nderimit të punës në Shqipëri, Mjeshtër i Madh, të cilët erdhën kastile, nga Gjirokastra, ku kishin shfaqje, ishte një shenjë respekti ndaj festimit të 100 vjetorit të Shkollës Shqipe të Tërbaçit tonë dhe, padyshim, një simbol korrektese ndaj sponsorit të veprimtarisë jubilare, z. Flamur Çela, që pati mirësinë t’i ftonte artistët e mëdhenj, për t’i dhënë një atmosferë vëretë të merituar festës, në kushtet e paraqitura. Koncerti festiv, me pjesëmarrjen e ansamblit të valleve të fëmijëve të Qendrës Kulturore “Aulona”, nën drejtimin e mjeshtrit Jani Gjergji;

vijon në fq. 3


ÇIKA E TËRBAÇIT

Faqe 3 vijon nga fq. 2 me këngëtarët e Liceut Artistik, Keldi e Doralda, si dhe Klouni Rei dhe Miki Maus, përgatitur me profesionalizëm ngaViktor Bejkosalaj; me grupin recital të shkollës 9 vjeçare “Halim Xhelo”, Tërbaç, të përbërë nga Vanesa Adnand Bajramaj, Marsela Arben Bajramaj, Romina Gentian Xhaka , Xhejsi Gjergj Shirokaj, Ersea Edvin Habazaj, Olsjana Gentian Xhakaj e Fabjona Gjikaj, përgatitur nga i palodhuri Flamur Lushaj; me grupin lab të të rinjve të Tërbaçit, me marrës kryesor Endri Syrja Hodo, kthyes Elsid Kastriot Gjoka, hedhës Aleksandër Beqir Beqiri, në iso me Artjonil Pandeli Shirokaj, Ermal Fuat Beqiri, Shkëlzen Pelivan Skëndaj, Aleksandër Artan Mehmetaj, përgatitur nga këngëtari i shquar Syrjat Hodo, i dhanë mirësi Tërbaçit nga shpirti i tyre i bukur dhe morën bekim nga Tërbaçi plak, që, atje sipër, përballon furtuna e pret pranverë. V - Shpërndarja e dhuratave për fëmijët tërbaçiotë, nën moshën 10 vjeç, që janë të evidentuar, nga Flamur Çelaj dhe fjala e tij e urimit për bashkëfshatarët u prit si një gjest bamirës e human, si një mundësi dhe një kuvendim për një të nesërme më të mirë. Në koktejlin e shtruar me këtë rast nga z. Flamur u ngritën edhe probleme, edhe shqetësime, si dhe u rrahën mendime, se si duhet punojmë në të ardhmen për t’i afruar njerëzit, jo për t’i larguar, për ta rregullauar Tërbaçin, jo për ta prishur. U evidentua fakti që z. Flamur Çelaj po bën dhe sponsorizimin e gazetës, me 20 mijë lekë të reja çdo numër gazetës, (duke filluar nga muaji gusht 2013, ky është numri i dytë), të cilat i kalojnë me numër llogarie shtypshkronjës “Pavarësia” në Vlorë, ku shtypet gazeta. Një punë të shkëlqyeshme ka bërë dhe djali i Bardhës dhe Nuro Haxhisë, i riu me të ardhme nga Tërbaçi ynë, Ermal Haxhiaj, i cili ka hapur faqen zyrtare të Tërbaçit të përbashkët dhe ka hedhur në internet gazetën “ÇIKA E TËRBAÇIT” të muajit gusht 2013. Ermali, sipas kërkesës që i bëmë Mulit, realizoi atë që kemi vite e vite, që e kemi kërkuar dhe nuk doli ndonjë bujar konkret realizues. Ermal Haxhia realizoi faqen WEBSITE të gazetës “Çika e Tërbaçit” në internet. Ajo mund të lexohet tashmë kudo, edhe në Amerikë, edhe në Australi, edhe në Japoni nga dashamirësit apo të interesuarit për Tërbaçin dhe shtypin e tij lokal periodik. Ja ky është një kontribut konkret, sipas mundësive. Faleminderit Mali! Edhe sipas edukatës së prindërve, edhe sipas edukimit arsimor, qytetar

dhe akademik, që ke marrë, paç edhe bekimin e Tërbaçit! Tërbaçi është për ne Urata e Perëndisë. E kanë quajtur shqiponjë në gjoks të Tranajoit. Bukur. I janë plagosur krahët shqiponjës. Pa krahë a fluturon shqiponja? Na kujtohet thëna e Nolit: “Jepni për Nënën!” dhe e bëjmë realitet, aq sa mundemi. Por është fjala për Nënën e të gjithë tërbaçiotëve, as timen, as tënden, as të pesë apo gjashtë njerëzve. Ndoshta duhet kthyer mirë nga vetja, secili, sinqerisht, secili, kush do e kush e ndjen xhanëm, se vetëm këtu nuk bëhen dot gjërat me urdhëra. Në fakt, gjëja më e kollajtë është të kërkojmë llogari, jo të japim. Veçse, harrojmë që shoqata nuk është shtet, as Ministri e Arsimit, as Drejtori Rajonale e Arsimit dhe as drejtoria e shkollës s’mund të jetë e s’mund të bëhet. Shoqata shpirtin ka, të mbush me frymëmarrje atdhetare e ndjenja kombëtare, të mbështet, bashkëvepron, se është shoqëri vullnetare, dëshirore, me njerëz që i bashkon një ideal tërbaçiot, kulturor, atdhetar. “Në këto grupimet tona shoqërore dhe konkretisht në shoqatën atdhetare kulturore, mos kërko llogari, jep llogari”, tërheq vëmendjen me të drejtë Prof. Dr. Ago Nezha. Në rastin konkret: E kemi të gjithë bashkë Tërbaçin! Para tij jemi të gjithë bij e bija dhe vlen ta kthejmë nga vetja pyetjen: “Po unë ç’bëra për shkollën, për Tërbaçin? Bëra apo s’bëra fare dhe pse? Ç’dua? Ç’pres? Nga kush? Çfarë?”. Le të bëhet një pikë reflektimi ky 100 vjetor dhe t’i vëmë gishtin kokës tonë, jo kokës së tjetrit. T’i afrojmë njerëzit me shoshoq, jo t’i largojmë, se secili ka shtëpinë e tij, por Tërbaçi është shtëpia e tërë tërbaçiotëve. Të shikojmë, me ndërgjegje e me qetësi, si e kemi shtëpinë secili, atë të voglën, ku banojmë me familjen, që kemi krijuar dhe, si e kemi shtëpinë e madhe, atë çikë Tërbaç. Gur, gur bëhet mur, thotë fjala e vjetër dhe të kujtojmë mënçurinë popullore të të parëve tanë në kohëra, për të reflektuar ashtu siç na takon, secili veç e veç e të tërë së bashku, siç kemi qënë gjithë jetën, bllok i pandarë, për të mirën dhe përparimin e Tërbaçit, sepse bashkë s’ka zot të na përçajë apo të na dëmtojë, veç e veç na ha ujku. Të parët na kanë dashur të tërë bashkë, si Tërbaç. Ta mbajmë këtë thesar, ta ruajmë, ta pasurojmë dhe t’ua transmentojmë brezave, se është flori e kaluar floririt, o vëllezër e motra, se drita e dijes dhe e arsyes përpara do të na shpjerë mirësisht dhe qytetarisht.

(veprimtaria u transmentua nga Televizioni “6+1 Vlora”).

PREZANTIM: SHKOLLA SHQIPE E TËRBAÇIT GJATË NJË SHEKULLI Nga Albert HABAZAJ, kryetar i Shoqatës Kulturore - Atdhetare “Tërbaçi”

Festimtarë

të dritërueshëm, që merrni pjesë në këtë nderim simbolik të 100 vjetorit të çeljes së shkollës shqipe të Trëbaçit, njërës nga 10 të parat në rrethin e Vlorës, që u hap krahas asaj të qytetit, të Kaninës, Vranishtit, Kudhësit, Dukatit, Tragjasit, Oshtimës, Drashovicës dhe Smokthinës (në Matogjin) me vendim të qeverisë së Ismail Qemalit, sipas urdhërit të Luigj Gurakuqit, ministër i Arsimit i asaj kohe! Miq nga Cakrani, nga Velça, nga Armeni, nga Smokthina, nga Bolena, nga Tepelena, nga Gjirokastra; të gjithë ju përfaqësues të shoqatave labe simotra, që jetojmë e veprojmë në Vlorë, u falënderoj në veçanti, se japim e marrim dritë mirësie nga njëri - tjetri. Tërbaçiotë të Rrënjës, të Tiranës, të Durrësit, të Fierit, të Vlorës etj.! Sinqerisht ju falënderoj, që erdhët të festojmë bashkarisht me krenari, por edhe me dhembje, këtë shekull të parë të mësimit në gjuhën shqipe në Tërbaçin tonë, që edhe pse nuk jemi atje fizikisht, për arsye objektive, ne jemi e do të jemi, sa të kemi frymë me atë vendlindje të dashur, sa asgjë tjetër në botë. Kam moderuar shumë veprimtari, por sot ndjej emocion, që s’jam i zoti ta shpreh me fjalë. Nderojmë 100 vjetorin e shkollës shqipe të Tërbaçit dhe lulet e mirënjohjes i nxjerrim nga thelbi i zemrës për 10 pishtarët e parë të dritës Murat Miftar Tërbaçi, Halim Xhelo Tërbaçi, Ibrahim Ali Skëndaj, Rakip Elmaz Rrokaj, Gani Iljaz Habazaj, Muço Delo Balili Nuro Ahmet Hoxhaj, Musa Hasan Muhoj, Myslym Muho Sinaj, si dhe Rustem Muho Sinaj me të shoqen, Shezajeten. Nderim shpirti atyre! Kujtojmë e nderojmë mësuesit, që si dritanë të dijes, vijuan sipas traditës së çelur nga themeltarët e arsimit shqip në Tërbaç. Të paharruar qofshin ata që kanë ikur, rrezatofshin ata bredha

të bardhë, që na bëjnë dritë akoma! Falënderoj ata që kanë ardhur vetë fizikisht, si dhe bijtë e bijat e tyre, apo bashkëshortet e atyre që na mungojnë. Të nderuar qofshin të gjithë mësuesit e Tërbaçit, ata që kanë ardhur këtu, edhe ata që nuk kanë mundur të vijnë dot! Nxënësit e shkollës “Halim Xhelo” të Tërbaçit, që kanë ardhur këtu sot, më duket se e kanë mbushur shpirtin me diell e syrin me qiell dhe, pafolur duan të thonë: “Të falemi Tërbaç! Ju mësuesit tanë, aq të mirë, jeni pjesë e shenjtërisë tonë”. Të mendojmë e veprojmë në kushtet e reja, sipas mundësisë që ka secili, për Tërbaçin. Përpara tij jemi të barabartë, jemi bijtë e tij, sidomos për detyrat që ka e ndjen secili ndaj vendlindjes apo vendorigjinës. Një nderim si Zotit i takon të veçantit tonë, shkëlqimtarit profesor Meleq Skëndaj, që ishte yll, kur s’kish të tjerë si ai e pastë jetë të gjatë sa shqiponjat! Tradita ecën fisnikërisht bukur si shirit hyjnor drite. Vetëm në Univeritetin “Ismail Qemali” të Vlorës kemi nga Tërbaçi 12 bij e bija e pikërisht Prof. Dr. Bardhosh Gaçe, Mjeshtër i Madh, Prof. As. Dr.Vitori Hasani Gjika, Prof. As. Dr. Hajdar Kiçaj, Dr. Leka Skëndaj, Dr. Shkëlqim Sinanaj, Dr. Flora Malaj Qarri, Dr. Zamira Metaj Alimemaj, Prof. As. Dr. Engjëll Liçaj, Arjan Gjika, Pëllumb Caca, Mirjeta Hoxhaj e Albert Habazaj. Më parë kanë dhënë mësim në Universitet Ana Gjalliç Sino, Dilaver Haskaj, Eltar Deda. Kjo veprimtari, që po bëjmë sot, është risi kulturore festive, me një formatim modern, mbi bazat e traditës arsimore. Por kjo veprimtari e bukur, e veçantë, nuk mund të realizohej dot pa pjesëmarrjen tuaj fizike e shpirtërore e, aq më tepër, pa bujarinë dhe mirësinë e tërbaçiotit të ri Flamur Çelaj, Ambasador i Paqes.


ÇIKA E TËRBAÇIT

Faqe 4

100 VJETORI I SHKOLLËS SË TËRBAÇIT Nga Bexhet RRAPO, kryetar i degës së Vlorës për Shoqatën Kulturore - Atdhetare “Tërbaçi”

Ne sot përkujtojmë 100 vjetorin e hapjes së shkollës së parë shqipe të Tërbaçit.

Siç dihet me vendim të qeverisë së Vlorës, më 16 shtator 1913 u hap shkolla shqipe në Tërbaç që është një ndër 7-të shkollat e hapura në fshatrat e Vlorës. Mësuesi i parë dhe iniciator ka qenë patrioti dhe intelektuali i kohës Murat Miftari (Tërbaçi), i cili dhe më herët, privatisht që nga 1910 ka dhënë mësim shqip në shtëpinë e tij disa djemve tërbaçiotë.

Hapja e vazhdimësia e shkollës në periudhën fillestare, ka patur vështirësitë e saj. Kjo nga pengesat e krijuara si rezultat i pushtimeve të huaja. Por në saj të vendosmërisë së tërbaçiotëve e sidomos djemve të saj mësues, ajo erdhi duke u forcuar e zgjeruar. Me përfundimin e LNaÇl e fitoren e pushtetit popullor, si në gjithë Shqipërinë dhe në Tërbaç arsimi do merrte përpjesëtime të mëdha. Kështu më 16 shtator 1948 u hap shkolla e parë unike 7-vjeçare, e vetme në krahinë duke marrë emrin që kishte që në 1938 “Halim Xhelo”. Pra dhe kjo sivjet bëri 65 vjet.

Në periudhën 1912-1930 nga Tërbaçi do të arsimohen e do dalin Nga kjo shkollë janë arsimuar mësues 10 veta që ne i quajmë dhe shumë nxënës e nxënëse, mbi 1800 pishtarët e parë të arsimit. vetë. Ata kanë vazhduar shkollat e

mesme e të larta. Kanë marrë tituj e grada shkencore, një pjesë japin mësim dhe në universitete brenda dhe jashtë Shqipërisë. Nga Tërbaçi janë titulluar 6 profesorë, mbi 20 dr. shkencorë, 15 bashkëpunëtor shkencor etj. Fillesat arsimore të këtyre janë pikërisht nga kjo shkollë e hapur në Tërbaç. Sot ajo është lënë jashtë kujdesit nga pushteti i djeshëm. Nuk mirëmbahet, nuk investohet duke u detyruar që rreth 40 nxënës të venë në shkolla të tjera megjithëse shpenzojnë.

organizohej atje në Tërbaç e në bashkëpunim me komunën e drejtorinë arsimore. Megjithatë dhe me këtë organizim arrihet diçka. Prandaj ju uroj gëzuar 100 vjetorin e shkollës së parë shqipe dhe 65-vjetorin e asaj unike 7-vjeçare. Sot jepen dhe 3 vlerësime nga shoqata “Labëria”, për dy mësues veteranë: Zaim Hoxhën e Tofik Dedën. Tofiku ka qenë dhe drejtori i parë tërbaçiot i shkollës 7-vjeçare, si dhe veprimtari dhe ish-kryetari më i vjetër e me kontribute i shoqatës “Tërbaçi” z. Fejzo Rrokaj i uroj dhe këta për vlerësimin e dhënë.

Duke qenë se kjo është një nga shkollat më të vjetra në Vlorë, si Falënderoj dhe z. Flamur Çela dhe nga kontributet që ka dhënë për mbështetjen financiare të këtij me intelektualë e kuadro dhe aktiviteti. ky aktivitet më mirë do ishte të

KUMTESAT “ÇELJA E SHKOLLËS SË PARË SHQIPE NË TËRBAÇ DHE KONTRIBUTI I SAJ NË ARSIMIN KOMBËTAR” nga Dr. Selim BEQIRI, Personalitet i Shquar i Labërisë

në Matogjin. Me rekomandimin e këtyre, mësues u emëruan edhe: Muço Delo-në Amonicë, Nuro Ahmeti-në Armen, Brahim Aliu-në Mesaplik, Rakip Rrokaj-në Ramicë.

Siç shihet, në 9 fshatrat, që u hapën shkolla më 1913, të cilat i konfirmoi edhe gazeta e asaj kohe “Përlindja e idis detyrave madhore që i Shqipërisë”, më 20 Nëntor 1913, 6 shtroheshin Qeverisë së Vlorës, mësues ishin nga Tërbaçi. ishte ajo e arsimimit të popullit për Vështirësinë e dytë atë të shkollavetë shkuar drejt qytetërimit si popujt si ndërtesa, ajo e zgjidhi përmes e tjerë. Ajo ishte e ndërgjegjshme patriotizmit e bujarisë së familjeve si për domosdoshmërinë edhe fshatare që hapën dyert e odave të për vështirësitë që do të haseshin tyre. për realizimin e tij. Tri ishin ato më të vështirat: sigurimi i kuadrit Ky akt arsimdashës në Tërbaç ishte arsimor, ngritja e shkollave si vend kryer edhe më parë nga Murat mësimi dhe pajisja me tekste. Të Miftari, që e kishte kthyer odën e treja i zgjidhi me popullin dhe për tij në “klasë” ilegale për t’u mësuar popullin. bashkëfshatarëve abetaren, shkrim e këndim. Për të parën Ministria e Arsimit u bëri thirrje gjithë ish-nxënësve të Problemin e tretë, atë të teksteve “mësuesve” ilegalë si dhe atyre që shkollore e zgjidhën vetë mësuesit kishin mësuar shkrim e këndim në në sasi të vogla, nga shokë, miq mënyrë autodidakte, pra, “gjithë e patriotë. Për shkak të sasisë së atyre që janë të zotë të bëhen mësues pakët, mësuesit bënin organizimin e të mos kursejnë as jetën”- thuhej e shfrytëzimit kolektiv të librave, në thirrjen e ministrit L. Gurakuqi. duke i kaluar ata dorë më dorë a shtëpi më shtëpi. Të kësaj kategorie kishte edhe në Tërbaç, të cilët iu përgjigjën Mësuesit shfrytëzuan edhe librat menjëherë. Të parët janë: Murat e Rilindësve, sidomos ato të Miftari, që hapi të parën shkollë Naimit, duke ua kërkuar mësimin shqipe në Tërbaç dhe Halim Xhelo, përmendësh të tyre nga nxënësit.

M

Ilazi me dublantin, që përveç moralit, donte të jepte edhe lëndën e historisë, debat që arriti deri atje sa t’i thotë: “Ja unë, ja ti në këtë shkollë”. Me mësuesin u bashkuan edhe nxënësit që e shanë, rrahën Në këto rrethana, më 16 shtator dhe e përzunë italianin. Për këtë 1913, Murat Miftari hapi shkollën arsye, Gani Ilazin e transferuan në në shtëpinë e Rrokajve, pranë kroit. Gjorm. Në vend të tij sollën Islam Gjonin nga Tragjasi. Ecuria e saj, ashtu si në gjithë vendin, u përball me shumë Edhe pse nëpër këmbë kishin peripeci. ushtarët italianë, nxënësit zhvillonin aktivitete patriotike. Kështu, më 28 Në vitin 1914 ndodhën ngjarje Nëntor 1918 ata dhanë një shfaqje që tronditën gjithë vendin edhe në shpellën e Gurit të Muçogjine, shkollën: rënia e Qeverisë së Ismail ku nxënësit e dalluar: Myslym Qemalit dhe pushtimi italian. Sinoj, Hyso Rrapaj, Qazim Skëndoj Shkolla u ndërpre, megjithatë, e të tjerë lozën skeçin “Besa” dhe nxënësit e Murat Miftarit vazhduan recituan vargje nga “Histori e mësimin në mënyrë individuale ose Skënderbeut”, “Bagëti e Bujqësi” duke shkuar nëpër shtëpitë e njëridhe “Lulet e Verës” të Naimit. tjetrit, sipas një radhe. Për fat, më 16 shtator 1916, Gani Ilazi e rihapi Në verë të 1917-ës disa mësues të shkollën në një barangë italiane, në Vlorës shkuan në një kurs tremujor Vesht të Abaze, me 30 nxënës. pedagogjik në Shën Mitër Koronë të Kalabrisë, ndër ta edhe tërbaçiotët: Por, peripecitë s’kishin të ndaluar. H. Xhelo, M. Delo, Brahim Aliu, Shumë italianët i nxorën prej andej Gani Ilazi e Rakip Rroko, kurse të dhe ata u detyruan të shkonin në tjerët bënë kurse kualifikimi brenda shtëpinë e Osmën Ndreut. Më e vendit. rënda qe dërgimi nga Komanda pushtuese të një italiani si mësues Këto kurse përmirësuan metodikën dublant. Qëllimi i saj ishte futja në e mësimdhënies dhe sistemin shkollën shqiptare të moralit italian. shkollor. Dhe, po dukej sikur arsimi Ky veprim ngjalli kundërshtimin po ecte në rrugë të mbarë. Po nuk e zemërimin e tërbaçiotëve. Është i njohur debati që zhvilloi Gani vijon në fq. 5 Ishin nga ato libra që kishin sjellë nga Stambolli, Bukureshti e Janina qymyrxhinjtë e dushkut dhe karvanjarët, veçanërisht Peço Kauri e Tod Lubonjari.


Faqe 5 vazhdoi gjatë. Nisën peripeci të tjera-pengesa e ndërprerje të shkollës. Në vitet 1923 e 1924, qeveria e la pa mësues shkollën e Tërbaçit. Kjo zemëroi e revoltoi prindër e nxënës. Ajo e justifikoi me mungesë financiare. Atëherë tërbeçët i kërkuan të dërgonte mësues se rrogën do t’ua paguanin vet fshatçe. Edhe kjo kërkesë u refuzua dhe doli qartë që ajo nuk donte sepse ishte fshati i Halim Xhelos, që e kish dënuar me vdekje në mungesë. Djemtë e Tërbaçit u detyruan të shkonin në shkollën e Bratit e të Vranishtit, a në miq.

KUMTESAT “SHKOLLA E TËRBAÇIT - VATËR E INTELEKTUALËVE DHE E ATDHETARËVE TË ZJARRTË” nga Dr. Leka SKËNDAJ Përvetori i njëqindtë!

Sinqerisht dua t’u them se kasha

ditë që po vrisja mendjen se ç’do t’u thoshja në këtë tubim solemn të 100 vjetorit të shkollë së Tërbaçit.

