Page 1

1


2


3

ประวัติเมืองปัว


4

ประวัติเมืองปัว

พระยาภูคาผู้ครองเมืองย่าง ( ต�ำบลศิลาเพชร ) อ�ำเภอ ปัว มีบุตรบุญธรรมสององค์ องค์พี่ชื่อ “ ขุนนุ่น ” องค์น้องชื่อ “ ขุนฟอง ” เมื่อขุนนุ่นอายุได้ 18 ปี ขุนฟองอายุได้ 16 ปี ขุน นุ่นได้ไปครองเมืองจันทรบุรี ( เมืองหลวงพระบาง ) ขุนฟอง ครองเมืองวรนคร ( เมืองปัว ) เมื่อขุนฟองพิราลัย เกิดความ แห้งแล้งพระมารดาจึงอธิฐานขอน�้ำฝน น�้ำฝนได้ตกลงมาไหล นองพัดเอาหินผามาด้วย จึงชื่อว่าพญาผานอง ได้ครองเมืองว รนคร เมื่อ พ.ศ. 1865

ประวัติเมืองปัว


จนถึง พ.ศ. 1895 รวม 30 ปี ครั้นพิราลัย โอรสองค์โตชื่อ “ พระยาการเมือง ” ได้ครองเมืองวรนคร ครั้นหนึ่งพระยา การเมืองไปกรุงสุโขทัยตอนกลับน�ำพระธาตุเจ้า 7 องค์มาด้วย และบรรจุไว้ดอยภูเพียงแช่แห้ง ( เมืองน่าน ) ต่อมาพระยา การเมืองต้องการอยู่ใกล้พระธาตุ จึงย้ายเมืองวรนครไปที่เวียง แช่แห้ง มาสร้างที่เมืองนันทบุรี ( เมืองน่านปัจจุบัน ) “ เมืองวรนคร ” เปลี่ยนชื่อเป็น “ เมืองปัว ” ด้วยเหตุผลใด วันเดือนปีใด ไม่มีหลักฐานปรากฎ ต่อมาเมื่อปประกาศ พรบ. ลักษณะการปกครองท้องถิ่น พ.ศ. 2457 เมืองปัวได้ยกฐานะ เป็นอ�ำเภอมาจนถึงปัจจุบัน

ประวัติเมืองปัว

5


6


ประวัติหีบธรรม

7

ประวัติหีบธรรม

หีบพระธรรมหรือหีบธรรมในภาษา ล้านนา หมายถึง หีบที่ใช้ส�ำหรับเก็บพระ ไตรปิฎกหรือหีบธรรมที่พระสงฆ์ใช้ส�ำหรับ เทศน์ ทางภาคเหนือนิยมสร้างหีบธรรมแบบ ฝาปากผายมากกว่าปากแคบ นอกจากนี้ยัง ประดับตกแต่งด้วยลาย ด้วยเทคนิคฉลุ กระดาษลงรักปิดทอง และประดับกระจกสี เป็นลายพรรณพฤกษา อันแสดงถึงการใช้ ดอกไม้บูชาพระธรรมที่อยู่ในหีบพระธรรม นั้น ด้วยแนวความเชื่อที่ว่าการสร้างหีบ พระธรรมนั้นมีอานิสงส์มากชาวพุทธล้านนา จึงนิยมสร้างโดยเฉพาะผู้ที่ก�ำลังเพียงพอใน การสร้าง ไม่ว่าจะเป็นก�ำลังทรัพย์ ก�ำลัง ศรัทธาที่มีต่อพระธรรมถือว่าเป็นเรื่องใหญ่ การสร้าง หีบพระธรรมเป็นปรากฏการณ์ ทางสังคมล้านนาเมื่อยุค ๒๐๐ กว่าปีมานี้ นอกจากจะได้อานิสงส์ในการสร้างถวายแล้ว ยังถือว่าเป็นการถวายคลังปัญญาซึ่งจะท�ำให้ เป็นกุศลความฉลาดในการด�ำเนินชีวิตเพราะ พระธรรมเป็นปัญญา


8

รูปทรงหีบธรรม

รูปทรงหีบธรรม อ.ปัว

หีบธรรมของอ�ำเภอปัวเป็นทรงสี่เหลี่ยมคางหมู ซึ่ง ลักษณะที่เรียกว่าทรงสี่เหลี่ยมคางหมูเนื่องจาก หีบธรรม ชนิดนี้จะเป็นหีบธรรมทรงก้นแคบแต่ปากหีบผายออก คล้ายชื่อที่เรียกรูปทรงเรขาคณิต ที่เรียกว่าสี่เหลี่ยม คางหมู ดังจะเห็นว่าหีบธรรมลายค�ำรูปทรงสี่เหลี่ยม คางหมูนี้มีจ�ำนวนมากที่สุดคิดเป็น ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ของ หีบธรรมทั้งหมด จึงกล่าวได้ว่ารูปทรงหีบธรรมลายค�ำที่ นิยมสร้างมากที่สุดในเขต อ.ปัว จ.น่าน คือหีบธรรมทรง สี่เหลี่ยมคางหมูและถือเป็นเอกลักษณ์ของทรงหีบธรรมใน เขต อ.ปัว จ.น่าน


