Page 1

EBBA SPORSTØL

Tuba Luba 4

Tuba Luba 4 OPPGÅVEHEFTE 2

A PL

EM

KS

SE

G

IN

ER R

ISBN 978-82-7522-538-0

TELL FORLAG Nynorsk

D

Les meir på www.tell.no

9 788275 225380

R

Til 4. trinn (Tuba Luba 4) høyrer desse einingane (nynorsk): Oppgåvehefte 1 Lesebok 1 Lesebok 1 Forenkla tekst Oppgåvehefte 2 Lesebok 2 Lesebok 2 Forenkla tekst Ressursperm

EBBA SPORSTØL

Tuba Luba har sakte progresjon, ein klar systematikk og eit omfattande øvingstilbod. Det er teke vare på gjennom eit stort utval tekstar og oppgåver i oppgåvehefte og lesebøker, til bruk både på skolen og heime. For kvart årstrinn er det gitt ut ein ressursperm med generelt innføringsstoff, lærarrettleiing og kopieringsoriginalar.

VU

Tuba Luba 4 Oppgåvehefte 2 er ei ny utgåve som følgjer progresjonen frå Oppgåvhefte 1 for 4. trinn, og som mellom anna tek for seg fleire rettskrivingsreglar, meir grammatikk, synonym/antonym, kommunikasjon og sjangerlære.

Tuba Luba OPPGÅVEHEFTE 2

OPPGÅVEHEFTE 2

Tuba Luba er ein læremiddelserie for norsk på barnetrinnet i grunnskolen. Serien er komplett for heile barnetrinnet.

Nynorsk

N

4


A PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU

R


4

EBBA SPORSTØL

ER

D

R

VU SE

G

IN

Tuba Luba EM

KS

OPPGÅVEHEFTE 2 Nynorsk

AR

PL TELL FORLAG

1


Teikningar: Harald Aadnevik og Ragnhild Heggdal og Ingse Revold Omslagsdesign og grafisk formgiving: Milla;Design Trykk: Inprint Omsetjing til nynorsk: Nikolai Nelvik Spørsmål og kommentarar til denne boka kan sendast til Tell forlag a.s, Slemmestadveien 416, 1390 Vollen, tlf. 66 78 09 18 e-post: post@tell.no www.tell.no ISBN: 978-82-7522-538-0 Nynorskutgåve Det må ikkje kopierast frå denne boka i strid med åndsverklova eller i strid med kopieringsavtalar med KOPINOR, interesseorgan for rettshavarar til åndsverk. Kopiering i strid med lov eller avtale kan føre til erstatningsansvar og inndraging og kan straffast med bøter eller fengsel.

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU © Tell forlag as 2013 2. utgåve


INNHALD Forord

5 6

Forenkling av dobbeltkonsonant 

22

Kommunikasjon

32

Antonym

38

Sjanger 

D

44

Språklyden skj 

52

Synonym 

76

R

VU

Hugsar du? 

IN

ER

106

G

Meir om adjektivet

123

Dette har vi lært!

136

AR

PL

EM

KS

SE

Språklyden nk 


AR PL EM KS SE

G IN ER D R VU


FORORD

R

VU

Eg håper du er klar til å lære meir om ordklassar og rettskrivingsreglar. I dette heftet skal du lære korleis du skriv språklyden skj. Språklyden skj liknar mykje på språklyden kj, som du arbeidde med da de gjennomgjekk det førre heftet. Derfor skal du løyse mange oppgåver, slik at du lærer å halde dei to språklydane frå kvarandre.

IN

ER

D

Da du arbeidde med det førre heftet, lærte du å bøye substantiv i eintal og fleirtal, bunden og ubunden form. I dette heftet skal du lære at også adjektiva blir bøygde på ulike måtar.

SE

G

Du skal lære meir om dobbeltkonsonant. No skal du bli kjend med ord som forenklar dobbeltkonsonanten når dei blir bøygde.

KS

Det lønner seg å arbeide nøyaktig og ordentleg. Tenk igjennom kva du har arbeidd med, og om du lærte noko, før du held fram på neste side med nye oppgåver.

EM

I oppgåveheftet er det ikkje alltid plass til å skrive svara på oppgåvene. Derfor må du ha ei skrivebok i tillegg.

Lykke til med ny oppgåvebok!

AR

PL

Eg håper du skjønar kor viktig det er å halde orden, både i dette heftet og i skriveboka di. Målet er ikkje at du skal vere den som er først ferdig med ei side. «Hastverk er lastverk», heiter det i eit ordspråk.

Ebba Sporstøl Ålesund, juni 2013

5


Skriv ti substantiv, ti verb og 책tte adjektiv som passar til biletet. Bruk linjene.

Hugsar du? Substantiv:

VU

________________________________________________________

D

R

________________________________________________________

ER

________________________________________________________

IN

________________________________________________________

Verb:

KS

SE

G

________________________________________________________

________________________________________________________

EM

________________________________________________________

PL

________________________________________________________

AR

________________________________________________________ ________________________________________________________ Adjektiv: ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ 6


AR PL EM KS SE

G IN ER D R VU

7


1 Dra strek frå ordet brann til orda i rekkja. 2 Skriv dei samansette orda du da får. Bruk linjene. 3 Skriv setningar eller eit dikt om ein brann med åtte av dei samansette orda du har skrive. Bruk skriveboka di.

brannalarm__________________

bil

____________________________

dør

____________________________

farleg

____________________________

gate

____________________________

gul

____________________________

korps

____________________________

mann

____________________________

meister

____________________________

mannslyft

____________________________

IN

____________________________

sår

____________________________

ER

D

R

VU

alarm

SE

G

sirene skade

____________________________ ____________________________

EM

slange

____________________________

KS

brann

salve

____________________________

tau

____________________________

utrykking

____________________________

vesen

____________________________

tomt

____________________________

stige

____________________________

stad

____________________________

stiftar

____________________________

mannskap

____________________________

AR

PL

stasjon

4 Skriv kva fem av dei samansette orda du fekk, tyder. Bruk skriveboka di. 5 Skriv kva brannstiftar og brannmannslyft er. Bruk skriveboka di

8


Brann

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU OPPGÅVER OG SVAR:

PL

EM

1 Skriv fire av dei brannorda du har skrive på side 8, som passar til biletet ovanfor. Svar: ____________________________________________________________

AR

2 Skriv dei orda nedanfor som passar til biletet: utbrend, uskadd, totalskadd, branntomt, oske, småskadar, ulmebrann, røykdykkar, ruinar

Svar: ____________________________________________________________

_________________________________________________________________ 3 Sjå godt på biletet. Kvar i huset trur du brannen begynte? Svar: ____________________________________________________________ 4 Kvifor tok det til å brenne i huset, trur du?

Svar: ____________________________________________________________ 9


1 Set gul strek under substantiva.

Brannsprøyta frå 1850 Her ser du ei gammal brannsprøyte. Denne oppfinninga vart gjord for brannvesenet i 1850-åra. Brannsprøyta stod på ei kjerre som vart dregen av hestar. Sprøyta vart driven av damp. Sprøyta fekk fart på vatnet i brannslangane. Det vart lettare å sløkkje elden når det var høgt trykk på vatnet.

ER

D

R

VU SPØRSMÅL OG SVAR:

IN

1 Korleis fekk brannmennene brannsprøyta fram til huset som brann?

SE

G

Svar: ____________________________________________________________ 2 Kva brukte dei for å få fart på vatnet i brannslangane?

KS

Svar: ____________________________________________________________

EM

3 Kor mange år er det sidan denne brannsprøyta vart funnen opp?

AR

PL

Svar: ____________________________________________________________ 4 Kvifor vart det lettare å sløkkje elden når dei brukte brannsprøyta? Svar: ____________________________________________________________ 2 Her ser du bilete av nokre av dei tinga brannmennene brukte for 150 år sidan. Skriv kva du trur brannmennene brukte tinga til. Bruk skriveboka di.

10


1 Set strek under dei orda som har dobbeltkonsonant.

Brannvesenet

EM

OPPGÅVER OG SVAR:

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU

Brannmennene i brannvesenet sløkkjer brannar. Dei kan hjelpe til ved andre ulykker. Brannmennene rykkjer ut når det er flaum og uvêr, trafikkulykker, drukningsulykker, oljeutslepp og gasslekkasjar. Dei har spesialutstyr for alle slags brannar. Dei har lange stigar som når opp der andre stigar er for korte. I brannvesenet er det dykkarar som kan hjelpe til med å finne folk som har drukna. Det er òg røykdykkarar som går inn i hus som er fulle av røyk. Dei må ha surstoffmaske og surstoffbehaldar på seg. Dei kan finne folk som ikkje har kome seg ut av brennande hus.