Mendimi i parë që më shkrepi ishte se jemi me fat si brez, që e përjetuam këtë 100-vjetor. Kështu shëndosh e Nga këmbëngulja e tërbaçiotëve, të bashkuar u mbledhshim edhe në më 1926 shkolla u hap me 31 përvjetorë të tjerë! nxënës, midis tyre dhe 3 vajza, duke çarë fanatizmin e trashëguar. Të gjithë e dimë dhe na pikon në zemër për faktin se ky tubim Më 1927 dolën edhe 3 mësues solemn duhej të zhvillohej atje ku të tjerë: Musa Muho, Myslim e kishte nderin dhe efektin e plotë, Sino, e më vonë Rustem Sino, që pikërisht aty ku e nisëm fluturimin kishin kryer shkollën Normale të ne dhe prindërit tanë. Gjithsesi, Elbasanit. Si për karshillëk, përsëri për këtë nuk dua të zgjatem, për qeveria e ndërpreu ca kohë shkollën t’iu shmangur kësisoj atij lëndimit e Tërbaçit. që mund të na përcjellë mungesa e pranisë sonë në ato mjedise Nga tërmeti i 1930-ës, përveç shumë të dëshiruara, ku hodhëm hapat shtëpive u rrëzua edhe shkolla. e para. Le ta mbyllim me kaq: Më 1931, me mundin e djersën e ishin kushtet objektive që e sollën tërbaçiotëve dhe veçanërisht me situatën deri këtu. kontributin e pakursyer financiar të Ibrahim Aliut, u ndërtua shkollë e Paçka, për këtë parashtresë u enda gjatë mes dy alternativave: të re, ngjitur me xhaminë. përshkruaja mbresat e fëmijërisë Në vitet ’30 u rrit numri i nxënësve, sime që padyshim gjasojnë edhe prej të cilëve, 10 ishin vajza. Niveli me ato tuajat, apo të parashtroja didaktik u përmirësua. Viti shkollor, fakte dhe dukuri të shkollës së nga 3 që ishte në fillim u bë me Tërbaçit, si vatër e intelektualëve 4 e më vonë me 5 vite. Lëndët dhe atdhetarëve të zjarrtë, fakte mësimore u shtuan, me prioritet dhe personalitete të cilat i gjejmë të bukurshkrimi dhe llogaria. plota dhe metodike në monografinë e bashkëfshatarit tonë, të të urtit Ashtu siç shërbenin mësuesit nga dhe të drithëruarit për Tërbaçin, Tërbaçi në fshatra të Vlorës, Berat, Tofik Dedës, me titull “Rruga Gjirokastër e deri në Shishtavec 90-vjeçare e shkollës së Tërbaçit”. të Kukësit, ashtu vinin në Tërbaç edhe arsimtarë nga fshatra e zona Në këtë dyzim, si gjithmonë në të ndryshme, si: Islam Gjoni- situata të tilla, siç e kam zakon, nga Tragjasi, Sulo Hoxha-nga qëndroj te mesi i artë. Doja t’i Vezhdanishti, Panajot Foto e prekja të dyja: të parën, se e kam Andrea Ndrio -nga Gjirokastra, për zemër dhe me ashkun e mallit Omer Haznedari -nga Berati e Nako të zjarrtë dëshiroja që sadopak t’u nxisja edhe juve ato imazheri Koka -nga Vunoi. filmike që na ka mbetur te secili Mësuesit tërbaçiotë, kudo që prej nesh; por edhe të dytën, për shërbyen, u shquan për ndershmëri shkak të tematikës së programit. e ndërgjegje të lartë, u respektuan Edhe unë e kam të zhvilluar paq, e u vlerësuan nga prindër e nxënës. atë ndjenjën e detyrës, virtut i Por, ata u shquan edhe si patriotë trashëguar si gjithë tërbaçiotët. e luftëtarë trima, duke marrë pjesë aktive në luftërat për liri e drejtësi Përvjetori i njëqindtë i shkollës jo vetëm kundër pushtuesve, po ku mësuam gërnat e para, ku edhe kundër regjimit antipopullor, mërmëritëm tingujt e alfabetit, që disa prej tyre i dënoi e i internoi. ku mësuam shkrim e këndim, ato klasa të vogla plot dritë, ato rrugica Më 1937, me guxim e trimëri, në të gurtë, ku u dëgjuan hapat tana të kundërshtim të hapur me dëshirën parë, që shtriheshin si pentagramë e qeveritarëve, tërbaçiotët shkollës sonetesh mbi gjokse fëmijësh. së tyre i vunë emrin e të paharruarit Halim Xhelo, i cili, po atë vit, kish Doja t’u rrëfeja për atë universin vdekur në Moskë, duke shtrënguar fëmijëror që mua më tërheq aq në gjoks, në agoni një portokalle, si shpesh përmallshëm ndër ato ëndrrat e mia të arratisura, me simbol të Shqipërisë. shpresën dhe dëshirën për t’u

ÇIKA E TËRBAÇIT

zgjuar edhe juve që jeni mbledhur edhe aroma e ftonjve, ngaqë në këtu në këtë mjedis luksoz, ndonjë sepeten, përveç librave ruheshin përfytyrim apo ëndërr të ngjashme edhe ftonjtë e gjyshes. me këto të miat. … Ja aty, te ajo ndërtesë e thjeshtë, Doja t’u kallëzoja për moshatarët e e gurtë, pranë burimit të Grykave mi që çapiteshin nëpër monopatet do të thureshin ëndrrat e dijes dhe rrugicat e gurta me çantat dhe të suksesit. Nga ato klasa të prej lecke në krah, që zbrisnin vogla por plotë dritë, që i ngritën aty në Gryka, nga Shëngjergji i në kohë rekord, me kontribut sipërm apo nga Lisi i Zi i largët; vullnetar, prindërit tanë, ata që e vareshin nga Qafa e Palipjeshkës donin shkollën, diturinë më shumë apo nga maja e Rrethit, nga Qafa e se bukën e paktë që rritej në gur, Pëllumbit apo nga Qafa e Kalorit, që i donin fëmijët të vlefshëm për nga Vozdoli e Likudhja. Me hapat fshatin dhe atdheun, që i mëkuan e tyre vocërrakë, teksa, me një dhe u dhanë rrugën e edukimit copë misërnike me gjizë në dorë bijve dhe bijave të tyre, për t’u ose së shumti (më e rrallë) me një bërë bujq e blegtorë, mësues e thëmbër kulaçi me gjalpë, shuanin oficerë, inxhinierë e pilotë, mjekë urinë gjersa shkonin në shtëpi. e agronomë. Ja, Qaniu e Beshiri, Lavdoshi e Petriti, Xhelali e Manxhari, Bardhoshi e Pëllumbi, që zbrisnin nga larg (shumë larg) kalonin përrenj të rrëmbyeshëm dhe hone të frikshëm dhe unë i shikoja me admirim e më dukeshim të burrëruar, trima si heronj. Unë e kasha shtëpinë pranë shkollës, aty në Likudhe dhe nuk e kasha kaluar ndonjëherë përtej Qafën e Palipjeshkës apo Majën e Rrethit. Kisha frikë nga varret, nga ujku e çakalli. Fati ma kishte dhënë këtë apo kjo ishte edhe një nga arsyet që unë të isha më i prekshmi nga rrufa e gripim, me gjithë kujdesin mbase të tepruar të sime mëje. Kërshëria ime për ta nuk reshtte edhe për aftësinë e tyre se si i sajonin sandalet e qepura me tela bakri. Sa ua kasha zilinë? Ishte një mjeshtëri që mua më mungonte. Ata i sajonin ato me gomat e makinave e me rripa meshini të opingave të vjetra, por edhe çuditesha se si në ditët e acarta të janarit, me gishtërinjtë e përskuqur përtej rripave të sandaleve nga cingorri e brazima, ata hidheshin, bënin spërkatën dhe vertikalen në paralelet prej druri të sajuara nga mësues Vendimi, sikur të ishte pranverë.

Homazh për ata që para bukës së paktë në sofër kërkuan arsimimin e fëmijëve! Në ato banka janë ulur mijëra bij dhe bija të këtij fshati që me vullnet e përkushtim i realizonin detyrat për dije e kulturë. Nga këto dyer kanë dalë qindra kuadro e drejtues që me përpjekje të shumëfishta kanë dhenë kontribute në shumë fusha të dijes e të shkencës, me nivele të larta intelektuale dhe në funksione të ndryshme. Me dhjetra janë ata që kanë mbrojtur tituj shkencorë si doktor shkencash e bashkëpunëtorë shkencorë, që kanë fituar titujt profesorë e docentë, të cilët kanë dhënë ose japin mësim në shkollat e larta e në universitete të vendit, si Qemal Xhaka e Bardhosh Gaçe, Nase Bozheku e Selim Beqiri, Rrapo Çela e Arjan Novruzaj, Thanas Gjika e Sali Resulaj, Farudin Gjondedaj e Pëllumb Çela…

Me dhjetëra janë ata që kanë realizuar botime artistike e tekste shkollore, të njohur në rang kombëtar e më gjerë, si: Bardhosh Gaçe e Qemal Xhaka, Selim Beqiri e Halo Abazaj, Albert Habazaj e Flora Gjondedaj, Kujtim Mici Sa të përkshtuar ishim për e Meleq Skëndaj, Hajdar Kiça e mësimin. Nuk linim temë pa Gjyslo Binaj… komentuar, vjersha e tregime pa Brezat plotësojnë njëri tjetrin. Sot mësuar përmendsh. Me mësues janë me dhjetra djem dhe vajza Kujtimin ballcamosnim dhe vinim të Tërbaçit që studiojnë, janë në vitrinë: skifterë, pëllumba, diplomuar ose kanë mbrojtur grada mëllënja, zhaba e gjarpërinj. Qaniu e tituj shkencorë në universitetet e Sherefi shkruanin poezi dhe i më prestigjozë të Amerikës e të publikonin në tabelën e klasës. Evropës. Unë, ngaqë isha më i vogli i fëmijëve, në shtëpi më ndodheshin Rruga e dijes dhe historiku i arsimit disa libra jashtëshkollorë, që i të fshatit tonë janë të pandarë dhe ruanim në sepeten e gjyshes, të pjesë përbërëse e ngjarjeve më siguruara nga vëllezërit dhe motrat kryesore historike, rajonale dhe më të mëdhenj. Ato ua jepja për kombëtare, duke plotësuar kësisoj t’i lexuar: Arkadi Gajdar. ‘I vogli tablonë më të përgjithshme të dhe i madhi’, “Spartaku”… Qaniu individualitetit të tij, për të cilin ne hidhej si fëmijë i lumturuar kur një të gjithë jemi krenarë, për atë çka ditë i dhash “Zemrën” e Edmond na lanë të parët tanë, me besimin de Amiçis. Ai këcente hareshëm dhe shpresën se brezat do t’i çojnë duke u marrë erë fletëve. E kënaqte më tej këto vlera.


ÇIKA E TËRBAÇIT

Faqe 6

PËRSHËNDETJET Çuditërisht, shqiptarët, veçanërisht krahina jonë, kuptuan e vlerësuan dhe e përqafuan. Me këtë frymë NË TËRBAÇ! shpjegohet që gjithë ata që kishin 3-4 klasë shkollë, nxënësit e parë -nga Hamdi Çanajqë bënë 5-6 klasë shkollë apo 7-vjeçaren, me nga një kurs të shkurtër disa mujor u bënë mësues ot në 100-vjetorin e shkollës dhe u hapën me dhjetëra shkolla në tonë kemi kënaqësi e krenari të Lumin e Vlorës. veçantë se kujtojmë shkollën që hodhi themelet e formimit tonë Të tillë qenë shumë nga Tërbaçi, të dhe të zhvillimit ekonomiko- dalë nga shkolla e tij e që punuan shoqëror të fshatit tonë. Nga ana në shumë fshatra të krahinës: tjetër brengosemi se vijmë në një Birbil, Bejre, Sylejman e Rustem shkollë thuajse bosh, të heshtur Hodaj, Bego Hodaj, Rrapo, Ali, e të ftohtë. S’ndihet gjallëria e Bukuri dhe Esma Çanaj, Mujo e fëmijëve dhe mësuesve. Është e Bejo Gjondedaj, Flora e Rexhep vërtetë që shkolla jonë tani është Abazaj, Zenel Haskaj, Refit Gjoka, bosh, por fëmijët e Tërbaçit sot Mejdi Skëndaj, Sabri Muho, Rrapo mësojnë në shkollat e Vlorës, Xhuveli, Labë Beqiri, Fuat Berdaj, Tiranës, Athinës, Romës, Berlinit Neki Gjika etj. e deri në Amerikë. Janë me dhjetra fëmijët që dallohen në shkollat e Të gjithë ishin produkt i kësaj botës së zhvilluar. Geni tërbaçiot shkolle. Më pas mësuesit nga do rrojë e përparojë. Tërbaçi, një pjesë e këtyre e plotësuan arsimin pedagogjik, Që nga 10-vjetori i dytë i shekullit por dolën të tjerë nga Normalja që lamë, kohë e çeljes së shkollës, e Elbasanit nga universiteti Tërbaçi ishte një fshat i populluar dhe Institutet Pedagogjike. Por me 200-300 shtëpi. Në ato vite themelet i hodhën këta mësues hodhi themelet dhe u zhvillua bashkë me mësues të ardhur nga arsimi sa, para viteve ’90, në qyteti e rrethe të tjerë. Unë e Tërbaç ishin 4 shkolla fillore e një bashkë me ju dua t’i përmendim 8-vjeçare. e t’i kujtojmë këta. Rasti e koha e solli që këta të kryenin këtë rol e që Pas viteve ’90 ndodhi një mbetet meritë për ta. shpopullim i paparë, i egër e jashtë çdo logjike ekonomike e Rol e meritë të veçantë kanë shoqërore. Shpresojmë që të ketë mësuesit shëtitës. Ata ishin një zhvillim të ri. Toka është, pylli misionarë e patriotë të zhvillimit të është, kullotat janë. Shpresojmë arsimit për rilindjen e Shqipërisë. që të zgjidhet infrastruktura që sot është ndër pengesat e mëdha. Nga kjo shkollë, që sot është e moshuar, zë fill çelja e rrugëve të Kjo shkollë ka një histori të madhe. jetës e bijve të Tërbaçit. Na ngjall Ne, ish-nxënësit e ish-mësuesit kujtime e mbresa fëmijërore, na jemi në festë. Ne ish-at jemi të gjallon dhe një herë. Ne nxënësit thinjur, të rrudhur, qibar nga sytë e kësaj shkolle që u ulëm në leshe e veshët, por gëzojmë që arritëm e në banga si stola, që shkruam në këtë ditë, 100-vjetorin e shkollës letra ambalazhi, që germat e para i tonë të dashur. shkruam në pllaka shtufi e me gur, që në vend të shkumësit përdorëm Sidoqoftë kjo histori 100-vjeçare baltën e bardhë të Kuque. na gjen me arritje në formimin e bijve të Tërbaçit. Po na gjen dhe Duhet theksuar se pas çlirimit, me një studim të plotë të saj si shkolla, në atë entuziazëm të dhe me shkrime e përgjithësime madh të ditëve të para të Lirisë, të pjesshme. Ky studim, i shokut, u bë vepër e vetë Komunitetit mikut e kolegut tonë të respektuar, Tërbaçiot që i rindërtuan shkollat, Tofikut, që meriton përshëndetje që Rabihana e Nuro Ahmeti vunë e lavdërime, është një dokument falas në dispozicion shtëpitë e tyre i plotë që ka rrok gjithçka për për shkolla. Ndërtuan shkollën arsimin. Ka material sa të vërtetë 7-vjeçare në kohë rekord ustallarët aq edhe të gjerë. Është meritë e një e fshatit kryesisht pa pagesë, vetë vullneti e dashurie të madhe. fshati grumbulloi materialet e ndërtimit. Pushteti i ri pas çlirimit, nga detyrat e para, që njohu e vlerësoi Kjo frymë optimiste e mirësie si shumë, që arsimimi i brezit të ri që dhe arsimdashëse e prindërve tanë do zhvillonte e përparonte vendin. u bë pronë jona dhe me të kemi

100 VJET SHKOLLË

S

ecur gjatë gjithë jetës. Prindërit tanë qenë të varfër, na rritën me shumë mungesa, me pak bukë e të veshur keq, por arsimin na e dhanë pa kursim, na e dhanë me pash.

MESAZHI I KUJTIM MICIT PËR 100 VJETORIN E SHKOLLËS SHQIPE TË TËRBAÇIT

Nga korrespodenca e Edhe ne kemi punuar pa u lodhur Panajot FOTOS për zhvillimin e arsimit dhe rritjen e paparë të numrit të nxënësve. ga fillimi i tetorit të vitit 1938, Kjo ka ndodhur në Tërbaç e kudo tre normalistë qenë emëruar ku kemi punuar. mësues në fshatrat e Lumit të Vlorës. Unë, Panajot Foto, Harilla Pikërisht nga kjo shkollë para e Koculi dhe Thanas Nano. U nisëm pas çlirimit e kanë fillin mësuesit në këmbë. Në qafë të Dushkut e parë pa arsim të plotë, ndihmuan Harilla Koculi u hodh në lumë që të hapen shumë shkolla në për në Gumenicë ku qe emëruar. krahinën tonë, e gjatë Lumit të Në Gjorm qëndroi Thanas Nanua, Vlorës. Nga kjo shkollë nisën e u ndërsa unë vazhdova rrugën. Në përgatitën specialistët e parë për Brataj gjeta një djalë nga Tërbaçi, tërë fushat e jetës e të ekonomisë. Gani Gjikën që më shoqëroi për Këtu e nisën shkollën mjekët, në Tërbaç. Rruga qe e përpjetë mësuesit, agronomët, veterinerët e me kthesa, por e bukur, shumë e inxhinierët me të mesme e me piktoreske, me pyje e male mbi universitet, nga këtu nisën të kokë. shkollohen oficerët që janë jo pak deri te gjeneralët e ushtrisë. Këtu Mbërritëm rreth orës 500 (17:00). kanë nisë shkollën profesorët e Një djalë u ngjit për te kryeplaku doktorët e shkencave si dhe shumë Fejzo Çanaj, i cili erdhi shumë drejtues e administratorë të njohur shpejt. U përqafova me Fejzon. Tërbeç. Më uroi mirëseardhjen e më tha: “Në fshatin tonë të mos keç hiç Në vitin 1956 vetëm nga Normalja merak, do t’a kalosh si jo më mirë. e Elbasanit u diplomuan nga tërë Do të të kemi si djalin tonë. Dhe rrethi i Vlorës rreth 12 maturantë ti i mirë më dukesh dhe besoj se nga të cilët gjysma e tyre patën fëmijët tanë do i mësoç mirë”. mbaruar 7-vjeçaren e Tërbaçit. Vetëm nga Tërbaçi qenë 3. Edhe në Këto ishin fjalët e para në ardhjen Universitetin e Tiranës nga 10-15 time në fshatin Tërbaç. Mjaft të diplomuar, 3 ishin nga shkolla e inkurajuese për një të ri që fillonte Tërbaçit (1 mjeke e 2 mësues). së pari detyrën, jesh i ri e beqar.

N

Unë nuk kam punuar në shkollën e Tërbaçit, por nga larg, pse jo dhe nga afër e kam ndjekur punën e kësaj shkolle, se së pari, aty kanë punuar shokë e miq e vëllezër të mi. Ruaj dashuri, adhurim e kënaqësi për punën e nderuar të tyre, si për Tofikun, Kujtimin, Selimin, Labën, Hatixhenë, Begon, Zaimin, Aliun, Vendimin, Lumturinë, Mustafain, Shezaiun, Zenelin, Refon, Siluranin etj.

Më shpunë në një darkë që bëhej në një shtëpi poshtë Koligjit, në të majtë... Një këngëtar aty pleksi një këngë... Për të fjetur më mori Fejzua në shtëpinë e tij. Më shtroi në të djathtë të oxhakut, më mbuloi me një jorgan, ndërsa sipër jastëkut, në mungesë të këllëfit të jastëkut, vuri një peshqir që të mos më gërvishte jastëku i leshtë.

Po kaq respekt ruaj dhe për mësuesit e parë të mi Fane Skufin, E tillë ish gjendja e fshatrave dhe Tare Brahon, Avdul Kason, Zenel nuk më bëri përshtypje. Fjeta si qingj. Dervishin, Sezai Borshin etj. I përshëndes të gjithë dhe ata, që Kesh nxënës të dalluar Tahir Lilon, Enver Kapon, Sinan Balilin... nuk rrojnë i kujtoj me respekt. Barjam Fejzon që ishte mjaft Ps. Më falni të lexoj një pjesë inteligjent dhe i sjellshëm si me nga kujtimet e Panajot Fotos, shokët dhe me mua mësuesin që mësues nga viti 1938 në Tërbaç. më respektonte shumë. Normalist nga Çatista e Pogonit të Panajoti ka qenë nga Çatistra e Gjirokastrës. Pogonit, Gjirokastër. Korrespodenca e viteve ’70 me Kujtim Micin drejtori më jetëgjatë Flet edhe më gjatë, unë kaq kam në Tërbaç dhe poeti i madh i marrë për interes të një shkrimi tjetër. Tërbaçiot:


PËRSHËNDETJET

Faqe 7 FJALA PËRSHËNDETËSE NË 100 - VJETORIN E SHKOLLËS SË TËRBAÇIT. Nga Ali BAJRAMI

Ashtu si ju, edhe unë jam me fat që, si një ish nxënës i shkollës së Tërbaçit, të marr pjesë e të përshëndes, këtë ceremoni të shenjtë përkujtimore për 100-vjetorin e saj. Nderimi më i madh shkon sot për nismëtarët që bënë të mundur çeljen e shkollës shqipe në Tërbaç, shkon për të gjithë mësuesit, nxënësit dhe prindërit e kësaj shkolle që jetësuan, rriten dhe dritësuan atë. Nismëtarët dhe të gjithë ata që ju përkushtuan shkollës sonë të Tërbaçit, me gojën plotë, themi se qenë fatlumë e fatbardhë dhe meritojnë të mbështillen sot me dashurinë, respektin dhe krenarinë tonë, duke u garantuar përjetësinë e tyre në historikun e saj. Të emocionuar, por edhe shumë të lumtur ndihemi sot, kur kujtojmë shkollën, si një bazë e vërtetë e dijeve, ku ne morëm dijet bazë për vete, natyrën dhe shoqërinë. Për jetë nuk do të mungojë dashuria, mirënjohja dhe detyrimi moral i imi, shokëve të mi, gjithë atyre brezave të mësuesave e nxënësve që kaluan nëpër këto banga, për vatrën tonë të shenjtë të nxënies e të edukimit. Ashtu si sot, të mblidhemi kurdoherërreth saj, për të ngrohur shpirtin e ndezur zemrat tona e të brezave që do të vijnë. Nga bangat e kësaj shkolle dolën luftëtarët dhe dëshmorët e Luftës së 1920-ës, Revolucionit të 1924-ës, Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare, dolën heronjtë e luftës e të punës, profesorët e doktorrët e shkencave, qindra kuadro të lartë e të mesëm, të të gjitha profesioneve, me dhjetra sportistë, artistë e këngëtarë. Jo pak për një shkollë të vogël, që solli një ndryshim të madh.

zhvillim e progres. Evëtari i Naum Veqilharxhit dhe abetarja e Stambollit erdhën ndër të parat, për të lëçitur edhe tërbeçtë gjuhën shqipe, gjuhën e zemrës, nga mësuesit me zemër dhe emër të madh jo vetëm për Tërbaçin, por edhe më gjerë. Nder e lavdi do të ketë gjithmonë për ta. Të mbledhur këtu, me dashurinë e zjarrtë për të shprehur zjarrin e dashurisë, u bëjmë homazh dhe përnderim gjithë atyre që vunë shpirtin dhe mendjen e tyre, për ta bërë shkollën e Tërbaçit atë që u bë. Me zemër të hapur e dorë në zemër, përulemi sot edhe para gjithë atyre që nuk jetojnë më, por që ishin pjesë dhe mish i trupit të saj. Përshëndes gjithë fjalëmbajtësit që, me punimet e tyre serioze e të mira, vazhdojnë të ndriçojnë madhështinë e shkollës së Tërbaçit, gjithë organizatorët e sponsorët e këtij takimi plot vlera. Përshëndes dhe falenderoj gjithë miqtë dhe të ftuarit në këtë takim Shpreh respektin dhe vlerësimin tim për të gjithë ata që kanë botuar apo hedhur në letër mendimet dhe kujtimet e tyre për shkollën e Tërbaçit, duke veçuar librin me vlera: “Rruga 90-vjeçare e shkollës së Tërbaçit” me autor z. Tofik Deda dhe të bëj një lutje për gjithsecilin nga tërbeçtë të hedhin në letër fakte, ngjarje, histori të jetuara që lidhen me Tërbaçin dhe shkollën e tij, pavarësisht nëse janë ose jo njerëz të letrave. Uroj të tre bashkëfshatarët që sot u nderuan në këtë ceremoni me bindjen se do të veprojmë kështu edhe për shumë e shumë të tjerë.

Përshëndes, duke u thënë, ju dua e ju nderoj të gjithë juve, këtu në sallë, gjithë bashkëfshatarët e mi kudo që janë, e veçanërisht ata që jetojnë në fshat që, me thonjë e dhëmbë luftojnë për të mos e braktisur atë. Gjithë nxënësit e mësuesit e shkollës së Tërbaçit që, për fatin e keq, në këtë 100-vjetor, Që në fillim, themelet e kësaj shkon drejt mbylljes së saj shkolle, u mëkuan me idealin e përfundimtare. Lavdi 100-vjetorit dashurisë për dije, me frymën të shkollës së Tërbaçit! e zjarrtë të atdhedashurisë dhe me energjitë e pashtershme për Ju faleminderit!

ÇIKA E TËRBAÇIT

Vlorë, Kompleksi Riviera, 21 Dhjetor 2013, ora 11:00.

mua si mësues dhe drejtues të saj në një periudhë kohe.

