Issuu on Google+

ཚན་རིག

༢༠ ༡ ༠

བྱང་སྣེའི་མཐའ་འཁོར་དུ་འཁྱག་རོམ་ཉུང་དུ་ཕྱིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་རྒྱ་མཚོའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཆེ་རུ་ཕྱིན་པ་དང་ཉི་འོད་ཀྱི་ནུས་པ་མཚོ་ནང་འཐིམ་ཚད་མཐོ་རུ་ཕྱིན་ཡོད། འགལ་ལྟ་བུར་སོང་བས་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་སླར་ཡང་གོ་

། དེས་རྐྱེན་པས་མཚོ་ནང་དུ་ཉི་འོད་ཀྱི་ནུས་པ་ཐིམ་ཚད་

འོན་ཀྱང་ཉམས་ཞིབ་པ་ཚོས་ཉེ་དུས་བཏོན་པའི་སྙན་ཐོ་

གྱི་དྲོད་ཚད་མི་སྙོམས་པ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མཁའ་ཐོག་

ཞིག་གི་ནང་ལོ་ཤས་རིང་ཡོ་རོབ་གླིང་ཆེན་དུ་རྒྱུན་ལྡན་མ་

ཡིན་པའི་དགུན་དུས་ཡོང་བཞིན་པ་འདི་ནི་གོ་ལ་ཚ་འགྱུར་ འགྲོ་བཞིན་པའི་དཔང་རྟགས་ཤིག་ལས་འགལ་བ་གང་

ཡང་མེད་ལུགས་བཤད་ཡོད། དེ་བཞིན་ཁོང་ཚོས་སྙན་ཐོ་

ལྟར་བྱས་ན། ཡོང་རྒྱུའི་ལོ་ཡུན་ཁྲོད་རྒྱུན་ལྡན་མ་ཡིན་པའི་ དགུན་དུས་མུ་མཐུད་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་བཤད་ཡོད།

ཁོང་ཚོས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པར་གཞིགས་

ན། གོ་ལ་ཚ་འགྱུར་གྱི་རྐྱེན་པས་བྱང་འཁྱག་རོམ་རྒྱ་མཚོའི་

ངོས་གླིང་ཆེན་ཁག་གི་ནང་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་གངས་དང་བུ་

ཡུག་འཚུབ་ནས་གནམ་གཤིས་ཤིན་ཏུ་གྲང་མོ་སྟོན་བཞིན་ པ་འདི་རྒྱུན་དུ་གོ་ལ་ཚ་འགྱུར་གྱི་གནས་སྟངས་དང་རྒྱབ་

རིམ་འགྱུར་གྱི་དཔང་རྟགས།

མི་དང་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་མངལ་སྦྲུམ་བར་འཕེལ་རིམ་གྱི་ གནས་སྐབས་གཅིག་ལ་འདྲ་ཆོས་ཤིན་ཏུ་མང་བ་དང་དེའི་རྒྱུ་

ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གསུམ་གྱི་ནང་འཁྱག་རོམ་གྱི་བརྒྱ་ཆ་ཉི་ཤུ་

ཙམ་མེད་པར་གྱུར་ཟིན་པ་མ་ཟད་བརྒྱ་ཕྲག་འདིའི་མཇུག་ཏུ་

འཁྱག་རོམ་རྩ་མེད་འགྲོ་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཚོད་དཔག་བྱེད་བཞིན་ ཡོད། བྱང་སྣེའི་མཐའ་འཁོར་དུ་འཁྱག་རོམ་ཉུང་དུ་ཕྱིན་

པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་བརྒྱ་མཚོའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཆེ་རུ་ཕྱིན་པ་དང་

དཔྱད་ཞིབ་འདིའི་ནང་རིགས་རྫས་ཀྱི་གནས་

གྱི་འཕེལ་རིམ་ནང་པིའིལོཊའིཔིཀ་ phylotypic ཞེས་པའི་ གནས་སྐབས་སུ་མངོན་འགྱུར་འབྱུང་བས་མི་དང་ཉ། དེ་

བཞིན་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་མངལ་སྦྲུམ་བར་འཕེལ་རིམ་གྱི་

གནས་སྐབས་གཅིག་ལ་ཐུན་མོང་གི་ཁྱད་ཆོས་མང་དག་ཅིག་ མངོན་པ་ལས་དཔེར་ན། མིའི་མངལ་སྦྲུམ་ལ་ཡང་མཇུག་མ་ དང་ཉ་གཤོག་འདྲ་བའི་དབང་པོ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

ཚོགས་སྡེ་གཅིག་ནང་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་

རིགས། དཔེར་ན། ནུ་གསོས་སེམས་ཅན་ལྟ་བུ་ཡིན་ན་

འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ཐོག་མའི་གནས་སྐབས་སུ་ཐུན་མོང་གི་འདྲ་ ཆོས་སྟོན་པ་དང་། རིགས་ཇི་ཙམ་གྱི་ཐག་ཉེ་བ་དེ་ཙམ་གྱི་

སེམས་ཅན་དེ་རིགས་ཀྱི་མངལ་སྦྲུམ་བར་འདྲ་ཆོས་མང་བ་ ཡོད། གསར་རྙེད་འདིའི་ཐོག་ནས་མིའི་མངལ་སྦྲུམ་དེ་དག་ བདུན་ཕྲག་འགའ་ཞིག་ཡིན་སྐབས་མཇུག་མ་ཡོད་དགོས་

པའི་རྒྱུ་མཚན་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་བ་མ་ཟད་སེམས་ཅན་འདྲ་

མིན་གྱི་མངལ་སྦྲུམ་བར་མངལ་གནས་སྐབས་ཐུན་མོང་གི་ འདྲ་ཆོས་ཤིན་ཏུ་མང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་ཤེས་ཐུབ། དེར་ བརྟེན་ཡར་ཐོན་ཆེ་བའི་སྲོག་ཆགས་མི་ལྟ་བུ་ཡང་མངལ་

གནས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་སྐབས་སུ་ཡར་ཐོན་ཞན་པའི་སྲོག་ ཆགས་དང་འདྲ་ཆོས་ཆེན་པོ་ཡོད།

ཚན་རིག་པ་ཚོས་ཉ་རིགས་འགའ་ཞིག་གི་རིགས་

རྫས་ཡོད་དོ་ཅོག་ས་བཀྲར་བཀོད་ནས་དེ་དག་འབྱུང་དུས་སྔ་ ཕྱི་བཞིན་གོ་རིམ་སྒྲིག་པ་མ་ཟད་མཐར་ཁོང་ཚོའི་འཚོ་ཡུན་

དུ་སླེབས་པ་ཡིན། བྱང་སྣེའི་རླུང་གི་དྲོད་ཚད་དམའ་བ་དང་

ལམ་བར་མཚོ་ཐོག་གི་བརླན་གཤེར་དང་འདྲེས་ནས་མཐར་ ཁ་བ་དང་བུ་ཡུག་འཚུབ་པའི་དགུན་དུས་འདི་བྱུང་ལུགས་ ཤོད་བཞིན་ཡོད།

ཁོང་ཚོས་ཟེར་དོན། ཡོ་རོབ་དང་འཛམ་གླིང་

གི་ས་གནས་བྱེ་བྲག་གང་དུ་ཡང་དགུན་ཁ་གྲང་མོ་སྟོན་ པ་ཙམ་གྱིས་གོ་ལ་ཚ་འགྱུར་འགྲོ་ཡི་མེད་པས་མ་ཁྱབ་

ལ། འདི་ནི་གོ་ལ་ཚ་འགྱུར་གྱི་རྐྱེན་པས་ཚ་དྲོད་ཁྱབ་ཚུལ་ ཆ་སྙོམ་མ་བྱུང་བ་ཙམ་མ་ཟད་ས་གནས་འགའ་ཞིག་ནང་

དབྱར་དུས་ཚད་ལས་བརྒལ་བའི་དྲག་ཆར་འབབ་པ་ཡང་ གོ་ལ་ཚ་འགྱུར་གྱི་དཔང་རྟགས་ཆགས་ཡོད་ཟེར། །

ཆོས་མང་དག་ཅིག་མངོན་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་རེད།

ཁོང་ཚོས་ཟེར་དོན་ལ། མངལ་སྦྲུམ་འཕེལ་འགྱུར་

གྱི་སྔ་ཕྱི་བར་གསུམ་ལས་བར་མའི་གནས་སྐབས་སུ་བྱ་བ་

བྱེད་པའི་རིགས་རྫས་དེ་དག་སྲོག་ཆགས་གང་དེའི་ལུས་སྤྱིའི་ འཆར་གཞི་གོ་སྒྲིག་བྱེད་པ། དཔེར་ན། ལུས་ཀྱི་ལྷུ་དང་། གལ་ ཆེའི་ཕུང་གྲུབ་དང་། ལུས་དབང་སོགས་སྐྲུན་རྒྱུ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཡང་མངལ་སྦྲུམ་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་ཐོག་མའི་གནས་སྐབས་

སུ་བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་རྫས་དེ་དག་གཙོ་བོ་མའི་སར་ནས་ ཐོབ་པའི་སྒོ་ངའི་ནང་ཡོད་པའི་ཟས་བཅུད་ཀྱི་དངོས་རྫས་དེ་

དག་བེད་སྤྱོད་ཇི་ལྟར་བྱེད་མིན་ཐག་གཅོད་བྱེད་པར་བཀོལ་

བྱེད་བཞིན་ཡོད། རྗེས་སུ་ཁོང་གཉིས་གཙོས་པའི་ནོ་བེལ་བྱ་

དགའ་ཐོབ་མཁན་གཞན་ཚོར་འདི་ལོའ ་ི ཞི་བདེའི་རྟགས་མ་དེ་སྐུ་ ཞབས་ལུའི་ཞ་བོ་ལ་ཕུལ་ཡོད་པས་དེའི་སྐོར་བསམ་ཚུལ་གང་

ཡོད་བཀའ་འདྲི་བྱེད་སྐབས་ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་ཁ་གཅིག་གྲགས་

ཐོག་འདི་ནི་ནོ་བེལ་རྒྱུན་ལས་ཀྱི་ནོར་འཁྲུལ་ཡིན་ལུགས་དང་རྒྱ་ ནག་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་བར་འགལ་ཟླ་ཡོད་ཀྱང་ དེ་ལྟར་རྒྱ་ནག་གི་ལམ་ལུགས་ལ་ཐེ་ཇུས་བྱེད་དབང་མེད་པའི་ བསམ་ཚུལ་བཤད་ཡོད། སྐབས་དེར་གཟེངས་རྟགས་བཞེས་

མཁན་གྱི་ཁྲོད་ནས་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ལ་དགག་པ་བྱེད་

Richard Heck དང་།

phylotypic

ཞེས་པའི་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་གནས་སྐབས་དེར་ཐུན་མོང་གི་འདྲ་