AR

PL

1 Skriv dei verba som har dobbeltkonsonant. Svar: ____________________________________________________________ 2 Skriv fire av dei substantiva som har dobbeltkonsonant. Svar: ____________________________________________________________ 2 Skriv tre spørjesetningar som passar til teksten om brannvesenet. Bruk eit av spørjeorda kven, kva, kvar eller korleis på plass først i setningane. Bruk linjene.

Spørsmål 1:__________________________________________________ Spørsmål 2:__________________________________________________ Spørsmål 3:__________________________________________________ 11


Skriv adjektiv som fortel noko om brannmennene (modige, flinke osv.) og utstyret dei har på og med seg (tungt, nyttig osv.). Bruk skriveboka di.

IN

ER

D

R

VU SPØRSMÅL OG SVAR:

SE

G

1 Den eine brannmannen er røykdykkar. Kva gjer han? Svar: _____________________________________________________________

KS

2 Kva slags utstyr må røykdykkaren ha for å gjere jobben sin?

EM

Svar: _____________________________________________________________

PL

3 Ein annan brannmann arbeider med å sløkkje elden. Korleis gjer han det, trur du?

4 Kva slags utstyr må denne brannmannen ha?

AR

Svar: _____________________________________________________________

Svar: _____________________________________________________________ 5 Kva slags utstyr er det i brannbilar? Svar: _____________________________________________________________ 6K  va slags utstyr som blir brukt i dag, trur du er likt det utstyret brannmennene hadde for 150 år sidan? Svar: _____________________________________________________________ 12


1 Skriv minst ti ord som har med brann å gjere. Bruk skriveboka di. 2 Les teksten nedanfor og skriv slutten på forteljinga. Bruk linjene.

Det brenn! Du kjem seint heim ein kveld. Akkurat idet du skal låse opp døra og gå inn, oppdagar du røyk som siv ut frå stuevindauget til naboen.

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU Så fort eg kan, spring eg______________________________________________

PL

____________________________________________________________________

AR

____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 3 Skriv adjektiv som passar til ordet brann. Bruk skriveboka di. 4 Skriv reglar for kva du bør gjere dersom det tek til å brenne der du bur. Bruk skriveboka di.

13


1 Set brun strek under verba. 2 Skriv resten av forteljinga. Du kan bruke nokre av orda under oppgåve 3. Bruk skriveboka di.

Ein uheldig dag

SE

G

IN

ER

D

R

VU

Kari er den første som kjem heim. Mor jobbar overtid denne veka. Ho plar vere sliten og trøytt når ho kjem heim. Kari vil overraske mor med ferdig middag. Mor vil sikkert bli glad når ho slepp å lage mat til dei. Kari lagar ein stor bolle med salat, dekkjer bordet og går i frysaren etter ein pizza. Ho slår på steikjeomnen og set pizzaen inn. Mor har sagt at ho kjem klokka seks. Det er om tjue minutt. Kari legg seg på golvet med boka si. Ho vil lese litt medan ho ventar på mor. 3 Skriv dei orda som er substantiv, verb og adjektiv. Bruk linjene.

KS

alarmen brende ulme slangen ryk varm svart rask

EM

snøgt flammer eldtunger gneistar sotete fæle sløkkjer vatnet kjempesvære røyken veltar oska heitaste

AR

PL

knuser hoppar kjøkkenet brannen

Substantiv:___________________________________________________________ ____________________________________________________________________ Verb:________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ Adjektiv:_____________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 4 Skriv skjemaet for bøying av substantiv. Bruk skriveboka di. 5 14Skriv dei substantiva du har skrive ovanfor, på rett plass i skjemaet og bøy dei i alle former.


1 Dra strek fr책 ordet politi til orda i rekkja. 2 Skriv dei samansette orda du da f책r. Bruk linjene.

politibetjent_________________

konstabel

____________________________

kvinne

____________________________

mann

____________________________

meister

____________________________

stasjon

____________________________

kammer

____________________________

hund

____________________________

bil

____________________________

IN

ER

D

R

VU

uniform

____________________________

sperring

____________________________

styrke

____________________________

____________________________

AR

PL

kontroll

____________________________

EM

grep

KS

SE

G

politi

betjent

3 Vel seks av orda du har skrive, og skriv ei forteljing med dei. Bygg opp forteljinga med ei overskrift, ei innleiing, eit midtparti og ei avslutning. Tenk p책 kven du skriv forteljinga for. Bruk skriveboka di. 5 Forklar orda politisperring og politistyrke. Bruk skriveboka di.

15


1 Set brun strek under verba i teksten nedanfor. 2 Skriv åtte av dei verba du har sett strek under, i fortid. Bruk linjene.

Politiet har mange oppgåver: Politiet Politiet Politiet Politiet Politiet Politiet Politiet

passar på og gir oss vern. held orden på trafikken. finn tjuvar og kjeltringar. leitar når nokon har vorte borte. hjelper til når det har skjedd ei ulykke. etterforskar drap. køyrer eller går rundt på gater og vegar for å passe på.

R

VU

• • • • • • •

ER

D

Verb:_______________________________________________________________ ____________________________________________________________________

G

IN 3 Sjå på bileta og skriv kva slags utstyr politiet har. Bruk linjene.

SE

KS

____________________________________________________________

EM

____________________________________________________________

PL

____________________________________________________________

AR

_________________________________________________________ _______________________________________________________________ ____________________________________________________________

4 Skriv setningar med minst fem av politiorda. Bruk skriveboka di.

arrestere mistenkje etterforskar spor fingeravtrykk bevise bevis sporar opp radar radio tjuvegods terror lover reglar handjern kontrollere visitere ransake kriminalpoliti drapsavsnitt 16


1 Les teksten nedanfor og skriv kva du vil seie til politiet. Bruk linjene.

Du har ny sykkel som du passar veldig godt på. Du har kjøpt ein solid og god lås. Du låser alltid sykkelen når du går frå han. Ein morgon er sykkelen borte. Berre den dyre, flotte låsen ligg att. «Ring politiet med ein gong», seier mor. Du ringjer og seier: ___________________________________________________

VU

____________________________________________________________________

R

ER

D

____________________________________________________________________

SE

G

IN

2 Fortel til politiet korleis sykkelen din ser ut. Bruk linjene. 3 Skriv dei adjektiva du bruker da. Bruk linjene. 4 Skriv nødtelefonnummeret til politiet. Bruk linja.

KS

Sykkelen har _________ farge. Styret er _________________________________

EM

____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________

___________________________________________

AR

PL

Adjektiva eg brukte:_________________________

___________________________________________ Nødtelefonnummeret til politiet: ____________________________________

5 Skriv ei forteljing om korleis det gjekk med sykkelen. Klarte politiet å finne han, eller var du detektiv og fann tjuven og sykkelen sjølv? Bruk eit tankekart og bygg opp forteljinga med ei overskrift, ei innleiing, eit midtparti og ei avslutning. Bruk skriveboka di.

17


1 Les reglane for vegvett og set brun strek under verba.

Vegvett Sjå deg for. Spring ikkje rett ut i vegen bak ein buss eller ein bil. Leik ikkje i vegen. Ak ikkje på trafikkert veg. Gå på venstre side av vegen. Bruk gangfelt når du kryssar gata. Spring aldri rett ut i vegen. Bruk refleks. Dytt aldri nokon ut i vegen. Bruk hjelm når du syklar. Sykle på høgre side av vegen. Bruk vett og forstand i trafikken.

SE

G

IN

ER

OPPGÅVER OG SVAR:

D

R

VU

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

EM

KS

1 Skriv kva vegreglar som er spesielt viktige om vinteren. Svar: ____________________________________________________________ ____________________________________________________________________

PL

AR

2 Skriv kva vegreglar som er spesielt viktige når du går langs vegen. Svar: ____________________________________________________________ 2 Skriv dei verba du har sett strek under, i notid (akkurat no). Bruk linjene.

____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 3 Teikn dei trafikkskilta du kjenner, og skriv kva dei tyder. Bruk skriveboka di.