PËRSHËNDETJE NË 100 VJETORIN E SHKOLLËS SË TËRBAÇIT

Nderim dhe respekt djersës së derdhur, mundit dhe veprës që lanë gjithë brezat që kaluan në shkollën e Tërbaçit. Dashuria për Tërbaçin, për shkollën “Halim Xhelo” Tërbaç, është e tillë, e padukshme në pamjen e parë, por që të drejton në veprime e sjellje të duhura, ashtu siç rryma elektrike nuk vrojtohet me sy, por vetëm në saj të veprimeve që shkakton. Faleminderit Tërbaç që më mëkove me këto virtyte, faleminderit shkollës së Tërbaçit që më bëre mësues, për të dhënë edhe unë kontributin tim, në vazhdimin e traditave të mbi 300 mësuesve dhe drejtuesve të kësaj shkolle, 1/3 e të cilëve mësues të shkollës nga Tërbaçi: nder dhe respekt për mësuesit e mi në shkollën e Tërbaçit si: Sylejmën Hodo, Nazif Haskaj, Fuat Berdoj, Birbil Hodaj, Mejdi Skëndo, Rexhep Abazi, Bego Hodaj, Lab Beqiri, Ali Çanaj, Zenel Haskaj, të cilët nuk jetojnë në këtë 100 vjetor, pa harruar paraardhësit edhe të këtyre, por respektin më të madh gëzojnë në qenien time edhe mësueset apo kolegë në shkollën e Tërbaçit si: Bejo Gjodedaj, Flori Abazi (Çanaj), Hatixhe Hodoj, Refie Abazi, Selim Beqiri, Silurjan Abazi, Kujtim Mici, Vendim Lusho, Thanas Beqiri, Besie Hodoj, Lefter Kapo, Eqerem Skëndoj, Hënë Abazaj (Memushi), Sezai Abazi, Lumturi Lushoj, Resmije Haskaj (Kiçaj), Bukuri Ganaj (Xhakaj), Remzi Nevroj, Halo Abazi, Murat Sinaj, Mustafa Shiroku, Vojsava Beqiraj, Valentina Salataj etj.

-nga Lefter BEQIRI, Ish drejtor i shkollës “Halim Xhelo” Tërbaç-

nderuar tërbaçiotë, brenda kësaj salle, brenda Shqipërisë apo jashtë saj: Gëzuar festën e 100 vjetorit të shkollës shqipe në Tërbaç. Me këtë rast dua të falënderoj organizatorët e kësaj feste, kryesinë e Shoqatës Atdhetare Kulturore “Tërbaçi” për festimin e këtij 100 vjetori, si dhe për mundësinë që më jep mua për të përshëndetur këtë gëzim si një nga drejtuesit e shkollës “Halim Xhelo” Tërbaç. Ne, këtë vit, festojmë 100 vjetorin e hapjes së shkollës shqipe në Tërbaç dhe njëherësh urojmë jetëgjatësi kësaj shkolle. Unë dua të theksoj: Kam të njëjtën datëlindje me një eveniment të kësaj shkolle: I përkas atij brezi që lindi në 1948, kur u hap për herë të parë cikli i unikes, klasat V+VI+VII, në shkollën e Tërbaçit. Në këtë 100 vjetor të shkollës së Tërbaçit njëherësh përcjell edhe urimin: “Gëzuar 65-vjetorin e çeljes për herë të parë të Unikes në këtë shkollë! Sakrificat për hapjen dhe konsolidimin e shkollës së Tërbaçit, për të cilat folën edhe parafolësit, janë të shumta. Ajo në këta 100 vjet formoi fizionominë e vet, në kuadrin e shkollës shqip në rang kombëtar, në luftë të papajtueshme me rrymat e ndryshme për denigrimin e saj për të mos u vënë në shërbim të të huajve apo keqbërësve. Nuk është rastësi që të radhitej hapja e shkollës Tërbaç në 9 shkollat e para shqipe të Qeverisë së Vlorës; nuk është rastësi që në Lumin e Vlorës unikja të çelet për herë të parë në Tërbaç, mësimi në të gjitha lëndët mësimore konkretizohej në mbi 80%, nuk është rastësi që nxënësit e dalë nga shkolla e Tërbaçit të dallojnë në gjithë shkollat e mesme, kudo që kanë shkuar, kanë dalluar për përgatitjen komunitare dhe shkencore edhe pse ata që kanë punuar e jetuar në Tërbaç e dinë mirë se çfarë vështirësie kanë patur. Nuk është rastësi që nga bankat e shkollës Tërbaç, të mbarojnë shkollat e larta mbi 1/5 e nxënësve. Shkolla e Tërbaçit na rriti, na mëkoi, na përgatiti për jetën qysh sa arritëm moshën për shkollë dhe më pranoi

Respekt dhe mirënjohje për punën drejtuese në shkollën e Tërbaçit, qoftë për kryemësuesit deri në 1950, për ish-drejtorët: Iliaz Velçanin, Zenel Dervishin, Myrteza Sulstarovën, Mehmet Shkodrën, Çesk Naraçin, Sami Dardhën, Ismail Kafexhiun, të cilët nuk jetojnë më, për drejtorët tërbaçiotë të shkollës “Halim Xhelo”, pjesëmarrës fizik në këtë 100 vjetor si: Tofik Deda, Kujtim Mici, Vendim Lusho, Mustafa Shiroku, Lefter Kapo (edhe Lefter Beqiri), apo për Nikollaq Xamo, drejtor jo tërbaçiot, që kontribuan në konsolidimin e fizionomisë së shkollës Tërbaç. Në këtë 100 vjetor, përshëndetja ime ju dërgohet tërë brezave të nxënësve që kanë kaluar nëpër bankat e kësaj shkolle dhe janë jo pak por mbi 1270, (mbi 250 janë shkolluar para çlirimit), prej të cilëve mbi 260 kanë mbaruar të lartën në vijon në fq. 8


ÇIKA E TËRBAÇIT vijon nga fq. 7

PËRSHËNDETJET

mesëm të të gjitha fushave, apo za- Tërbaçin. Por, le të mos harrojmë natçinj duarartë, shumë të nderuar edhe tre sistemet shoqërore , që u vendosën për një shekull. Edhe periudhën 100 vjeçare, një pjesë e të respektuar … në këtë rast, rriskun më të madh e të cilëve nuk e arritën fizikisht Sot ndihem e vlerësuar por emo- e paguan arsimi dhe kultura. Por, këtë 100 vjetor, prindërve të tyre, cionet s’po më shterin, ndaj kërkoj të cilët në kushte edhe shumë të mirëkuptimin dhe dashamirësinë tërbaçiotët ia dolën mbanë, falë kulturës arsimdashëse. vështira, për asnjë çast nuk e kanë tuaj vëllazerore, pasi unë thjeshtësindarë shkollën e Tërbaçit nga hallet sht, do t;ju them pak fjalë zemre… Gjenerata jonë mendoj se pati e tyre, që vështirësitë e shkollës i - Ju më dhatë përgjegjësinë e fat për mësuesit e mirë ,duke lënë kanë zgjidhur së bashku, si shumë madhe, të përshëndes në emër mënjanë zellin tonë. Kujtoj Zone shumë halle të tjera, traditë për të 100 brezave, përpara të cilëve jushën e klasës së parë metodisten të cilën na i kanë “zilinë” edhe “të përulem me respekt të thellë e e rrallë ; Hatixhe Hodoj. “... Flokët mirënjohje. Veçanërisht, përu- kaçurrela gështenjë e errët, i ishin tjerët”, apo gjoja na “kritikojnë”. lem me venerim, përpara atyre që harkuar me simetri nga dy kapse Duke u futur edhe unë në mo- s’janë më mes nesh , por lanë gjur- të shndritshme. Sytë e vegjël, zhbishën e tretë, si dhe duke patur pa- mët e tyre dhe trashëgiminë e pa- rues, rrezatonin mençuri, dashuri rasysh që edhe unë vura një gur sur në histori. (Më falni, por kërkoj të përmbajtur e dhimbsuri tek të në këtë mur 100 vjeçar të hapjes edhe duartrokitjen Tuaj për ata...) gjithë fëmijët rishtarë.. (fragment dhe konsolidimit të shkollës së - Në rikthim pas 40 vitesh në këtë nga tregimi “Zonjusha” F. GJ. D.) qytet të bukur, ku lashë rininë si Era e revolucionit kulturor, ‘65Tërbaçit, si nxënës, si mësues, si gjimnaziste alidemase dhe vargjet 68-të, kishte sjellë në atë luginë drejtues, si prind nxënësish që ka- e mia të para ; pushtimi nga nostal- lumore të rrethuar me male të lartë luan nëpër bankat e kësaj shkolle, gjia është i natyrshëm. , mësues të gjimnazeve të qytetit, ju uroj gëzuar këtë festë kaq të që kishin “nevojë për kalitje ideoTë nderuar miq ! rëndësishme për një shkollë kaq të logjike.” Në këtë cep jugëperënrëndësishme për të gjithë ne. dimor, dëgjoheshin tramundanat e Më lejoni të jem e sinqertë si mes Jonit megjithë barrierën e AkrokeFaleminderit Tërbaç që më mëko- miqsh, për motivin e tretë : rauneve, që dimrit na e zvogëlonin ve me këto virtyte, faleminderit - Për koincidencë , sot im vëlla, edhe më qiellnajën tonë, apo pashkollës së Tërbaçit që më bëre Kujtimi, që ishte dhe miku juaj, neletën e shpirtit të stinëve....Mëmësues, për të dhënë edhe unë miku i dijes, specialist planizues suesit i respektonin të gjithë, pa u kontributin tim. i rrallë i agrokulturës ,veprimtar i marrë me motivin e ardhjes. Dhe shoqatës ,Tërbaçi, ka 70 vjetorin nuk -ishte thjeshtë, prej fëmijëve të Ju faleminderit! e lindjes. Edhe pse është i larguar tyre,por të ardhurit çmoheshin edhe nga jeta, prej dy vitesh, e shoh mes si miq. Në këto vise trishtoheshin jush buzëqeshur...Dhe dua ta ku- Odat e miqve pa miq... Apo ishte jtoj me Ju... Se jeta e tij rrodhi në dëshira e pamatë për të zvogëluar PËRSHËNDETJA E FLORA përkushtim të vendit dhe me kre- largësirën me qendrat e mëdha ? GJONDEDËS: Ata ngulmonin që në shkollë edhe narinë për visin e tij. kinomakina të vinte rregullisht Vlorë , më 21 dhjetor 2013 Të jetosh mes librave dhe të dhe nxënësit e ndiqnin të etur filPërshëndetje me rastin e udhëtosh nëpër qendra të mëdha mat e parë. Harmonia me mësuesit 100-vjetorit të shkollës së parë të civilizimit botror, nuk do të vendasit ishte e dukshme. Ajo nisshqipe në Tërbaç-Vlorë thotë të jesh e pasur. Por pasu- te me drejtorin Kujtim Mici, një rimi me ndjenja pozitive të këtij nga ikonat e drejtimit pedagogjik Nga Flora Gjondedaj Dervishi niveli, si 100vjetori i shkollës e didaktik shqiptar. Nxënësit e Sashqipe , mendoj se është pasuri e zan Nuro Hoxhës , që sot merr tiTë nderuar organizatorë! madhe për mua. Thellimi në bo- tullin: Nderi i shkollës shqipe, në tën e mendimeve, kërshërira për lëndët e tij; (gjuhë shqipe dhe leTë nderuar drejtues të shoqatës të parët tanë, për vlerat, për tra- ximit letrar, ) dalloheshin në gjithë atdhetare kulturore Tërbaçi, ditat e shkëlqyera arsimdashëse rrethin. Ai mbetet model i didaktiTë nderuar mësues të gjenerates , që datojnë para një shekulli e kës dhe kulturës edhe sot. E po më tej,më bëjnë krenare dhe ma ashtu kolegët e tij ; Sezai Abazi, time dhe të gjithë gjeneratave, shtojnë përgjegjësinë e ruajtjes dhe Anagnosti,(matematika,) Livani, Të dashur shokë e shoqe të dritësimit të tyre të mëtutjeshëm. (biologjia, )Aleksandri me musfëminisë dhe të bankave shkolPërulem me nderim të thellë taqe, “i moçmi i historisë, “e deri lore ! e mirënjohje të gjithëhershme tek më të rinjtë, Vendim Lushaj, përpara mësuesve të kësaj shkolle, Lefter Kapo , Lefter Beqiraj etj, Faleminderit vëlla Berti, koqë prej një shekulli kontribuan si etj. Ju kërkoj ndjesë që për munleg i letrave, për prezantimin ! misionare të dijes , si misionarë të gesë kohe, përmendja me emra Po unë dua të mbetem për Ju; gjuhës së bukur shqipe, të folklorit mbaron këtu, për t’ju përshëndetur Thjesht: Lola… të pasur, të artit dhe shkencës . Ata me vargjet: E çmoj si ngjarje me përmasa edukuan me virtyte të çmuara; të …Edhe kur kryet t’mi kombëtare festimin, 100-vjetorit të dashurisë për dije, për liri, dinjtet, mbulojnë thinjat , shkollës së parë shqipe në Tërbaç . atdhetdashuri e, përkushtim ndaj në mendje do të sjell Nga ky tempull dituror dolën qin- tij. një emër nderues, dra emisarë dinjitarë, jo vetëm Në rrjedhat e një shekulli , lumi Një emër të largët nga fëminia për trevën, por për mbarë kombin i jetës rrodhi me privacione apo Një emër të thjesht, por të madh: shqiptar, që kontribuan si: mësues vështiresi për shkollën dhe pishta, ushtarakë të të gjitha niveleve, Mësues… rët e saj, ndoshta, të paimagjinuara agronomë, ekonomistë,diplomatë, sot; Kujtojmë dy luftrat e mëdha Edhe njëhere mirënjohje ! piktorë e shkrimtarë, gazetarë, botrore, tërmetin e19 33 –shit,që mjekë, inxhinjerë , juristë, e deri Ju faleminderit ! ia behën dhunshëm edhe në këtë tek drejtues shteti, apo tregëtarë të luginë jugëperëndimore, dhe në LOLA zotë… Po ashtu edhe teknikë të ballkonin apo ballin përndritës

Faqe 8 “SHKOLLA E TËRBAÇIT, SI MOTËR 100 VJEÇARE ME SHKOLLËN SHQIPE TË CAKRANIT” Dr. Asqeri LLANAJ kryetar i shoqatës atdhetare-kulturore “Cakrani”, Mallakastër Të nderuar pjesëmarrës! Është kënaqësi e veçantë për mua, si kryetar i shoqatës atdhetarekulturore “Cakrani”, të marr pjesë në këtë nderim të merituar të Tërbaçit për kulturën dhe shkollën shqipe.

Qysh në fillim dua të them se Mallakastra e Labërisë, aq më shumë Lumi i Vlorës, janë binjake në lëvizjen kombëtare, luftrat e përbashkëta, kuvende e kryengritje të përbashkëta dhe, mbi të gjitha, një shpirt fisnik të përbashkët dhe mbi të gjitha, një shpirt fisnik të përbashkët. Pra, këto marrëdhënie midis Cakranit e Tërbaçit, midis Mallakastrës e Lumit të Vlorës i kanë rrënjët e hershme, në kryengritjen e vitit 1847, në shpalljen e pavarësisë kombëtare, në epopenë e Luftës së Vlorës të vitit 1920, në Kuvendin krahinor të Kuçit të vitit 1924 dhe, në dimensione më të mëdha, në Luftën Antifashiste Nacionalçlirimtare. Këto tradita vazhdojnë edhe sot. Ashtu siç vinte në ato kohë të mëdha, në Cakran e Mallakastër, Halim Xhelo me shpirtin kryengritës, Murat Tërbaçi me fjalën e ëmbël e atdhetare, Laze Malua që pajtonte gjaqet e grindjet në krahinë, edhe mallakastriotët përherë kanë qenë të lidhur me tërbaçiotët, Rrapo Hekali me Lulo Abas Mehmetin, Nuredin Aliu dhe Shtabi i Zonës së Parë Operative Vlorë-Gjirokastër, në gusht në familjen Rrokaj në Horë të Tërbaçit. Po historia dhe tradita zakonore janë të lidhura ngushtë me përpjekjet e arsimit tonë kombëtar. Ashtu si shkolla e Cakranit, më 1908, edhe Tërbaçi me fshatrat e Labërisë, në frymën e Rilindjes Kombëtare, nisën së bashku të hapnin dyert e arsimit shqip. Zemrat e tërbaçiotëve, të zhuritura për dije, në shekullin e njëzetë dhanë një shembull të shkëlqyer. Ishin nxënësit e parë të kësaj shkolle që u bënë mësues atdhetarë e mendimtarë dhe rrezatuan në tërë qarkun e Vlorës. Emra të tillë si: Murat Tërbaçi, Halim Xhelo, Muço Delo, Gani Iljazi, Nuro Ahmeti, Musa Muho e mjaft të tjerë janë në piedestalin e arsimit tonë kombëtar së bashku me brezat që i pasuan. Nder e lavdi shkollës së Tërbaçit dhe gjithë tërbaçiotëve! Urime zotërinjve Zaim Hoxhës, Tofik Dedës, Fejzi Rrokaj! Ju faleminderit!


ÇIKA E TËRBAÇIT

Faqe 9

TËRBAÇIOTËT E NDERUAR ME DEKORATËN

“MIRËNJOHJA E LABËRISË”

1. Zaim Nuro HOXHA me motivacionin: Duke i dorëzuar dekoratën, Prof. Dr. Bardhosh Gaçe u shpreh: “Zaim Hoxha është mësuesi vërtetë; ndër dhjetë dritanët e dijes pas çlirimit në Tërbaç, duke ecur me dinjitet në fushën e dijes së të atit; është një nga mësuesit e metodistët më të mirë që mbahet mend në Vlorë; i shquar për gjysmë shekulli në punë sistematike e me cilësi të lartë profesionale si vëlla i ditur, ka përcjellë rrezatim atdhetar e kulturor te të gjithë brezat e nxënësve, mirëkuptim e ndjenja vëllazërimi mes komunitetit”. 2. Tofik Karefil DEDA me motivacionin:

Gjithashtu, kohë më parë janë vlerësuar një

PËRSHËNDETJE NGA TË DEKORUARIT Përshëndetja e Tofik DEDËS

bijë dhe një mbesë tërbaçiote, me dekoratën

Ish drejtor i shkollës “Halim Xhelo”, Tërbaç

1. Vitori Mitat HASANI (vajza e Mitat Gjikës, e cila është edhe Prof. As. Dr) Me motivacionin: “Në Elbasan, në Vlorë dhe kudo ku ka shërbyer profesionin dhe përkushtimin e saj e ka patur në nivelet më të larta të mirësisë dhe humanizmit njerëzor, në funksion të shëndet publik.. E plotësuar në nivel akadimik me gradën shkecore prof. as., Vitori Hasani është nga ato mjeke që të shëron më shumë me fjalë të ngrohtë e me shpirt. Ajo është nga ato pedagoge që gëzon respektin kolegëve, eprorëve dhe vartësësve, si dhe të studentëve. Është nga ato veprimtare të Labërisë që nuk i ndahet asaj në çdo veprimtari atdhetare - kulturore. Shembulli i saj është për t’u përgjithësuar, se dashurinë dhe kontributet për origjinën ua ka transmentuar edhe djemve . Veprimtare me kulturë, punëtore e palodhur për edukimin atdhetar të brezit të ri, që, duke sfiduar vështirësitë e jetës, evidentohet me cilësitë e intelektuales dhe të përkushtuarës ndaj Labërisë së dashur”.

Duke i dorëzuar dekoratën, në emër të Shoqatës Kuturore - Atdhetare “Labëria”, nënkryetari i saj, ing. Sejmen Gjokoli u shpreh: “Shembulli i mësuesit veteran Tofik Deda mbetet model për brezat e armatës mësimdhënëse, dhe jo vetëm. Njihet për kontribute të shquara në fushën e arsimit në trevën e Labërisë; me botimet e shumta të tij ka dhënë ndihmesë të vyer në ruajtjen e transmetimin e vlerave më të mira të arsimit shqip në Lumin e Vlorës dhe të vlerave kulturore e atdhetare të Labërisë. Ndër më aktivët e pleqve të moshuar të Si dhe Tërbaçit e Labërisë në Vlorë, që 2. Rovena IBRAHIMAJ me urtësinë e fjalës edukon mirë, bukur, dobishëm dhe me shpirt të (Mbesa e Mersin Karefil Abazit, vajza e vajzës, Shqiponjës) zjarrtë te brezat dashurinë e pastër ndaj vendlindjes dhe trevave të Me motivacionin: Labërisë”. “Emri i kësaj vajze të re është i 3. Fejzo Sali RROKAJ njohur në shkallë kombëtare për interpretimet e ëmbla dhe me perme motivacionin: formancë labëreshe jo vetëm nëpër Në thelb, duke i dorëzuar dekoratën skena e festivale. Rovena ëshë një e lartë të Labërisë, dr. Aqeri Llanaj model i mirë për brezin e ri që ta vlerësoi punën sistematike, të orga- duan më shumë vendlindjen apo nizuar dhe serioze të z. Fejzo Rro- vendorigjinën ë e dashur, Labërinë kaj, për sa qe në krye të Shoqatës e përbashkët. Në të gjitha takimet “Tërbaçi”, si dhe kontributin e tij e brezave që bëjnë shoqatat e fshapër gati 10 vjet në mësimdhënie trave të Labërisë në rrethin e Vlorës, në disa shkolla të qytetit të Vlorës, kur e kanë kërkuar, Rovena është duke theksuar: “Fejziu njihet si treguar e gatshme, e mirësjellshme veprimtar i shquar shoqëror, ndër dhe e respektuar dhe ka kënduar nismëtarët e krijimit të shoqatës me gjithë shpirt dhe me dashuri. “Tërbaçi” dhe për një kohë krye- Me atë buzëqeshjen e saj engjëltar i saj; me kontribute në hedhjen lore këngëtarja labe nga Vlora ka dritë për vlerat atdhetare e histori- fituar zemrat e moshatarëve dhe të ke të vendlindjes, si dhe për jetën rinisë, duke e ndezur atmosferën e veprimtarinë e personaliteteve të me zjarr atdhetar e artistik kudo shquara atdhetare të Tërbaçit e të ku ka kënduar aq bukur, aq me zonës, nëpërmjet studimeve e botielegancë e aq ëmbël, siç di ajo”. meve në shtypin lokal.

M

e plot ndërgjegje dua t’ju falënderoj për këtë pjesëmarrje të gjerë për nderimin në 100-vjetorin e hapjes së shkollës shqipe në fshatin tonë Tërbaç më 16 shtator 1913. Nderime dhe falënderim të veçantë për dy shoqatat atdhetare-kulturore të Labërisë dhe të fshatit Tërbaç për vlerësim të veçantë që kanë bërë për Zaim Hoxha, Fejzi Rrokaj dhe mua. Dhe unë ju premtoj se këtë nder që më bëtë do punojmë edhe më shumë për tu justifikuar plotësisht dhënien e këtyre dekoratave emocionuese. Hapja e shkollës shqipe 100 vjet më parë u bë nga patrioti mësues zemërzjarr Murat Tërbaçi (Miftari), është për historinë e fshatit tonë një eveniment ndriçues i rëndësishëm që renditet krahas ngjarjeve të tjera si festa e çlirimit edhe kjo e diturisë. Hapja e shkollës së parë është rezultante e punës dhe veprimtarisë së 10 mësuesve të Tërbaçit të periudhës së para çlirimit që para vitit 1924. Si godinë shkolle shërben shtëpia e fisit Rrokaj afër Bregut të Bragjine dhe vazhdoi në vite edhe në 8 shtëpi të tjera. Pra edhe si klasa shërbyen shtëpitë e fshatrave të tjerë që i jepnin me kënaqësi për shkollën, ashtu siç qenë edhe në vitet e para të pas çlirimit 1945-1948. Ky akt pasqyron vlera të spikatura të këtij populli dhe përbën në vetvete një histori suksesi, tregon një frymë të lartë patriotike të këtij fshati se përkrahu pa rezerva, me ndërgjegje e vullnet këmbëngulës idenë përparimtare të kohës për ti hapur rrugën shkollës shqipe dhe ky akt e veprim nuk ishte aq i lehtë se shprehte shpirt kombëtar dhe ishte një hap përpara i të gjithëve e për të gjithë dhe shprehte optimizëm e vendosmëri për dije. Tërbaçi me këtë akt të rrugës së dijes vërtetoi se ky fshat nuk është vetëm i pushkës, por edhe i kulturës (dijes) dhe me këtë veprim vërteton thënien se në Tërbaç “si pena e trimëria ndriçojnë të dyja”. Dhe koha i konsolidoi këto ide se shkolla është një medalje atdhetare me karakter kombëtar. Në këtë përvjetor të nderuar ne kujtojmë me respekt të kaluarën e shkollimit në fshatin tonë, rrugën që ka ecur dhe përpjekjet e 10 mësuesve të parë tërbaçiotë që në mes të terrorit e injorancës hapën shkollën dhe lanë emër të respektuar në historinë e fshatit të tyre, por edhe më gjerë. Ata bën gjithçka për të plotësuar boshllëkun e teksteve, të bazës materiale dhe të godinës së shkollës dhe nëpër-

mjet kësaj tymnaje dhe errësire ata nuk u ndalën edhe përpara territorit shtetëror që kërkonte për të penguar shkollimin. Këta mësues kapërcejnë dallgët e jetës dhe me këtë veprimtari të ndershme të tyre konsoliduan fisnikëri dhe virtyte më të mira njerëzore dhe shoqërore dhe kapërcimi i këtyre pengesave rrezatohet në këtë rrugë 100 vjeçare krenari e shpirt patriotik si dhe vlera të larta intelektuale. Hapja e shkollës në Tërbaç dhe në fshatrat e tjera të krahinës së Lumit të Vlorës ishte një gjëmim i frymës patriotike e fisnike dhe ky veprim shprehte qëndrim heroik të atyre viteve për rrugën e dijes nëpërmjet dijes. Mësuesi patriot Murat Tërbaçi etalon i mirësisë e tribun popullor, me bashkëpunëtorët e tij nuk u tërhoqën para vështirësive e pengesave të shumta që dilnin në rrugën e tyre për të mirën e popullit në fushën e shkollimit. 10 mësuesit ishin kuadro të kompletuar e me horizont, me qytetari dhe luftonin për të mirën e të gjithëve për të gjithë rrugën e qytetërimit masiv popullor. Me rastin e 100-vjetorit kur zhvillohet ky aktivitet me mjaft vlera unë ndjej kënaqësi që kjo datë u bë dhe u vendos krahas ngjarjeve të tjera të rëndësishme që ka ky fshat, moment dashamirës që ka rëndësinë e tij se tërbaçiotët fiksojnë ditën e dijes dhe do thonë, kemi edhe festën e shkollës. Urojmë festë krenarie të përvitshme në historinë e Tërbaçit.