ཆས་འདྲ་མིན་ནང་བེད་སྤྱོད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཡོང་རྒྱུའི་ཚོད་དཔག་

པ་གསུམ་ལ་གནང་ཡོད་པ་དང་ཁོང་རྣམས་ནི། རི་ཅརཌ ཧེཀ་

ཤོས་ཡིན་པའི་རིགས་རྫས་དེ་དག་མངལ་སྦྲུམ་

རིགས་རྫས་མཚུངས་སྡུར་བྱེད་སྐབས་གོང་ལྟར་ཕའིལོཊིཔིཀ་

བཟོ་བསྐྲུན་བྱས་ཡོད་པ་དང་། ཅ་དངོས་དེ་མ་འོངས་པར་འཕྲུལ་

འདི་ལོའ ་ི རྫས་སྦྱོར་ནོ་བེལ་གཟེངས་རྟགས་དེ་བཞིན་ཚན་རིག་

སྐབས། ཆེས་ཐོག་མ་ནས་ཡོད་པའམ་ཆེས་རྙིང་

དེ ་བཞི ན ་ཚན་རི ག ་པ་ཚོ ས ་སྦྲང་འབུའི ་རི ག ས་འདྲ་མི ན ་གྱི ་

པའི་ཕྱོགས་ཚད་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཤིན་ཏུ་སྲབ་པའི་ཅ་དངོས་ཤིག་

ཚུལ་ལ་ཡིད་མ་རངས་པའི་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་ཡོད། །

དང་བྱ་བ་གང་ཞིག་བྱེད་མིན་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་

པའམ་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་པ་ཤེས་ཡོད།

ཐོབ་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་ཚོའི་བྱས་རྗེས་ནི་ནག་རྫས་ལས་གྲུབ་

དང་དམངས་གཙོའི་དོན་གཉེར་བ་མང་པོས་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་

རིང་རིགས་རྫས་དེ་དག་མངོན་འགྱུར་གྱི་དུས་

ཞེས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་བྱ་བ་བྱེད་

ཊེན་ཊིན ནོ་ཝོ་སེ་ལོབ་ Konstantin Novoselov གཉིས་ལ་

རྟགས་བཞེས་མཁན་དེ་ཡིན། རྗེས་སོར་འགྲོ་བ་མིའི་རང་དབང་

སྐབས་སུ་གང་བྱུང་མིན་བསྟན་ཡོད།

period

ཞབས་ཨེན་ཌེ གྷེམ་ Andre Geim དང་། སྐུ་ཞབས་ཀོན་སེ་

ཡིན་པ་དང་ཁོང་ནི་འདི་ལོའ ་ི ནོ་བེལ་རྩོམ་རིག་གི་གཟེངས་

ཀྱང་རྟོགས་ཞིབ་བྱུང་ཡོད། འོན་ཀྱང་ད་ལྟའི་

གྱི་འཕེལ་རིམ་ནང་ཕིའིལོཊིཔིཀ་

སྐྱེ་ས་རུ་སུ་དང་ད་ལྟའི་ལས་གནས་དབྱིན་ཡུལ་ཡིན་པའི་སྐུ་

མཁན་གཙོ་བོ་ནི་སྐུ་ཞབས་མརིའོ ལོ་སཱ་ Mario Llosa ལགས་

འགྱུར་སྨྲ་བའི་གཞུང་ལུགས་གསར་གཏོད་

བྱེད་མཁན་སྐུ་ཞབས་ཌར་ཝིན་ལགས་ཀྱིས་

གདོད་མའི་རིགས་རྫས་འདི་དག་མངལ་སྦྲུམ་

སྣེའི་རླུང་རྣམས་ཕྱིར་རྒྱུགས་ནས་མཐར་ཡོ་རོབ་གླིང་ཆེན་

འདི་ལྟ་བུའི་ཕྱི་ངོས་ཀྱི་རྟོགས་ཞིབ་ནི་རིམ་

རྐྱེན་ཡང་གདོད་མ་ནས་ཡོད་པའི་རིགས་རྫས་མང་དག་ཅིག་ མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པས་ཡིན།

རླུང་ཁམས་ཀྱི་གནོན་ཚད་ཀྱང་ཁྱད་པར་ཤོར་བ་དང་བྱང་

འདི་ལོའ ་ི དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ནོ་བེལ་གཟེངས་རྟགས་དེ་

རྫས་སྦྱོར་རིག་པ།

འདས་པའི་ལོ་ཤས་ནང་ཡོ་རོབ་གཙོས་པའི་ཕྱེད་བྱང་

ཁྱབ་ཚད་ལོ་རེ་བཞིན་ཆུང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་དང་འདས་པའི་

མཐོ་རུ་ཕྱིན་ཡོད། དེས་རྐྱེན་པས་བྱང་སྣེ་དང་མཐའ་འཁོར་

བ་ཡིན་བཅས་བཤད་ཡོད། འདི་ལྟ་བུའི་ཕྱི་ངོས་ཀྱི་རྟོགས་

ཞིབ་ནི་རིམ་འགྱུར་སྨྲ་བའི་གཞུང་ལུགས་གསར་གཏོད་བྱེད་

མཁན་སྐུ་ཞབས་ཌར་ཝིན་ལགས་ཀྱིས་ཀྱང་རྟོགས་ཞིབ་བྱུང་ ཡོད། འོན་ཀྱང་ད་ལྟའི་དཔྱད་ཞིབ་འདིའི་ནང་རིགས་རྫས་ཀྱི་ གནས་སྐབས་སུ་གང་བྱུང་མིན་བསྟན་ཡོད་པ་དང་། རིགས་

པ་གཉིས་ཀས་རིམ་འགྱུར་གྱི་གཞུང་ལུགས་སུ་གསལ་བའི་

མེས་པོ་གཅིག་ཡིན་པའི་ལྟ་གྲུབ་ལ་ཁུངས་སྐྱེལ་གྱི་རྒྱབ་གཉེར་ བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མཚུངས་ཆོས་འདི་སྒལ་ཚིགས་ཡོད་པའི་སྲོག་

ཆགས་ཀྱི་རིགས་ནང་ཁུལ་ལམ་འབུ་སྲིན་གྱི་རིགས་ནང་ཁུལ་ དུ་མངོན་པ་ལས་བརྒལ་ཚིགས་ཅན་གྱི་སྲོག་ཆགས་དང་འབུ་ སྲིན་གྱི་བར་ན་འདི་ལྟ་བུའི་ཁྱད་ཆོས་མཐོང་རྒྱུ་མེད།

མངལ་སྦྲུམ་སྐབས་མི་དང་ཉ་གཉིས་ཀའི་ནང་ལྟེབ་

ཚིགས་ཅན་གྱི་གཟུགས་དབྱིབས་ཤིག་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ཀྱང་རྗེས་ སོར་མིའི་ནང་འགྲམ་རུས་དང་ཉའི་ནང་ཉ་གཤོག་བཅས་བྱེད་

ལས་ཐ་དད་དང་དབང་པོ་ཐ་དད་དུ་འཕེལ་འགྱུར་ཡོང་བ་ཡིན།

ཨིཆི ནེགེཤི་ Ei-ichi Negishi དང་།

ཨརིཀ སུཛུཀི་ Akira Suzuki བཅས་ཡིན། ། སྨན་དང་སེམས་ཁམས་རིག་པ།

ལ་ཚ་འགྱུར་གྱི་བསམ་ཚུལ་ལ་དོགས་པ་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

དངོས་ཁམས་རིག་པ།

གོ་ལ་ཚ་འགྱུར་གྱི་རྣམ་པ་གསར་པ།

ས། ་རྟག

་ི ནོ་བེལ་གཟེངས འ ོ ལ

སྨན་དང་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་གཟེངས་རྟགས་ནི་སྐུ་ཞབས་

རོབྷརཌ ཨེཝརཌ Robert Edward ལགས་སུ་ཕུལ་ཡོད། ཁོང དབྱིན་ཡུལ་ནས་ཡིན་པ་དང་ད་ལྟ་ལོ་ན་ ༨༥ སོན་པའི་ཚན་

རིག་པ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་ལ་གཟེངས་རྟགས་འདི་འབུལ་དགོས་ དོན་ནི་ཁོང་གིས་ཕ་མའི་ཁམས་དཀར་དམར་གཉིས་བརྟག་

དཔྱད་ཁང་དུ་མཚམས་སྦྱོར་བྱེད་ཐབས་ཐད་ཡར་ཐོན་ཅན་གྱི་ གསར་གཏོད་མང་པོ་བྱས་ཡོད་པས་ཡིན། ཐབས་ལམ་འདིའི་

ཐོག་ནས་ཕྲུ་གུ་མེད་པའི་བཟའ་མི་དག་གི་དཀའ་ངལ་སེལ་བར་ ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་འབྱུང་བཞིན་ཡོད། །


ཉམས་ཞིབ་ཀྱི་མཇུག་འབྲས་འདི་ལ་བརྟེན་

ནས་དེ་ལྟ་བུའི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐུབ་

མ་བྱུང་བས་ཕྲུ་གུར་བརྩེ་

ཚོད་དཔག་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མ་ཟད་རང་གི་ཕྲུ་གུ་ནི་དམིགས་བསལ་དང་

ཡང་དག་པ་ཞིག་ཡིན་བསམ་པའི་ཐོག་ནས་ཕྲུ་གུར་གཅེས་ སྐྱོང་ལེགས་ཤོས་དང་བརྩེ་བ་ཆེ་ཤོས་བྱེད་མཁན་གྱི་ཨ་མ་

དེ་དག་གི་ཀླད་པར་འཚར་ལོངས་ཀྱི་འགྱུར་མ་ཤོས་ཡོང་བ་

རྙེད་ཡོད། འདི་ལྟ་བུའི་ཀླད་པའི་འགྱུར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྲུ་གུ་

གཅེས་སྐྱོང་བྱེད་པའི་ཀུན་ལོང་སྐྱེ་བ་དང་། གཅེས་སྐྱོང་གི་བྱ་ བ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་ཉིད་བློ་ཁ་ཚིམ་པ་དང་སྐྱིད་སྣང་གི་ཚོར་ བ་ཡོང་བ་ཡིན་ཟེར།

བུད་མེད་འགའ་ཞིག་རང་གི་ཕྲུ་གུར་གཅེས་སྐྱོང་

བྱེད་པའི་བློ་མི་སྐྱེ་བ་མ་ཟད་རང་གི་ཕྲུ་གུར་ཞེན་ལོག་པ་དང་ སེམས་ཚོར་ངན་པ་སྐྱེ་བ་ཡང་ཡོང་གི་ཡོད་པས། ད་ལྟའི་