18


1 Les orda nedanfor. Lag ei setning med kvart av orda. Bruk linjene. 2 Skriv to ting som orda nedanfor er like i. Bruk linjene.

hjelm, refleks, bremser, lykt, gir, veg, trafikkskilt ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________

VU

____________________________________________________________________

D

R

____________________________________________________________________

ER

____________________________________________________________________ Orda er like i ___________________________________

IN

G

________________________________________________

EM

OPPGÅVER OG SVAR:

KS

SE

_____________________________________________

AR

PL

1 Skriv kva to ordklassar ordet syklar kan høyre til. Svar: ____________________________________________________________ 2 Skriv kva du veit om orda sykla og syklane. Svar: ____________________________________________________________ 3 Skriv kva vegreglar som er spesielt viktige når du syklar. Svar: ____________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 4 Syklistane på biletet bryt ein regel for vegvett. Kva vegvettregel er det? Svar: ____________________________________________________________ 19


1 Dra strek frå ordet rom til orda i rekkja. 2 Skriv dei samansette orda du da får. Bruk linjene.

rom

romskip_________________

rakett

____________________________

kapsel

____________________________

farar

____________________________

reise

____________________________

sonde

____________________________

stasjon

____________________________

ferd

____________________________

fartøy

____________________________

ferje

____________________________

fart

____________________________

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU

skip

PL

3 Skriv namnet på alle planetane i solsystemet vårt. (Du kan finne svaret i teksten «Svein og rotta gjennom solsystemet» i Tuba Luba 4 Lesebok 2, side 27.)

AR

____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________

4 Skriv ei forteljing om ei romferd. Du kan bruke nokre av orda nedanfor. Bruk eit tankekart og bygg opp forteljinga med ei overskrift, ei innleiing, eit midtparti og ei avslutning. Bruk skriveboka di.

månar soler himlar stjerner stjernebilete planetar stjernetåker satellittar oksygen 20


1 Fargelegg overskrifta. Bruk raud farge på vokalane og blå farge på konsonantane. 2 Les teksten og skriv vidare på forteljinga. Bruk tankekartet og set inn nokre viktige ord du gjerne vil bruke. Du kan bruke orda nedanfor dersom du vil. Bruk skriveboka di.

rakettar utskyting oppskyting romskip oksygenbehaldar rakettmotor rakettvåpen romkapsel romfartøy dødsstille

D

R

VU

Her ser du bilete av romstasjonen på planeten Mars. Menneska frå jorda oppdaga restar av vatn på planeten i 2004. I år 2120 har nokre astronautar teke til å byggje ein romstasjon på Mars. Dei må arbeide hardt for å få alt ferdig til den første romferja frå jorda kjem.

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

Men plutseleg oppdagar astronautane nokre underlege spor i sanden. Spora held fram mot eit krater etter ein utdøydd vulkan. Spora er ikkje laga av menneske frå jorda. Astronautane har aldri sett noko liknande. Med eitt får dei auge på …

På tokt i verdsrommet

21


1 Skriv ti substantiv som passar til biletet. Bruk skriveboka di. 2 Skriv alt du veit om konsonantar. Bruk skriveboka di.

Forenkling av dobbeltkonsonant

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU 22


1 Les setningane nedanfor og set brun strek under verba. 2 Skriv verba. Bruk linjene.

• • • • • •

Fangane rømmer frå fengselet. Hunden skremmer opp ein hare. Vi brenner bål på stranda om sommaren. Vi tenner bålet med fyrstikker. Eg kjenner ein gut som steller huset kvar laurdag. Vi stiller klokka ein time fram.

Verba:______________________________________________________________ ____________________________________________________________________

VU

OPPGÅVE OG SVAR:

R

ER

D

1 Står verba du har skrive, i notid eller i fortid? Svar: ____________________________________________________________

IN

Fangane rømde frå fengselet. Hunden skremde opp ein hare. Vi brende bål på stranda om sommaren. Vi tende bålet med fyrstikker. Eg kjende ein gut som stelte huset kvar laurdag. Vi stilte klokka ein time fram.

PL

EM

KS

• • • • • •

SE

G

3 Les setningane nedanfor og set brun strek under verba. 4 Skriv verba. Bruk linjene.

AR

Verba:______________________________________________________________ ____________________________________________________________________ OPPGÅVER OG SVAR:

1 Står verba i notid eller i fortid?

Svar: ____________________________________________________________

2 Skriv kva verba i dei to tekstane er ulike i.

Svar: ____________________________________________________________

5 Skriv fire setningar som fortel kva du gjer akkurat no, og kva du gjorde i går. Bruk skriveboka di.

23


1 Les teksten nedanfor og set brun strek under verba. 2 Skriv regelen om forenkling av dobbeltkonsonant. Bruk linjene.

REGEL

Dobbeltkonsonanten blir som regel forenkla når vi legg til enda ein konsonant ved bøying av eit verb, eit substantiv eller eit adjektiv.

• Eg drøymer at ein vampyr skremmer meg. • Eg drøymde at ein vampyr skremde meg. • Kalle tenner bålet. • Kalle tende bålet.

R

VU

• Anne kjenner at vatnet er kaldt. • Anne kjende at vatnet var kaldt.

D

Regel for forenkling av dobbeltkonsonant:________________________________

IN

ER

____________________________________________________________________

Notid

klemmer dekkjer

________________________________

AR

kjenner

________________________________

PL

renner

_______________________________

EM

tenner

Fortid

KS

SE

G

3 Skriv verba i fortid. Bruk skjemaet. 4 Skriv setningar med åtte av dei same verba. Bruk linjene.

________________________________

byggjer

________________________________

begynner

________________________________

skremmer steller brenner

________________________________ ________________________________

5 Skriv kva dei verba du har skrive i notid og fortid, er ulike i. Bruk linja.

____________________________________________________________________ 24


1 Skriv substantiva som passar til bileta. Bruk linjene. 2 Skriv kva dei substantiva du har skrive, er like i. Bruk linja.

nøkkel sykkel fakkel tøffel mutter kuppel gaffel vaffel

___________

___________

___________

___________

___________

___________

ER

D

R

VU

___________

___________

IN

SE

G

Substantiva er like i at ______________________________________________

SUBSTANTIV

Ubunden form fleirtal

ein nøkkel

mange nøklar

ein sykkel

mange

ein fakkel

mange

ein tøffel

mange

ein mutter

mange

ein kuppel

mange

ein gaffel

mange

ein vaffel

mange

AR

Ubunden form eintal

PL

EM

KS

3 Skriv dei substantiva du har skrive, i ubunden form fleirtal. Bruk skjemaet.

4 Skriv regelen som gjeld for dobbeltkonsonant når du bøyer substantiva i skjemaet. Bruk skriveboka di.

25


1 Set gul strek under substantiva. 2 Set lilla strek under adjektiva. 3 Skriv elleve av dei substantiva du fann, i alle former. Bruk skjemaet.

ein sykkel

sykkelen

Ubunden form (mange)

Bunden form (alle)

syklar

syklane

AR

PL

EM

Bunden form (den/det)

KS

Ubunden form

FLEIRTAL

SE

EINTAL

G

IN

ER

D

R

VU

Ole har ein flott sykkel. Sykkelen har ei god lykt og ein skikkeleg lås. Det er to nøklar til låsen. Ole gjer mykje rart. Ein gong sykla han til farmor utan sko. Han hadde berre dei gamle, fillete tøflane på seg. Ole hadde steikt vaflar som farmor skulle få til ettermiddagskaffien. Han ville at ho skulle få dei før dei vart kalde. Derfor gløymde han å skifte. Da sykkellykta gjekk sund, festa han ein stor fakkel på kvar side av styret. Framhjulet på sykkelen er festa i ein gaffel. Hjulet er festa med ein mutter på kvar side.

4 Skriv setningar eller eit dikt der du bruker dei adjektiva du fann. Bruk skriveboka di.

26


1 Skriv dei to formene av adjektiva. Bruk linjene. 2 Skriv regelen om forenkling av dobbeltkonsonant. Bruk linjene.

ein kjekk fyr

eit kjekt plagg

kjekt

ein frekk mann eit frekt svar

frekk

frekt

ein stygg bil

eit stygt bilete

________________________________

ei snill jente

eit snilt barn

________________________________

ei tjukk jakke

eit tjukt skjerf

________________________________

ein tynn katt

eit tynt dyr

________________________________

ein trygg veg

eit trygt land

________________________________

D

R

VU

kjekk

________________________________

ein skakk vegg eit skakt hus

________________________________

eit vilt dyr

________________________________

SE

G

IN

ein vill elefant

ER

eit tørt brød

ein tørr kjeks

KS

Dobbeltkonsonanten blir som regel forenkla når vi ___________

3 Skriv rett adjektiv på rett plass i setninga. Bruk linjene.

AR

PL

EM

________________________________________________________

stygg/stygt vill/vilt trygg/trygt tjukk/tjukt tynn/tynt tørr/tørt Ole høyrde eit ________ hyl. Hylet kom frå eit ________ dyr. Ole kjende seg ikkje _________. Han fann ein __________ kvist. Den tok han i den eine handa, i den andre hadde han eit _________ tau. Da rasla det i __________ gras. Kom ___________dyret no? 4 Skriv resten av forteljinga. Bruk skriveboka di.