Nga Fejzi RROKAJ, studiues, ish kryetar i shoqatës Kulturore Atdhetare “Tërbaçi” EMOCION NGA NDERIMI Kudo që shkoj, e kudo që vete Ty Tërbaç, të marr me vehte Ti më linde, ti më rrite Më shëtite nëpër vite Më dhe jetë dhe më dhe dritë Më dhe gjak nga gjaku yt. Ti Tërbaç na ke nderuar Kudo ku ne kemi qenë Dhe sa herë që na je dashë Ti emrin tënd na ke dhënë Po ta shihni që kam vdekur Dhe frymë as marr, as jap Ja merrni një kënge tërbaçe Dhe unë do të ngjallem prapë. Ju faleminderit të gjithëve!


Reportazh

ÇIKA E TËRBAÇIT NË KUADËR TË 100 VJETORIT TË SHKOLLËS HALIM XHELO TËRBAÇI

NA SHKRUAJNE MIQTE E TËRBAÇIT

-nga Sabina HOXHAJ-

Nga Eqerem Canaj Shkrimtar PËRKUJTESË DRITËRIMI

Tridhjetë e gjashtë shkronja Vetëm gjuha shqip i ka Secila një rreze drite Më e vjetra në Ballkan. Të gjithëve na gëzon zemra Kur era shqip nis na flet Zogjtë këndojnë këngën shqip Shqip dhe dallgët nëpër det. Lind fëmija dhe qan shqip Shqip dhe qumështi që e rrit Shqip e thotë dhe fjalën nënë Shqip emrin ia kanë vën. Shqip na flet shija e puthjes Ku rrënjët ka dashuria Shqip na flet dhe loti humbjes Aty ku ka rrënjët dhimbja. Shqip flasim edhe shkruajmë Por ne edhe mendojmë shqip Shqip veç shqip në çdo hap Shqip na flasin rruazat n’gjak. Shqip na rreh zemra përbrenda Shqip rrjedhin dhe lumenjtë Shqip edhe flaka e zjarrit Shqip dhe plaga kur na dhemb. Shqip ninullat e nënës Shqip dhe rrezet e hënës Shqip edhe ëndrrat thura Shqipëri shqip të dua. Shqip janë rrënjët e mia Shqip që kur u mboll fara Shqip themeli të gjithë gjuhëve Shqipe moj të priftë e mbara. Shqip na rriti fjalë e nënës Shqip ia marrin labët këngës Shqip Kosovë e Çamëri Shqip e madhja Shqipëri.

Faqe 10

(Njëqind vjetori i shkollës së Tërbaçit)

D eti paskësh ndërruar shtrat në ato ditë fund dhjetori. Dallgëzimi paskësh përflakur Skelën e hyrë pak nga pak në pallatin “Riviera”, pronësi edhe e tërbaçiotit Flamur Çela: Qendra Tregtare “Riviera” Vlorë. Kështu mu dukën njerëzit, atë mëngjes dimri me diell, që ta kërkonte shpirti e ta dehte zemrën. Njerëz nga të gjitha moshat, por edhe nga e gjithë treva shqiptare. Qenë njoftuar, ndofta edhe në internet, se tërbaçiotët, ku e nga do qenë, më datën 21, do të festonin, në mënyrën më shëmbullore, njëqind vjetorin e çeljes së Shkollës së Parë Shqipe, në Tërbaçin e Labërisë, që: atje në Tërbaç, ku hedhin rrënjë Malet e Vetëtimës (Akrokeraunet) e tërbaçiotët e të tëra kohërave i presin vetëtimat në kraharor, më vjeshtën e 1913 - s, çelën të parën shkollë, në shqip, atje ku tash e ndërmote, siç thonë, pula ha stërrall, njerëzit bëhen fajkoj e petrita, të tillë, pse sytë i kanë te dielli, këmbët mbështetur fort, në rrënjë, domethënë në monopatet gurë e shkëmb, kraharorin ua pushtojnë erërat që flladitin kah Shushica. Ndaj, thonë, janë e bëhen njerëz të zgjuar, ndaj, sjellin në kujtesë bëmatarë të pashoq, si: Lulo Habaz Mehmeti … “anija që çanë detin” …, “Hysni Kapo sypetrit, gjermanëve në gjuhë u flit”, Halim Xhelo - ideologu revolucionar …, gjer fëmijët e vegjël tërbaçiotë, të veshur me kostumin lab - karakteristik, të cilët u ngjasojnë një tufe pëllumbash që shkëputen majë maleve e davariten përmbi Shushicën valëzjarrtë, Lumi i Vlorës i thotë populli. Këta lloje pëllumbash kanë zbritur në qytet e, me këngët e tyre labe, këndojnë të kaluarën dhe të tashmen, ata, me zërat e bukur të zogjve i këndojnë njeriut, heroizmit, jetës, shoqërisë njerëzore në rrugën e ndryshimit e të përparimit … Dhe e kremtojnë, këtu, në Qytetin e Pavarësisë, në thelbin e modernitetit. Sepse, ah, Festa e 100 vjetorit të shkollës së tyre, nuk është e tyrja vetëm, por edhe e Vlorës, e Shqipërisë. Këtë fakt e përmbush ardhja e grupeve nga Tirana; Dr. Selim Beqiri e Hamdi Cane me Ali Bajramin …, nga Durrësi poetesha Flora Gjondeda …, nga Elbasani, Myzeqeja … Po edhe emigrantë të moshuar, si Iliaz Habazaj, me fëmijë, nga Italia, të tjerë e të tjerë. Pa llogaritur vlonjatët, me përfaqësues të tëra shoqatave të

Labërisë … Kjo pjesëmarrje e beftë të bind e tundon mendimin se Vlora atë 21 - ësh dhjetorjan 2013, është Tërbaçi e Tërbaçi ishte Vlorë, pra kjo - ky festim modern do të bëhej në Skelë, buzë detit valëkaltër, dallgët e të cilit mu pasqyruan në hollin e “Rivierës”, dyndje njerëzish në argëtim e të mbytur në detin e kujtimeve. Kapiteni lufton me dallgët, t`i pushtojë e ta drejtojë anijen në breg, ta ankorojë atë në një shkëmb të Akrokerauneve: është moderator i veprimtarisë, poeti Albert Habazaj që, me zërin e tij timbrian vendos qetësinë përmbi zhurmërinë e zakontë e në atë fillim beteje pëshpërima shumëzërëshe, i ngjason zbaticës përmbi rërë. Alberti inspiron përshëndetjen e mirëseardhjes, për të vazhduar programin pasues. Fenerët, anës detit blu, shenjojnë drejtimin e anijes, pasqyrojnë dritë mbi terr: janë televizionet. Lokale e qendrore, po se po, janë ngritur përmbi zhalionë, kamerat e të cilëve përthithin gjithçka: deti, dashuri, kujtime, mbresa …, ka derdhur perlat përmbi rërë … Si mund t`i shpëtojnë kamerave të “TV 6+1 Vlora”?! Kur çdo gjë është e bukur, gjer në shkallën e madhërisë s`ka se si t`i mbetet mjegullnajës. Se, 100 vjet plot, mjegullnaja është endur brigjeve pa kufi: ka ngjizur, në barkun mjegullor gjak e djersë e stërmund për ditë të bardha …, këto çka tërbaçiotët shijojnë sot, në 21 - shin e njëqind të së çeljes së parë të shkollës shqip, shkollës që ka dritëruar brezash pa kufi. Këto kontribute, të cilat përbëjnë thelbin e historisë kombëtare për liri, demokraci e përparim, i thonë lektorët, në kumtesat e shkurtra, si: Prof. Dr. Bardhosh Gaçe “Lëvizja kombëtare në Tërbaç dhe mësuesit shëtitës”, Dr. Selim Beqiri me “Çelja e shkollës së parë shqipe në Tërbaç dhe kontributi i saj në arsimin kombëtar”, Dr. Leka Skëndaj “Shkolla e Tërbaçit - vatër e intelektualëve dhe atdhetarëve të zjarrtë” … Kumtesat përmendnin emra, spikatnin ngjarje, figura, jepnin panorama e freskonin kujtesën e brezave, ndofta me pikësynimin e brezit të tretë, për të fiksuar ca më mirë, çkangjasat që kanë befasuar nër kohët e zhytura në mjegullnajë, në erë, borë e breshër, tashmë, të mbeteshin kuinta në hapësirat ndërgjegjësore të brezit stafetmbajtës për të përçuar përdrejt ardhmërisë mesazhe edhe më të fuqishme: lumturimin e jetës së njeriut, në përgjithësi e vazhdimisht. Kjo kuptohet mirëfilli, edhe pa analiza e konkluzione, pse: në vitet 70 - të, mësuesit virtyozë të asaj kohe, si Rexhep Habazaj, Mejdi Skëndaj, Shezai e SiIurian Habazaj e tjerë, krahas mësimit bënin edhe kulturën kulturë që shënonte hapa cilësorë për kohën e paskohën. P. s. Me inisiativën e tyre, si një kërkesë kualite e kohës, ringritën grupin folklorik të fshatit. Poeti popullor, mësuesi Kujtim Mici thurte tekste këngësh labe që konkuronte në Festivalin Kombëtar të Gjirokastrës, virtyozi Rexhep Habazaj qe kthesi i pazvendësueshëm

në grup; thonë, i ngjante shpellës së Somait, apo shpellës së Bilbilenjve, si i thonë ndryshe, gryka e të cilës frynte e shfrynte nër tufane e shqotë, mësuesi i gjuhës Zaim Hoxha korrte sukses në fushën e gjuhësisë në aksionin kombëtar të mbledhjes se fjalëve të rralla, të tjerë e të tjerë, kontribute cilësore nër rrugët e shtruara me kalldrem, rrugë nëpër të cilët udhëtojnë brezat. Dhe ata, padiskutim sot e kësaj dite mbushin hapësirat e mëzgallat e këtij holli stërmadh, mbushin me fjalë, këngë, gaz, mbresa, puthje, përqafime: deti i dashurisë është aty, i kaltër, i thellë, i pa anë; ai të rrëmben në gjirin e tij, të shtrëngon, të tundon, të lumturon. Ndofta, qe moment organizativ që shënon kulmin, kur e kur, në ballinën me flamurë, dalin një pas një tre të dalluarit tërbaçiotë, të cilët dekorohen “Mirënjohja e Labërisë”: mësuesit Zaim Hoxha e Tofik Deda, si dhe veprimtari Fejzo Rrokaj. Mandej, në tavernë zbret mjeshtri Jani Gjergji me ansamblin e valleve të fëmijëve të Qendrës Kulturore “Aulona” … Befasia bën të të sjellin parasysh Zanat, zbritur nga majëmalet e Vetëtimës. Gjithsecili kafshon buzë, aparaturat fotografojnë pa pushim mrekullinë e çasteve… Syrja Hodo, këngëtari i grupit folklorik të fshatit, ka përgatitur grupin folklorik të fëmijëve: Endri Hodo, djali i tij, marrësi i devotë, orvatet të konkurojë. Tërbaçiotët dinë të ecin gjithnjë përpara. Dhe, ky sens, është veç virtyt. Atëherë, vetëm atëherë më trokitën në kujtesë, këtu e 40 vite shkuar, vargjet e një vjershe të gjatë, kushtuar Halim Xhelos: “Labi i vogël” … “Vargan malesh, qepalla ngritur/ përreth qendrojnë/ në grykën e lashtë të luginës së kuqe, je lartësuar në piedestal/ dhe sqepat e bilbilave këngën tënde thonë/ çdo lastar i ri zgjatet te dora jote/ ngjitet përmbi mal” … (botim Rev. “Nentori”, 1976) Bilbilat e Maleve të Vetëtimës këndonin melodinë që të drithëronte. Shushica buzëqeshte. Deti i dashurisë kishte nderë veladonin dehës. Dhe unë mendoja se aty ishin të gjithë: edhe Lulo Habaz Mehmeti, Hysni Kapoja, Halimi, Muço Delo, Gani Habazi, edhe Miro Tërbaçi, mendoj se edhe mësuesi Rexhep Habazaj rënë pranë të birit, ka larguar tufën e manushaqeve, rrëzë pllakës së gurtë, ka ngritur kokën të dëgjojë bilbilat e Çikës e, asisoj, të marrë pjesë në festimin e 100 vjetorit të shkollës shqipe në Tërbaç. Dhe, po aq, jam i bindur se shkrimtari, përkthyesi e kritiku Hamdi Çanaj përgatit librin e serisë “Flas”, siç jam i bindur se poetesha nga Durrësi Flora Gjondeda, do ta pasurojë vëllimin poetik me mbresa nga kjo veprimtari. Dhe se Albert Habazi do të përcjellë shumëçka të këtij takimi, përdrejt Amerikës së largë, se “Diellit” i bëjnë mirë rreze dielli nga Labëria. Erjalda Skëndaj dhe Ermal Sika të TV 6+1, fiksojnë momente interesante për t`ua transmetuar qytetarëve. Gjë e bukur, kjo përkujtesë dritërimi.


OPINION

Faqe 11

FRAGMENT NGA MESAZHI I SPONSORIT FLAMUR ÇELAJ PËR ERMAL HAXHIAJ, I CILI REALIZOI FORMATIN ELEKTRONIK TË GAZETËS “ÇIKA E TËRBAÇIT”, GUSHT 2013: Tërbaçi.com Përshëndetje ERMAL, … Tashmë na duhet ndihma juaj për ta konvertuar në format elektronik, pra si gazetë elektronike por që është më e kontrolluar dhe e kufizuar në informacionin që jep, pasi objekti i saj është sipas shoqatës (atdhetare - kulturore). Personalisht mendoj se përfshirja jonë është e domosdoshme, për të mbajtur të fortë në memorjet tona të bashkëfshatarve tanë prejardhjen e origjinës tone, me të cilën edhe krenohemi në fund të fundit. Në ky nuk është fundi por fillimi, sepse ambicjet tona për zhvillim duhet të kenë një krahë njerëzor, mbi të cilin duhet të mbështeten! Ashtu siç Izraelitët nuk e konsiderojnë veten thjeshtë shtet por edhe fis, edhe ne na lind e drejta që të identifikohemi

me

mbiemrin

Tërbaç (përveç mbiemrave personal që kemi), e kanë bërë Tropojanët, Skrapallinjtë dhe i panë hajrin, përse jo ne?! Nejse të kthehemi në temën e gazetës, besojmë se ti mund ta prodhosh formatin elektronik e që mund e që mund të jetë i aksesueshëm nga të gjithë të interesuarit.

Të fala të gjithve... Muli!

ÇIKA E TËRBAÇIT

NJË VENDBANIM I VJETËRQË MERITON VËMENDJE, STUDIME DHE GËRMIME* Nga Eduard DEMO, Bardhosh SHKURTI

rrënojat e një ndërtese e cila të jep përshtypjen e një tempulli.po aty ndodhen disa varre të vjetër ndërtuar me pllaka të mëdha guri atë veprimtarive të bëra si të butë, shtufi. Mendohet të jenë Shoqatë “Oriku” për mbrojtjen varre Ilire. dhe ruajtjen e Trashëgimisë sonë Kulturore në fshatin Tërbaç kemi Faqia e malit mbi qafën e rrotorit ka hasur gjurmë të vjetra vendbani- mure të vjetër pa llaç që formojnë mi. Të gjitha vëndbanimet e vjetra disa taraca. E gjitha kjo sipërfaqe e kanë një histori të trashëguar brez ka qënë e pyllëzuar me pemë Lisi, pas brezi, por veç historisë, ka dhe por është djegur së bashku me gjurmë të cilat koha i ruan me fa- një pjesë të pyllit të Kathes ,pyll i natizëm si dëshmi.Vëmëndjen më shenjtë mbi fshatin Tërbaç, sipas të madhe nga ekspeditat e kryera trgimeve të banorëve të vëndit. nga ne e tërhoqi venbanimi i lashtë në malin e Shëngjergjit në fshatin Poshtë burimit të Noftisës, afërsisht 200 – 250 m në vijë ajrore ndodhen Tërbaç. muret e rrëzuar të një kishe të cilët Në faqen jugore të malit kemi një banorët e quajnë Kisha e Shiroke. shkëmb shum të thepisur, me një Shirokët janë një fis në Tërbaç. Kilartësi 50 - 60 m e për këtë faqe sha ka një sipërfaqe të brëndëshme shkëmbi është ndërtuar një mur 9.80x4.30m, me gjërësi të mureve guri me llaç e gëlqere.Ky mur fil- 60 cm.Eshtë e rrethuar me pemë të lon mbas katër shkallëve të gdhën- larta dru Përralli, e për besytni vëndura në shkëmb,ka një lartësi reth dalinjtë nuk e presin sepse ndjell 10 m .Nga forma e ndërtimit të fatkeqsi,pra sipas tyre janë drure të bind se ky mur ka shërbyer si mur shenjtë.Nga banorët është mbajtur shkallësh për të shkuar në maj të si vend i mire, pelegrinazhi ,duke tij. e shënjtëruar sips mënyrës së tyre. Mbi fshatin Tërbaç ndodhet një Ky mur quhet Kalaja e Teutës. Nga pyll shekullor në të cilin nuk është gojdhënat mësojmë se në këtë vend vën asnjëher sëpatë.Edhe ushtrit ka ardhur mbretëresha e Adrianëve e huaja gjat pushtimeve, shkonin Teuta. Ka fjetur dy net dhe është për të prer dru në këtë pyll por larguar nga rruga e cila erdhi për në largoheshin shpejt sepse pësoni portin e qytetit Orik dhe ka kaluar fatkeqësi.Shum afër pyllit gjëndet ne Itali. Kalaja e Teutës në grykën një shpellë e cila sipas banorëve e të Shëngjergjit,vëzhguar me sy quhet shpella e Lubisë. të lire dhe mbi sipërfaqe, pa bërë gërmime apo sondazhe,ruan vetëm Në një vështrim sipërfaqsor të emrin, shum pak histori dhe asnjë shpatit të malit nga ana e gjurmë të fortesës apo kalasë. Lindjes së ndodhjes së shkëmbit është mbushur me mbetje muresh Në fund të shkëmbit kemi një butë regullt ,ndërtuar me llaç gëlqere rim uji shum të freskët,me prurje të si dhe në masë të madhe ndodhen pandryshueshme në të katër stinët edhe qeramikë e vjetër,gjë e cila e vitit..Burimi ka dy dalje pranë na tregon se kemi të bëjmë me një njëra tjetrës të cilat bashkohen dy vëndbanim të hershëm. metra më poshtë në një depot ë vogël të hapur, ndërtuar me mur Në fund të këtij shpatmali kemi guri dhe llaç gëlqereje. Burimi lumin e “Kaurit “ {të Selajve} i quhet burimi i Noftisës, një emër cili është i veçntë nga lumenjtë e domethënës kuptimin e të cilit e tjerë sepse buron në Perëndim dhe kemi kërkuar edhe në fjalorët e derdhet në lindje.lumi furnizohet Greqishtes së vjetër dhe të Latini- me ujë nga burimet e shumta të shtes por nuk e kemi gjetur. Fjala shpatit të malit.Lumi i Kaurrit Noftis duhet të jet e vjetër {Pel- dikur quhej Lumi i Selajve, kur lazge} dhe duhet të ket kuptimin Turqit pushtuan gjith Arbërinë si e fjalës që përdoret sot Vaftis. Ky kudo gjetkë ata imponuan popullin burim rrjedh ujë të bekuar. për ndrimin e fesë. Banorët të cilët nuk pranonin të ndronin fenë nga Në majën e shkëmbit ndodhet një Kristiane në Islame i vriste dhe i shesh me bukuri natyrore të rrallë hidhte në kanionet e thella të kedhe nga vëndasit quhet qafa e tij lumi.E nga ajo kohë e deri sot Rrotorit. Në këtë shesh ndodhen lumi u quajt Lumi i Kaurrit. Disa

Gj

burime si Gurra e Somait, burimi i Lubisë të cilët koh më pare kan qënë të bollshë jan tharë dhe u kan mbetur vetëm emrat. Kufi me vëndbanimin e vjetër për të cilin kemi vëzhguar, nga ana lindore ndodhet një pllajë e cila quhet Vija e Sele Autorë të antikitetit tek të cilët kemi shrytëzuar të dhënat e tyre shkruajnë: Askilli shkruan - ,,,,, tempulli i Dodonës ndodhej në një majë mali. Eustathi thotë - …….. lumi Dodo nose lumi i Selajve kalon pran kësaj faltoreje. Homeri shkruan -…. O Zeus mbret Dodonas e Pellazgjik,që banon lerg Që kujdesesh për dodonën dimërkeqe ,ku përreth jan Selët… Straboni thotë - ….. nuk i quajnë Helë ,por Selë ata që banojnë rreth faltores…. Plutarku thotë - ……fiset që banonin reth Dodonës ishin Selët ,Eninët,Perebët dhe Athamanët… Poshtë këtij vëndbanimi në afërsi të lumit të Kaurrit ndodhet një fushë me sipërfaqe afër 0.5 ha.Në qëndër të saj gjëndet një shkëmb i madh i cili quhet Guri i Pazarit.Nga gojdhënat mësojm se këtu ka qënë vend tregu për të gjith krahinën e Lumit të Vlorës.Po këtu vinin edhe nga Oriku,Tragjasi i Vjetër ,Dukati nëpërmjet qafës së Shëngjergjit. Sigurisht do të ket patur emër tjetër sepse fjala e huazuar “ Pazar “ është shum e re. Në këtë territor kemi shum emra të vjetër malesh, pllajash dhe burimesh të cilat nuk janë shpjeguar deri më sot nga gjuhëtarët apo historianët, siç janë: Paros, Noftisa, Picuridhe, Luqit, Grabje, Somat, Kathes, Lujt, Pasko, Gume, Rrashqe, Dybenisht, Rrakuçe, Kanxhel, Gjergan etj. Në ekspeditat e ardhshme do të kërkojmë më shum të dhëna në arkiva dhe në bashkëpunimet me historianët si Novruz Barjamaj dhe akeologun Ilia Cano do të sjellim më shum informacion e të dhëna faktike burimore apo arkivore. *) Jo gjithmonë opinionet përfaqësojnë mendimin e redaksisë.


ÇIKA E TËRBAÇIT ARSHI IMER BEQIRAJ

Nj

ë ngjaje e hidhur, një veprim i guximshëm e burrëror, një zgjidhje e shpejtë dhe e mençur i rënduan dhe i vuajti tërë jetës, por e bën të hynte dhe të mbetet në historinë e Tërbaçit.