9


10


เทคนิคในการประดับ หีบธรรม

เทคนิคในการประดับหีบธรรม

11


12


เทคนิคในการ ปิดทองขูดลาย

เทคนิคในการประดับหีบธรรม

13


14


เทคนิคปิดทองขูดลาย เทคนิคลายค�ำแบบนี้เป็นเทคนิคแบบเก่า ที่สุดและพบว่ามีมากที่สุด แสดงให้เห็นว่าเทคนิคนี้ เป็นเทคนิคที่นิยมตกแต่งหีบธรรมกันมากใน อ.ปัว จ.น่าน โดยวิธีการท�ำก็คือ จะลงพื้นก่อนด้วยยางรัก หรือชาดซึ่งมีสีด�ำและแดงต่างกัน ขั้นตอนต่อมาน�ำ ยางรักหรือชาดไปทาบบนพื้นที่เตรียม จากนั้น ท�ำการปิดทองค�ำเปลวลงไปบนพื้นที่นั้น ทองค�ำ เปลวที่ติดไปก็จะถูกยางรักยึด ท�ำให้ติดไปบนผิว พื้น ในขั้นตอนต่อมาก็จะเป็นการขูดลาย โดยใช้ เหล็กแหลมขุดแต่งเสริมไปบนผิวทองที่ติดบนพื้น ก่อนนี้เป็นการเสริมรายละเอียดและปริมาณเส้นให้ กับลวดลายทองที่ต้องการตกแต่งซึ่งเทคนิคนี้เป็น เทคนิคที่นิยมใช้ตกแต่งหีบธรรมมากที่สุดและเป็น เทคนิคที่มีการตกแต่งละเอียดกว่าเทคนิคอื่น สามารถสร้างลวดลายได้แทบทุกแบบ

เทคนิคในการประดับหีบธรรม

15


16

เทคนิคฉลุกระดาษ ปิดทอง


17


18


19

เทคนิคฉลุกระดาษปิดทอง

เทคนิคลายค�ำแบบนี้พบว่าเป็นเทคนิคแบบใหม่ โดยวิธีการท�ำก็คือ จะลงพื้นก่อนด้วยยางรักหรือชาดซึ่ง มีสีด�ำและแดงต่างกัน ขั้นตอนต่อมาก็จะท�ำการตัดหรือ เจาะเพื่อให้เกิดลวดลายทะลุกระดาษในแบบต่างๆ น�ำ ไปทาบบนพื้นที่เตรียมไว้ เช็ดยางรักลงไปบนแผ่น กระดาษที่ทาบไว้ ยางรักที่ลอดผ่านลวดลายที่ถูกเจาะ ไว้ก็จะติดบนพื้นยกกระดาษออก จากนั้นท�ำการปิด ทองค�ำเปลวลงไปบนยางรักนั้น ทองค�ำเปลวที่ติดไปก็ จะถูกยางรักยึด ท�ำให้ติดไปบนผิวพื้น


20


21

เทคนิคปิดทองขูดลาย เลียนแบบลายรดน�้ำ


22

เทคนิคปิดทองขูดลาย เลียนแบบลายรดน�้ำ เทคนิคลายค�ำแบบนี้เป็นเทคนิคที่เหมือนกับ เทคนิคปิดทองขูดลาย เพียงแต่เป็นการปิดทองลงไป บนพื้นสีด�ำ ท�ำให้ดูคล้ายกับลวดลายรดน�้ำของศิลปะ ไทยภาคกลาง


23


24

รูปแบบหีบธรรม ในช่วง พุทธศตวรรษ ที่ 24


25


26


27

เทคนิคลายค�ำที่นิยมใช้ตกแต่งหีบธรรมในช่วงพุทธ ศตวรรษที่ 24 คือ นิยมใช้เทคนิคปิดทองขูดลายมากที่สุด เนื่องจากเป็นเทคนิคที่เก่าและได้รับความนิยม อีกทั้งยัง สามารถเพิ่มลายละเอียดของลวดลายได้อย่างไม่จ�ำกัด โดยส่วนมากจะใช้สีด�ำแดงและทอง


28


29

รูปแบบหีบธรรม ในช่วง พุทธศตวรรษ ที่ 24


30

รูปแบบหีบธรรมในช่วงพุทธศตวรรษ ที่ 25 หีบธรรมในช่วงพุทธศตวรรษ ที่ 25 คือ เป้นช่วงที่อิทธิพลของศิลปะแบบไทยภาคกลางเข้ามา ท�ำให้ท�ำให้เทคนิคลายรดน�้ำถูกน�ำเข้ามาใช้แต่ก็ยังมีการขุด ลายเพื่อสร้างรายละเอียดแสดงให้เห็นถึงความลังเลและ ความไม่ช�ำนาญในศิลปะลายรดน�้ำที่พึ่งเข้ามาในพุทธช่วง ศตวรรษที่ ๒๕ ลักษณะกลุ่มลายค�ำที่นิยมตกแต่งจะเป็น ภาพในเชิงสัญลักษณ์และลวดลายเชิงวรรคดีคดีไทย เช่น รามเกียรติ์ เป็นต้น


31


32


33


34

Profile for Punyawee Jittha

Dhamma pua chest  

This book tells about the history of Dhamma pua chest, techniques and differences between Dhamma pua chest in the 24th and 25th centuries.

Dhamma pua chest  

This book tells about the history of Dhamma pua chest, techniques and differences between Dhamma pua chest in the 24th and 25th centuries.

Advertisement