ཉམས་ཞིབ་མི་སྣས་ཟེར་

ཚོས་རྟོགས་ཞིབ་བྱུང་བའི་འབྲེལ་ཡོད་གནས་ཚུལ་གཞན་

ཞིག་ནི་ཕྲུ་གུ་ཡོད་པའི་ཙི་ཙི་མོ་དང་ཕྲུ་གུ་མེད་པའི་ཙི་ཙི་མོ་ གཉིས་ཁ་ལག་འཚོལ་རྒྱུ་འགྲན་སྡུར་བྱེད་སྐབས་ཕྲུ་གུ་ཡོད་ པ་ཚོས་ཁ་ལག་སྔོན་ལ་རྙེད་ཀྱི་ཡོད་པ་མཐོང་ཡོད།

ཡོད། ཀླད་གནས་འདི་དག་ཕྲུ་གུར་གཅེས་སྐྱོང་བྱེད་པ་དང་

། གཅེས་སྐྱོང་གི་བྱ་བ་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་མཚམས་བློ་ཁ་

པ་ཁོང་ཚོ་རང་གིས་ཚོར་སྣང་ཡོང་གི་ཡོད་པ་དང་། དེ་སྔོན་

པོ་གདོང་ལེན་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད། ཕྲུ་གུ་མ་སྐྱེས་པའི་གོང་

ཟད། འཆར་འགོད་དང་ཕུགས་རྒྱང་རིང་བའི་ལས་དོན་བྱེད་

དྲན་གསོ་བྱེད་རྒྱུ་དཀའ་བ་སོགས་ཀྱི་ཚོར་སྣང་ཡོང་གི་ཡོད་

དུ་རང་གི་འཚོ་གནས་ཆེད་ལས་དོན་གང་བྱེད་དགོས་པ་དེ་

ཕྱོགས་བསམ་གཞིགས་བྱེད་པའི་ཀླད་གནས་ཀྱང་ཚུད་ཡོད་

པའི་གནས་སྟངས་འདི་སྔ་མོ་ནས་ཚན་རིག་པ་ཚོས་རྟོགས་

དག་རྒྱུན་སྐྱོང་བྱས་པའི་ཐོག་ནས་ཕྲུ་གུའི་དེའི་འཚོ་གནས་

སྟབས་མ་འོངས་པའི་དུས་ཡུན་ཁྲོད་ཕྲུ་གུའི་མདུན་ལམ་ཆེད་

ཞིབ་བྱུང་ཡོད་པ་མ་ཟད། གནས་སྟངས་འདི་ལ་མ་ཡི་ཀླད་

དང་འབྲེལ་བའི་ལས་དོན་དེ་དག་ཀྱང་འཐུས་ཤོར་མེད་པ་

ལས་ཀ་གང་བྱེད་དགོས་པ་དང་དེ་དག་སྔོན་ཚུད་ནས་གྲ་

པའི་གནས་སྟངས་ཟེར་གྱི་ཡོད། དེ་སྔོན་ཚན་རིག་པ་ཚོས་

བྱེད་དགོས་པ་དང་། ཕྲུ་གུ་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ལས་སླ་མོ་

སྒྲིག་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་ཕན་ཐོགས་ཡོང་གི་ཡོད།

ཉམས་ཞིབ་ནང་མངལ་སྦྲུམ་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་མའི་ཀླད་ པ་ཕྲན་ཙམ་འཁུམ་འགྲོ་བ་ཡང་མཐོང་ཡོད། དེར་བརྟེན་ད་

བར་ཉམས་ཞིབ་པ་དང་མི་དམངས་ཁྲོད་མའི་མངལ་སྦྲུམ་

ཞིག་མིན་སྟབས་དཀའ་ཚེགས་དེ་དག་གདོང་ལེན་བྱེད་པར་

ཉམས་ཞིབ་ཁྲོད་ད་དུང་ཡང་གསལ་ཁ་མེད་པ་དང་

ཀླད་པ་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་འགྱུར་བ་འགྲོ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་

མུ་མཐུད་དཔྱད་པ་བྱེད་དགོས་པ་ནི་མངལ་སྦྲུམ་སྐབས་སྐྲུན་

གྱི་སྐབས་དང་ཕྲུ་གུ་སྐྱེས་པའི་རྗེས་སུ་མའི་ཀླད་པར་གནོད་

དང་། འཕེལ་རིམ་གྱི་ཐོག་ནས་དེ་ལྟར་ཡོང་བའི་ཁྱད་ཆོས་

པའི་ཧོར་མོན་ hormone དེ་དག་གིས་མའི་ཀླད་པར་འགྱུར་བ་

སྐྱོན་དང་ཕྲ་ཕུང་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཤི་འགྲོ་བའི་ཡིད་ཆེས་བྱེད་

རྙེད་ཡོད་པ་ཡིན་ཞེས་ཟེར།

གཏོང་བའི་སྐུལ་མ་བྱེད་པ་དང་འགྱུར་བ་དེས་རྐྱེན་གྱིས་མས་ཕྲུ་

བཞིན་ཡོད་ཀྱང་། ད་ལྟའི་ཉམས་ཞིབ་འདིའི་བརྒྱུད་མངལ་

གུར་གཅེས་སྐྱོང་བྱེད་པའི་ཚོར་བ་འབྱུང་བའམ། ཡང་ན་མས་ཕྲུ་

སྦྲུམ་གནས་སྐབས་ཀླད་པའི་ནང་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་

ཕྲུ་གུ་སྐྱེས་མ་ཐག་གི་ཨ་མའི་ཀླད་པར་གལ་

གནད་ཆེ་བའི་ལས་དོན་གཞན་སྒྲུབ་དགོས་པར་བརྟེན་ཅ་

གུར་གཅེས་སྐྱོང་བྱེད་པའི་བྱ་བ་དེས་མཐར་མའི་ཀླད་པར་འགྱུར་

མང་པོ་འགྲོ་བཞིན་པ་འདི་དག་ཀྱང་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་རེད།

ཉམས་ཞིབ་པ་ཚོས་མུ་མཐུད་ཟེར་དོན། འཕེལ་

རིམ་གྱི་ཐོག་ནས་ཨ་མ་དེ་དག་གིས་དཀའ་ངལ་ཤིན་ཏུ་ཆེན་

ཁེངས་པའི་ཚོར་བ་སྐྱེ་བ་སོགས་ལ་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པ་མ་

དཀའ་ཚེགས་མེད་པར་དྲན་གསོ་ཐུབ་པའི་གནས་ཚུལ་ཡང་

དངོས་སོགས་ཀྱི་མིང་དང་འབྲེལ་བའི་དྲན་པ་དང་དེ་མིན་གྱི་

བ་གཏོང་བ་ཞིག་ཡིན་མིན་ཐག་གཅོད་བྱུང་མེད། གང་ལྟར་ཡང་

བྱ་བ་ཆུང་རིགས་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ཉམས་འགྲོ་བ་ཡིན། །

ཀྱང་འདིར་ལས་མེད་མིའི་

ཆེར་སྔར་མེས་པོ་ཚོ་ཟས་གོས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་འཛོམས་

གཉིས་ལ་བྱེད་ཆོག། གཅིག་ནི་ལས་ཀ་དང་པོ་བྱེད་ས་

མེད་་པ་དང་ཁོང་ཚོ་བདུད་

ལས་ཆད་པའི་རིམ་འགྱུར་གྱི་གཤིས་ཀ་ལྷག་མ་ཞིག་ཡིན་

གཉིས་ཀྱི་གོམ་འགྲོས་ས་ན་ཡོད། སློབ་མ་ཚོར་བརྟག་

ཆེ་བ་ཡོད་ཟེར།

ཉམས་ཞིབ་པ་ཚོས་

མཇུག་སྡོམ་བྱས་དོན། སྤྱི་

མེད་མིའི་ཀླད་པ་ནི་བདུད་ཀྱི་བཟོ་གྲྭ་ཡིན་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད་

ཡང་བློས་གཏོང་བྱེད་སྲིད་པ་ཡིན། དེ་བཞིན་ཚན་རིག་པ་

ཞོ་བཅས་ལ་འགྱུར་བ་མངོན་གསལ་ཅན་ཕྱིན་ཡོད་པ་རྙེད་

གྱི་རྗེས་སུ་བུད་མེད་ཚོའི་ཀླད་པར་འགྱུར་ལྡོག་འགྲོ་བཞིན་

གཞན་ལས་སེམས་ངལ་

ལ། ལས་མེད་མིའི་ལག་པ་ནི་བདུད་ཀྱི་ལག་ཆ་དང་ལས་

རྫས་ཡོད་པས་རང་གི་རིགས་རྒྱུད་རྒྱུན་འཁྱོངས་ཆེད་གང་

ཀླད་སྦུག་དང་། མདུན་གྱི་ཀླད་ཤུན། དེ་བཞིན་ཁམ་ཙིག་ཀླད་

སྤྱིར་མངལ་སྦྲུམ་གྱི་སྐབས་དང་ཕྲུ་གུ་སྐྱེས་ཙམ་

བཟོ་གྲྭ་ཡིན་པ་ཙམ་མ་ཟད་

ཡོད་ལུགས་བཤད་ཡོད། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་གཏམ་དཔེ་ཞིག་

གུའི་དེའི་ལུས་པོའ ་ི ནང་མ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཤ་ཁྲག་གམ་རིགས་

བཞིའི་རྗེས་སུ་སླར་ཡང་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་སྐབས་ཁོང་ཚོའི་

འཚོལ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཟེར།

ཀྱི་ལག་ཆ་དང་བདུད་ཀྱི་

ལས་བྲེལ་ཆེ་བའི་མི་དེ་དག་སྤྱི་ཡོངས་ཐོག་སེམས་སྐྱིད་པ་

རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་འབྲེལ་བཤད་བྱེད་རྒྱུ་ཡོད་དེ། དེ་ཡང་ཕྲུ་