Një fjalë e urtë thotë: “Edhe një gurë i vogël, ndodh që kthen gjithë rrjedhën e lumit”. Personazhi ynë në këtë shkrim është Arshi Imer Beqiraj, një gur jo i vogël që ktheu rrjedhën e ngjarjeve për Tërbaçin. Për të gjithë ata që kanë jetuar e luftuar në ato vite, por edhe për gjithë të tjerët që e njohin mirë historinë e Tërbaçit dhe pjesëmarrjen e tij në Luftën Antifashiste Nacionalçlirimtare, historia që do të tregojmë është e njohur, por e folur shpesh nën zë. Ndodhi një ngjarje, u krye një veprim dhe u mor një vendim. Veprimi u pëlqye nga të gjithë, por duke folur nën zë, u miratua nga të gjithë, por në heshtje e duke folur prapë nën zë. U ndien dhe ndihen krenar për njeriun që sakrifikoi veten për të shpëtuar të tjerët, që mori mbi vete zemërim e vdekje për të shmangur vëllavrasjen e për tu dhënë ngjarjeve të mëvonshme rrjedhën që e bën Tërbaçin një nga llogoret e pamposhtura në luftën për çlirimin e vendit e ndërtimin e tij, e bën atë që ne, edhe sot e kësaj dite, por edhe brezat që do të vijnë, do ta mbajnë kokën lart, do të ndodhen krenar dhe do të jenë mirënjohës për atë që bënë të parët tanë. Pohojmë, duke i qëndruar besnik të vërtetës, se kjo ngjarje asnjëherë nuk u diskutua hapur, nuk u analizua dhe nuk u evidentuan vlerat madhore, burrërore, dinjitoze e patriotike të atij që Hysni Kapo në një nga bisedat me tërbeçët ka thënë: “Hysen Çino ishte trim i trimave, kurse

Faqe 12

PERSONAZH ishte krijuar një gjendje pasigurie e çrregullimi”. (Rruga luftarake e Brigadës së V Sulmuese, fq. 33, Tiranë 1968) Për ti dhënë fund kësaj gjendjeje, gjermano-ballistët përgatitën dhe nisën operacionin luftarak në luginën e Mesaplikut (26 janar-25 shkurt 1944). Më 22 janar 1944, Shtabi i Brigadës V lëshoi një urdhër ku pasqyrohej vendimi luftarak (shih po aty faqe 51-52). Forcat partizane, për të shmangur luftën frontale, u tërhoqën faktikisht duke shkëputur momentalisht kontaktin me armikun. Gjermano-ballistët u përpoqën ta shfrytëzonin këtë situatë duke bërë diversion dhe përhapur parrulla se gjoja ushtria partizane u shpartallua e gjithçka mori fund. Në vorbullën e kësaj propagande ra edhe një bashkëfshatari ynë. Për të sqaruar situatën e ndëshkuar gabimtarin erdhën në Tërbaç Hysni Kapo, Manush Myftiu, Hajdar Aranitasi, Hysen Çino, Maman Saliu etj., mblodhën në Fëng të Leke fshatin, shumica e të cilëve ishin të armatosur. Në kohën që po fliste për këtë situatë Hysni Kapo vjen Hysen Çino duke sjellë të arrestuar e me pranga në dorë H.A. Fisi i H.A por edhe shumë bashkëfshatarë ngrihen në këmbë të revoltuar

shoqërohej e ruhej nga Koçi Ramadani). Arshiu tregon: “Kur u ndamë-i them Hysniut: -Si do t’ia bëjmë H.....? Hysniu ngriti duart lart më shikoi në sy...dhe u largua në çast. Jap urdhër dhe nisemi për në Vranisht. Binte shi me gjyma. Me vete kishim edhe partizanë të sëmurë e të plagosur. Strehohemi në shtëpinë e Kamber Aredinit në Vranisht për të kaluar natën. Caktoj rojet dhe vendrojat, duke lënë pjesën prapa shtëpisë, ku ishte dhe një dritare e vogël, të pambuluar. Fshehtazi i zgjidh prangat H dhe e udhëzova si do të vepronte gjatë arratisjes. Pa u gdhirë, një partizan i plagosur kërkon ndihmë. Ngrihemi, ndezim zjarrin për ngrohje e ndriçim. Sa u dritësua dhoma u vu re arratisja e H. do ta justifikoja ikjen e të arrestuarit me faktin se ishim shumë të lodhur e se na zuri gjumi, por kur pashë në tokë prangat, opingat dhe xhaketën e H. e kuptova se në vend të tij do të pushkatohesha unë. Gjeta rastin dhe fshehurazi u largova. Katër ditë qëndrova i fshehur në pyllin e Bushit deri sa mora lajmin se nuk falesha për atë që kisha bërë. Ika në Vlorë duke qëndruar i fshehur tek mulliri i Fallanajve në Drashovicë. Gjatë kësaj kohe më bënë thirrje e presione për tu bashkuar me Ballin, por nuk pranova në mënyrë kategorike. Në korrik 1944 u inkuadrova në radhët e Brigadës XII sulmuese dhe qëndrova deri në vitin 1946. Në vitin 1946 u dëno-

dhe bëjnë gati armët. Fshati u nda në dy pjesë dhe nga çasti në çast gjendja mund të dilte jashtë kontrollit. Ngrihet në këmbë Rustem Hyseni dhe i drejtohet nipit të tij Selam Abazit: “Selam, hiqi njerëzit e tu dhe ulni armët, nuk na falet të bëjmë gabime e të përçajmë fshatin”. Selami, burrë trim, por edhe i mençur e kupton gjendjen e jep urdhër: -Ulni armët dhe largohuni të gjithë nëpër shtëpi. Kohë lufte, situatat zinin njëra-tjetrën. Një korrier partizan lajmëron që Hysniu me shokë duhej të niseshin urgjent për në Vranisht, duke lënë që pjesa tjetër e partizanëve nën komandën e Arshiut, të niseshin pas tyre. (I arrestuari H.A. deri në këto çaste

va me tre vjet burg. Pas mbarimit të burgut kthehem në Tërbaç. Për arsye ekonomike largohem dhe vendosem në Selenicë ku punova si punëtor krahu në minierë deri sa dola në pension. Pas çlirimit ngjarjet rrodhën në shtratin e qetë të traditës së çmuar, të krijuar me përkushtim nga ata që bënë shumë e folën pak. Arshi Imeri hyri në luftë në moshën e pjekur, mbi 30 vjeç, me vetëdije e bindje të plotë për atë që po bënte dhe asnjëherë në jetën e tij nuk hoqi dorë nga këto bindje. Asnjëherë nuk u bë pishman për aktin që kreu me bindjen se nuk donte të vihej dorë mbi njeri në Tërbaç, nuk donte përçarjen vijon në fq. 13

nga Ali BARJAMI

Arshi Imeri, ishte burrë i burrave”. Kjo thënie vetëm sa miratoi unanimisht opinionin e krijuar për këtë njeri. Dhe vetëm kaq...asgjë s’u bë për të, veçse ato që thuheshin nën zë u artikuluan më hapur e me zë. Në këtë shkrim edhe pse do ta ritregojmë historinë, nuk kemi për qëllim të dëftojmë atë që dihet, por do të përpiqemi të theksojmë vlerat e vërteta të saj. ”Ka ngjarje,thotë Luani, djali i madh i Arshiut,-që duhen parë nga vlerat që mbartin, të zhveshura nga çdo paragjykim, inat apo mllef primitiv, dhe të dalin mbi çdo lloj ideologjie, disipline, terrori a pragmatizmi. Historia e babait tim është një nga momentet më të nxehta, ndodhur në një situatë kyçe, shumë të vështirë, shumë komplekse, dramatike dhe me dimensione të paparashikueshme. E parë sot me qetësi, jashtë çdo tabuje, them me gojën plot, se veprimi i tij ndihmoi Tërbaçin të marrë drejtimin dhe pamjen e lavdishme që njohim dhe mburremi sot. Për këtë ndihem krenar. Ndihem borxhli ndaj babait tim, ndaj dua të flas hapur siç ma do zemra e siç m’i ka treguar ai ato që ndodhën atë ditë dimri të vitit 1944. Kam një peng në shpirtin tim e dua ta ndaj me të tjerët me respekt e dashuri dhe të ndihem i qetë para imazhit të babait tim. Trajtimi i kësaj historie që të intrigon, ka qenë sa e vështirë (për arsyet që ne tërbeçët i dimë) aq edhe e thjeshtë po të gjykosh me mëndje të kthjellët sepse vlerat kanë vlerë kur një ngjarje analizohet me vërtetësi, në kohën, kushtet dhe vendin kur ka ndodhur, jashtë çdo subjektivizmi”. Faqe të tëra janë shkruar për heroizmat e bijve e bijave të Tërbaçit, të rënë e të gjallë, pjesëmarrës në luftë dhe akoma jemi borxhlinj për t’i kujtuar e nderuar për atë që bënë, por nuk kemi folur e shkruar sa e si duhet për vlerat që kanë krijuar me kohë njerëzit tanë. Një vlerë e spikatur për ne tërbeçët ka qenë dhe mbetet uniteti. Si është krijuar kjo vlerë e si duhet ruajtur në kushtet e sotme, mbetet për tu studiuar. Më e lehta që mund të bëjmë është t’i evidentojmë, përshkruajmë dhe propagandojmë vlerat tona. E parë në këtë prizëm mendojmë se akti i Arshi Imer Beqirit, përbën një vlerë. Po japim shkurtazi historinë e asaj që ndodhi, në shkurt 1944, të marrë nga goja e Arshi Imerit, incizuar nga Luani. Në fund të muajit nëntor 1943 gjermanët pranuan “se në Shqipëri


Faqe 13

PERSONAZH

vijon nga fq. 12

Nga

dhe vëllavrasjen e fshatit, se jeta e çdo fshatari ishte e shtrenjtë sa edhe e tija, besnik i parimit se “miku për mikun e merr në lule të ballit”. Arshiu e dinte mirë se me veprimin që po bënte do të merrte fund karriera e tij dhe se rrezikonte jetën. Me burrëri e karakter të fuqishëm zbatoi vendimin që kishte marrë, zbatoi atë që i thoshte zemra, ja donte shpirti, ja donte e mira e të gjithë fshatit. Tërë jetës së tij asnjëherë nuk e zuri në gojë, nuk u ankua dhe nuk shprehu as pakënaqësinë më të vogël. Stoik në qëndrim, stoik në sjellje, gjithçka e mori mbi vete, pa trazuar njeri. Por ka një paradoks...Qëndrimi i H.A. se ishte më tepër një qëndrim i pamatur, sesa armiqësor, brenda natyrës së tij të papërgjegjshme por i bërë në një moment fatal që desh i kushtoi jetën. Pas këtij momenti, H. s’pati pasoja, bile pati privilegje, kurse Arshiu e pësoi dhe vuajti tërë jetës e mbeti në harresë edhe nga bashkëfshatarët. E ai prapë nuk u ndie e nuk bëri zë. Vetëm në një moment u detyrua të fliste. Kishte mbaruar Luani shkollën e mesme me rezultate shumë të mira, por për arsye politike nuk i dhanë të drejtën e shkollës së lartë. Arshiu nisi një letër me dy rreshta: “Shoku Hysni, djali im e mbaroi shkollën e mesme, por si japin të drejtën për në shkollën e lartë, për problemet që di ti”. Të fala Arshi Imeri. Nënteksti ishte i qartë: Mirë unë, po ç’punë e çfarë faji kanë bërë fëmijët e mi kur s’kishin lindur akoma? Luani e mori bursën. Kam bindjen se e kuptoni dhe merret vesh qëllimi. Ky shkrim ndoshta do të japi shkas edhe për një rubrikë në gazetën tonë me titull: “Të njohim vlerat tona”. Jo pak bij e bija të Tërbaçit kanë botuar e botojnë libra, janë të aftë e dinë të shkruajnë. Pa ndonjë kriter po përmend: Ali Xhaka, Selim Beqiri, Idajet Hoxha, Hamdi Çanaj, Natasha Lushaj, Flora Gjondeda, Kujtim Mici, Tofik Deda, Bardhosh Gaçe, Fejzi Rrokaj, Lekë Skëndaj, Albert Abazi, Novruz Habileka, Sotir Goxhaj etj. Është detyrë e redaksisë së gazetës të kërkojë ndihmën dhe penën e e tyre, por edhe një kujdesje e këtyre të fundit për të mbajtur lidhje me redaksinë e gazetës sonë. Në përfundim,për ata që nuk e kanë njohur po japim portretin e Arshi Imerit. Trup mesatar, por i pashëm, serioz dhe hijerëndë, i gojës dhe imponues në bisedë. Me karakter të fortë, cilësi e virtyte të larta morale. Patriot i shquar dhe luftëtar trim. Njeri i formuar me ide e bindje të palëkundura, me autoritet e personalitet që e dallonin nga të tjerët. I aftë për të marrë përgjegjësi mbi vete, punëtor i ndershëm dhe prind shembullor. Model i njeriut të mirë.

ÇIKA E TËRBAÇIT

komunikimi elektronik me Fatos Arshi Beqirin, Athinë - Vlorë - Athinë,

INCIDENTI I 1944 DHE ”DEEP THROAT” “..Liria dhe perparimi nuk kane lindur nga heshtja!..” (H.Clinton) Nga Fatos BEQIRI “..Asnje ..(!)..nuk eshte i garantuar per asnje çast kundrejt te tjereve, ne lidhje me mevetesine e tij apo per pasurine e tij. Vullneti per te vene nen zgjedhe njeri-tjetrin apo per t’i kufizuar ekzistencen eshte ne çdo kohe aty; dhe armatosja per t’u mbrojtur, e cila e ben paqen shpesh me ndrydhese dhe me shkaterruese per mireqenien e brendshme se sa vete lufta nuk mund te dobesohet kurre..!”. (E.Kant)

Ne Terbac dy jane ngjarjet me kulmore qe tregojne misherimin ne shkallen me te larte te unitetit brenda fshatit,tradite kjo e mbartur qysh heret nga te paret e tyre dhe e fisnikeruar nga edukata familjarefisnore breze pas brezi dhe keshtu do te vazhdoj gjithmone ,thjeshte nje fenomen tipik ‘Terbaciot’ i pathyeshem dhe i pa shembullt ne te gjithe Laberin,i rralle ne shqiperi qe gjitheandej do te pagezohej ne heshtje me emertimin ‘Klani i Terbacit’. E para ka te bej me ngjarjen ne ditet e para te prillit 1943 ne Terbac,ku Hysni Kapo realizoi konsensusin me te rendesishem politik me organizatorin me inflyence te lumit te Vlores ,Vehbi Hoxha,mbas nje nate te gjate dhe te lodheshme diskutimi,koke me koke ne shtepine e prinderve te V.Hoxhes.Aritja e ketij konsensusi percaktoi pa diskutim karieren dhe fitoren e sigurte te PKSH ,ndaj fraksionit te lindur ne gjirin e saj,jo vetem ne Vlore por ne te gjithe Shqiperine.Kjo ngjarje dihet dhe eshte e shkruar edhe nga historianet .E dyta eshte incidenti Shkurtit 1944.Per kete te dyten nuk eshte shkruar asnje gje .Pavarsisht se kane kaluar shume vite ,ate ngjarje nuk e ka geryer erozioni i kohes. Perkundrazi nga lartesia e ketyre 70 vjeteve ajo duket me e madherishme per nga forca e masazhit qe jep per brezat e rinj.Nje ngjarje e haruar,e denuar me heshtje dhe sot ajo kthehet pas kaq dekadash si nje nga stolite me te bukura te ketij fshati virtuoz.Ajo e nderon Terbacin e fisnikeron krenarine tone per te paret tane qe ka pershkruar aq bukur dhe me realizem Doct. Selim Beqiri ne librin e tij “Trashgimia” nen devizen e nje kushtrimi luftarak te pavdekshem terbaciot : ‘Mblidhuni Terbaciot ku jini! / Se neser lufte e kini!....” Shkurte 1944! Mbas inagurimit te brigades se V-te ne Bramyshnje te Terbacit,ne zjarin e operacionit te dimrit( Qellimi final i forcave gjermane ishte asgjesimi i Luftes Nacionalçlirimtare ne zonat e levizjes dhe ketu nuk perjashtohej roli i di-

versionit te brendshëm dhe propoganda armiqesore,..) ne Terbac ndodhi nje incident politik.Ishte koha kur per arsye taktike ,Brigada e V-te ,mori urdherin per t’u shperndare ne formacione te vogla luftarake me qellim shmangien e nje konfrontimi frontal me forcat ushtarake Gjermane.Ne popull u perhap lajmi se formacionet ushtarake te brigades se V-te nuk ekzistojne me.Komisari politik i Brigades ,Hysni Kapo jetonte ditet me te veshtira politike qysh prej Majit 1943 te luftes me kundershtaret politk Pal Terova dhe Sadik Premte.Edhe ne Terbac u duken shenjat e para te pesimizmit... Lajmet ishin nga me te ndryshmet qe perhapeshin si : “Partizanet u munden!”..”Brigada e V-te nuk ekziston me!!”..”Hysni Kapua ka tradhetuar..!” ect! ect .Ne kete klime kaq te tensionuar dikush,...”” Deep Throat.(!).. raporton se nje bashkefshatar dhe fis i Komisarit Politik ,Hysni Kapo ,eshte nje prej atyre viktimave qe perhap thashetheme kunder Luftes Nacionalclirimtare.Akuzohej drejteperdrejte H.A. Edhe sote eshte konspirative ”Deep Throat” dhe qelllimi i tij. Jepet urdheri per arestimin e H.A. dhe menjehere ekzekutohet urdheri i arestit nepermjet skuadres qe drejtohej nga komandanti Hysen Cino.Ishte nje moment shume kritk per fashatin e Terbacit. I arestuari ridhte nga nje familje me repuatacion te madhe politk dhe me tradita te shqura patriotike! Hysni Kapo ,perjetonte momente te veshtira politike! C’do dite te gjitha veprimet politike ,raportoheshin direkt nga Manush Myftiu ne qender(Komiteti Qendror .) Terbaci ne pergjithesi dhe Abazajt ne vecanti u ngriten fuqishem per kundershtimin e arestimit te H. A. dhe ishin gati edhe per konfrontim te armatosur me formacionin luftarak te drejtuar nga Hysen Cino.Momenti me kulmor i revoltimit ishte xhesti i H.Cinos ,kure ne sy te te gjithe Terbacioteve ,kapi nga robat ne gjoks H.A. dhe e perplasi ne shkure duke thene me revolt: “..po ata qe u vrane ne Vranisht.c’fare ishin???..”Eshte per te theksuar forte,se ky veprim i preku shume ne seder Terbaciotet. Vetem nderhyrja e guximshme e Selam Abazit (nen keshillen e plakut te urte Rustem Hysenit), eleminoi nje konfrontim te pergjakshem me pasoja te renda per fshatin .Situata e luftes ishte prezente dhe faza e dyte e operacionit gjerman te dimrit ishte ne zhvillim per asgjesimin e formacioneve luftarake partizane. Mbas eleminimit te konfrontimit te armatosur ,ekzistonte frika e nje ‘rjedhje’ ne

mase...drejte ‘zones se okupuar ’.....(kjo eshte e verteta !!)Arestimi i H.A. nuk mbaronte me kaq. Ai do te ekzekutohej !Vendimi ishte mare dhe zbatimi do te kryhej mbas mesit te nates..(nates se zeze se Shkurtit 1944!) Pikerisht ne kete situate,intuita politike e Hysni Kapos e zgjidhi kete ‘ngerc politik”. Ai dha urdher qe “..H.A. te kaloj nen komanden e Arshi Imerit..!”Ky urdher ..doublespeak..kishte kuptim per Komandantin e Kompanis se Sigurimit te Shtabit te Brigades se V-te ..Arshi Imerin! Komisari polik H.Kapo u largua nga Terbaci po ate dite per drejtimin e veprimeve luftarake te formacioneve partizane ne teren kudo qe ishin shperndare.Ne mbremjen e asaj nate te ftohte te Shkurtit 1944,i arestuari H.A.,u mor nen drejtimin Komndantit Arshi Imeri dhe u nisen drejte fshatit Vranisht.Ishte caktuar se do te ekzekutohej mbas mesit te nates,. sapo te fillonte rruga per ne Vranisht,do te vendoseshin te gjithe partizanet ne resht gjate marshimit.I parafundit ne reshte do te caktohej “i arestuari” dhe ne funde te reshtit ekzekutuesi i vendimt M .”Kasapi”..Pra ekzekutimi do te kryhej gjate ecjes ,mbas shpine dhe pa shume zhurem ....Gjate nates u ndalen ne konakun e K.A. per te kaluar disa ore.Ketu ne kete konak do te rinin edhe disa kuadro te rendesishem te Brigades: Manush Myftiu, Hajdar Aranitasi, Maman Saliu, Hysen Cino,...etj. Per te siguruar formacionin ushtarak partizan dhe kuadrot drejtues te saj,Komandanti Arshi Imeri mori masat e sigurimit dhe njekohesisht beri edhe planin sekret per lirimin nga gjendja e arestit te bashkefshatarit te tij . Vendosi rojet partizane ne vende te ndryshme,duke krijuar me zgjuarsi nje “koridor” pa roje..! Brenda konakut,pasi caktoi vendet per te gjithe,caktoi edhe vendin ku do te qendronte i “arestuari”, prane nje dritareje te vogel ,rreth 50 centimetra mbi bazen dyshemese ,jashte dritares ndodhej “koridori”.....!Kish kaluar ora 02:00 e nates ! Komandant Arshi Imeri,me qetesi dhe konspiracion te plote (pasi u binde edhe njehere per vendodhjen e sakte te rojeve jashte ),i hoqi prangat ne njeren dore te H.A. dhe i foli me ze te ulet ne vesh: “ Kujdes!,ngriu me qetesi dhe kalo dritaren dhe ik drejte,as majtas as djathtas !,,mos bej zhurem!..” Mbas pak minutash H.A. u ngrit ne qetesi dhe ne ersire te plot,kaloi dritaren dhe iku ne “koridorin” ..e rekomanduar.Kishte kaluar pak kohe nga ikja e te “arestuarit” kur krejt papritur nje partizan i plagovijon në fq. 14


ÇIKA E TËRBAÇIT vijon nga fq. 13 sur prishi qetesin dhe kerkoi ndihme. U ngriten edhe disa disa te tjere me radhe...Dikush pikasi mungesen e te “arestuarit” dhe tha ku eshte H.A.?? Atehere Manushi nxori nje leter nga canta dhe e ndezi per te ndricuar. Menjehere rane ne sy “Prangat italiane”me vidha te lena ne dysheme.Kjo beri qe dyshimet te drejtoheshin tek “dikushi”qe ka ndihmuar te “arestuarin”!! Filluan dyshimet dhe avash-avash u ngriten te gjithe partizanet dhe po flisnin me ze te larte:..”ka ikur H.A.!!!Ne kete kohe, nga hoda tjeter e konakut degjohet zeri i partizanit A.XH.,qe thote: “Pergjegjesine per aratisjen e H.A. e mban Arshi Imeri ,sepse ai e ka edhe mik (per lexuesin Terbaciot: Lab Beqiraj kishte fejuar vajzen e H.A. ).Kjo beri qe dyshimi te binte mbi Arshiun dhe menjehere ne ate pak ndricim qe ben me copat e letres u dallua se Manush Myftiu dha shenjen per arestimin ekomandantit te kompanis se sigurimit .Atehere komandanti Arshi Imeri(Ai ishte i armatosur me se miri ..) u thote ne menyre te prere dhe te vendosur: : “Asnje levizje!” Mbas ketij urdheri te prere ,hapi deren e konakut doli jashte ,u pershendet me rojet (te cilet nuk kishin kuptuar asnje gje se c’fare kishte ndodhur brenda! ) dhe u largua ne ersiren e thelle te asaj nate te Shkurtit 1944.... drejte nje sfide te re per jeten e tij..! Ai kaloi disa kohe ne ilegalitet ne Terbac .Lajmi per kete ngjarje u perhap me shpejtesi te nesermen ne te gjithe Terbacin .Gjakerat u qetesuan shume dhe kjo beri qe te frenohej edhe nje “rrjedhje per ne zonen e okupuar” ,....!Ky moment shume delikat per fshatin tone duhet te pasqyrohet nga historiografia terbaciote.Kaluan disa dite dhe erdhi nje urdher( nga drejtuesi i seksionit te sigurimit te brigades se peste qe kryente edhe rolin e perekurorit) H.Cako,ku kerkohej denimi me vdekje i A.Imerit dhe kudo qe te kapej te ekzekutohej. Mbas ketij urdheri u be me e veshtire qendrimi ne ilegalitet . Me vone nje grup Partizanesh me uredher te H.Cakos shkuan ne Asapetko (Gjorm ) dhe moren per gjithe naten ne kembe ,baban (Imer Aliun ) , vellain (Ali Imerin) dhe te gjithe bagetine dhe i cuan ne shtabin Ramices.Aty moren pjesen e gjese se gjalle qe i takonte Arshiut dhe njekohesisht ju behej presion te tregonin se ku ndodhej vellai i tyre.I detyruar nga rethanat e luftes A.Imeri mori vendimin se duhej te largohej nga fshati.Ne nje nate te ftohte te shkurtit 1944,ai kalon qafen e Shen Gjergjit (qe ruhej nga nje skuader partizanesh) me shume sakrifica dhe shkon ne Dukat dhe takon mikun e tij ,nacionalistin e shquar Maliq Koshena.Komandanti trim i Dukatit ja njihte vetite burerore Arshi Imerit ,si nje Terba-