27


1 Skriv verba i fortid. Bruk linjene. 2 Skriv spørsmål som passar til setningane. (Kvifor rømde sauene?) Bruk skriveboka di.

rømme

Alle _________________________ frå stranda da dei såg haien.

renne

Anne _____________________________________ på ski i vinter.

kjenne

Alle _______________________ den gamle mannen på Håøya.

begynne

Feiaren _____________________________________ å feie pipa.

tenne

Tjuven _________________________ lommelykta for å sjå betre. Aud ____________________________________ fingeren i døra. Øystein _________________________ oss med den ekle maska.

OPPGÅVER OG SVAR:

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

skremme

VU

klemme

1 Står dei verba du skreiv på linjene, i notid eller fortid? Svar: ____________________________________________________________

PL

AR

2 Skriv den regelen du brukte da du skreiv verba på linjene.

Svar: ____________________________________________________________

3 Skriv dei orda i setningane som har diftong i seg.

Svar: ____________________________________________________________

4 Nokre av orda du skreiv som svar i oppgåve 3, er like i at dei er særnamn. Skriv orda og skriv regelen for særnamn.

Svar: ____________________________________________________________

____________________________________________________________________ 28


Sjå på teikninga og skriv på oppgåvene nedst på sida. Skriv ei forteljing om ulven og grisen. Bruk gjerne nokre av orda i svara du har skrive. Bruk tankekartet nedanfor og bygg opp forteljinga med ei innleiing, eit midtparti og ei avslutning. Bruk skriveboka di.

Ulven og grisen

AR

1 Skriv namnet på grisen og ulven.

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU OPPGÅVER OG SVAR:

Svar: ____________________________________________________________

2 Skriv seks substantiv som passar til biletet.

Svar: ____________________________________________________________

3 Skriv seks verb som fortel kva dei to dyra gjer, og kva som skjer.

Svar: ____________________________________________________________

4 Skriv seks adjektiv som fortel korleis grisen, ulven og sykkelen ser ut.

Svar: ____________________________________________________________ 29


1 Skriv spørsmål i notid som passar til setningane. Hugs spørjeteiknet. Bruk linjene i venstre del av skjemaet.

Kva mista du?

Eg mista alle dei små nøklane.

Kor mange

Vi tende sju store faklar. Ho kjøpte grøne tøflar. Mutrane var ikkje godt nok festa. Ole har mista to flotte syklar. Vi steikte kjempegode vaflar.

R

VU

2 Skriv verba i skjemaet ovanfor i notid og fortid. Bruk linjene. 3 Skriv adjektiva i skjemaet ovanfor. Bruk linjene.

ER

D

Verba: mistar – mista,__________________________________ ____________________________________________________

IN

___________________________________________________

G

SE

Adjektiva: små,________________________________________

KS

____________________________________________________________________

PL

EM

____________________________________________________________________ 4 Skriv substantiva i skjemaet ovanfor i ubunden form eintal og fleirtal. Bruk skjemaet

AR

Ubunden form eintal

Ubunden form fleirtal

ein nøkkel

mange nøklar mange mange mange mange mange

5 Skriv ei liste med ting du kan ha på føtene (for eksempel joggesko). Bruk skriveboka di.

30


Rebus. Skriv løysingsordet i den loddretta rada som er merkt med blå farge. Bruk linja.

1

5

1

2

2 3

3

4 5

3

6

7

8

ER

D

R

7

VU

6

4

8

9

IN EM

KS

SE

G

9

Løysingsordet er:______________________________________________________

AR

PL

OPPGÅVER OG SVAR:

1 Skriv dei substantiva i ubunden form eintal og fleirtal som får forenkla dobbeltkonsonant i fleirtal.

Svar: ____________________________________________________________

2 Skriv dei substantiva som har språklyden kj på plass først.

Svar: ____________________________________________________________

3 Skriv dei substantiva som har kort å-lyd skriven med bokstaven o.

Svar: ____________________________________________________________ 31


Kommunikasjon 1

4

5

6

SE

G

IN

ER

D

R

VU

3

2

7

8

AR

PL

EM

KS

9

32

10


Sjå på bileta på side 32. Dei er like i at alle menneska på bileta snakkar. Alle snakkar med nokon. Alle snakkar om noko. Når nokon snakkar saman, kallar vi det kommunikasjon. Skriv eit forslag til kvart bilete om kva du trur menneska snakkar om.

Bilete 1: ____________________________________________________________ ____________________________________________________________________ Bilete 2: ____________________________________________________________

VU

____________________________________________________________________

R

Bilete 3: ____________________________________________________________

ER

D

____________________________________________________________________ Bilete 4: ____________________________________________________________

IN

G

____________________________________________________________________

SE

Bilete 5: ____________________________________________________________

KS

____________________________________________________________________

EM

Bilete 6: ____________________________________________________________

PL

____________________________________________________________________

AR

Bilete 7: ____________________________________________________________ ____________________________________________________________________ Bilete 8: ____________________________________________________________ ____________________________________________________________________ Bilete 9: ____________________________________________________________ ____________________________________________________________________ Bilete10: ___________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 33


SENDAR

MOTTAKAR

R

VU ER

D

Den som snakkar og fortel noko til andre, kallar vi sendar. Ein sendar er ein person som fortel noko til ein annan person.

SE

G

IN

Den personen sendaren snakkar med eller fortel noko til, kallar vi mottakar. Ein mottakar er ein person som høyrer på kva sendaren fortel, kva han eller ho har å seie.

EM

KS

BODSKAP Når du snakkar med foreldra dine, læraren din eller vennene dine, snakkar du om noko. Vi seier at du har ein bodskap.

AR

PL

• Du kan skrive brev eller sende meldingar til nokon. Når du skriv noko som andre skal lese, er du sendar. • Den som får brev eller melding frå deg, er mottakar. • Det du skriv om eller melder om, er bodskapen din.

SENDAR

BODSKAP

MOTTAKAR

Skriv ei kort melding (ein bodskap) til bestevennen din. Du vil at de skal møtast i kveld. Bruk linjene.

Svar: _______________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 34


1 Snakk om kva de seier når de er svoltne og ber mor og far om mat. 2 Snakk om kva de seier når de skal bestille mat av ein kelner på ein kafé eller restaurant. 3 Sjå på biletet nedanfor og skriv ei forteljing der det går fram kven som er sendar, kven som er mottakar, og kva bodskapen er. Bruk skriveboka di.

SENDAR

BODSKAP

MOTTAKAR

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU !

PL

EM

Sjølv om bodskapen er den same, snakkar vi ikkje på same måten med ein vi kjenner godt, som med ein vi nesten ikkje kjenner.

AR

4 Skriv eit brev til bestemora di og fortel om korleis du har det på skolen. Bruk skriveboka di. 5 Skriv eit brev eller ein SMS til bestevennen din og fortel om korleis du har det på skolen. Bruk skriveboka di.

!

Sjølv om bodskapen vår er den same, tilpassar vi det vi seier og skriv, til den som er mottakaren.

Hei på deg ... Kjære bestemor ... 35


– God dag, mann! Økseskaft mitt er. Da svarar eg: ‘Det er ikkje langt unna. Når du kjem opp bakken, er du der straks.’» Mannen øvde seg på kva han skulle seie, og var godt nøgd med seg sjølv.

Han hadde ei kone, to søner og ei dotter. Dei var sjeldan heime. Mannen tente lite pengar på å ro folk over elva. Derfor måtte han låne pengar av alle han kjende. Til slutt ville ingen hjelpe han lenger. Folka han hadde lånt pengar av, melde han til lensmannen. No var dei lei. Dei ville ha att pengane. Lensmannen fekk selje alt, både buskapen og ferja hans.