མེད་བཅུ་དགུའི་ཀླད་པར་པར་གློག་རྒྱབ་པ་དང་དེ་རྗེས་ཟླ་བ་

ཚོའི་ཀླད་པར་སྐྱོན་གང་ཡོད་པ་དང་དེར་བཅོས་ཐབས་

ཕྲུ་གུར་བྱམས་སྐྱོང་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མའི་

ཀླད་པར་འགྱུར་བ་འབྱུང་བ་འདི་རིགས་རྫས་ཀྱི་ཐོག་ནས་

ལས་གཞན་བློས་གཏོང་བྱེད།

པའི་བྱེད་ལས་གཉིས་གཤམ་སྡུར་གྱི་ཐོག་ནས་ཁོང་

གནས་ཚུལ་ཆ་ཚང་ཚུད་

ཚན་རིག་པ་ཚོས་ཟེར་དོན་ལ་ལས་མེད་ཀྱི་མི་ལ་ལྟོས་ན་

པ་ལ་སོགས་པའི་ཀླད་པའིི་བྱེད་

པའི་བྱེད་ལས་དང་བུ་���ེད་རྒྱུན་ལྡན་ཚོའི་ཀླད་

ལས་བྲེལ་ཇི་ཙམ་ཆེ་བ་དེ་ཙམ་གྱི་སེམས་སྐྱིད་པ་ཡོད།

གིས་ཀྱང་བར་ཆད་ཆེན་པོ་སྣ་འདྲེན་བྱེད་སྲིད་པ་ཡིན།

བྱ་བ་ལེགས་གྲུབ་ཡོང་ཆེད་དྲན་

མི་ཆགས་པའི་བུད་མེད་དེ་དག་གི་ཀླད་

ཀུན་སློང་དང་མོས་པ། སེམས་ཚོར་བཅས་ལ་སྟངས་འཛིན་

གྱིས་བཟའ་ཚང་གི་བར་ན་སྐབས་རེ་དོན་དག་ཆུང་ངུ་དེ་དག་

འགྱུར་བ་འདི་དག་མིའི་ནང་ལ་ཡང་ཡོང་མིན་

ཕྲུ་གུ་གསོ་སྐྱོང་་དང་འབྲེལ་བའི་

དོན། ང་ཚོས་རང་གི་ཕྲུ་གུ་ལ་སེམས་

སུ་འཕེལ་སྐྱེད་ཡོང་གི་ཡོད་པ་དང་། གནས་དེ་དག་གཙོ་བོ་

བསམ་ཚུལ་གཞན་དེས་ཤེས་རྟོགས་མ་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་

བརྟག་ཆེད་ཉམས་ཞིབ་པ་ཚོས་ཕྲུ་གུ་བརྩས་མ་ཐག་གི་བུ་

སེམས་མི་སླེབས་པ་ཡིན་པའི་

མེད་ཀྱི་ཀླད་པའི་གནས་འགའ་ཞིག་ཕྲུ་གུ་སྐྱེས་ཟིན་པའི་རྗེས་

ཕོ་མོའ་ིབློ་ཁ་དང་ཚོར་བ་སོགས་མི་འདྲ་བ་དང་གཅིག་ཤོས་ཀྱི་

གང་བྱུང་བ་དེ་མི་ཚེ་ཧྲིལ་པོའ ་ི ནང་གནས་ཀྱི་ཡོད།

བའམ་སྐྱེ་འཕེལ་དེ་ལྟར་

པའི་རྗེས་སུ་ཁྱད་པར་དེ་བས་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། དེར་བརྟེན་

རིགས་ལག་བསྟར་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་ཆེད་དང་འགྱུར་བ་

པའི་ནང་རང་བཞིན་གྱི་འགྱུར་

ཉམས་ཞིབ་པ་ཚོས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བར་གཞིགས་ན་བུད་

བློ་གཏོང་ཕྱོགས་བར་ན་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དང་ཕྲུ་གུ་སྐྱེས་

བ་དེ་དག་བུ་བརྒྱུད་གཅེས་སྐྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་བྱ་བའི་

སུ་ཡང་བུ་མེད་དེ་དག་གི་ཀླད་

མཚོན་ན་གནས་ཚུལ་འདི་གཏམ་བཟང་ཞིག་ཆགས་ཡོད།

འབྱུང་བ་ནི་མངོན་སུམ་ཚད་གྲུབ་ཏུ་གྱུར་ཡོད། ཕོ་མོའ་ིབསམ་

སྟེང་བྱས་ཡོད་པ་དང་། མངལ་སྦྲུམ་སྐབས་བྱུང་བའི་འགྱུར་

ཆེར་ཕྲུ་གུ་སྐྱེས་ཟིན་པའི་རྗེས་

ཕྲུ་གུ་སྐྱེ་རྒྱུ་ཡོད་པའི་བུད་མེད་ཚོར་

མངལ་སྦྲུམ་དང་ཕྲུ་གུ་བཙས་པའི་རྗེས་སུ་ཀླད་པར་འགྱུར་བ་

ནུ་གསོས་སེམས་ཅན་ཆུང་རིགས་འགའ་ཞིག་གི་ཀླད་པའི་

པའི་རེ་བ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ། ཕལ་

བརྟག་དཔྱད་འདི་ཐོག་མར་ཙི་ཙི་དང་དེ་མིན་གྱི་

ཡོངས་ཐོག་ལས་བྲེལ་ཆེ་

བའི་མི་དག་ལས་མེད་དམ་

ལས་ཀ་མི་སྒྱིད་པའི་མི་ལས་སེམས་སྐྱིད་པ་ཡོད་བཅས་

བཤད་ཡོད། དེ་བཞིན་ཁོང་ཚོའི་རྙེད་དོན་ལ། གལ་ཏེ་མི་སུ་

འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་ཁོང་ཚོར་ལས་ཀ་བྱེད་མིན་གྱི་གདམ་ཀ་ སྤྲད་ཚེ་ཕལ་ཆེ་བས་ལས་ཀ་མི་བྱེད་པར་ལེ་ལོའ ་ི ངང་ཉི་མ་ སྐྱེལ་བའི་འཚོ་བ་འདེམས་ཀྱི་ཡོད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཕལ་

པོ་མེད་སྐབས་ནུས་པ་ཉར་ཚགས་བྱེད་དགོས་པས་དེ་

ལུགས་ཤོད་བཞིན་ཡོད། དེ་ཡང་སྐབས་དེར་དགོས་ངེས་

མ་ཡིན་པའི་དུས་སུ་ནུས་པ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཚེ་འཚོ་གནས་

ལ་གནོད་པའི་རང་བཞིན་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པས་ཡིན། དེང་ དུས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ནུས་པ་ཉར་ཚགས་དེ་ལྟར་བྱེད་མི་

དགོས་ཀྱང་ཐོག་མ་ནས་གོམས་འགྱུར་ཐེབས་པའི་གཤིས་ ཀའི་ལྷག་མ་ལྟ་བུ་གནས་ཡོད་པས་མི་ཚོས་དགོས་མེད་

ནུས་པ་བེད་སྤྱོད་མི་བྱེད་པར་དལ་ལྷོད་དམ་ལེ་ལོའ ་ི ངང་ སྡོད་འདོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

བརྟག་དཔྱད་འདི་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་འགྲིམས་

བཞིན་པའི་སློབ་མ་འགའ་ཞིག་སྟེང་བྱས་ཡོད་པས་བརྟག་ དཔྱད་སྐབས་སློབ་མ་ཚོར་ལས་ཀ་གཉིས་བྱེད་དགོས་

པ་དང་ལས་ཀ་དེ་གཉིས་བར་དུ་བར་གསེང་སྐར་མ་བཅོ་ ལྔ་ཡོད་ལ་ལས་ཀ་གཉིས་པ་དེ་ས་གནས་ཁག་མི་འདྲ་བ་

དེ་རང་དུ་ཡིན་པ་དང་གཞན་དེ་ས་ཆ་དེ་ནས་སྐར་མ་བཅུ་ དཔྱད་གཉིས་པ་དེ་ས་གནས་དེ་གཉིས་གང་དུ་བྱེད་མིན་

གདམ་ཀ་སྤྲོད་སྐབས་ཁོང་ཚོ་ཕལ་ཆེ་བའི་ལས་ཀ་དང་པོ་ བྱེད་སའི་ས་གནས་དེ་རང་འདེམ་པ་དང་བར་གསེང་སྐར་

མ་བཅོ་ལྔ་དལ་ལྷོད་ངང་སྡོད་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་ས་གནས་

གཉིས་པ་དེ་བདམ་ན་བྱ་དགའ་སྤྲོད་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་བརྗོད་ སྐབས་ཁོང་ཚོ་ཕལ་ཆེ་བས་སྐར་མ་བཅུ་གཉིས་རིང་གོམ་ འགྲོས་ཀྱི་ས་གནས་གཉིས་པ་དེ་འདེམས་ཀྱི་ཡོད།

ཁོང་ཚོའི་ཀླད་པར་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་སྐབས་

བརྟག་དཔྱད་བྱེད་ཡུལ་གྱི་སློབ་མ་དེ་དག་རང་མོས་ཀྱི་ལས་ ལ་ཞུགས་པའམ་གཞན་གྱིས་སྐུལ་བ་སོགས་གང་ལྟར་ཡང་ ཁོང་ཚོའི་སེམས་པ་དེ་ལས་མེད་ལེ་ལོའ ་ི ངང་སྡོད་པའི་ གནས་སྐབས་ལས་སྐྱིད་པ་ཡོད་པ་རྙེད་ཡོད། །


ལིའུ་སི་པསིཅར།

Lious Pasteur

[December 27, 1822-September 28, 1895 (aged 72)]

ཁོང་གིས་ཕབས་སྦྱོར་

Fermentation གྱི་

འགྱུར་བ་ནི་སྲོག་ཆགས་ཕྲ་མོ་སྐྱེ་འཕེལ་བྱུང་བ་བརྟེན་ ནས་ཡོང་བ་དང་ཕྲ་འབུ་དེ་དག་ཀྱང་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ་

མ་ཡིན་པར་རིགས་འདྲའི་སྲོག་ཆགས་གཞན་ནས་སྐྱེ་ འཕེལ་བྱུང་བའི་བསམ་ཚུལ་གསར་གཏོད་བྱས་ཡོད།

ཡོད། ད་ལྟ་ང་ཚོས་ཤེས་རྟོགས་ཡོད་པའི་རྒྱ་ཆེ་བའི་

གྱི་ཐོག་ནས་གལ་ཏེ་མི་དང་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་པོའ ་ི

ཞིག་དང་ཉམས་ཞིབ་ཀྱི་སློབ་གཉེར་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་

གཞི་འདྲ་མིན་ཡོང་སྲིད་པའི་ཚོད་དཔག་བྱས་པ་དང་།

ཕྲ་འབུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྒྱལ་སྒོ་དུས་དེ་ནས་ཕྱེས་པ་ གསར་པ་ཞིག་བྱུང་ཡོད།

ཕྲ་འབུའི་རྣམ་གཞག་

ཁོང་གི་བརྟག་དཔྱད་ནང་ཐང་ཁོལ་མ་ཤེལ་དམ་ནང་ བླུག་རྗེས་ཤེལ་དམ་ནང་ཐལ་རྡུལ་དང་ཟེ་མ་སོགས་

གང་ཡང་འགྲོ་ས་མེད་སྐབས་ཤེལ་དམ་ནང་རླུང་ཡོད་

མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཧམ་བུ་སོགས་གང་ཡང་མི་སྐྱེ་བ་ དང་ཤེལ་དམ་ཁ་ཕྱེས་པའི་རྗེས་སུ་ཧམ་སྤུ་སོགས་སྐྱེ་

བ་མཐོང་བས། ཤེལ་དམ་ནང་ཧམ་སྤུ་དེ་དག་གི་འབྱུང་ གཞི་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་ཤེལ་དམ་ནང་ཡོད་པའམ་དེར་ གསར་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་ཕྱི་རོལ་ནས་ཐལ་ རྡུལ་དང་ཟེའུ་སོགས་དང་ལྷན་དུ་ཡོང་བ་ཞིག་ཡིན་