PERSONAZH ciot trim dhe te ndershem ,me veti te larta ne brezin tij.M.Koshena e rekomandon per ne Vlore.Ai aty mori kontakte me shume nacionaliste.Ardhja e A. Imerit ne frontin e nacionalisteve te ndershem u prite mjafte mire,sepse ai ishte nga Terbaci dhe si nje kuader me inflyence ne Brigaden e V-te..Arshi Imeri ishte nje nacionalist dhe patriot ne shpirt dhe ne ide.Ai kete e kishte cfaqur qysh ne kontaktet e para me komunistet ne Mars-Prill 1942 ,ne takimin me drejtues te larte organizative si Pal Terova dhe Xhorxh Martini ne shtepine e kryeplakut Rustem Hyseni. Ishte koha kure behej organizimi ilegal i krahut te armatosur me te ashtuquajtur “ushtare te popullit” te PKSH.Gjate bisedes ai nuk pranoi qe te kontribonte dhe te merte pjese tek “ushtare te popullit” duke e motivuarar qendrimin e tij provizor per munges bindje per kete force te re qe po dilte ne arenen poitike te luftes se dyte boterore !Njekohesisht pyeti drejteperdrejte Akademikun Pal Terova : “A do te kete force tjeter ne Shqiperi pervec PKSH ???” Pali u pergjegj: “nuk e di ..! duke shikuar me dyshim nga Xh.Martin (qe ishte njeri me i besuar ne qender! ).Kjo pergjigje beri shume pershtypje dhe ngjalli nje alibi! PKSH kishte filluar organizimin e krahut te armatosur te saj neper fshatra dhe njesitet guerile neper qytete. Por te kethehemi tek veprimtaria ne Vlore ne frontin nacionalist “Balli Kombtar”.Pavarsisht se Ai kishte respekt per udheheqsit e shquar te nacionalizmit shqiptar ,qe nga Mid’hat Frasheri, Hysni Lepenica, Skender Muco, Qazim Koculi, Bego Gjonzeneli, Isuf Luzi, Kudret Kokoshi, Tahir Hoxha, Zako Mezini, Yzeir Ismaili, Maliq Koshena, Tasim Bonjaku, Rapo Meto etj, ai nuk munde te pajtohej me veprimet eksponentit te colaboracionizmit Vizhdan Risilia dhe nuk munde te zbatonte porosite dhe direktivat e tij provkuese per nje lufte civile. Ne nje moment te caktuar ,takoi njeriun e vet nga Terbaci ne Vlore, qe merej me rinine nacionaliste dhe i tha : “ duhet te ikesh nga Vlora sa me pare!,..ti je i ri dhe nuk duhet te perzihesh ,politika e Vizhdan Risilise eshte politike kriminale dhe perben nje fraksion te rezikshem per shkatrimin e frontit nacionalist te “Ballit Kombtar”. Veprimet e Risilis perbejne nje njolle turpi qe nuk kane asnje lidhje me idealin e vertet te BK....” Mbas largimit te (A..) nga Vlora ,nuk kaloi shume kohe dhe u largua edhe vete dhe u hodh ne ilegalitet (.perpara se ta arestonte V.Risilia).Bazen e pare e kaloi tek motra e vet ne Drashovice.Ishte ne nje gjendje politike,. i denuar ne te dy krahet. Vinin per ta arestuar edhe te derguarit e V.Risilis edhe nga Partia por nuk mundeshin dot. Thike me dy presa!.Kaloi kjo gje deri ne funde te muait Maj 1944,

kur mbas kongresit te Permetit,leshohet thirja e Qeverise se pare: “jane te falur te gjithe ata qe nuk kane kryer vepra kriminale! “. I dergon nje leter komandantit te vendit Muco Delo(kishte shume besim tek karakteri i Muco Delos) ku i kerkonte sinqerisht qendrimin e Qeveris Shqiptare ndaj tij.M.Delo i kerkon qe te shkoj ne Brataj dhe te takohet.Shkoi me besim te plote ne Brataj. Muco Delo e cakton qe te inkuadrohet ne Brigaden XIIte,sepse ajo ishte aty ne teren ne veprim.Ai nuk e dergoi ne brigaden e V-te sepse nuk donte qe Arshi Imerin ta vinte ne pozita te veshtira me rivalet e tij ushtarak...H.Cino.... etj. Shkoi ne brigaden e XII –te dhe u paraqit tek miku i tij i vjeter Refat Barjami.Komandant i Brigades R.Barjami,u gezua shume dhe menjehere e cakton me detyre komandant kompanie.Vazhdoi veprimtarine e tij deri ne fillim te veres te vitit 1946.Ne kete kohe ndodhej me forcat e brigades i instaluar ne qytetin e Sarandes kur nje dite te vecante u krye edhe nje parade ushtarake perpara te deleguarve te Qeverise Hysni Kapo dhe Kristo Themelko.Ai dha komanden ushtarake per kompanin e tij dhe filloi parakalimin shume afer Hysniut! Ishte nje pershtypje e vecante ne ato caste!!!! Nuk kaloi shume dhe mbas disa ditesh i vine urdheri i arestit dhe e dergojne ne burgun e Vlores.Ishte komandant i Burgut bashkefshatari i tij D.B. Kerkon takim por i refuzohet nga D.B.Pret ditet deri sa del ne gjyq ushtarak ne Korrik 1946 ,ku edhe denohet per “Incidentin e Shkurtit 1944”.Gjyqin Ushtarak e drejtonin ,(!). I.G. dhe Tragjasioti Gj.Banushi. Pyetjet provokuese te I.G. e renduan edhe me shume gjate procesit gjyqesor.Mbas kryerjes se denimit ne burgun e Tiranes shikoi punen e tij dhe thelle ne koshiencen e vet, asnjehere nuk u pajtua me denimin e padrejte qe ju be me qellim per ti prere c’do karier per te ardhemen.Ushqeu gjithmone nje dashuri te vecante per fashatin e tij Terbac,per bashkefshataret.Kete dashuri ushqeu edhe ne familjen e vet per Terbacin dhe Terbaciotet. Gjthmone denimin ndaj tij e lidhte me njeres ambicioz,karieriste, egoist qe nuk kishin asnje lidhje burerore dhe karakterin Terbaciot. Gjithmone donte te dinte per enigmen e ” Deep Throat” qe shkaktoi kete incident ne fshatin e Terbacit.Kush ishte dhe cfare misioni kryente,perse u zgjodhe ‘’kurbani’ H.A,nga fisi i nderuar dhe patriot i ‘Abazajve’ dhe konkretisht njeri i afert i H. Kapos..?.A duhet ti bejme bisht deduksionit logjik se pergjegjesine per kete incident te rende me pasoja te pa parashikuar e mban nje dore e padukshme e antiterbaciot i ‘kolones se V’ qe donte te demtonte unitetin e shkelqyer ne fshat,i arritur me sakrifica ne zjarrin e luftes per liri..?? a nuk ishte edhe per

Faqe 14 H.Kapon nje provokim i rende politik ky incident??Mos te harojme se ngjarjet vitit ’43 nuk ishin shume large ne kohe!!Po ashtu ne fillim te Nentorit 1943, vritet pabesisht ,bashkepuntori i Hysni Kapos,shoku i oreve te para te luftes,Inxhinjeri (M.Xhindi) dhe ne funde te po ketij muaji ndodhe edhe incidenti i luftes se Dukatit.!! Mos te harojme se jo shume large ne te njejten kohe.. (Shkurt 1944!!!).., ne fshatin Ramice,intrigat e Dushan Mugoshes, Liri Geges kishin aritur kulmin dhe antaria e Komitetit Qendror ‘Ramona’ (R.Gjebrea.) ndodhej ne suverim dhe izolim te plote dhe dihet fundi tragjik i saj..!!! Nje dore e padukshme ishte ne veprim... ” Deep Throat” kerkonte gjak gjitheandej!!Ketu duhet te bejme kujdes qe as frika,as hateri,,as interesi te na bej qe te largohmi nga rruga e se vertetes,nene e se ciles eshte pa diskutim Historia, rivalja e kohes, deshimtarja e se shkuares dhe shembull udheheqes per te ardhemen. Le te jete kjo ngjarje si nje shembull i thjeshte per brezat e rinj te fshatit tone ,qe gjithmone te jene te kujdeshem ne luften e jetes dhe vigjilent ndaj fenomenit.. ” Deep Throat” .!!!!!Arshi Imeri punoi nje jete te ndershme deri sa doli ne pension ne vitin 1968.( E gjejm me vend te falenderojme shefin e kuadrit,Terbaciotin Nasip Salati, qe e ndihmoi shume ne plotesimin e dokumentave te pensionit ,qe e shpetoi (per shkak edhe te moshes se madhe) ,nga shrytezuesit e luftes se klasave...i lehte i qofte dheu atje ku prehet! )Gjate kohes qe jetoi ne Pluralizmin Politik mbas viteve ‘90,perjetoi rehabilitimin e plote dhe mori Certifikate “Perkontributin e dhene ne Luften Antifashiste Nacionalclirimtare” ne kujtim te 50 vjetorit te festimit Clirimit te Atdheut,dhene nga Presidenti i Republikes.Fitoi te drejten e “Veterantit te Luftes Kunder Pushtuesve Nazifashiste (ligji nr:7874,date 17-11-1994).Fitoi te drejten e Statusit te ish te Perndjekurit Politk(Sipas Nenit 3 te Ligjit Nr.7748, 29-7-1993. Arshi Imeri vdiq 28 Nentor 1995 ne moshen 81 vjec nga nje semundje te pasherueshme.La mbrapa nje familie te madhe dhe te nderuar.Sot prehet sipas porosise se tij te fundit, ne varezat e lagjes Lekaj te fshatit Terbac,prane njerzeve te zemres: Rustem Hyseni, Alem Beqiri, Beqir Beqiri,..etj. Prehet ne token e te pareve dhe te bashkefshatarve te vet qe u ben gjithmone sistem referimi i kurajos dhe i burrerise. “Lab Aliu, Sherif Aliu, Lulo Abaz Mehmeti, Miro Terbaci, Laze Malo, Murat Terbaci, Hysni Kapo, Vehbi Hoxha, Muco Delo, Kapo Resuli, Samo Resuli, Hamdi Kapo, Nuro Ameti...etj”. F.B.


ÇIKA E TËRBAÇIT

Faqe 15

NDERIM QYTETAR PËR NJË 90 VJEÇAR VITAL E MODEL Nga Albert HABAZAJ Ferik BRUHAMAJ

ndarë me shokët, atë që ndodhej e mundshme, ujë e bukë, dashuri - Portret i historisë jetësore të një e urrejtje, dhimbje për të vrarët e veterani, që vlen ta njohësh dhe ta krenari për rrugën e fitores. Ndjen emocione të veçanta në këtë mopërjetosh shë ai dhe është sinjifikative për të, kur e jeton këtë jetë dhe bën krahasimin e luftës, përpjekjeve dhe progresit ndër vite, të cilat, edhe pse nuk kanë kthim, ngelen një gjurmë e mirë në historinë patriotike të një shoqërie, familjeje apo individi. Selman Abazi luftoi me armë në dorë dhe e arriti çlirimin e Shqipërisë.

S

elman Karefil Selman Abazi, bir i Tërbaçit dhe pjesëtar i mëhallës Qëndroaliaj, i ditëlindjes 08. 02. 1923, është ndër pionierët e parë të grupmoshës, nga vendlindja e tij, që u rreshtua me luftëtarët e lirisë dhe pikërisht në radhët e Brigatës së Pestë Sulmuese, Heroinë e Popullit, në Bramyshnjë të Tërbaçit, më 20 janar 1944. Ai ka luftuar për liri kundër pushtuesit, por nuk mburret të thotë, që unë jam ai, për arsyen e thjeshtë, se, sipas tij, ka bërë detyrën dhe vetëm detyrën ndaj atdheut, kur e kërkoi koha zjarrin e tij djaloshar në shërbim të Atdheut. Ai është aktori dhe autori i aksioneve partizane, të gjithë rrugës luftarake të kësaj njësie kryesore çlirimtare të vendit, brenda dhe jashtë Shqipërisë, deri në Vishegrad. Ai është bartës i idealeve të bashkëluftëtarëve të tij, të dëshmorëve të asaj lufte të drejtë kundër pushtuesit. Ai i ka ngrënë dy plumba në trupin e tij, në luftë me ata bajlozë, që zaptuan trojet, tokat, këtë vend, që i lanë, që kur s’mbahet mend, të parët, si amanet, atij dhe grupmoshës së tij. Plagët e plumbit në trupin e Selman Karefil Abazit (Haxhiabazaj) janë dëshmi e gjallë e atdhedashurisë, e sakrificës, në përmasat e sublimes. Ato plagë janë edhe vulë trimërie e partizanit veteran, janë e vërteta dhe shëmbëlltyra e gjallë e asaj lufte epope, që na dha fitoren mbi armikun pushtues e sundues. Ai e ka parë vdekjen me sy, e ka sfiduar rastësisht vdekjen. Ai ka

Pas çlirimit inkuadrohet në Forcat Ajrore të Regjimentit të Aviacionit Shqiptar, për 35 vjet rresht. Duke patur parasysh, se në shoqërinë komuniste prioritet ishin stimujt moralë, ky veteran i sotëm është vlerësuar me mbi 10, 12 urdhëra të ndryshme e medalje, që nga ato të luftës e deri tek medalje e urdhëra nderimi të punës. Ai ka qenë njeri model, steriotip dinamik i shtetit korrekt të asaj kohe dhe shembëlltyra e sakrificës, e disiplinës në shumë plane deri te ndjenja e lartë kombëtare, që e karakterizonte në realizimin shembullor të detyrës. Ai, aq sa ka qenë strikt me rregullin e asaj kohe, aq më tepër i përfshirë në strukturat ushtarake të Ministrisë së Mbrojtjes, ka dëshiruar

edhe anën tjetër, të hapjes qytetare e të integrimit europian me dinjitet. Ai thoshte nën zë: “Ne po flasim për internacionalizëm proletar dhe në të dy shtetet fqinjë, në Serbi e në Greqi, po bëhet nami me vëllezërit tanë kosovarë dhe çamë, të cilat nuk janë zgjidhur as sot…”. Ai ka vlerësuar dhe vlerëson me forcë arritjet e sistemit të kaluar, në të gjitha fushat, sikurse ka qenë dhe kundër kultit të individit dhe të disa veprimtarive arbitrare të siste-

mit, si mbyllja apo pushkatimet, dënimet apo internimet masive, me farë e me fis, që pillte sistemi i asaj kohe. Ai ka qenë pro hapjes së vendit tonë për t’u bërë pjesë e familjes europiane, por ajo, siç jemi dëshmitarë të 23 viteve, na bën me gabime të mëdha, - thotë ai,- harron fajet e vetë kohës. Domosdo nuk jam partizan i këtyre taktikave të gabuara, (S’dua t’i cilësoj strategji të tilla), sepse janë duke lënë jo vetëm këtë Shqipëri në vendnumëro, por, më keq akoma, duke e lënë apo diktuar për të bërë edhe hapa prapa. Në Tërbaç, jo vetëm më të vjetrit në moshë, por të gjithë banorët, nderojnë kujtimin e Karefil Selmanit, babait të veteranit tonë të nderuar, Selman Abazi, sepse veç të mirave lokale, shtëpia e tij në Grykë të Shëngjergjit, gjatë viteve të stuhishme të Luftës Antifashiste Nacional Çlirimtare, u shndërrua në një bazë të rëndësishme të Luftës për Liri, u bë shtëpia e partizanëve. Shpirti atdhetar e liridashës i prindërve të Selman Karefilit dhe pozicioni i favorshëm strategjik i shtëpisë së tyre në Grykën e Shëngjergjit të Tërbaçit i dha nderin dhe përgjegjësinë të ishte dhe strehë e sigurtë e Shtypshkronjës së Partisë Komuniste, që drejtohej drejtpërdrejtë nga Shqiponja e Labërisë, Hysni Kapo Legjendari. Prej asaj vatre të zjarrtë lirie, teknika e shtypit punoi, shtypi e shpërndau në gjithë Shqipërinë trakte, komunikata e thirrje çlirimtare, se në krahë të Besnikut të pavdekshëm qe trimi i zgjuar, gjenerali i shquar, Heroi i Popullit Vehbi Hoxha me Mësuesin e Popullit, fisnikun Thanas Nano. Ai, në biseda familjare dhe shoqërore, shpesh herë thotë, se religjionet politike të paemancipuara e bënë kasaphanë këtë vend, i cili i ka të gjitha burimet njerëzore,

relievin, hidrografinë dhe pozitën gjeografike për të qenë shumë më ndryshe, për të mos ndodhur, as “97 - a”, as korrupsioni galopant i tranzicionit pafund. Duhet të ishim me kohë në BE - thotë ai, por është një kontradiktë e madhe midis ligjeve të shumta, moskoherencës së tyre dhe prapambetjes e kulturës profesionale shumë të dobët. Ai thotë ato që thonë të gjithë: “Po, një lagje e Kinës jemi! Ç’patëm, që paragjykuam sistemet e botës, se nuk e thoshte kot, ish - udhëheqësi i Kinës, Mao: “Nuk ka rëndësi ngjyra e maces, është e bardhë apo e zezë, por ka finalja rëndësi, që macja të kapi miun dhe, si rrjedhojë, të zhdukim varfërinë”. Kështu thoshte ish udhëheqësi i gjigandit aziatik, që sot po tërheq shpesh e më shpesh vëmendjen e opinionit botëror. E me gjithë këto rrupullira 100 vjeçare të shtetit tonë, ai fitoren plebishitare të 23 qershorit e përjeton me emocione të mëdha për një përparim pozitiv. Ai është për ta parë të vërtetën në sy dhe jo si deri tani, që më shumë ka patur “vlera” gënjeshtra, se e vërteta qe e fshehur në ferrë; por duke marrë vendime pro popullit dhe jo të spekullohet me emrin e sovranit e populli të kthehet në popla, shprehet ai. Mençuria popullore thotë, se thjeshtësia e zbukuron njeriun dhe, se e mira është e bukur, por jo gjithmonë e bukura është e mirë. Por, duke qenë se, ai është në moshën 90 vjeçare, jeton për mrekulli. Duam të nënvizojmë disa karakteristika të individualitetit dhe të personalitetit të tij. Nuk thonë kot: “Ç’shëndet ke?” dhe jo “Sa vjeç je?”. E para, sot, shumë të rinj e të reja, krahasuar me vitet ‘90 të, mbartin në kurrizin e trupin e tyre shumë sëmundje, si, femrat: kancer gjiri, meshkuj e femra: obezivitetin e sëmundje të tjera të brendshme, që vijnë nga zvogëlimi deri në zhdukje të ushqimeve natyrale, apo bio, si i thonë sot, konsumimi i produkteve hormonale, ndotja e ambjentit etj,. etj. Selman Karefili, megjithëse udhëtimin e ka të garantuar falas, si veteran që është, bën çdo ditë një rrugë vajtje - kthim prej 10 km, nga Stacioni i Trenit, Vlorë - Ujë i Ftohtë. Ka një regjim të fortë me ushqim, duke mos e tepruar, as edhe një herë, përfshi këtu edhe pijet alkolike, që janë në modë, sidomos për vijon në fq. 16


ÇIKA E TËRBAÇIT vijon nga fq. 15 ata të “tabanit” e “tradicionalët”. Pra, pijet alkolike, edhe duhani po ashtu, janë të huaja për veteranin Selman Karefili, se nuk i ka vënë kurrë në buzë, në kundërshtim me aplikimin e shumë të tjerëve, bashkëmoshatarë, apo më të “rinj” se ai

e fodullë. Është një fjalë e vjetër, që thotë: “Ajo, që është e ndaluar, bëhet më e kërkuar”. Këtë s’e kam shkelur asnjë herë, dhe në raste dilemash jetësore, apo ana tjetër, as me pije, as me ushqim e të ngrënë e as me duhan. Na përgëzon veteran vital për këtë bisedë që bëjmë me të për ta botuar te gazeta jonë e dashur “Labëria” dhe qesh bukur, si fllad lirie. Selman Karefili nuk ka bërë një gjëlpërë dhe nuk ka pirë një aspirinë në trupin e tij, megjithëse këto dy vjetët e fundit ka kaluar një parainfrakt të fortë, për të jetuar si filiz i bardhë e për ta shpërfillur vdekjen. Ai çdo ditë shikon shtypin e përditshëm te “Bashkim Hoxha” (Neë 24) dhe nuk ndahet dot nga gazetat e tij “Labëria”, “Çika e Tërbaçit” dhe “Telegrafi”, ndërkohë, që vazhdon programin me ritmin ditor të planifikuar. Ai merr pjesë në gëzimet dhe hidhërimet e të afërmve dhe të bashkëfshatarëve, të

Faqe 16 shokëve të njohur dhe miqve të shumtë; është i kudondodhur, deri në pabesueshmëri, (mendo që ka 90 vite e kusur mbi kurriz) dhe, kur nuk ka mundësi të shkojë me këmbë, shkon me shpirt, duke u telefonuar menjëherë për të bërë nderin e lezetin, apo si i thoshin dikur, adetin. Atë, dhe dje në punë, dhe sot në këtë pension fisnik, e ka karakterizuar modeli i thjeshtësisë, i hierarkisë së vlerave, i mirëkuptimit, i respektit e humanizmit, për njerëzit me virtyte në tërësi në familje, në shoqëri e komunitet më të gjerë, kundër veseve, që e mbajnë në vend, me tendencë e pas këtë shtet, si arroganca, prepotenca, fodullëku, vjedhjet, vrasjet, pabesitë dhe paburrëritë, në se flasim me gjuhën e traditës, si dhe mijëra probleme negative, të mbetura peng i shumë arësyeve apo praktikave negative, që janë aplikuar në këtë vend. Ai, me një pagë prej 35 mijë lekë (të reja), sot e 35 vjet në pension, bën një jetë të thjeshtë, të racionalizuar, në kohë dhe në hapësirë, shumë aktive, që, pavarësisht se thotë se, është bërë gati për botën tjetër, si akti i tretë dhe i fundit i njeriut, pas lindjes dhe martesës, përsëri veterani i virtytshëm, idealist dhe konkret, ëndërron dhe shpreson për një jetë më mirë për Shqipërinë, më të bukur e qytetare. Ne, zakonisht, kur urojmë themi: të shkojë 100 vjeç etj., por sot mendojmë se, urimi ynë më i mirë për Veteranin vital Selman Karefili është: të jetë, sa të ketë këmbë e dorë, vesh e sy, logjikë e arsye, si deri më sot. I urojmë gjithë të mirat e mundshme! Dëshirojmë që, edhe mbesa, këngëtarja e mirënjohur, Rovi “Mirënjohja e Labërisë” (vajza e vajzës) të këndojë një këngë të bukur, të thjeshtë, të ëmbël e me dinjitet për gjyshin e saj aq të mirë, që e nderon sot dhe do t’ja lërë nesër kur të iki emrin e tij si respekt dhe pasaportë dinjiteti, jo vetëm Rovenës, por të gjithëve, që kanë një pikël gjaku me të.

NA SHKRUAJNË MIQTË E TËRBAÇIT

ÇIKA DHE ÇIPINI - DIELLI MBI TËRBAÇ Përshëndetje nga Italia, Xhemal KOÇIAJ, miku juaj nga Bolena

Jtrimërinë, u e meritoni si fshat besën, bujarinë dhe humorin.

nuk ulesh ti? Fare mo do lekë? Ti more dekoratë”. “ Jo, - i thashë, - dekorata është e veçantë, po sikur të kishin dhe fëmijët e mi ndonjë lekë, mirë do ish. Jo, se s’ma hanë fëmija këtë që mora, por helbete, shonë babin që vjen nga mbledhja…”. Bejua tha: “ Shëno edhe Xh. Koçiut 2000 lekë!” “Po, - tha arkëtari - i shënova 3000 lekë Xhemalit”. “Po unë të thashë dy”. “Më fal, nuk dëgjova mirë, tani 3000 shënova, se fshij dot…”. Mora 3000 lekët e dekoratën. Kur vajtëm për drekë te menca, “Xhemal, kij kujdes me shakatë që bën, se do dëmtohesh nonjë herë, a i zi”- më tha njeriu shpirtflori Sinan Caush Gjondeda, i bwftw dritw shpirti. Nuk i thashë gjë, po bëra si më tha ai, se ishin gjëra me zarar. Pata shoqëri të mirë atje, pa të isha me të tjerë a gjetkë, s’i dihej hallit.

Kam respekt për këtë fshat, se më ka lidhur puna rreth 25 vjet në sektorin e tregtisë ku kam pasur edhe me drejtues nga Tërbaçi, por edhe shokë twrbeç. Ju e mbani llafin dhe nuk e lëshoni kollaj. Por edhe me Bolenën, ashtu si në kohët e lashta, keni patur shkuarje, si me pak tw tjerw. Bolena e Tërbaçi në kohë luftërash merreshin vesh bashkë ashtu si Çipini dhe Çika përkarshi. Me Tërbaçin kemi pasur miqësi prej kohësh dhe në vazhdim. Të kesh mik Tërbaçin e ke të zgjidhur hallin. S’të lënë pa ta zgjidhur deri sa ta ikësh i sigurt. Unë këtej, jashtë, në Itali kujtoj me respekt ata që nuk jetojnë, por edhe të tjerë kuadro që kanë punuar në Bolenë.