Snart kom lensmannen. Han var både trøytt og lei og håpte han snart kunne dra til gjestgivargarden og få seg ein matbit. Mannen sat og spikka på økseskaftet. «God dag, mann!» sa lensmannen. «Økseskaft», svara ferjemannen. «Ja så», sa lensmannen. «Kor langt er det til gjestgivargarden?» «Oppunder denne kvisten», sa mannen og peika oppover stokken som skulle bli økseskaft. Lensmannen rista på hovudet og glante på mannen. «Kvar er kjerringa di, mann?» spurde han. «Eg skulle tjørebre henne», sa mannen. «Ho ligg nede på stranda og er sprukken i begge endar.» «Kvar er dotter di?» «Ho står på stallen, ho ventar ein fole kva tid som hels!» svara mannen; han syntest han svara både godt og vel for seg. «Å reis du til …, din tulling!» freste lensmannen. «Ja, det er ikkje langt unna. Når du kjem opp bakken, så er du der straks», sa mannen.

AR

PL

36

EM

Mannen var som vanleg åleine heime. Han gjekk og venta på lensmannen. Han lurte fælt på kva lensmannen kom til å spørje om, og kva han skulle svare. «Eg får finne på noko å gjere», sa han til seg sjølv. «Eg får begynne å spikke på eit økseskaft. Så spør han meg om kva det skal bli. Da svarar eg ‘økseskaft’ . Så vil han spørje meg om kor langt økseskaftet skal vere. Så svarar eg ‘oppunder denne kvisten’. Så kjem han til å spørje kvar ferja mi er. Da svarar eg: ‘Eg skulle tjørebre henne, ho ligg nede på stranda og er sprukken i begge endar.’ Så vil han spørje om kvar den grå merra mi er. Da svarar eg: ‘Ho står på stallen. Ho ventar ein fole kva tid som helst.’ Så vil han nok spørje om kvar buskapen min og sommarfjøset

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU

Det var ein gong ein ferjemann. Han budde nede ved elva. Mannen hadde ein robåt, ei ferje. Han rodde folk over elva. Mannen høyrde dårleg. Han høyrde lite av det folk sa til han.

ASBJØRNSEN OG MOE (Forenkla)


OPPGÅVER OG SVAR (til side 36):

1 Les eventyret saman. Ein les replikkane til ferjemannen, og ein les det lensmannen seier. Det bør også vere ein som er forteljar. 2 Kven er sendar og kven er mottakar i den første delen av eventyret?

Svar: ____________________________________________________________

_________________________________________________________________

Svar: ____________________________________________________________

R

VU

3 Kven er sendar og kven er mottakar i den siste delen av eventyret?

ER

D

4 Kvifor vart lensmannen så irritert og sint på ferjemannen? Svar: ____________________________________________________________

IN

_________________________________________________________________

G

Svar: ____________________________________________________________

KS

SE

5 Finn ein ting i teksten som viser at det er eit eventyr.

Svar: ____________________________________________________________

PL

EM

6 Skriv ei forklaring på kva ein gjestgivargard er.

AR

7 Skriv ei forklaring på kva ein gjer når ein tjørebrer ein båt.

Svar: ____________________________________________________________

8 Skriv ei forklaring på kva ei merr, ein øyk og ein gamp er.

Svar: ____________________________________________________________

9 Skriv ei forklaring på kva ein buskap er.

Svar: ____________________________________________________________

10 Skriv ei forklaring på kva ein bodskap er.

Svar: ____________________________________________________________ 37


1 Skriv substantiv som passar til teikningane av husa. Bruk skriveboka di.

Antonym

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU 38


REGEL

Det kvite huset er pent. Det brune huset er stygt. ________________________________________

Antonym er ord som tyder det motsette.

Orda pent og stygt tyder det motsette.

I Noreg er det dag. I________________________________________ Kina er det natt. Orda dag og natt tyder det motsette.

VU

Elefanten er stor. Musa er lita. ________________________________________

1D  ra strek mellom dei orda som tyder det motsette.

Orda stor og lita tyder det motsette.

D

R

liten svart tom feil

ER

Donald er fattig. Onkel Skrue er rik. ________________________________________

rett full

IN

kvit stor

vakker gammal rein stygg

AR

2 Skriv S/U (sant eller usant).

skitten

PL

Svar: ___________________________

langsam

EM

Kva kallar vi ord som tyder det motsette?

ung rask

KS

SPØRSMÅL OG SVAR:

SE

G

Orda fattig og rik tyder det motsette.

S/U

Det motsette av å smile er å le.

_____________

Det motsette av billig er dyrt.

_____________

Det motsette av å tape er å vinne.

_____________

Det motsette av alltid er aldri.

_____________

Det motsette av slem er rampete.

_____________

Det motsette av mørkt er lyst.

_____________ 39


1 Dra strek mellom antonyma. Bruk ulike fargar på strekane.

opp inne søt svolten ute slem flink feig sjuk ned mett ung mørk mjuk modig sur dum frisk tjukk tenne topp lys gammal dum hard klok forsiktig tynn

D

R

VU

snill botn sløkkje uforsiktig

G

1 Du taper ikkje, men

IN

ER

Rebus 1 Skriv løysingsordet du finn i den loddrette rada som er merkt med grå farge. Bruk linja. 2 Skriv antonym til løysingsordet. Bruk linja.

SE

2 Han er ikkje slem, men

2

KS

3 Ho såg ikkje opp, men

3

5

AR

6

PL

6 Sitronar er ikkje søte, men

4

EM

4 Katten er ikkje inne, men 5 Ein mygg er ikkje stor, men

1

Løysingsordet er: _____________________________________________________ Antonymet til løysingsordet er: _________________________________________ SPØRSMÅL OG SVAR:

1 Kva kallar vi ord som tyder det motsette? Svar: ___________________________________________________________. 2 Skriv eit tøysedikt der du bruker antonym. Lag gjerne eit tankekart. Bruk skriveboka di.

40


Set strek under antonyma.

Tøyseregle Ein ung olding steig fram idet han gjekk tilbake. Han sa: «Eg vil heller døy enn å miste livet.» Så drog han fram den bladlause kniven sin og stakk han i det hjartelause* brystet sitt. Så datt han lydlaust ned med eit veldig brak idet han ropa: «Lenge leve dei dødfødde!»

R

VU

*hjartelaus = som manglar hjarte

SPØRSMÅL OG SVAR (bruk orda nedanfor):

D

ER

levande knivblad snill leve bråkete ingen stader

G

IN

1 Kva er det motsette av/antonymet til ordet olding? Svar: Det motsette av/antonymet til ordet olding er barn eller ungdom.

SE

2 Kva er antonymet til verbet døy?

3 Kvar er antonymet til ordet lydlaus?

EM

KS

Svar: Antonymet til_____________________________________

AR

4 Kva er antonymet til adjektivet død?

PL

Svar:___________________________________________________

Svar:___________________________________________________ 5 Kva er antonymet til ordet hjartelaus (hjartelause menneske er vonde og slemme)? Svar:____________________________________________________ 6 Kva manglar ein kniv som er bladlaus? Svar:____________________________________________________ 7 Kor langt kjem du dersom du går fram samtidig som du går tilbake? Svar:____________________________________________________ 41


1 Skriv setningane på nytt, men byt ut det understreka ordet med eit antonym, eit ord som tyder det motsette. Bruk linjene.

Slå på lyset! Slå av lyset.___________________________ Det var eit stygt bilete.

_____________________________________

Det er det verste eg veit.

_____________________________________

Å lese bøker er gøy. _____________________________________ Kleda var skitne. _____________________________________ _____________________________________

VU

Det var midt på dagen.

R

Vegen var lang. _____________________________________

ER

D

Olaf sa nei takk. _____________________________________ Hilde gret. _____________________________________

IN

Karo var svolten. _____________________________________

SE

G 2 Antonymet til ordet kort er

1

2

PL

3 Antonymet til ordet tjukk er

3 4

5 Antonymet til ordet stygg er

5

6 Antonymet til ordet kjedeleg er

6

AR

4 Antonymet til ordet ned er

7 Antonymet til ordet ung er

EM

1 Antonymet til ordet nei er

KS

2 Rebus. Skriv løysingsordet i den loddrette rada som er merkt med grå farge. Bruk linja.

7

Løysningsordet er: ____________________________________________________ 42


1 Set strek under antonyma alltid og aldri.

REGEL

Vi skriv alltid to l-ar i ordet alltid. Vi skriv aldri to l-ar i ordet aldri.

Eg får alltid gjere det eg vil. Eg får aldri gjere det eg vil.

Far spør alltid om kvar eg har vore. Far spør aldri om kvar eg har vore.

Eg får alltid brus til frukost. Eg får aldri brus til frukost.

Mor spør alltid om eg har gjort lekser. Mor spør aldri om eg har gjort lekser.

Eg må alltid vere åleine. Eg får aldri vere åleine.