པའི་ཚོད་དཔག་བྱས་ཡོད། བརྟག་དཔྱད་འདི་དེ་སྔོན་ གློ་བུར་དུ་སྐྱེ་བའི་རྣམ་གཞག་ཞེས་པ་མི་ཐད་པ་སྒྲུབ་ པའི་སྒྲུབ་བྱེད་མཐའ་མ་དང་འདིའི་བྱུང་འབྲས་སུ་ཕྲ་ འབུའི་རྣམ་གཞག་གསར་གཏོད་བྱུང་ཡོད།

སྤྱིར་ཕྲ་འབུའི་རྣམ་གཞག་སྐོར་གླེང་སློང་

བྱེད་མཁན་ཐོག་མ་དེ་ཁོང་མིན་ཡང་རྣམ་གཞག་འདིའི་ རྒྱབ་རྟེན་དུ་གྱུར་བའི་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་མཁན་ཐོག་མ་ དེ་ཁོང་ཆགས་ཡོད། སྐབས་དེར་ཁོང་གི་བརྟག་དཔྱད་ ལེགས་གྲུབ་དང་འགྲེལ་བཤད་ཚད་ལྡན་བྱུང་བས་ཡོ་

རོབ་ནང་མི་ཕལ་ཆེ་བས་ཁོང་གི་ཕྲ་འབུའི་རྣམ་གཞག་ ཁས་ལེན་བྱུང་བ་དང་། ད་ཆ་ཚན་རིག་སྤྱི་ཚོགས་ ནང་ཁོང་ལ་ཕྲ་འབུའི་རྣམ་གཞག་དང་ཕྲ་འབུ་རིག་

པའི་སྲོལ་གཏོད་ཀྱི་བྱེད་པོར་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་

ནང་དུ་ཕྲ་བུ་བཞུགས་ན་རྟེན་གྱི་སེམས་ཅན་དེར་ནད་

དེ་བཞིན་ཕྲ་འབུ་སྐྱེ་འཕེལ་ལ་བརྟེན་ནས་

འོ་མ་དང་ཆང་རག་སོགས་རུལ་འགྲོ་བ་དང་བེད་མེད་ དུ་གྱུར་བ་ཤེས་ཏེ། དེ་ལས་སྐྱོབ་ཐབས་ཤིག་བཙལ་

ཡོད་པ་དང་། དེ་ཡང་འོ་མ་སོགས་ཉར་ཚགས་མ་བྱས་ པའི་སྔོན་དུ་དེའི་ནང་སྔར་ནས་ཡོད་བཞིན་པའི་ཕྲ་འབུ་ རྣམས་གསོད་པའི་ཆེད་དུ་ཚ་ཚད་མཐོ་བོར་བསྐོལ་བ་

དང་དེ་མ་ཐག་འཁྱགས་སྒམ་དུ་བཅུག་ནས་གྲང་འཇུག་ པ་ཡིན། དེ་ལྟར་བྱས་ཚེ་སྔར་ཡོད་ཕྲ་འབུ་ཤི་འགྲོ་བ་

དང་ཕྱི་རོལ་ནས་ཕྲ་འབུ་གསར་པ་འཛུལ་ཞུགས་དང་

སྐྱེ་འཕེལ་བྱེད་མི་ཐུབ་སྟབས་འོ་མ་སོགས་ཉར་ཚགས་

ཡུན་རིང་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཐབས་ལམ་གསར་གཏོད་བྱུང་།

ཐབས་ལམ་འདིར་ཕྱིས་སུ་སྲོལ་གཏོད་མཁན་ཚན་རིག་ པ་ཁོ་རང་གི་མིང་ལས་དྲངས་ནས་པསིཅུརའིཛིཤོན་

Pastuerization ཟེར་གྱི་ཡོད་ལ་ད་ལྟ་ཡང་ལག་བསྟར་

བྱེད་མུས་ཡིན། དུས་ཡུན་ཁྲོད་འཕྲུལ་རིག་ཡར་ཐོན་

བྱུང་བ་དང་ལྷན་དུ་ཐབས་ལམ་དེར་བཀོལ་སྤྱོད་མི་འདྲ་ བ་འགའ་ཞིག་བྱུང་ཡོད།

ཕྲ་འབུས་ཆང་དང་འོ་མ་སོགས་རུལ་

འཇུག་པ་མཐོང་བས་གནས་སྟངས་དེ་རིགས་འབྲེལ་

ཁོང་གིས་ང་ཚོའི་ནད་གཞི་མང་པོ་ཞིག་ཕྲ་འབུས་རྐྱེན་ གྱིས་བྱུང་བའི་བསམ་ཚུལ་བཏོན་ཡོད་ལ། མ་ཟད་

ནད་གཞི་དེ་རིགས་མི་ཡོང་ཆེད་ལུས་པོའ ་ི ནང་ཕྲ་འབུ་ ཞུགས་པར་འགོག་ཐབས་བྱེད་དགོས་པའི་བསམ་

ཚུལ་བཤད་ཡོད། ཁོང་གི་བསམ་ཚུལ་ནས་རིགས་ པ་རྙེད་དེ་རྗེས་སོར་ཚན་རིག་པ་ཇོ་སིབ་ལིསི་ཊར་

གྱིས་གཤག་བཅོས་སྐབས་གཉེན་ཁ་མི་འོང་ཆེད་འབུ་ གསོད་སྨན་ཐོག་མར་གསར་གཏོད་བྱས་པ་རེད།

སྤྱི་ལོ་༡༨༦༥ལོར་ཕྲ་འབུའི་ནད་གཞིས་

རྐྱེན���པས་གོས་ཆེན་གྱི་སྐུད་པ་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད་པའི་

སྲིན་འབུ་མང་དག་ཅིག་ཤི་སྐྱོན་འབྱུང་བཞིན་ཡོད།

ཁོང་གིས་ལོ་མང་རིང་འབད་བརྩོན་བྱས་པའི་བརྒྱུད་

ནད་གཞི་དེ་དག་གི་ཡོང་རྐྱེན་ནི་སྲིན་འབུའི་སྒོ་ང་ལ་ཕྲ་ འབུ་ཕོག་སྟེ་དེ་དག་སྐྱེ་སྤེལ་བྱེད་མི་འཇུག་པ་དང་། ཕྲ་ འབུ་དེ་དག་མེད་པ་བཟོས་ཚེ་ནད་གཞི་དེ་འགོག་སྲུང་ ཐུབ་པའི་ཐབས་ལམ་གསར་གཏོད་བྱུང་ཡོད།

དེ་བཞིན་ཁོང་གིས་ཕྲ་འབུ་འགའ་ཞིག་

རླུང་ངམ་སྲོག་རླུང་མེད་པའི་ཁོར་ཡུག་ཏུ་གནས་ཐུབ་ པ་གསར་རྙེད་བྱུང་བ་དང་རླུང་མི་དགོས་པའི་ཐོག་

ནས་སྐྱེ་སྤེལ་བྱེད་པ་ལ་དབྱིན་སྐད་ནང་ Anaerobic

ཨེན་ཨེ་རོ་བིག་ཟེར་བ་དང་གནས་སྟངས་འདི་ལ་ པསིཅར་ཤུགས་རྐྱེན་ཡང་ཟེར། །

ཚན་རིག་པ་ལེའུ་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༨༢༢ཟླ༡༢ཚེས༢༧་ཉིན་ཧྥི་རན་སི་རྒྱལ་

ཁབ་ཀྱི་ཇུ་ར་ Jura ཞེས་པའི་ས་གནས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། ཁོང་ནི་སྐབས་ དེའི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་རྫས་སྦྱོར་ཚན་རིག་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་ཕན་ ཐོགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་སྨན་ཁབ་དང་དེ་མིན་གྱི་གསར་གཏོད་མང་པོ་

གནང་ཡོད། མ་ཟད་ཁོང་ནི་ཕྲ་འབུའི་སྐྱེ་དངོས་རིག་པའི་སྲོལ་གཏོད་

བྱེད་པོ་གཙོ་བོ་གསུམ་ཡོད་པ་ལས་གཅིག་ཡིན་པ་དང་ནད་གཞི་མང་པོ་ ཞིག་མིག་གིས་མཐོང་མི་ཐུབ་པའི་ཕྲ་འབུ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་ལུགས་ཀྱི་ བསམ་ཚུལ་ཐོག་མར་ཁོང་གིས་སྟོན་གནང་མཛད་ཡོད།

ཁོང་ཆུང་དུས་སྐད་ཡིག་དང་ཚན་རིག་ནང་རྩིས་ཀྱི་འགྲོ་

ལུགས་སྐོར་སློབ་གཉེར་བྱེད་མྱོང་བ་དང་སློབ་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་དངོས་ ཁམས་རིག་པའི་སློབ་དགེ་ཡང་བྱེད་མྱོང་ཡོད། རྗེས་སོར་སི་ཌེས་བྷག་ གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་རྫས་སྦྱོར་གྱི་སློབ་དཔོན་ལས་གནས་

ཐོབ་པ་དང་། སྤྱི་ལོ་༡༨༤༩ལོར་གཙུག་ལག་ཁང་དེའི་སློབ་སྤྱིའི་བུ་མོ་མེ་ རིའི་དང་གཉེན་སྒྲིག་གིས་ཕྲུ་གུ་ལྔ་བྱུང་ཡང་རྒྱུ་ཚད་ཀྱི་རིམས་ནད་རྐྱེན་ པས་གསུམ་གྱི་ཚེ་མ་ཟིན་པར་ཆུང་དུས་ནས་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར། དེ་

ལྟ་བུའི་སྒེར་གྱི་མི་ཚེ་དང་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་ནད་གཞི་དེ་རིགས་ བཅོས་ཐབས་འཚོལ་རྒྱུའི་ཆོད་སེམས་བརྟན་པོ་བཙུགས་པ་རེད། །

“ ”

ལས་དོན་གང་ཞིག་ལག་བསྟར་སྐབས་དཀའ་ངལ་གྱི་གདོང་ལེན་ཇི་ཙམ་མང་བ་དེ་ཚོད་ ཀྱིས་ལག་བསྟར་བྱེད་པོའ ་ི ཆེ་བ་དང་དཔའ་རྟགས་མཚོན་པ་ཡིན།

ཚེ་འཇུག་ལས་གཞི་གཙོ་བོ་ཁག་ལས་གཅིག་ནི་བྱ་དེའི་ གཤལ་ནད་ཞེས་པའི་སྐབས་དེའི་ནད་གཞི་ཚབས་ཆེ་དེའི་

སྐོར་ཡིན། ཁོང་གི་བརྟག་དཔྱད་ནང་ཕྲ་འབུ་བྱེ་བྲག་པ་དེས་

བྱ་དེ ་ ནད་པ་ཇི ་ ལྟར་བཟོ ་ མི ན ་བརྟག་ཆེ ད ་ཕྲ་འབུ་དེ ་ དག་ གསོ་སྐྱོང་གིས་བྱ་དེ་ལ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་སྐབས་འགར་ཕྲ་