Kujtoj e flas me respekt për tërbeçtë që kanë punuar si kuadro në Bolenë, për periudhën që kam qenë unë atje si: Kujtim Micin, Zenel Haskon, Mejdi Skëndon, Bego Hodon, si mësues; Afërdita Hodo Meta si mjeke. Nuk mund të harroj kurrë mjekët e Tërbaçit në Spitalin Ushtarak të Tiranës, që më kanë ndihmuar jashtë mase, kur isha sëmurë. Paçin shëndet e u biftë e mira në derë doktorëve tërbeç, Lutfi Balili e Perlat Hodo! Dhe në Tërbaç, kam patur miq të mirë, besnikë e me vlera, si Sami Habazaj, Nuri Bruhami, Hasan Rroko etj. Në fakt, Djemtë e Tërbaçit, cep më cep të Shqipërisë, kanë punuar me zotësi të rrallë e kanë qenë gojëmjaltë me njerëzit.

Kujtoj të larguarit nga jeta: Sinan Gjondedaj, n/drejtor i Ndërmarrjes së Tregtisë, Vlorë, Hamdi Kapo, drejtues i Degës Tregtare të Shitblerjes Brataj, Sinan Rrapo, e miq të tjerë sit ë ekonomisë, të ndërtimit dhe të arsimit si Abaz Abazi, Rexhep Abazi, Birbil Hodo, Zenel Hasko, Jaup Çela, Bendo Hoxhaj, Rrapush Mehmeti, Mero Muho, Halo Nevro etj, por edhe shokë të mitë, që kemi punuar së bashku, si Sherif Gjoka, Milika Skëndoj, Sadihanë Kiçaj, Bejo Gjondeda, tregtarë të mirë e të respektuar.

Shkoj një herë tek “Sazani”, se do hanim bukë. Shikoj Xhebro Gjikën. Ishte ulur aty afër meje. “Përshëndetje, na kënaq me ato mrekullira, po hajde ulu!.” Më tha: “Nga je ti?”. “Bolenas jam”. “Dhe unë kam miqësi në Bolenë” - ma ktheu. “E di - i thashë - ke Xhikën grua. “Po i njeh ti ata?”. “Posi, i them, po s’më lë të vazhdoj e bën ca shakara, që vetëm atij i shkonin. Marr guximin e i them, se edhe mua s’më përtonte fjala: “Ju, tërbeçtë na keni marrur ballin e kopesë, por edhe ne ju kemi marrur ballin e kopesë.” Qeshi e bëmë muhabet me respekt e i thashë se humori yt ka ardhur te veshi im e i gjithë krahinës e i kujtova, që kur vajti Enveri e Hysniu në shtëpi, ti u këndove e u vure bejte. “Ku i di ti?” më tha. “I kam dëgjuar, se qarkullojnë këngët e tua, po s’i di saktë”. “Po, tha - erdhën të dy me gjithë gra. Unë ia mora këngës, ata ia mbanin të dy: “Lumthi ti, o Xhebro Gjika/ kush të ka ardh’ për vizit’/ Enver’ e Hysniu petrit/ që të dy çift e çift”. “Po për emancipimin si të thanë?” . “Xhebro, si je me emancipimin? - Mirë, - u thashë, po ja ashtu… Xhika ime do 200 shkopij e s’dëgjon; s’është si Nexhmija e Vitua. Pa mirë e keni ju, por ja, avash, edhe ne do emancipohemi. P.sh. çitjanet i hoqi edhe plaka ime, si gratë tuaja; edhe kjo ka fustan, si… e s’mw lanw mw tej, po kwrkuan njw valle”. “Po kur hodhe vallen labçe me ta, si i the Enverit?” “Unë e hoqa vallen, ai ma mbajti, por ishe peshë e rëndë e shumë i gjatë e s’e mbaja dot…Avash, se më shtype - i thashë. Pse i vërvit e hedh këmbët fort? Po më shtype, a i uruar!…Qeshëm të gjithë. Ai vazhdoi vallen me ne e s’më mbajti inat…

Sinan Gjondeda ishte një kuadër i zoti, por edhe gojëmjalt. Ai ishte njeri i drejtë. Mua, në Bolenë,në atw kohw, kur nuk vinte as makinë, asgjë, më ka furnizuar në kohë të varfërisë, në kohën e kooperativës bujqësore, me çdo gjë. Ai i shte i besës, i humorit, njeri i ndershëm e i nderuar. Edhe Hamdi Kapo ishte njeri i nderuar dhe i respektuar për gjithë atë periudhë, që unë kam punuar me të. Po iu tregoj një rast me Sinan Gjondedën në vitin 1970. Në prag të vitit të ri, erdhi i deleguar në degën tonw tw shitblerjes, Brataj. Ishte fund viti, ku ndahej dhe ndonjë stimul apo, aq më mirë, ndonjë lekë. Fillimisht doli emri im: “Xhemal Koçiu, dekorohet nga Kuvendi Popullor për shërbim të mirë ndaj popullit”. Vajta e mora dekoratën te presidiumi dhe thashë dhe dy llafe: “Rroftë Partia me gjithë udhëheqësin e saj! etj. U nisa, u largova për te vendi, por s’po ulesha, se ma zuri vendin një punonjëse jona. Pikërisht, në këtë kohë po ndaheshin edhe fletë lavdërimi për punonjësit, por edhe lekë, 2000, 1000 etj. “Hë, Xhemal - më tha Sinani, - pse


ÇIKA E TËRBAÇIT

Faqe 17

IN MEMORIUM:

TË PAHARRUAR QOFSHIN ATA QË JANË LARGUAR NGA JETA! HOMAZHE NGA XHEVAIR RRAPO 1. Punëtori i paparë Kujtim Jaho Me dhimbje po përcjellim për në banesën e fundit Kujtimin, bashkëfshatarin tonë, vëllain tonë, punëtorin e palodhur, njeriun që tërë jetën e tij në çdo derë tërbaçiote që ndërtoheshin shtëpi ai ishte i pranishëm. Kujtimi lindi në Tërbaç, në familjen e Dalan Hitos 1947, në një familje me tradita nga dy prindërit e tij Dalan e Mamudi me shumë mundime të asaj kohe. Kujtimi për të gjithë ne bashkëfshatarët dhe të afërmit e tij, tërë imazhi i jetës së tij shfaqet sot para neve njeriu i urtë e i pangatërruar, njeriu që punonte pa djallëzi, me kazëm, lopatë, me çizme e pa çizme duke bërë llaç në kohën e kooperativës. Ai me punën, veprimet e tij gjatë jetës së tij gjithmonë shprehu fisnikëri. Kujtimi martohet me Afërditën, vajzën e Jemin Isufit, një familje edhe kjo me tradita patriotike. Të dy së bashku lindën fëmijët, i rritën me shumë mundime. Të tre fëmijët: Valbona, Laman dhe Arturi rriten nga të dy prindërit, por edhe përkushtimin e gjyshes së paharruar Mamudisë, e cila sakrifikoi ehe pse në moshë madhore. Kujtimit i rriten fëmijët, ai largohet nga fshati mbas vajzës dhe djalit në Dhërmi, i cili atje punoi e sakrifikoi me përkushtim për fëmijët e tij. Ai edhe pse u largua nga fshati tek të gjithë ne fshatarët, të afërmit e tij do të mbetet në kujtesë thellësia e shpirtit të tij që shprehte gjithmonë virtyte njerëzore, dashuri për fëmijët, për prindërit, për vëllezërit, për motrat, për niprit, mbesat, për të gjithë ne bashkëfshatarët e tij. Pra, të dashur fëmijë, nipër e mbesa, motër e të afërm të Kujtimit duke i dhënë lamtumirën e fundit shprehim hidhërimin tonë, ngushëllimet tona dhe t’ju ketë lënë uratën. 2. E urta Rakibe Gjikaj Me dhimbje të thellë sot po përcjellim për në banesën e përjetshme një grua të nderuar, punëtore që me heshtjen e saj mëshiroi më së miri vetitë e të qenit fisnike. Pra, po përcjellim jo vetëm një pjesëtar të fshatit Tërbaç, por një nënë shumë të dashur, një gjyshe shumë të ëmbël, një motër të nderuar e të sinqertë. Rakibeja lindi 73 vjet më parë në Horë Buzujk. Ajo ishte një nga vajzat e Birbil Abazit, rritet me vështirësitë e asaj kohe, rritet me të mirat dhe të këqijat e atyre viteve. Në familjen e babait, ajo mishëron plotësisht vetitë më të mira të qenit punëtore, bujare. Rakua më 1955 martohet me Musa Gjikën, edhe këtu gjen po ato veti, të cilat ty Roko të sprovuan, të bën të jesh e palodhur në ndërtimin e familjes së re, mbasi xha Musai ishte një i vetëm i familjes së Qerim Gjikës. Të dy së bashku ecët në tabanin e familjes së madhe të Gjike. Ndërtuat shtëpi, ruajtët vazhdën e bu-

jarisë. Ti Rako ishe e palodhur, prisje e përcillje me bukë dhe gjellë, me fjalën e urtë e të ëmbël, asnjëherë nuk shprehje lodhje. Në shtëpinë e xha Musait vinin shokë të punës, vëllezër e kushërinj nga të gjithë Gjikajt, nipër e mbesa të familjes, miq të shtëpisë. Pra, shtëpia juaj Rako, në sajën tënde dhe të xha Musait ishte dhe do të jetë një shtëpi bujare. Rako, së bashku me xha Musain lindët dhe rritët 8 fëmijë. I rritët ata me mundime, me sakrifica për të qenë edhe ata pjestarë të devotshëm të familjes dhe gjithë fshatit Tërbaç. Fëmijët tuaj sot janë bërë familje, gëzojnë respektin e gjithë shoqërisë. Si djemtë Flamuri, Baçua, Abedini, Kapua dhe vajzat Shqiponja, Elsa, Ylvia, Tolja kanë krijuar familje dhe ecin në vazhdën e familjes tuaj. Rako! Gjatë jetës tënde ti punove kudo, në arë të kooperativës, ishe një punëtore e palodhur, kontribuoje në shoqëri me fjalën tënde të urtë. Punove deri sa dole në pension. Pra ishe punëtore e palodhur, dije të ndërtoje marrëdhënie të mira në shoqëri, por edhe në familje i respektoje të gjithë sipas vendit që kishin. Rako, edhe pas daljes në pension ti përsëri punoje, vije në ndihmë fëmijëve të tu, të nipërve dhe mbesave pasi edhe ata të donin dhe respektonin shumë. Me kalimin e viteve ti së bashku me xha Musain u mbështetët me djalin tuaj të madhin, Flamurin. Së bashku me nusen e Flamurit, Albanën, ti Rako punoje të ndërtoje marrëdhënie shumë të mira si nëna e shtëpisë. Rako, ti e palodhur u tregove së bashku me Albanën me sëmundjen e xha Musait, i shërbeve atij deri në minutën e fundit, bëre respektin ndaj të gjithëve, edhe pse xha Musai mungonte, ti vazhdove të punoje me fëmijët e tu. Por jeta nuk është asnjëherë garant, ti sëmuresh papritur. Duke të parë që ti punoje ishte e pabesueshme sëmundja jote. Të gjithë fëmijët tu ndodhën pranë duke të shpurë në spitale të shërbyen me të gjitha. Kthehesh në shtëpinë tënde duke tu bërë një shërbim nga të gjithë fëmijët. Flamuri, Baçua, Albana për ty qenë të pranishëm deri në momentin e fundit, duke të dhënë lamtumirën e fundit për në banesën e përjetshme me hidhërim e lotë në sy. Ngushëllojmë të gjithë fëmijët për nënën e tyre të mirë, ngushëllojmë motrat, niprit dhe mbesat, për motrën e mirë, për gjyshen e ëmbël e fjalëpak. 3. Lalos Habazes hanedane Të nderuar miq e të afërm të familjes Sinan e Lalo Habazaj! Të dashur fëmijë, nipër e mbesa! Sot përcjellim për në banesën e fundit një grua të heshtur, të nderuar, punëtore e bujare-nënë Lalon. Para nesh dhe gjithë bashkëfshatarëve sot në këtë ditë të përcjelljes shfaqet imazhi i nënë Lalos plot dritë e nur, tërë jeta e saj, punë, sakrificë e dinjitet. Nënë Lalua lindi në Tërbaç 1922, në familjen e Mehmet Çanes, të dy prindërit e saj; babë Mehmeti e nënë Merushania si familje e nde-

ruar në Tërbaç.n Ajo rritet së bashku me gjithë pjesëtarët e tjerë të familjes duke mëshiruar më së miri vazhdën e familjes, urtësinë, fjalën e ëmbël, të qenit punëtore e bujare. Nënë Lalua martohet në vitin 1948 në Tërbaç në një familje me tradita të Ahmet Abazit me djalin e kësaj familje Sinan Ahmetin të dy së bashku mëshiruan më së miri traditën e familjes. Ata punuan, fituan me plot dinjitet, ndërtuan shtëpi në Somitkë, atje lindën e rritën plot fëmijë, nipër dhe mbesa. Dy vajzat e tyre Nuria dhe Hëna qenë për ta edhe djem edhe vajza. Të dyja lindën plot fëmijë: 3 djem të Hënës e 7 fëmijë të Nures, të dyja martohen në fshat; Nuria me Ilmiun dhe Hëna me Xhaferin qenë për babë Sinanin dhe Lalon plot dritë e shpresë. Ato vinin në shtëpinë e Sinanit e Lalos kurdoherë. Një nga nipërit e tyre Ani ndenji përgjithmonë me gjyshin e gjyshen që për to qe mjalti i mjaltit. Me grumbullimin e fshatit ata lanë Somitkën dhe ndërtojnë përsëri shtëpi të reja në Bragjin. Ata aty martojnë Anin, i cili lindi edhe ai plot fëmijë, që qenë gëzimi i të dyve pleqve babë Sinanit dhe dade Lalos. Në vitin 1991, në dhjetor, Niniu, si i flisnin jo vetëm mëhallëjotët babë Sinanit, ndërroi jetë. Dade Lalua herë në shtëpitë e reja e herë tek vajzat dhe përfundimisht ajo sistemohet tek Nuria dhe Ilmiu në Vlorë. Përkushtimi nuk mungoi edhe nga Hëna dhe Xhaferi. Të gjithë fëmijët dade Lalua i donte shumë. Ajo ishte me të vërtetë një gjyshe e ëmbël, fjalëpak, por edhe nipërit dhe mbesat e donin atë shumë ngado që venin e vinin ishin të përkushtuar me në krye Arin. Nuria për ty dade Lalua qe e pandarë, ajo gjithmonë të qëndroi afër deri në momentet e fundit të jetës tënde. Edhe të gjithë të afërmit të qëndruan afër sepse për ta ishe gjithmonë nënë e mirë, gjyshe e ëmbël, motër xhani për vëllezërit dhe për të gjithë të afërmit e familjes tënde. Dade Lalo ti sot largohesh nga jeta duke lënë mbrapa plot nipër e mbesa nga barku yt e vëllezërve të tij. Do të mbetesh në kujtesën tonë të bashkëfshatarëve një grua fjalëpak e punëtore, një nënë e mirë dhe gjyshe e përkushtuar për të gjithë. Pra duke të dhënë lamtumirën e fundit në emër të gjithë pjesëtarëve ngushëllojmë juve dy vajzat Nure, Hënë të gjithë nipërit dhe mbesat, vëllezërit dhe të gjithë pjellën e saj tu ketë lënë uratën dhe në shenjë respekti ju ftoj një minutë heshtje.

4. I bardhi Hito Mehmeti Sot po përcjellim me hidhërim për në banesën e fundit një burrë të nderuar të fshatit Tërbaç. Po përcjellim vëllain e mirë e fjalëpak, babain e dashur, gjyshin e ëmbël ty xha Hito! Të gjithë neve bashkëfshatarëve sot para syve na shfaqet imazhi i tërë jetës tënde plot sakrifica, ndershmëri e plot dinjitet. Lindi

këtu në Tërbaç më 1930, në familjen e nderuar e patriote të Hasko Abaz Skëndos. Rritesh me mundimet e asaj kohe së bashku me fëmijët e tjerë të babë Haskos dhe nënë Selvisë mbetesh vëllai i vetëm i katër motrave. Ashtu si bashkëmoshatarët e tjerë mbaron shkollën e asaj kohe në fshatin tënd të lindjes. Me kalimin e kohës bëhesh krahu i fortë i prindërve të tu duke punuar herë tokat e herë shkoje me blegtorinë. Mbas çlirimit të vendit jeta jote bëhet edhe më aktive duke marrë pjesë në çdo transformim të jetës së fshatit tënd. Kudo që shkove punove me përkushtim për përkrahjen e të resë. Me kalimin e kohës ti xha Hito martohesh me Lilen më 1952 nga Kuçi dhe kjo një familje e nderuar e fisit Balile në Kuç. Të dy së bashku ndërtuan një familje të re duke qenë në ballë të problemeve të jetës. Së bashku edhe me babë Haskon e nënë Selvinë punuat në kooperativë. Me kalimin e kohës ndërtuat shtëpi në fshat. Këtu lindët dhe rritët 6 fëmijë; 4 vajzat dhe dy djemtë: Xhikon, Hajrien, Sofinë dhe Mozën, Adriatikun dhe Artanin. I rritët më së miri me një edukatë shembullore me ndjenjën e punës dhe dijes. Sot janë bërë familje, gëzojnë respektin e të gjithëve, përfaqësojnë plotësisht vazhdimësinë e prindërve të tyre. Xha Hito! Jeta jote qe plotësisht sakrificë, ti punove kudo në fushë e në male duke qenë aktiv, i zgjedhur edhe në organet e asaj kohe në fshatin Tërbaç, punove me përkushtim, me ndjenjën e përgjegjësisë, me punën e fjalën tënde ishe aktiv në të gjitha proceset që kaloi fshati ynë deri në vitet ’90 që del në pension. Krahas punës së bashku me Lilen punuat, ndërtuat e gëzuat, martuat fëmijët. U gëzuat me fëmijët e fëmijëve, pritët e përcollët. Tërë jeta juaj punë, sakrificë por dhe gëzim me miqtë e fëmijët tuaj. Xha Hito, ti sot largohesh nga kjo jetë. Për ne bashkëfshatarët do të mbetesh në kujtesë një burrë i nderuar, punëtor e fjalëpak, bujar në tërë jetën tënde. Duke të dhënë lamtumirën e fundit me hidhërimin e thellë ngushëllojmë ty Lile, në të njëjtën kohë fëmijët për babain e mirë e të palodhurin, nipërit dhe mbesat për gjyshin e ëmbël që e donte dhe e donin shumë motrat, për vëllanë e tyre të vetëm që i priti dhe përcolli në tërë jetën e tij. Pra, xha Hito ti ikën sot papritur, nuk vuajte. Ti ikën sot duke lënë mbrapa gjithë fëmijët, nipërit e mbesat e barkut tënd. Ty të gjenden pranë të gjithë fëmijët, vajzat dhe djemtë, duke të shpurë edhe në spital, por dora makabre të rrëmbeu duke lënë mbrapa plot dritë dhe nur tek të gjithë fëmijët e tu e në veçanti tek Adriatiku, Lilja e Fatua që s’ju ndanë tërë jetën tënde në një harmoni të plotë familjare. Xha Hito qofsh i paharruar dhe në shenjë respekti ju ftoj juve pjesëmarrës në këtë përcjellje 1’ heshtje! Ju preftë shpirti në paqe! Uratën të gjithëve.


ÇIKA E TËRBAÇIT HOMAZH nga Meladin RROKAJ Refo Habazaj, që i kishte lezet fjala! Jemi mbledhur këtu sot për të dhënë lamtumirën dadë Refos, siç i flisnim të gjithë. Ajo lindi në fshatin Mesaplik në 5 qershor 1920 në fisin e Bajram Koçiut, e bija e Balil Koçit. Ajo ngeli jetime dhe nënë Kafazja u martua në Deromemaj, ku atje dadë Refua u rrit dhe doli nuse. Ajo u rrit me mundime e sakrifica si gjithë moshataret e saj, por atë nuk e ndan si motër të tyre gjatë gjithë jetës Mufiti dhe Kajseri. Në gusht 1931 dadë Refua u martua këtu në Tërbaç me Fejzo Habazaj, një familje punëtore dhe e lidhur ngushtë me Luftën NaÇl. Ata lindën dhe rritën 5 fëmijë; 3 djem dhe 2 vajza: Vasilin, Bejkushin, Samiun, Milikën dhe Penon. Me plot mundime ata u futën fëmijëve të tyre dëshirën për shkollë e dashurinë për shoqërinë. Xha Fejzua me dadë Refon do të mbahen mend si njerëz punëtorë në çdo sektor të kooperativës bujqësore. Dadë Refua ishte një grua e dashur, e urtë, punëtore, e shkuar me shoqërinë. Ajo nuk mungonte në çdo sebep të lagjes tonë dhe i kishte lezet fjala. Jeta e saj pati edhe plot gëzime. Ajo martoi e gëzoi gjithë fëmijët e saj dhe u shtua plot me nipër e mbesa që i donte dhe e donin aq shumë. Fëmijët, nipërit dhe mbesat do ta kujtojnë si nënë të shtrenjtë e gjyshe të dalluar. Në shenjë respekti ju ftoj 1 minutë heshtje. I paharruar kujtimi! Nekrologji për shembulloren Dallandyshe Rexhep HoxhaTroci nga Luan NAZËRAJ, mësues, shkrimtar, sekretar i shoqatës “Cakrani” Jemi mbledhur sot për t’i dhënë lamtumirën për në banesën e fundit Bashkëshortes, Nënës dhe Motrës sonë të dashur gojëmbël, zonjës Dallandyshe Rexhep Hoxha Troci. Dallandyshja lindi më 8. 11. 1960 në një familje bujare Vlonjate, nga prindërit e urtë e të preokupuar Rexhep e Fatie, të cilët e shkolluan dhe edukuan me vetitë më të mira të jetës, ku ajo i zbatoi në jetën e saj të shkurtër. Më 4. 5. 1978, ajo u martua me z. Rami Troci nga Dibra dhe kanë lindur tre djem Oltjonin, Ermali dhe Florjanin. Dallandyshja, si vetë emri i saj, tregoi me këto veti në familjen Trozi, bujarinë Vlonjate, labe e tërbaçiote; gërshetimin e traditave të dy zonave të ndryshme, ku i shkriu ato në një të vetme. Ajo jetën e saj ia kushtoi familjes së saj. Për vite me radhë, ka punuar në serat e Qytetit dhe më pas si sanitare në shkollën “Ibrahim Kushta”, ku në vitin 2005 u pushua nga puna. Në vitin 2011, ajo u sëmurë nga një sëmundje e pashërueshme, e cila nuk i uli dot moralin e labes vlonjate Dallandyshe, deri sa ajo ndërroi jetë. Loti i ngrohtë si simbol i hidhërimit, që rrjedh sot nga sytë e djemve, bashkëshortit, vëllezërve, motrave, nipërve, mbesave dhe gjithë ne, që i kemi qëndruar pranë në këto vite që ajo kishte nevojë, tregon dhimbjen e madhe për Nënën, Bashkëshorten,

HOMAZHE Motrën tonë të dashur. Dallandyshja la një dhimbje të madhe mbrapa, tek Ramiu, Oltjoni, Ermali, Florjani dhe te të gjithë ne, që na ka dashur dhe respektuar . E dashura dhe e shtrenjta jonë Dallandyshe! Ju sot po largoheni nga ne për në banesën e fundit, por ju do të jeni gjithmonë në zemrat tona, si një meteor ndriçues në jetën tonë të përditshme. Për 35 vjet që jetuat në familjen Troci ju latë mbresa të rralla, që s’do të harrohen në vite. LAMTUMIRË, MOTRA DHE NËNA JONË E DASHUR DALLANDYSHE! Në shenje respekti për Dallandyshen, ju lutemi të mbajmë një minutë heshtje!

BONJAKJA PA BABA E PA VËLLA QAN ME LIGJE NËNËN E SAJ, XHEMO DAUTAJ -nga Baftie DAUTI XHELILAJ1. Lum ne që të kishim Nënë

Vitet ikën pa kuptuar, Sa shpejt gjërat ndryshuan, Jetën tonë ne ndërtuam, Dhe ty nënë të gëzuam. O e lodhura nëna ime, Na ke rritur me thërrime, Me shumë halle, mundime, “Mallkuar” kush rrit jetime! O sedërtarja si tinë, Dritë ma mbaje shtëpinë, Të mirë bëre miqësinë, O Fisnikja në krahinë. O Nëna ime e rrallë, Që s’bëre dot një djalë, Që ta ndizte në mëhallë, T’më mbante të hapur pragnë. Ah moj Nënë; o Nënë xhani, Ti më ike nga vatani, Si mbretëreshë pleqërove, Bashkë me fëmijët gëzove.