Eg må alltid rydde rommet mitt. Eg må aldri rydde rommet mitt.

VU

ER

D

R

Mor spør alltid om kva eg gjer. Mor spør aldri om kva eg gjer.

G

IN

2 Skriv fire av dei setningane ovanfor som fortel om noko du synest er trist å oppleve, for eksempel: «Eg får aldri gjere det eg vil.» Bruk linjene.

SE

___________________________________________________________

KS

___________________________________________________________ ___________________________________________________________

EM

___________________________________________________________

PL AR

3 Skriv regelen for korleis du skriv orda alltid og aldri. Bruk linjene.

_____________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ 4 Skriv ei forteljing om ein gut eller ei jente som får gjere alt slik som dei sjølve vil. Ingen vaksne passar på dei. Bruk skriveboka di.

43


Sjanger

R

VU

dikt, skodespel, forteljing, brev, gåte, vits, roman, novelle, artikkel, faktatekst, fabel, segn

IN

ER

D

• Du har lært at vi kan sortere ord etter spesielle kjenneteikn. • Vi deler orda inn i ordklassar. • No kjenner du ordklassane substantiv, verb og adjektiv.

EM

KS

SE

G

• Orda set vi saman til setningar og tekstar. • Vi kan skrive mange slags tekstar. • Vi kan skrive korte tekstar, lange tekstar, morosame tekstar, sørgjelege tekstar, spennande tekstar, kjedelege tekstar. • Vi kan skrive faktatekstar, vi kan skrive forteljingar om alt mellom himmel og jord, vi kan skrive eventyr, dikt, brev, skodespel, til og med vitsar og gåter kan vi skrive.

AR

PL

• For å halde orden på alle desse måtane å skrive ein tekst på ordnar vi tekstane etter måten dei er skrivne på. • Vi har ulike kjenneteikn på tekstane. • Ei samling av tekstar med bestemte kjenneteikn kallar vi ein sjanger. • Du veit kva eit dikt er, og korleis eit brev skal skrivast, du kan skrive ei forteljing. Eg er sikker på at du òg kan fortelje ein vits og ei gåte. • Orda eventyr, forteljing, dikt, brev, vits, gåte og skodespel er like i at dei er namn på ulike måtar å skrive tekstar på.

44

Dei er namn på sjangrar.


Ulike sjangrar: Det var ein gong ein konge. Han hadde ei dotter som var så vrien og vrang.

Kva er det som går og går og aldri kjem til døra? Sjanger: gåte

Sjanger: eventyr

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU

Har du høyrt om hjorten som Den fyrste song eg høyra fekk, sumde over sjøen for å bli var mor sin song ved vogga. rein? Dei mjuke ord til hjarta gjekk, Sjanger: vits dei kunne gråten stogga. Sjanger: dikt Hans: Kvifor er du så sint? Ole: Eg fekk ikkje lov til å bli Ingeborg ligg i senga si med på turen til London. og høyrer på praten og Hans: Nei, noko så dumt! latteren inne frå stua. Sjanger: skodespel Storebror Johan … Sjanger: forteljing Grisen stammar frå villsvinet. Grisen vart tam for 3500 år sidan. Ei stor løve låg i solsteiken Grisen blir òg kalla svin. og sov. Med eitt kom ei Sjanger: faktatekst lita mus springande. Ho hadde det så travelt at ho ikkje såg løva. Biletet er frå ei teaterframsyning av skodespelet Sjanger: fabel Peer Gynt av Henrik Ibsen. Her ser vi trolla frå Dovregubbens hall.

45


OPPGÅVER OG SVAR:

Finn fram leseboka di. 1 Finn ei side der teksten er skriven som ein fabel.

Svar: Teksten på side _____ er ein __________________.

2 Finn ei side i boka der teksten er skriven som eit dikt.

Svar: Teksten på side ______ er eit __________________________________.

3 Finn ei side i boka der teksten er skriven som ein faktatekst.

VU

Svar: Teksten på side ____ er ein ___________________________________.

D

R

4 Finn ei side i boka der teksten er skriven som eit eventyr. Svar: Teksten på side __________ er eit ______________________________.

ER

IN

5 Finn ei side i boka der teksten er skriven som ei forteljing. Svar: Teksten på side ________ er ein _______________________________.

SPØRSMÅL OG SVAR:

EM

KS

SE

G

1 Kva er orda forteljing, dikt, eventyr, vits, gåte, fabel og faktatekst like i? Svar: Dei er like i at dei er namn på ________________________________.

AR

2 Kva gjer folk når dei høyrer ein morosam vits?

PL

Svar: ___________________________________________________________.

3 Kva for ein sjanger begynner som regel med «Det var ein gong» og sluttar med «snipp, snapp, snute, så var …»?

Svar: ___________________________________________________________

!

Ordet sjanger bruker vi når vi vil fortelje kva måte ein tekst er skriven på. Orda sjanger og skrivemåte tyder nesten det same. Orda sjanger og skrivemåte er synonym.

46


1 Les dei fem tekstane på denne sida og neste side. Finn ut kva måte tekstane er skrivne på, og skriv sjangernamna. Bruk linjene.

1 HAREN UTI GRASET Haren uti graset sat og sov. Er du sjuk du vesle mann, så du ikkje hoppe kan? Hare hopp, hare hopp, hare hopp!

Hare, ta for hunden deg i akt. Han er farleg og han kan bite med si sterke tann. Hare hopp, hare hopp, hare hopp. Ukjend forfattar

Sjangeren er: _____________________

VU D

R

2 EIT VINTERDRAMA

Det var som ei levande bombe fall ned frå himmelen. Haren spratt opp som ein ball. I eit par veldige sprang prøvde han å gøyme seg under nærmaste gran.

SE

G

IN

ER

Sjølvaste julekvelden vart det kamp på liv og død i vintersnøen utanfor stuevindauget. Havørna oppe i furukrona oppdaga med eitt haren som sat borte ved gjerdet og blåste varme i labbane sine. Den kjempestore fuglen letta langsamt og majestetisk. Det bruste i dei kraftige ørnevengene. Ørna flaug tvers over hagen. Haren trykte seg djupare ned i snøen og la dei lange øyra bakover, tett inntil ryggen. Ørna flaug utover havet, men plutseleg kom ho tilbake. Som eit lyn slo ho ned på haren, som trykte seg inntil gjerdet.

Josef Kjellgren, Sverige

KS

Sjangeren er: _____________________

AR

PL

EM

3 HAREN • Haren er planteetar. • Haren skiftar farge på pelsen – vinterpelsen er kvit, sommarpelsen er lysebrun. • Slik pels kallar vi vernepels.

• Haren får fleire kull med ungar i løpet av eit år. • Haren lagar korkje reir eller bol til ungane sine. Sjangeren er: _____________________ 47


4 HAREGRYTE safta av ein sitron 1–2 ss smør 2–3 ss kveitemjøl

1 hare (ca. 2,5 kilo) 2–3 ss smør salt, pepar 1 gul løk 4 dl kjøtkraft

Sjangeren er: _____________________

5 HAREN SOM HADDE VORE GIFT «Å, det var ikkje så vel heller, det var eit troll til kjerring eg fekk!» «Det var no ille, det da», sa reven. «Å, det var ikkje så ille heller», sa haren, «for eg fekk rikdom med henne. Ho hadde ei stue.» Asbjørnsen og Moe

Sjangeren er: _____________________

KS

SPØRSMÅL OG SVAR (til sidene 47 og 48):

SE

G

IN

ER

D

R

VU

Det var ein gong ein hare som var ute og gjekk. «Å, hurra, hei og hopp!» skreik han, han hoppa og sprang og gjorde rundkast bortetter vegen. Så kom ein rev luskande. «God dag og dag!» sa haren. «Eg er så glad i dag, for eg har vore gift, må vite!» «Det var vel, det da», sa reven.

PL

EM

1 Du har lese fem ulike tekstar. Kva er alle tekstane like i? Svar: ___________________________________________________________.

AR

2 Kva for tekstar er ikkje skrivne ferdige? Skriv nummera på dei tekstane. Svar: ___________________________________________________________. 3 Til kva for sjangrar høyrer tekstane som ikkje er ferdige?

Svar: ___________________________________________________________.

4 Kva trur du er grunnen til at tekstane ikkje vart skrivne ferdige her i oppgåveheftet? Svar: ___________________________________________________________. 5 Kan du finne to sjangrar som ikkje er tekne med på desse to sidene? 48

Svar: ___________________________________________________________.