འབུ་གསོ ་ སྐྱོ ང ་བྱེ ད ་སྐབས་གནས་སྟངས་འགྲི ག ་མི ན ་གྱི ་ ཐོག་ནས་བྱ་དེར་ན་ཚ་སྐྲུན་ཐུབ་ཀྱི་མེད།

དེ་ཡང་ཉིན་ཞིག་

ཁོང་གིས་ཕྲ་འབུ་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་སའི་སྡེར་མ་ཞིག་གོ་སྒྲིག་

བྱས་རྗེ ས ་རང་གི ་ ལས་རོ ག ས་ཅལ་སི ་ ལ་དེ ་ དག་བདག་ གཅེས་དགོས་སྐོར་བཀོད་མངགས་བྱས་ནས་རང་ཉིད་གུང་

གསེང་དུ་ཕྱིན་པ་རེད། ལས་རོགས་དེ་ཡང་དེ་ལྟར་རང་ཉིད་

གཅི ག ་པུ་སྡོ ད ་འདོ ད ་མ་བྱུང་བས་ལས་ཁང་སྒོ ་ རྒྱབ་ནས་

གུང་གསེང་དུ་ཕྱིན་པ་དང་ཟླ་བ་གཅིག་རྗེས་ཁོང་གཉིས་ཕྱིར་ འཁོར་མཚམས་ཕྲ་འབུ་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་སའི་སྡེར་མ་དེ་སྐམ་ སེང་གྱུར་ཡོད། རྗེས་སུ་སྡེར་མ་དེའི་སྟེང་ཡོད་པའི་ཕྲ་འབུ་དེ་

དག་བྱ་དེ་ལ་སྤྲོད་སྐབས་ཁོང་ཚོ་ཐོག་མར་མི་བདེ་བ་ཕྲན་བུ་ བྱུང་ཡང་ཉིན་ཤས་རྗེས་སངས་དྲག་ཡོང་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། ལུའི་

སིའི་བསམ་པར་སྐམ་སེང་ཐེབས་པའི་སྡེར་མའི་ནང་ཡོད་

པའི་ཕྲ་འབུ་དེ་དག་བདེ་ཐང་མ་ཡིན་པ་དེའི་རྐྱེན་པས་བྱ་དེའི་ ལུས་པོའ ་ི ནང་ནད་གཞི་ཚབ་ ཆེ་སྐྲུན་མ་ཐུབ་པས་བྱ་དེ་ དྲག་སྐྱེད་བྱུང་བ་དང་།  དྲག་ སྐྱེད་བྱུང་བའི་བྱ་དེ་དེ་རིགས་

ཡོ ད ་ངེ ས ་ཀྱི ་ ཚོ ད ་དཔག་བྱས་པ་བཞི ན ་དེ ་ ལྟར་རྙེ ད ་ཡོ ད །

སྤྱིར་ནུས་པ་ཞན་པའི་ཕྲ་འབུས་བརྟེན་སའི་སེམས་ཅན་གྱི་ ལུས་པོའ ་ི ནང་སྔོན་འགོག་མ་ལག་སྐྱེ་སྐྲུན་འབྱུང་ལུགས་ཀྱི་ བསམ་ཚུལ་དེ་སྔོན་ནས་མེད་པ་ཞིག་མ་ཡིན། འོན་ཀྱང་རྒྱུན་

རི ང ་རླུང་གི ་ ནང་སྐམ་སེ ང ་བཏང་བའི ་ ཐོ ག ་ནས་ཕྲ་འབུའི ་ ནུས་པ་ཞན་དུ་གཏོང་བའི་ཐབས་ལམ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ འདི་ནི་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

བཅོས་མའི་

ཐོག་ནས་སྐྲུན་པའི་ནུས་པ་ཞན་པའི་ནད་འབུ་འདི་ལ་ཁོང་ Vaccine

སྨན་ཁབ་དེ་རིགས་ཐོག་མའི་གསར་གཏོད་བྱེད་མཁན་ཁོང་

ལ་བརྟེན་ནས་ནད་པ་ས་ཡ་མང་པོ་སྲོག་ལས་སྐྱོབས་ཐུབ་པ་

ཐོག་མར་གསར་གཏོད་བྱས།

སྔོན་འགོག་རིག་པ་དང་སྨན་ཁབ།

ད་ཆ་བདེ་ཐང་རྐྱེན་གྱི་ཕྲ་འབུས་ཀྱང་གནོད་མི་ཐུབ་པ་གྱུར་

གིས་ཝེག་སིན་

འབུའི་ནུས་པ་ཞན་དུ་བཏང་སྟེ་སྐྲུན་པའི་ཁྱི་སྨྱོན་གྱི་སྨན་ཁབ་

ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་སྦྱིན་པ་དང་ཁྱི་

སྨྱོ ན ་གྱི ་ ནད་གཞི ་ ཕོ ག ་པའི ་ རི ་ བོ ང ་གི ་ དབང་རྩ་སྐམ་སེ ང ་

བཏང་བའི་ཐོག་ནས་དེའི་ནང་ཡོད་པའི་ཁྱི་སྨྱོན་ནད་ཀྱི་ཕྲ་

སྤྱི་ལོ་༡༨༨༥ ཟླ་༧ ཚེས་

དྲུག་ཉིན་ཁོང་གིས་ཁྱི་སྨྱོན་གྱི་

སྨན་ཁབ་མི འི ་ སྟེ ང ་ཐོ ག ་མར་

བེད་སྤྱོད་བྱས་པ་རེད། དེ་ཡང་

ལོ་ན་དགུ་ལ་སོན་པའི་བྱིས་པ་ཇོ་སིབ མི་སི་ཊར་ཞེས་པ་དེ་ ཁྱི་སྨྱོན་ཞིག་གིས་རྨུག་རྗེས་ཁོང་གིས་རང་ཉིད་ལ་སྨན་པའི་

ལག་ཁྱེར་མེད་བཞིན་དུ་ཕྲུ་གུ་དེ་སྲོག་ལས་སྐྱོབ་ཆེད་རང་ གིས་བཟོས་པའི་སྨན་ཁབ་རྒྱབ་པ་དང་བྱིས་པ་དེར་ཁྱི་སྨྱོན་

གྱི་ནད་ཀྱི་གནོད་པ་གང་ཡང་བྱུང་མེད། ཇོ་སིབ་ལ་ནད་གཞི་

མ་ཕོ ག ་པ་དེ ་ སྨན་ཁབ་ཀྱི ་ བྱས་མི ན ་གང་ལྟར་ཡང་གནས་

ཚུལ་རྒྱ་ཁྱབ་ཆེ ན ་པོ ་ བྱུང་བ་མ་ཟད་རང་ཉི ད ་མི ་ དམངས་ ཁྲོད་བྱས་རྗེས་ཅན་གྱི་དཔའ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བ་དང་།

རིམ་

བཞིན་སྨན་ཁབ་གཞན་མང་པོ་ཐབས་ལམ་དེའི་བརྒྱུད་ནས་

གསར་བཟོ་བྱས་པ་མ་ཟད་ཁོ་རང་གི་མིང་ཐོག་ཏུ་པསིཅར་

གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ཞེས་པ་གསར་འཛུགས་བྱུང་བ་ རེད།

ད་ལྟ་ང་ཚོར་ཡོངས་གྲགས་སུ་ཡོད་པའི་སྔོན་འགོག་

ཆགས་ཡོད། སྔོན་འགོག་གི་སྨན་ཁབ་གསར་གཏོད་བྱུང་བ་ བྱུང་བ་དང་སྨན་རིག་གི་གཞུང་ལུགས་ཆེན་མོའ ་ི ནང་བྱས་ རྗེས་ཀྱི་རྡོ་རིང་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཞིག་བསླངས་ཡོད།

ཚེ་མཇུག

འཚོ ་ བཞུགས་རི ང ་ཁོ ང ་ལ་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི ་ བྱ་དགའ་

མང་པོ་ཐོབ་མྱོང་བ་དང་ཚན་རིག་སྤྱི་ཚོགས་ཙམ་མ་ཡིན་ པར་ཡོ ་ རོ བ ་ཀྱི ་ ས་གནས་གང་སར་སྙན་གྲགས་ཡོ ད ་པ་ ཚང་མའི་གུས་བཀུར་བྱེད་སའི་མི་ཞིག་ཡིན།

དུས་ད་ལྟ་

ཡང་འཛམ་གླི ང ་གི ་ ས་ཕྱོ ག ས་གང་སར་ཁོ ང ་གི ་ མི ང ་དང་

འབྲེལ་བའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དང་། ས་གནས། དེ་ བཞིན་གཞུང་ལམ་སོགས་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད། ཚེ་

མཇུག་ཙམ་དུ་ཁོང་ལ་ཀླད་པའི་ནད་གཞི་ཕོག་པ་དང་མཐར་ ནད་གཞི་དེ་ཇི་སྡུག་ཏུ་སོང་ནས་སྤྱི་ལོ་༡༨༩༥ ཟླ་༩ ཚེས་

༢༨ ཉིན་དགུང་ལོ་བདུན་ཅུ་དོན་གཉིས་ལ་འདས་གྲོངས་སུ་ གྱུར་བ་རེད། །


རིམ་འགྱུར་གྱི་ལྟ་ཚུལ་ཁས་ལེན་བྱེད་མཁན་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ།

ཨ་རིའི་ནང་ཉམས་ཞིབ་ཀྱི་འོས་བསྡུ་ཞིག་བྱས་ཡོད་པ་དེའི་

གདམ་ཀ་དང་པོ་འཐད་པའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་དང་། བརྒྱ་

བྱེད་མྱོང་མེད་པ་དང་མཐོ་རིམ་གྱི་སློབ་སྦྱོང་དེ་ཙམ་མེད་པའི་

གིས་བཀོད་པ་དང་ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་བཀོད་པ་ཟེར་བ་སོགས་

ཁྲོད་རིམ་འགྱུར་གྱི་ལྟ་བ་ཁས་ལེན་བྱེད་མཁན་ཇེ་མང་དུ་

ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ལྷག་འཕྲོས་བརྒྱ་ཆ་བཞི་བཅུ་ཙམ་གྱིས་

ལག་ཁྱེར་རམ་དེ་དང་མཚུངས་པའི་ཤེས་ཡོན་ཡོད་མཁན་ཁྲོད་

ཅན་གྱི་བཀོད་པ་ཞེས་པ་དེས་དཀོན་མཆོག་གི་མིང་ཐད་ཀར་

ནང་འདས་པའི་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གཅིག་ནང་ཨ་རིའི་མི་དམངས་