O moj Çika-hijerëndë Me mërzi më je ngarkuar, Pa dëgjo një jehonë kënge, Që Nënës ia kam kushtuar. Për nënën time të mirë, Që me gjumë s’e ngopi synë, Na rriti shtatë jetime Plot dashuri e mundime. Çave jetën plot halle, Herë ngrënë e herë pa ngrënë, Gjithë rininë për ne e fale, Ty të patëm Babë e Nënë. E vetme me shtatë vajza, Që në moshën 30 vjeç, Të dënoi fati moj nënë, Jetën do ta çaje vetë.

Me atë të urtën fjalë, Çdo gjë e merrje ngadalë, Pak flisje e shumë thoje, Për ne dritë rrezatoje. Tani ti prehu e qetë, Se ashtu si doje vetë, I ke fëmijët në jetë, Plot me lavdi e respekt. Fjalët ti themi me këngë, Për veprën që na ke lënë, Emrin më lartë do të ngremë, Lum ne që të kishim Nënë!

2. Vargje zemre për NËNËN! O Nëna jonë e rrallë Me atë të ëmblën fjalë Ma bëje dimrin behar E çave jetën me dallgë

Ti na rrite plot halle, Kurrë s’ta dëgjuam zënë, E çave rrugën e madhe, Gojëmbla ime nënë.

Si “Anija” përmbi valë. Na rrite shtatë jetime Plot dashuri e mundime, Vetë burrë e vetë grua

Te sofra kur na mblidhje, Të keqen o Nëna ime, Sa mirë të na flisje dije, Ah moj Nënë, ç’më kishe hije.

Fisnikja gjer në thua.

Bija bëhuni të mira, Të më nderoni në jetë, Dhe ashtu u bëmë të tëra, Ashtu si na doje vetë.

Ty të quan “Heroinë”.

Morëm shkollë dhe edukatë, Shembull për këdo në fshat, Në çdo vend ku punojmë, Për mirë veten prezantojmë.

Shembulli yt i rrallë Frymëzon gjith’ dynjanë, Çdo familje në krahinë Ne çdo hap e brez pas brezi Imazhin tënd do kemi, Ashtu siç na rrite vetë Plot nder dhe lezet, Më lartë do ta çojmë o Nënë Krenarinë që na ke dhënë!

Nderim nënë Pesares -nga Asllan NIKA-

Faqe 18 ME RASTIN E 48 VJETORIT TË VDEKJES TË VETERANES SË LUFTËS NAÇL NGA TËRBAÇI PESARE SEJDI GJIKAJ. Pesarja ka qenë grua tërbaçiote që ka lindur më 1905 dhe ka ndërruar jetë në 1970. Pra, ka jetuar e milituar në familjen e saj dhe në fshat plot 65 vjet. Për këtë grua të rrallë tërbaçiote që një pjesë të jetës së saj kam jetuar edhe unë, kam mendimet dhe përshtypjet e mia si një grua me potencë të madhe për veten e saj dhe për kontributin e madh që ka dhënë për edukimin e gruas tërbaçiote. Nënë Pesaria kishte cilësi të plota si një grua labe me zemër dhe mendime shumë të përparuara, dhe se ajo si e gjithë mosha e saj ishin analfabetë. Ajo ishte një grua me guxim të madh që e kish treguar atë qoftë në marrëdhëniet me gjitonët apo në veprimtarinë e saj shoqërore në fshat. Pesarja kish lindur në Tërbaç në familjen Habilaj dhe në moshë shumë të re u martua me bashkëfshatarin e saj Zeqir Hasan Gjikaj. Ata formuan familjen e tyre duke jetuar rreth 46-47 vjet bashkë dhe lindën, rritën dhe martuan 2 vajza të tyre; Aguridhen dhe Eminenë, e cila edhe ajo është veterane e Luftës NAÇL. Ata formuan familjet e tyre në familje tërbaçiote dhe atje shpunë dhe trashëguan cilësitë e rralla të nënës së tyre, Pesares, sidomos të besnikërisë, xhurmetllëkut e cilësi të tjera që ndikojnë në formimin e familjes së mirë tërbaçiote. Për atë nënë të nderuar kam përshtypjet më të mira sidomos për guximin e madh që kish në fshat për çdo problem që kishte bënte me veprimtari të përbashkët. Qysh në vegjëli e kam ndier emrin e saj si veprimtare para shoqeve. Shumë vite përpara, gratë e fshatit e sidomos në zonën që jetonte nënë Pesaria vinin për pishë në mal, dhe zëri i saj ish i pari që zgjonte shoqet për t’u ngritur në mëngjes dhe të shkonin të bashkuara dhe të ktheheshin. Ky zë, u pasua edhe më vonë kur në ndihmë të partizanëve për transport materiali e municioni viheshin gratë e fshatit dhe ajo ishte e para që u thërrit. Në fisin e Gjike ishin disa nëna që dërguan djemtë e tyre në luftë dhe një pjesë nuk u kthyen sidomos djemtë e nënë Harzikës, nënë Selvisë, të Hatixhes etj. Nënë Pesaria u jepte zemër e kurajo e ndihmë djemve të kunetërve për të bërë përpara dhe nënave për të duruar hidhërimin. Ajo direkt nuk ndihmonte dot me Aredinin që e kish të birësuar nga i kunati dhe ngaqë e mbante aq mirë e nuk kuptohej që nuk e kishte të sajin. Ishte shumë i vogël për të vajtur në luftë. Shkathtësia e saj për punët e luftës u tregua edhe në transport të të plagosurve, edhe të materialit të shtypshkronjës në Shëngjergj, por edhe në transport materiali në qafë të Shëngjergjit. Zëri i saj për mua ishte bërë simbol, që po foli Pesaria, domosdo duhet mbledhur lagja apo fshati. Pas Luftës NAÇL fshati u kthye në rindërtimin e fshatit, të banesave të djegura nga lufta e sidomos të ndihmonte familjet që kishin humbur djemtë e tyre në luftë. Pesaria në krye të shoqeve ndodhej në çdo aksion edhe në vjeljen e prodhimeve të familjeve pa krahë. Më vonë fshati bëri riparim rrugësh, ndërtim shkolle, punë të shumta që kish prishur e shkatërruar lufta dhe që domo-

vijon në fq. 19


Faqe 19 vijon nga fq. 15 sdo d i dduheshin h hi ffshatit h në perspektivë. Ajo ishte e para me propagandën e saj për mobilizim dhe realizim të punëve. Pra, tek nënë Pesaria gjejmë ato cilësi të gruas labe që u shërbejnë të gjithëve si guximin e madh për të bërë punët e mira, besnikëria ndaj familjes, mikut, shokut dhe shoqërisë ishin norma në jetën e saj. Bujarisë së pashoqe që çdo gjë sado pak, por e ndante me të tjerët. Shkathtësinë që kish ajo për çdo punë, bile edhe punët e burrave, në disa raste lëronte me qe dhe shumë herë vente me bagëti. Humorin që ajo kish ishte përmbi shoqet, bile edhe ndaj burrave, që në çdo rast, bile edhe në fatkeqësi ajo ishte e predispozuar që të hapte gaz e alegri. Trimëria e saj si grua ishte e rrallë ndonëse nuk mori pjesë direkt në luftë, por në aksionet që organizonte fshati, ajo tregon trimëri e zgjuarsi të rrallë. Ajo kish një mimikë tërheqëse e trup të zhvilluar, pamje burrërore dhe shumë komunikuese me cilindo që e përziente puna. Nga qëndrimi i saj, nga aktivizimi në punët e fshatit dhe një besimi që kishin formuar tek ajo, fshati e kish zgjedhur në organet udhëheqëse të fshatit si në kryesinë e organizatës së gruas të fshatit, në frontin NAÇL dhe në këshillin popullor të fshatit Tërbaç. Pra, figura e Pesare Gjikës ka qenë kurdoherë dhe për çdo gjë pozitive, që nga sjellja e saj kanë mësuar gratë që e njohin, por edhe burrat.

HOMAZHE duke u lënë uratën e bardhë e bekimin e shenjtë jo vetëm Maksit, Papit e vajzave, jo vetëm nipërve dhe mbesave, që u lindën djemtë e vajzat e saj dhe të Halimit, por i lë dhe një kurajo të fortë Fatos, që e pati dhe motër, dhe vëlla. Shtëpia e saj në Topana ka qenë bazë lufte. Që pioniere Shyqya dritëruese qe aktiviste e luftës, me të shoqen e Halim Xhelo Dukatit dhe me të shoqen e Pajo Islamit. Është dekoruar nga Kuvendi Popullor si Arsimtare dhe si aktiviste e gruas. Mund të flasim shumë për Shyqyreten, por është më fisnike ta nderojmë shumë e me shpirt.

2. Maliq Mustafa Gjondeda iku me imazhin e këngës labe

Homazhe nga Albert HABAZAJ: 1. Shyqyrete Brahim Ali Skëndaj Gega prehet si një shqiponjë Çike Jo shpesh herë ndodh që është më mirë të nderojmë më shumë e të flasim më pak, për njerëz të thjeshtë e të veçantë që kanë flijuar një jetë të tërë me veprën, edukimin, me rritjen e fëmijëve të shëndetshëm fizikisht, shpirtërisht, familjarisht, profesionalisht, kombëtarisht dhe mbi të gjitha si reflekse të dritërimit human. I nderuar xha Halim! Të dashur Maksi, Papi, Zamira, Marjeta e Silvana, sot, ne që jemi mbledhur këtu përbëjmë një bërthamë të simbolikës dhe respektit të përjetshëm për Shyqyreten me halle, për atë shqiponjë me fletë të Brahim Aliut me emër jo vetëm në fisin Skëndaj të Tërbaçit, jo vetëm në Labëri e në Vlorë, por deri me nderim të pavdekshëm shqiptar si yll i lirisë. Lisi i trupit të atij patrioti bujar u bë dritë lirie dhe rrezaton që nga Math’hauzeni. Shyqyretja u lind në Tërbaç më 16.02.1928, u rrit me edukatën dhe uratën e derës së madhe të Skëndue (Aliaj) në Tërbaç dhe po në derë fisnike pati fat e vu kurorë me një njeri të nderuar dhe të vlerësuar jo vetëm në komunitetin e Dukatit, të zotin e fjalës, të punës, të nderit e të lezetit Halim Gegën e respektuar e të paharruar. Hallë Shyqyretja, si ajo anija e bardhë me vela në det të hapur, po pushon sot e përgjithmonë vetëm fizikisht në moshën 84 vjeçare,

E hëna e 19 gushtit 2013 u bë më e nxehtë, më e trishtuar më e dhimbshme, veçse jo kokulur, por ballëbragjinas, jo vetëm për barkun e Hadër Malos e Gjonedajt, por edhe për tërbaçiotët e tjerë, miqtë, dashamirësit dhe veteranët e qytetit të Vlorës.U nda nga jeta, në moshën 77 vjeçare, Maliq Mustafa Gjondeda; ashtu i qeshur, i urtë, si uratë perëndie, fjalë paprishur dhe gur i fortë dinjiteti e respekti për vëllazërinë e Gjondede e rrethanat. Ka njerëz që lindin duke qarë e ashtu vdesin, duke qarë. Ka të tjerë e shumë që sa lindin qajnë, si gjithë të porsalindurit normalisht dhe vdesin, ashtu zakonshëm si gjithë të tjerët. Ka edhe disa të tjerë, që qajnë kur lindin, por kur ikin, shkojnë me këngë. I tillë qe dhe Maliq Gjondeda, i cili iku me imazhin e këngës labe, duke kënduar për gëzimin e mbesës. I lindur në Tërbaç të Vlorës u rrit pas deles, pas të atit Mustafa e vëllait të madh Selimit, deri sa shkoi ushtar. Me dhën në Shashicë - Ky është profili i Maliqit të ri në ato vite të murme pushtimi, deri sa dolën ca rreze drite. Pasi mbaron ushtrinë në Tiranë, e mbajtën në gardë, ku shërbeu, sepse qe i denjë, korrekt e besnik. Erdhi në Ujë të Ftohtë, i punësuar me detyrë në funksion të gardës, te vilat aty nga vitet ’55 të shekullit të kaluar. Në atë institucion të rëndësishëm punoi devotshmërisht dhe kontribuoi deri në vitin 1990. Në këtë përcjellje të nderuar, dua të kujtoj se Maliqi ynë i paharruar rrjedh nga damarët e fisit të lashtë e të kulluar të Gjondedajve të Tërbaçit. Të parët e tij, historia i njeh si atdhetarë e luftëtarë për liri. Është nip i Rustem Hadërit me emër,

i cili qe shok i Halim Xhelos. Mjafton të kujtojmë, se babai i tij, Mustafa Hadër Gjondeda ishte një ndër 226 tërbaçiotët, që të bashkuar rreth Murat Tërbaçit, Halim Xhelos, Selman Hysenit, Selam Abazit e Selman Alikos, mori pjesë në Luftën Antiimperialiste të Vlorës, 1920, që me Osmën Haxhiun në ballë gremisën me trimat e tij shqiptarë Perandorinë e Re Romake në det. Maliq Gjondeda -djali i dytë i Mustafa Hadërit dhe Begzo Hysen Gjika, u martua me të bijën e Sabri Boros, të motrën e dëshmorit Hodo Sabri Gaçes, më 1957, Manushen, që e helmoi keq më 1998, kur iku, pas helmit, që u la e paharruara Albanë, që iku më 1989 dhe mbeti përjetësisht një lule 19 vjeçare. Por Maliqi e Manushja lindën dhe rritën dy djem Besnikun dhe Alfredin dhe Najadën, të cilët, shyqyr zotit, e gëzuan me fëmijë, si pranverë me lule të freskëta, se gjyshe Hanushja e gjysh Maliqi, këtu pranë Banës, prehen të qetë e s’e kthejnë kokën pas, se kanë lënë një kopsht të selitur e të lulëzuar me nipër e mbesa, me stërnipër e stërmbesa. Ata janë pema me kokrra. Gjatë jetës dhe shërbimit në gardë, që nga viti 1956 deri sa doli në pension Maliq Gjondeda nuk qe vetëm një prind shembullor dhe një ushtar besnik i Atdheut në frontin më nevralgjik e delikat, ku kërkohet besnikëria sublime në detyrë, por u angazhua dhe me detyra shoqërore, si kryetar i Frontit Demokratik të lagjes “Uji i Ftohtë” apo sekretar i organizatës bazë të njësisë ku shërbente. Ndershmëria, drejtësia dhe përkushtimi, trashëguar nga prindërit e tij, qenë trinomi i jetës në vijim si pasardhës veterani dhe i angazhuar shpirtërisht me organizatën e nderuar të veteranëve të LANÇ, jo vetëm për Ujin e Ftohtë por për gjithë rrethin e Vlorës, ku ai aktivizohej tok me Seit Jonuzin, Qamil Gjikën, Telo Dhimën, Zeqir Ribin, Burhan Mullain e Gole Merkën për ruajtjen dhe transmetimin në brezat e rinj të vlerave të Luftës më të madhe e më të lavdishme të shqiptarëve në kohëra. Urtësia, ndershmëria dhe thjeshtësia e Maliq Gjondedaj, nuk do të na shqitet nga mendja kurrë.

3. Vera Sefedin Lelo Baçaj me lule e furtunë

Të respektuar të pranishëm në përcjelljen e të paharruarës Vera, mesaplikas dhe tërbaçiotë, motra e vëllezër. Kështu qenka jeta e njeriut, lule dhe furtunë. Mbasditja e mërkurë e 13 nëntorit 2013 do të kujtohet me lot e me dhembje, por jo me ballin

ÇIKA E TËRBAÇIT ulur sidomos nga Totua, nga Bana, Fatjoni dhe Ermira, sepse u iku njeriu i tyre më i shtrenjtë, Vera Sefedin Lelo Baçaj. Ikja e saj, lëndoi shumë vëllezërit e saj Sherifin, Jazon, Vasilin e Tomorrin, motrat e dashura të Verës, Engjëlloren, Beharen dhe Dhuratën. Të gjithë jemi bij të vdekjes e do ikim një ditë, por Vera iku atherë, kur nuk duhej të ikte, iku atherë kur bashkë me Toton do të qetësoheshin si gjyshër të mirë, që një jetë e kaluan me djersë, nder, përkushtim e dinjitet. Do të gëzonin për mbesat e nipin, që u fali vajza e madhe Valbona dhe drita e syrit, Fatjoni. Vera lindi në Mesaplik më 1953 nga prindërit Seftedin e Tushe, të ndershëm në jetë, bujarë, të zotë të jetës e nder i mikut. Seftedin Lelua, djali i Heroit të Popullit, Zigur Lelos me histori dhe këngë, simbol i njëzetës së madhe, në jetën e tij la për të pasmit imazhin e luftëtarit trim, e korrierit sypatrembur, e punëtorit të palodhur e modelit të sakrificës, i nderuar deri sa mbylli sytë. Vera Lelo në vitin 1972, u martua me Toton, djalin e dytë të Muharrem e Pashako Baços, në Tërbaç dhe me Toton krijuan familje e lidhën besë. Totua u bë prind shembullor e mjeshtër si i ati, se pati Verën krahë të fuqishëm në jetë. Krijuan familje, lindën fëmijë, i ushqyen me traditat më të mira të prindërve të tyre përkatës, nga Mesapliku e nga Tërbaçi. Edhe familja e Muharrem Baços njihet në Tërbaç për urtësinë, thjeshtësinë, për punën, për dashurinë e respektin për të gjithë njerëzit e mirë. Ikën dhe xha Muharremi si një burrë i bardhë, ikën dhe dadë Pashakua, si një veqile me kullandris. Ikën të qetë, të uruarit se Vera u shërbente si prindërve të saj, sikur qe vajza e tyre, jo nusja e djalit. Uratën e shërbimit që i la xha Muharremi Verës, e paharruara po ua lë sot Bonës, Jonit, Mirës. Emrin e Verës do ta kujtojnë

edhe në Tiranë e në Vlorë, ku shërbeu njerëzve me punë të ndershme e aftësi, me shpirt e pastërti, jo vetëm si infermiere e rrobaqepëse, por si motër dhe vajzë e mirë për njerëzit, për qytetarët, si për njerëzit e saj. As spitali amerikan i Fierit, nuk i bëri dot derman ujit në mushkri, por Vera 60 vjeçare do të jetë e përjetshme, se iku si ajo pema që la kokrra pas. I theu krahun Totos, atij sot po i bie çatia e shtëpisë mbi kokë, por t’i rrojnë fëmija, mbesat e nipi, vëllezër e motra, se la emër me nder pas. I dashur vëlla Toto! Mbahu, se dhe vdekja i duhet njeriut, ngaqë s’e shmang dot. Mbahu, se ke plotë, dy vajzat si gjeraqina dhe këtë dift djalë, që me nipër e mbesa u shtofshin si pranverë e mbushur me shpresa për ty dhe në nderim të mamasë së tyre të paharruar. Motër Vera! Dheu t’u bëftë sheqer e të prehesh e qetë. Në kujtim të saj, u ftoj ta nderojmë në përcjelljen e përjetshme me 1’ heshtje. I paharruar kujtimi yt i qeshur!


ÇIKA E TËRBAÇIT

Faqe 20

NGA KOLANA E BOTIMEVE TË AUTORËVE TËRBAÇIOTË! Gazeta “Çika e Tërbaçit” tashmë ka faqen e saj në internet: Sh.K.A “Tërbaçi” dhe redaksia e gazetës “Çika e Tërbaçit” ka hapur Websitin e saj në Internet. Në Websit përfshihen: - Mirëmbajtja. - Adresa e-mail-it të personalizuara për koordinatoret e Sh.K. A “Tërbaçi” dhe publikime të evenimenteve të shoqatës dhe të gazetës. - Me realizimin e këtij Websiti çdo tërbaçiot kudo që ndodhet ka mundësi që të informohet dhe të informojë ne kohë reale me çdo eveniment për vendlindjes së tij. Faleminderit Ermal Nuredin Haxhiaj, që mundësove këtë shërbim me shpenzimet e tua! Faleminderit Flamur Rrapo Çelaj për botimin e gazetës “Çika e Tërbaçit”

arsimor e punë sistematike, serioze, me kualitet të lartë profesional, me rrezatimin atdhetar - dituror, që ka përhapur tek brezat e nxënësve të tij. Në kuadër të 100 vjetorit të çeljes së shkollës ë parë shqipe në Tërbaç, në disa fshatra të tjerë dhe në qytet, duke qenë se është dhe i biri i Nuro Ahmetit, njërit prej mësuesve të parë të rrethit të Vlorës, pas shpalljes së Pavarësisë Kombëtare, duke qenë se të gjithë si djem dhe vajza të atij burri me mend, me emër e me një barrë nder në ballë, meritojnë të nderohen e të vlerësohen, duke qenë se Zaimi ka qenë shëmbëllyrë e gjallë e mësuesit me dinjitet dhe e vëllait të ditur të Labëve në kohë të vështira, mendojmë se respektohet Labëria, duke nderuar mësues Zaimin”. 2. Tofik Karefil DEDA me motivacionin:

TËRBAÇIOTËT E NDERUAR ME DEKORATËN “MIRËNJOHJA E LABËRISË” 1. Zaim Nuro HOXHA me motivacionin: “Radhitet ndër dhjetë dritanët e dijes pas Çlirimit në Tërbaç dhe me arsim të plotësuar universitar, si pak kush për atë kohë. Është një nga mësuesit më të mirë, që

mbahet mend në Vlorë, një nga metodistët model jo vetëm në Lumin e Vlorës e Labëri, por edhe në Kaninë apo në shkollat e qytetit, ku gjyrmët e tij dallohen tek profili i sotëm i ish - nxënësve shembullorë që ka përgatitur për mbi gjysmë shekulli me edukim

“Radhitet ndër dhjetë dritanët e dijes pas Çlirimit në Tërbaç. Është një nga moshatarët më të dalluar dhe ne e klasifikojmë nga më aktivët e bërthamës së pleqve të bekuar të Tërbaçit e Labërisë në Vlorë, që përbëjnë shoqërisht Kuvendin e të Urtëve, ku me uratën e fjalës dhe veprimit të tij edhe Tofik Deda edukon mirë, bukur, dobishëm. I zjarrtë për dashurinë ndaj vendlindjes, i papërtuar për kontributet ndaj Labërisë, mësuesi veteran është edhe një autor monografishë për arsimin,

për shkollën dhe vlerat atdhetare kulturore të trevës sonë dhe bijve të saj më të mirë. Librat e tij dhe fjala që i del nga shpirti ka vetëm fjalë të mira, vetëm dashuri njerëzore dhe nderim për vendlindjen. Fjala e keqe apo mendimi i lig nuk ka ekzistuar kurrë dhe nuk ekziston as në librat e botuar dhe as në fjalorin e Tofik Dedës”. 3. Fejzo Sali RROKAJ me motivacionin: “Ka dhënë një kontribut të dallueshëm për evidentimin e vlerave historike të Tërbaçit dhe krahinës, sidomos për personazhet që lanë gjurmë kundër pushtuesve osmanë në shek. XIX dhe për trimat e Janinës nga treva jonë. Ka një memorie të admirueshme historike dhe, ndërkohë, kujtohet ndër fillimtarët e shoqatës “ Tërbaçi”. Pas ndarjes nga jeta e Gëzim Arshi Xhelilit, për një kohë të gjatë ka qenë kryetar i shoqatës atdhetare kulturore “ Tërbaçi”, ku mbahet mend për shpirtin tradicional, mënyrën e organizimit të takimeve me vendlindjen dhe për këmbëngulje në respektim të traditave të zonës. Është aktivizuar edhe si gazetar dhe fotoreporter i gazetës “Çika e Tërbaçit”, qysh nga numri i parë, më 2001. Fejzi Rrokaj është angazhuar, gjithashtu, me shkrime historike edhe në gazetën “Labëria”, “Kushtrim Brezash”, “Telegraf”, sikurse dikur te “ Zëri i Vlorës”.

Redaksia: Flamur Çelaj (botues), Albert Habazaj (drejtues), Bardhosh Gaçe, Sokol Gjoka, Hamdi Çane, Leka Skëndaj, Mynyr Gjika, Irisa Hodo. Fotoreporter: Dilaver Baçaj, Apostol Bashoj. Ndihmuan me fotografi: Novruz Bajrami,Fejzo Rrokaj Design & Layout: Neritan Llanaj; punoi logon e gazetës Meald Habazaj Për kontakt: nr. cel. 0692124568, E-mail: albert_abazi_tr@yahoo.com Shtypur në shtypshkronjën: “PAVARËSIA”, Vlorë


Gazeta “Çika e Tërbaçit”, Dhjetor 2013