Forteljing Du veit at: • Forteljing er ein eigen sjanger. • Ei forteljing må ha ei overskrift. • Ei forteljing må ha ei innleiing, eit midtparti og ei avslutning.

TIPS

ER

D

R

VU

• Før du går i gang med å skrive, er det lurt å bruke eit tankekart. • Skriv ned kvar og når handlinga skal gå føre seg. • Skriv ned kva personar som skal vere med. • Tenk ut korleis forteljinga skal slutte, før du tek til å skrive.

IN

MORS GODE RÅD

Det hadde vi aldri tenkt på før, så det gjorde vi.

PL

EM

KS

SE

G

«Og ikkje putt erter i nasen medan eg er borte!» sa mor vår og gjekk.

AR

Marit Tusvik

1 Les diktet og skriv ei forteljing om ein gut og ei jente som var veldig ulydige. Dei gjorde mange galne ting, som var strengt forbodne. Som regel gjekk det bra, men denne gongen går det frykteleg gale. Bruk skriveboka di. 2 Hugsar du eit eventyr som handlar om ei prinsesse og ei ert? Skriv eit kort eventyr der du fortel kva som skjedde med prinsessa. Her er nokre ord du kan bruke: klissblaut, regnvêr, lyn, tore, slottsporten, kongen, dronninga, prinsen, sove, tjue dyner og madrassar, sove dårleg, silkepute. Bruk skriveboka di. 3 Skriv to ting som ei forteljing og eit eventyr er like i. Bruk skriveboka di.

49


Fakta OPPGĂ…VER OG SVAR:

1 Bruk Internett eller eit leksikon og finn ut kva ei ert er, og kva vi bruker erter til. Skriv nokre faktasetningar om erter. Svar:____________________________________________________________ ___________________________________________________________________

VU

___________________________________________________________________

D

R

2 Skriv det du veit om ordet ĂĽ erte.

ER

Svar:____________________________________________________________

Svar: ei ert, den________, mange ___________, alle ______________.

SE

G

IN

3 Skriv substantivet ert i alle former.

KS

4 Du skal forklare ein liten gut korleis ei ert ser ut, og kva vi kan bruke erta til. Skriv forklaringa.

EM

Svar:____________________________________________________________

PL

___________________________________________________________________

AR

___________________________________________________________________ 5 Orda erta, berta, sukkererta rimar. Forklar kva det vil seie at ord rimar. Svar:____________________________________________________________ ___________________________________________________________________ 6 Skriv ord du vil ha med nĂĽr du skal lage eit lite dikt eller ei regle om ei ert. Svar:____________________________________________________________ ___________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ 50


1 Bruk Internett eller eit leksikon og skriv kva ein løk er. Bruk linjene.

Fakta om løk:____________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ 2 Skriv ei oppskrift på løksuppe. Skriv kva du vil lage suppa av. Skriv så korleis du vil lage suppa. Bruk skriveboka di.

VU R

OPPGÅVER OG SVAR:

ER

D

1 Skriv kva sjanger du har brukt i svartekstane i oppgåvene 1 og 2. Bruk linja.

IN

Svar:____________________________________________________________

SE

G

2 Les historia «Løva og musa» på sidene 44 og 45 i leseboka. Skriv kva sjanger teksten høyrer til.

AR

PL

EM

KS

Svar:____________________________________________________________

3 Historia «Løva og musa» på sidene 44 og 45 i leseboka sluttar med dette ordtaket: «Lita hjelp er òg hjelp!» Snakk om kva dette ordtaket tyder. 4 Sjå på biletet og skriv eit eventyr om kva som har skjedd, kva som skjer, og kva som vil skje. Begynn med: «Det var ein gong …» Bruk skriveboka di.

51


1 Sj책 p책 teikninga og skriv substantiv som passar til biletet. Bruk skriveboka di.

Spr책klyden skj

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU 52


1 Les orda. Finn biletet som passar til. 2 Skriv talet på plass framfor ordet i sirkelen ved biletet. 3 Skriv orda som passar til bileta. Bruk linjene.

REGEL

Vi kan skrive språklyden skj med bokstavane skj.

1 skjel

VU

2 skjegg

4 skjerf 5 skjerm

IN

ER

D

R

3 skjelett

SE

G

6 skjorte 7 skjold

KS

8 skjor

10 skjelpadde

AR

PL

EM

9 skjørt

4 Skriv kva orda ovanfor er like i. Bruk linja.

Orda er like i: _______________________________________________________ 5 Skriv setningar med seks av orda. Bruk skriveboka di.

53


1 Set strek under orda som har språklyden skj på plass først.

Vaktmester Strikk

Vaktmeister Strikk strikka ti meter til, prøvde så skjerfet, da gjekk han seg vill! «Vaktmeister Strikk!» ropa frua i aust. «Kom og drikk te hos meg når det blir haust.»

Vaktmeister Strikk prøvde skjule eit smil, la seg i skjerfet og tok seg ein kvil. «Vaktmeister Strikk!» ropa frua i vest. «Skjerfet De strikkar, er best for ein hest!»

Vaktmeister Strikk strikka opp alt sitt garn. Skjerfet vart dagheim for ti tusen barn. «Vaktmeister Strikk!» ropa frua i nord. «Det er den raraste bustad på jord!»

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU

Vaktmeister Strikk, han har strikka så mangt, strikka eit skjerf som var sju meter langt. «Vaktmeister Strikk!» ropa frua i sør. «Skjerfet De strikkar, det skjuler mi dør!»

Bjørn Rønningen

AR

PL

2 3 4 5 6

54

Snakk om kva denne setninga tyder: «Han strikka så mangt.» Snakk om korleis de kan finne ut kvar aust, vest, sør og nord er. Skriv om korleis du kan finne det same på eit kart. Bruk skriveboka di. Snakk om kva sjangrane dikt og forteljing er ulike i. Gjer diktet ovanfor om til ei forteljing. Bruk skriveboka di.


OPPGÅVER OG SVAR (til side 54):

1 Skriv dei orda du har sett strek under. Svar:____________________________________________________________ 2 Skriv det ordet du har skrive, som er verb. Svar:____________________________________________________________ 3 Skriv det ordet du har skrive, som er substantiv.

VU

Svar:____________________________________________________________

D

R

4 Skriv dei orda i diktet som rimar.

ER

Svar: mangt – langt,_______________________________________________ ________________________________

SE

G

IN SPØRSMÅL OG SVAR (til side 54):

KS

1 Kor mange barn skulle det bli plass til på dagheimen?

PL

2 Kva heitte vaktmeisteren?

EM

Svar:____________________________________________________________

3 Når skulle vaktmeisteren drikke te hos frua i aust?

AR

Svar:____________________________________________________________

Svar:____________________________________________________________ 4 Kor langt var skjerfet da vaktmeisteren gjekk seg vill i det? Svar:____________________________________________________________ 1 Skriv minst ti substantiv som passar til biletet på side 54. Lag eit bøyingsskjema for substantiv og skriv alle formene orda kan ha. Bruk skriveboka di. 2 Skriv minst åtte verb som passar til biletet på side 54. Skriv verba i fortid. Bruk skriveboka di. 3 Skriv ei sprø forteljing om korleis det gjekk med det kjempelange skjerfet. Bruk skriveboka di.

55


1 2 3

Set gul strek under substantiva. Set brun strek under verba. Skriv verba og substantiva. Bruk linjene.

skjorte skjelve skjelett skjor skjenne skjerf skjel skjøne skjule skjørt skjegg skjold skjerm Verb: ______________________________________________________________ ____________________________________________________________________

VU

Substantiv: __________________________________________________________

ER

D

R

____________________________________________________________________

EM

KS

SE

G

IN

4 Skriv orda som passar til bileta. Alle orda har språklyden skj på plass først. Bruk linjene.

PL

5 Skriv dei orda som manglar i setningane. Alle orda har språklyden skj på plass først. Bruk linjene.

AR

Ole vil _______ brød med den skarpe kniven. Når far pyntar seg, barberer han bort _______ og tek på seg ei kvit _______. Når mor pyntar seg, tek ho på seg eit ________ og knyter eit slike_______ rundt halsen. Olaf tok til å ________ da han såg eit ________ som stod inne i skapet. Tante ________ på Lise da ho øydela ________ på den nye lampa. Det er lett å sjå skilnad på ei kråke og ei ________. 6 Skriv ei liste med ord for klesplagg som har språklyden skj på plass først. Bruk skriveboka di.

56


1 Skriv S/U (sant eller usant). 2 Set strek under orda som har språklyden skj.

S/U

Vi lagrar veden i eit skjul.