ཆ་བཅུ་དྲུག་ཙམ་གྱིས་གདམ་ཀ་གཉིས་པ་འཐད་པའི་ཡིད་

འགྲོ་བཞིན་པ་རྙེད་ཡོད། ཉམས་ཞིབ་ནང་ཁོང་ཚོས་ངེས་མེད་

མི་ནི་ད་ལྟ་ཡོད་བ་འདི་ལྟར་དཀོན་མཆོག་གིས་བཟོས་པ་ཞིག་

ཐོག་མི་���ྲངས་ཆིག་སྟོང་ལྷག་ལ་ཁ་པར་བརྒྱུད་ནས་དྲིས་

ཏུ་འདོད།

ལན་བྱས་ཡོད་པ་དང་། ལན་འདེབས་བྱེད་མཁན་ཚོས་དྲི་

བ་གཅིག་ལ་དྲིས་ལན་མི་འདྲ་བ་གསུམ་ལས་གཅིག་འདེམ་

འདས་པའི་བཅུ་ཕྲག་གཅིག་གི་གོང་དང་བསྡུར་ན་

འཕེལ་རིམ་གྱི་ལྟ་བ་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་མཁན་མང་དུ་ཕྱིན་ཡོད།

དགོས་ཀྱི་ཡོད། དྲི་བ་ནི། མིའི་འཕེལ་རིམ་ཐད་ཁྱེད་ཀྱི་ལྟ་

སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༩ ལོར་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོའ་ི ལྟ་གྲུབ་འཛིན་

ཚུལ་དང་མཐུན་པའམ་ཉེ་ཤོས་ཡིན་པའི་གཏམ་བཤད་གང་

མཁན་གྱི་བརྒྱ་ཆ་བཞི་བཅུ་ཞེ་བདུན་ཡིན་པ་ལས་ད་ཆ་བརྒྱ་

རེད་དམ་ཞེས་དང་། གདམ་ཀ་གསུམ་ནི། ༡༽ མི་ནི་ལོ་ངོ་ས་

ཆ་བཞི་བཅུ་བར་མར་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། བཀོད་གྲུབ་ཀྱི་ལྟ་

ཡ་མང་པོའ ་ི རིང་སྲོག་ཆགས་གཞན་ནས་རིམ་འགྱུར་བྱུང་བ་

ཚུལ་འཛིན་མཁན་ཕལ་

ཡིན་ཡང་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་ཡོང་བ་ནི་དཀོན་མཆོག་གིས་ལམ་

མི་དམངས་ཆགས་ཡོད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེེ་མཐོ་རིམ་སློབ་མའི་

རིམ་འགྱུར་གྱི་ལྟ་བ་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་མཁན་མང་བ་དང་དེའི་

ཁ་གྲངས་རིམ་བཞིན་གོང་འཕེལ་འགྲོ་བཞིན་པ་འདི་ལྟར་ཡིན།

རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་མི་དམངས་ཚུད་མེད། དེ་སྔོན་དབྱིན་

ཡུལ་དུ་ཉམས་ཞིབ་ཞིག་བྱས་པའི་ཁྲོད་མི་དམངས་བརྒྱ་ཆ་

ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཀྱིས་འཕེལ་རིམ་གྱི་ལྟ་གྲུབ་ཚད་ལྡན་ཡིན་པ་

འདོད་པ་དང་བརྒྱ་ཆ་ཉིས་ཤུ་རྩ་ལྔ་ཙམ་གྱིས་ཕལ་ཆེར་བདེན་ ཤས་ཆེ་ཟེར་བ་དང་། དེ་མིན་ལྷག་འཕྲོས་བརྒྱ་ཆ་ལྔ་བཅུ་

ཆེ་བ་ཚན་རིག་

སྟོན་བྱས་པ་ཞིག་རེད། ༢༽ མི་ནི་རིམ་འགྱུར་གྱི་ཐོག་ནས་

ལྷག་གིས་དཀོན་མཆོག་གིས་བཀོད་པ་འདོད་ཀྱི་ཡོད།

གི་སློབ་

བྱུང་བ་ཞིག་དང་དཀོན་མཆོག་དང་འབྲེལ་བ་མེད། ༣༽ མི་

འོན་ཀྱང་བཀོད་པ་པོ་འདོད་མཁན་དེ་དག་ལས་

གཉེར་

ནི་ད་ལྟ་ཡོད་པ་འདི་རང་མི་ལོ་ཁྲི་གཅིག་ལྷག་གི་ སྔོན་དུ་དཀོན་མཆོག་གི་བཟོས་པ་ཞིག་

ཉམས་ཞིབ་འདིའི་ནང་ཨ་རིའི་མི་སེར་ཁོ་ན་ལས་

བཀོད་སྟངས་ཇི་ལྟར་ཡིན་མིན་ཐད་བསམ་

ཚུལ་མི་འདྲ་བ་

ཡོང་གི་ཡོད།

རེད། བཅས་ཡིན་པ་དང། དེ་དག་

དཀོན་མཆོག་

ལས་བརྒྱ་ཆ་སུམ་ཅུ་སོ་བརྒྱད་ ཙམ་གྱིས་

བཀོད་པ་པོའ ་ི རྣམ་གཞག་འགའ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས་ཤེས་རབ་ མི་འདོན་པ་དང་ཚན་རིག་གི་ཐོག་ནས་བཀོད་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་

གཞག་འབྲེལ་ཐབས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་ཡིན། དེ་ཡང་ཁོང་ ཚོས་ཆ་ཚང་བ་དང་མགོ་རྙོག་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་དཀོན་

མཆོག་གིས་བཀོད་པ་ཞིག་མིན་ཡང་རང་གར་སྟེས་དབང་གི་ འབྱུང་མི་སྲིད་པས་ང་ཚོས་དཔོག་ཏུ་མེད་པ་དང་བསམ་དུ་

མེད་པའི་བཟོ་བཀོད་པ་ཞིག་ངེས་པར་ཡོད་དགོས་པ་དང་དེ་

འདྲའི་བཟོ་བཀོད་པ་དེ་ཤེས་རབ་མཐའ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ངེས་ ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་འཛིན་གྱི་ཡོད། རིག་པ་འདིའི་རྗེས་འབྲངས་ཚོས་ དཀོན་མཆོག་གི་ཐ་སྙད་བེད་སྤྱོད་མི་བྱེད་པ་ལས་གཞན་ བཀོད་པ་པོ་འདོད་པ་གཅིག་མཚུངས་ཡིན།

རྒྱལ་ཁབ་ཕལ་ཆེ་བའི་ནང་རིམ་འགྱུར་ལྟ་ཚུལ་ལ་

ཁས་ལེན་བྱེད་མཁན་གྱི་བརྒྱ་ཆ་བཞི་བཅུ་ཙམ་ཡོད་པ་དང་། དེ་ ནི་ཤིན་ཏུ་གོང་འཕེལ་མགྱོགས་པ་ཞིག་སྟེ་ལོ་ངོ་བརྒྱ་དང་

ཕྱེད་ཙམ་གྱི་སྔོན་དུ་སྐུ་ཞབས་ཌར་ཝིན་ལགས་ཀྱི་རིགས་ ལམ་འདི་གསར་གཏོད་བྱེད་སྐབས་

ཤེས་ཡོན་མི་སྣའི་ཁྲོད་དུ་ཡང་ ཁས་ལེན་བྱེད་མཁན་ཤིན་ཏུ་ ཉུང་ངུ་ཡིན། །

གནའ་རྫས་མང་དག་ཅིག་རྙེད་ཡོད།

ཉེ་དུས་རྒྱ་ནག་ནང་དུར་ཁང་ཞིག་ནས་མི་ལོ་ ༢༥༠༠ ལྷག་ལོན་ པའི་མི་རོ་བཅུ་དགུ་ལྷག་དང་ལྷན་དུ་གནའ་རྫས་མང་

དག་ཅིག་རྙེད་སོང་བྱུང་ཡོད། མི་རོ་དེ་དག་ཕལ་ཆེ་བའི་

དྲན་པ་མེད་ཀྱང་བར་སྟོང་འགེངས་ཐུབ་པ།

དྲན་པ་གསར་པ་ཉར་ཚགས་བྱེད་ཡུལ་དེ་མཚོ་རྟ་མའི་ཀླད་པའི་ཆ་ཤས་འདི་ཁོ་ན་མིན་པར་ཀླད་པའི་ཆ་ཤས་གཞན་དང་ འབྲེལ་བ་ཡོད་ཀྱང་འདི་ནི་དྲན་པ་ཉར་ཚགས་བྱེད་པའི་འཇུག་སྒོ་ལྟ་བུ་ཡིན།

སྐུ་ཞབས་ཧེན་རི་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༣ རྗེས་དབང་རྩའི་ཚན་རིག་

བའི་གནས་ཚུལ། དཔེར་ན། ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ནིཀ་སོན་བྱུང་

སླ་བ་ཡོང་གི་ཡོད། དཔེར་ན། ཁོ་རང་ཆུང་དུས་སྐབས་ཕྲུ་གུ་

ཡུལ་གྱི་ནད་པ་དེ་ཆགས་ཡོད། ལོ་དེར་ཁོང་རང་ལོ་༢༧ཡིན་

པའི་གནས་ཚུལ་སོགས་གང་ཡང་མི་དྲན་པ་དང་དེ་འབྲེལ་གྱི་དྲི་

དེས་རྐྱེན་པས་འཆི་སྐྱོན་བྱུང་ཡོད་པས་ནད་གཞི་འདི་ནི་ཁོའ ་ི

གི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ཉམས་ཞིབ་དང་བརྟག་དཔྱད་མང་ཤོས་བྱེད་ པ་དང་ཚོད་ལྟའི་ཆེད་ཀླད་པར་གཤག་བཅོས་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ ནས་དྲན་པ་གསར་པ་ཉར་ཚགས་མི་ཐུབ་པ་ཆགས་ཡོད།

ཉེ་དུས་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལོར་ཁོང་འདས་གྲོངས་སུ་

ཕྱིན་ཡོད་པ་དང་ཁོང་གི་འཚོ་ཡུན་རིང་དབང་རྩའི་ཉམས་ཞིབ་ ཀྱི ་ ལས་ཀ་བརྒྱ་ཕྲག་ལྷག་གི ་ ནང་མཉམ་ཞུགས་བྱས་ཡོ ད ། བརྟག་དཔྱད་གཙོ་བོ་དྲན་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་དང་བརྟག་

ཐབས་ནི ་ དྲི ་ཤོ ག ་འགེ ང ས་པ་དང་གློ ག ་ཆས་འོ ག ་ཀླད་པའི ་ དཔར་ལེན་བྱེད་པ་སོགས་ཐབས་ལམ་འདྲ་མིན་ཚུད་ཡོད།

ཁོང་ཆུང་དུས་རྒྱལ་གཟེར་གྱི་ནད་གཞི་ལྕི་མོ་ཞིག་

ཡོད་པ་དེ་ལས་སྐྱོབ་ཆེད་སྨན་པས་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༣ ལོར་ཁོང་

གི་ཀླད་པའི་དཀྱིལ་ནས་མཛུབ་མོའ ་ི དབྱིབས་ལྟར་ཡོད་པའི་ ཆ་ཤས་གཉིས་ཕྱིར་འདོན་བྱས་པ་དང་སྐབས་དེར་ཆ་ཤས་དེ་ གཉིས་ཀྱི་བྱེད་ལས་དང་མིང་སོགས་གང་ཡང་ཤེས་ཀྱི་མེད་ ཀྱང་ཚོད་ལྟའི་ཆེད་གཤག་བཅོས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན།

ད་ཆ་

ཚན་རིག་པ་ཚོས་ཆ་ཤས་དེའི་མིང་ལ་མཚོ་རྟ་མ་ཟེར་བ་དང་། དེས་མི་དང་ས་ཆ་། དེ་མིན་གནས་ཚུལ་གྱི་དྲན་པ་ཉར་ཚགས་

ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།  དེར་བརྟེན་གཤག་བཅོས་མ་བྱས་པའི་ སྔོན་གྱི་བྱུང་བ་ཕལ་ཆེ་བ་དྲན་གསོ་བྱེད་ཐུབ་པ་དང་གནས་

ཚུལ་དེ་དག་དང་འབྲེལ་བའི་དྲི་ཤོག་འགེངས་པ་དང་གནས་ ཚུལ་ལྷུ་སྒྲིག་བྱེད་ཐུབ་ཀྱང་།  གཤག་བཅོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་

ཚུལ་དང་ལོ་རབས་དགུ་བཅུའི་ནང་ཨ་རིའི་དམག་འཐབ་བྱས་ ཤོག་འགེངས་པ་དང་ལན་འདེབས་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མེད།

གནས་སྟངས་འདིས་གསལ་འདོན་བྱས་པ་ཞིག་

ནི། དྲན་པ་གསར་པ་ཉར་ཚགས་བྱེད་ཡུལ་དེ་མཚོ་རྟ་མའི་ཆ་

ཤས་འདི་ཁོ་ན་མིན་པར་ཀླད་པའི་ཆ་ཤས་གཞན་དང་འབྲེལ་ བ་ཡོད་ཀྱང་འདི་ནི་དྲན་པ་ཉར་ཚགས་བྱེད་པའི་འཇུག་སྒོ་ལྟ་

བུ་ཏེ། འདིའི་བརྒྱུད་ནས་ཀླད་པའི་ཆ་ཤས་གཞན་ལ་གཏོང་བ་

ལས་གཞན་དྲན་པ་གསར་པ་ཉར་ཚགས་བྱེད་པའི་ཐབས་མེད་ པ་ལྟ་བུ་ཡིན། དྲན་པ་ནི་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་སོགས་སེམས་

ཚོར་དང་འབྲེལ་བའི་སེམས་བྱུང་མང་དག་ཅིག་དང་འབྲེལ་

བ་ཡོད་པས་དེ་དག་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པའི་མཐོ་རིམ་གྱི་ཀླད་

པའི་ཆ་ཤས་དག་གིས་ཀྱང་དྲན་པ་ཉར་ཚགས་བྱེད་ཐུབ་པས་ གཤག་བཅོ ས ་མ་བྱས་པའི ་ སྔོ ན ་གྱི ་ གནས་ཚུལ་ཤེ ས ་ཐུབ་ པ་འདི་ལྟར་ཡིན།

འོན་ཀྱང་དྲན་པ་གསར་པ་རྩ་བ་ནས་ཉར་

ཚགས་མི་ཐུབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ་ལོ་རབས་བདུན་ཅུ་པའི་ནང་ ཨ་རིའི་ནང་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་གློག་བརྙན་གྱི་གལ་ཆེའི་མི་ སྣ་རེ་ཟུང་དང་། ཟླ་བའི་སྟེང་འཕུར་གྲུ་བབས་པའི་གནས་ཚུལ་ དྲན་གསོ་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། མ་ཟད་གཤག་བཅོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་

བའི་གནས་ཚུལ་གང་ཞིག་གཤག་བཅོས་མ་བྱས་པའི་སྔོན་ དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཚེ་བསྐྱར་ཟློས་དང་སྦྱོང་བརྡར་གང་ཙམ་

རྗེས་གནས་ཚུལ་དེ་དག་དང་འབྲེལ་བའི་དྲི་ཤོག་འགེངས་རྒྱུ་

མང་པོ་ཞིག་ལ་པོ་ལོའ ་ི ནད་གཞི་ཡོད་པ་དང་མང་དག་ཅིག་ སེམས་ཚོར་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་ཚུལ་གལ་ཆེ་ཞིག་ཡིན་ སྟབས། གཤག་བཅོས་རྗེས་སུ་སྤྱི་ལོ་༡༩༥༥ལོར་པོ་ལོ་ནད་

གཞིའི་བཅོས་ཐབས་སྨན་ཁབ་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་གནས་ ཚུལ་དྲན་གསོ་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། དེས་ན་ནད་གཞི་དང་འབྲེལ་བའི་ སེམས་ཚོར་གྱིས་ནད་གཞི་དང་འབྲེལ་བའི་དྲན་པ་སླར་གསོ་ བྱེད་པའི་གྲོགས་བྱེད་པའི་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཐུབ།

དེ ་ ལྟར་ཁོ ང ་གི ་ གནས་ཚུལ་གསར་པ་ཕྲན་བུ་

ཉར་ཚགས་བྱེ ད ་ཐུབ་དགོ ས ་པའི ་ ཐད་ཉམས་ཞི བ ་པ་ཚོ ས ་

རྒྱུ་མཚན་གཉིས་ཤོད་བཞིན་ཡོད། གཅིག་ནི་གཤག་བཅོས་

སྐབས་མཚོ ་ རྟ་མའི ་ མཐའ་འཁོ ར ་དུ་ཡོ ད ་པས་ཆ་ཤས་དེ ་

དག་ད་ལྟ་ཡང་ཡོ ད ་པ་མ་ཟད་ཉེ ་དུས་བརྟག་དཔྱད་ཁག་གི ་

ནང་གནས་ཚུལ་གསར་པ་ཤེ ས ་རྟོ ག ས་བྱེ ད ་སྐབས་མཐའ་

འཁོ ར ་གྱི ་ ཆ་ཤས་དེ ་ དག་ལས་ཀ་བྱེ ད ་པ་མཐོ ང ་གི ་ ཡོ ད ་ སྟབས་དེ འི ་ རྐྱེ ན ་པས་གནས་ཚུལ་གསར་པ་ཕྲན་བུ་དྲན་ གསོ ་ ཐུབ་སྲི ད ་ལུགས་དང་།  རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཞི ག ་ནི ་ ང་ ཚོའི་དྲན་པའི་ནང་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་གང་ཞིག་དྲན་གསོ་

བྱེད་སྐབས་དྲན་དོན་དེ་བསྐྱར་གསོ་དང་བཟོ་བཅོས་ཐེབས་ ཀྱི་ཡོད་པ་དང་།

རྒྱུ་རིམ་འདི་ལ་བསྐྱར་གསོ་ཞེས་ཟེར་བ་

དང་ཀླད་པའི ་ མཐོ ་ རི མ ་གྱི ་ གནས་ཏེ ་ ཕྱི ་ཤུན་གྱི ་ གནས་སུ་ ལས་ཀ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། །

བྱད་དབྱིབས་ཡོ་རོབ་ཀྱི་མི་དང་འདྲ་བར་གཟུགས་རིང་

ལ་སྣ་དཔང་མཐོ་བ་ཤ་སྟག་དང་དེ་དག་ལས་གསུམ་སོག་

རིགས་ཡིན་པ་རྙེད་ཡོད། དེ་བཞིན་གནའ་རྫས་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་རྙེད་

སོན་བྱུང་བ་ལས་ཚན་རིག་པ་དང་མི་རིགས་རིག་པ་ཚོས་དོ་སྣང་ཆེ་

ཤོས་བྱེད་ཡུལ་ནི་རྫ་ཁོག་ནང་ཡོད་པའི་ཐུག་པ་སྐམ་པོ་དང་བག་ལེབ་ སོགས་ཡོད་པ་དེ་དག་ཡིན།

ཁོང་ཚོས་བག་ལེབ་ཀྱི་གྲུབ་བྱ་རྫས་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་

པའི་ཐོག་ནས་བག་ལེབ་དེ་དག་བཟོ་སྦྱོར་ཇི་ལྟར་བྱས་མིན་ཤེས་རྟོགས་ ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད་ལ། སྐབས་དེའི་མི་ཚོས་བཀོལ་བའི་ལག་རྩལ་ནི་ཡར་ ཐོན་ཅན་ཡིན་པ་ཤེས་ཡོད། ད་བར་བག་ལེབ་བཟོ་སྦྱོར་བྱེད་མཁན་གྱི་

མི་རིགས་ཐོག་མ་དེ་ཨི་ཇེབ་པ་ཚོ་ཡིན་པའི་ཡིད་ཆེས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ ཀྱང། ད་རེས་གསར་རྙེད་འདིའི་ཐོག་ནས་སྔོན་གྱི་ཡིད་ཆེས་ལ་དོགས་ པ་ཞིག་བླངས་ཡོད་པ་མ་ཟད། བག་ལེབ་ཐོག་མར་བཟོ་སྦྱོར་མཁན་རྒྱ་ རིགས་ཡིན་པའི་བསམ་ཚུལ་ཡང་ཤོད་བཞིན་ཡོད། རྫ་ཁོག་ནང་ཡོད་

པའི་ཐུག་པ་དང་བག་ལེབ་དེ་དག་གློ་བུར་དུ་ས་སྦས་ཤོར་བ་དང་། ཁུལ་ དེའི་ས་ཁམས་དང་ཁོར་ཡུག་སྐམ་ཤས་ཆེ་བས་ད་བར་རུལ་མ་ཐུབ་ པར་ས་འོག་དུ་དེ་མུར་གནས་པ་རེད། །

ཚན་རིག སློབ་སྟོན་པ།

དགེ་བཤེས་ལྷག་རྡོར།

ན་ག་སངས་རྒྱས་བསྟན་དར།

རྩོམ་སྒྲིག་པ། ཀརྨ་ཐུབ་བསྟན།

ཇུས་འགོད་པ། རྩར་མ་བསྟན་འཛིན་བསོད་ནམས།

རྩོམ་སྒྲིག་ལས་རོགས། བསྟན་འཛིན་དཔལ་སྒྲོན།

Tshen-Rig (Science Deptt)

Library Of Tibetan Works &Archives Gangchen kyishong, Dharamsala -176215. (H.P.) INDIA. Phone: +91-1892-222467/226181 Email:science@ltwa.net, Visit us at: www. tibetanlibrary.org For subscribtions, inquiries, submissions kindly contact us at the above address.


Science Newsletter 13