_____________

2

Vi tek på oss ein lampeskjerm når vi dusjar.

_____________

3

Skjora er ein stor, farleg rovfugl.

_____________

4

Vi kan skjere brød med ei saks.

_____________

5

Vikingane brukte skjold når dei slost.

_____________

6

I Skottland bruker somme menn skjørt.

_____________

7

I Japan er det ofte jordskjelv.

_____________

8

Læraren skjeller ut alle som skriv pent og ordentleg.

_____________

9

Det veks skjel i kjøkkenbenken og i kjøleskapet.

_____________

10 I påska er det ein dag som blir kalla skjærtorsdag.

_____________

11 Det er mange skjer i sjøen.

SE

G

IN

ER

D

R

VU

1

_____________

KS

_____________

13 Skjønnskrift er stygg og rotete skrift.

_____________ _____________

AR

OPPGÅVE OG SVAR:

PL

14 Skjelettet lo så det rista.

EM

12 Vi må ta på oss raud skjorte når vi ikkje skjønar mattestykka våre.

Skriv dei orda i teksten ovanfor som har språklyden skj. Svar:_______________________________________________________________ ___________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ 3 Skriv setningar med seks av orda du har skrive, som har språklyden skj. Bruk skriveboka di.

57


1 Skriv rimorda som skal ha språklyden skj på plass først. Bruk linjene.

rett

skjelett

henne

_________________

spel

skjel

elv

_________________

klegg

_________________

borte

_________________

tørt

_________________

kuler

_________________

høne

_________________

sverm

_________________

VU

ER

D

R

2 Skriv dei rimorda som er verb, og dei som er substantiv. Bruk linjene. 3 Skriv verba i fortid og substantiva i bunden form fleirtal. Bruk linjene.

Verba:______________________________________________________________

IN

____________________________________________________________________

G

SE

Substantiva:_________________________________________________________

KS

____________________________________________________________________

EM

Verba i fortid: _______________________________________________________

PL

Substantiva i bunden form fleirtal: ______________________________________

AR

____________________________________________________________________ 4 Skriv substantiva som passar til bileta. Skriv ein, ei eller eit framfor. Bruk linjene.

5 Skriv eit tøysedikt med nokre av rimorda eller med orda du har skrive under bileta. Bruk skriveboka di.

58


1 Fargelegg overskrifta. Bruk raud farge på vokalane og blå farge på konsonantane. 2 Skriv vidare på forteljinga om dinosaurane. Du kan bruke orda nedanfor om du vil. Bruk linjene eller skriveboka di.

skjelve skjøne kviskre kalde gufs knoklar spetakkel skjelett skjuler vakter forsvinn uforklarleg sjå syner

ER

D

R

VU

Kjersti, Kjell, Sigurd og Silje er på bytur. Dei har vore på kino og sett ein film om ei vakker jente og eit udyr. Dei har gått på skeiser i den store ishallen. Dei har vore på kafé og fått seg mat. Akkurat no er dei på eit museum. Dei er i hallen der det står eit stort skjelett av ein dinosaur som har levd på jorda for mange millionar år sidan. Plutseleg tek lyset til å blinke. ____________________________________________________________________

IN

____________________________________________________________________

G

SE

____________________________________________________________________

KS

____________________________________________________________________

EM

____________________________________________________________________

PL

____________________________________________________________________

AR

____________________________________________________________________

59


1 Les diktet saman med «redd og skjelvande stemme», så med «tøff og hard stemme». 2 Set svart strek under orda som har språklyden skj på plass først. 3 Set lilla strek under adjektiva.

Kven er redd for …?

Kven er redd for skjelett? Og spøkjelse utan vett? Og heksa som eg har sett? Ikkje eg. Ikkje eg. Ikkje eg.

Kven er redd for vampyrar? Og illsinte, fnysande tyrar? Og høge, spyttande fyrar? Ikkje eg. Ikkje eg. Ikkje eg.

Arild Nyquist (dragonar = soldatar til hest)

OPPGÅVER OG SVAR:

G

IN

ER

D

R

VU

Kven er redd for dragonar? Og sinte, skjeggete baronar? Og svarte, stygge spionar? Ikkje eg. Ikkje eg. Ikkje eg.

SE

1 Skriv dei orda som har språklyden skj på plass først.

KS

Svar:____________________________________________________________ 2 Skriv kva ordklassar dei orda du har skrive, høyrer til.

EM

Svar:____________________________________________________________

PL

3 Skriv dei orda i diktet som er adjektiv.

AR

Svar:____________________________________________________________ 4 Skriv namna på fire ting (substantiv) som eg-personen i diktet ikkje er redd for. Svar:____________________________________________________________ 4 Skriv antonymet (det motsette) til orda nedanfor. Bruk linjene. 5 Skriv kva antonym er. Bruk skriveboka di.

redd

_________________

stygge

_________________

store

_________________

høge

_________________

svarte

_________________

netter

_________________

60


1 Les fakta om skjora.

Fakta om skjora

OPPGÅVER OG SVAR:

G

IN

ER

D

R

VU

• Skjora finst i heile Noreg. • Skjora er ein standfugl. Det vil seie at ho held seg på same staden heile året. • Skjora er veldig nysgjerrig. Ho pirkar og riv i det meste for å finne ut kva det er. Noko av det ho finn, tek ho med seg og gøymer. • Skjora et det meste: insekt, sniglar, markar, egg og ungar til andre fuglar, små gnagarar, bær, korn og matrestar av alle slag. • Kjenneteikn: lang halefjør, svart-kvite venger. • Skjora byggjer reir i tre, buskar og under hustak. • Ho legg frå fire til sju egg. Egga er blågrøne med brunlege flekker.

1 Skriv kva vi meiner med ordtaket «Han er tjuvaktig som ei skjor».

SE

Svar:____________________________________________________________

KS

___________________________________________________________________

EM

2 Skriv ordet som har språklyden skj på plass først.

PL

Svar:____________________________________________________________

AR

3 Skriv fire spørjesetningar om skjora. Bruk faktateksten ovanfor.

Spørjesetning 1: Kvar______________________________________________

Spørjesetning 2: __________________________________________________

Spørjesetning 3: __________________________________________________

Spørjesetning 4: __________________________________________________

2 Farmor har mista ei gammal sølvskei. Skriv ei forteljing om kva som har skjedd. Lag eit tankekart. Hugs overskrift, innleiing, midtparti og avslutning. Bruk skriveboka di.

61


Biletdiktat 1 Skriv orda som passar til bileta. Skriv ein, ei eller eit framfor dei substantiva som står i eintal. Bruk linjene.

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU 2 Skriv dei orda du har skrive, som har språklyden skj på plass først. Bruk linjene.

____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 3 Skriv dei orda du har skrive, som har diftong, dei som har kort å-lyd, og dei som har dobbeltkonsonant. Bruk skriveboka di. 4 Skriv eit tøysedikt eller setningar der fem av orda du har skrive, er med. Bruk skriveboka di.

62


Språklyden skj eller kj? 1 Skriv orda som manglar i setningane. Bruk linjene.

kjøtt/skjørt

Damene har _______ på seg. Vi åt _______ til middag.

kjerre/skjere

Vi skal __________ brød. Ei _________ er ei lita vogn.

kjenner/skjenner

Læraren ________ av og til. Vi ________ alle i klassen.

kjede/skjedde

Ole fekk ei dyr gull______. Vi såg ikkje kva som ________.

kjel/skjel

Vi koka kaffi i ein _________. På sandstranda låg ei

VU

Jentene i klassen er _____. Vi skulle _____ om han var komen. Ho fraus så ho tok til å ________. Vi bruker ________ når vi

ER

kjevle/skjelve

D

R

kjekke/sjekke

uttørka _____.

SE

G

IN

lagar pizza.

Ordet

_____øpe

kjøpe

_____økken _____øne

verb

AR

_____ellar

Ordklassen

PL

kj eller skj

EM

KS

2 Skriv bokstavane kj eller skj på rett plass. Skriv orda. Bruk linjene. 3 Skriv kva ordklasse orda høyrer til. Bruk linjene

_____erre _____ørt _____epp _____elett 4 Skriv tre substantiv som har språklyden kj på plass først. Bruk skriveboka di. 5 Skriv tre substantiv som har språklyden skj på plass først. Bruk skriveboka di. 6 Skriv eit adjektiv som passar til kvart av dei substantiva du har skrive. Bruk skriveboka di.

63


Rebus 1 Skriv svaret på gåtene i diagrammet. Alle svara har språklyden kj eller språklyden skj på plass først. 2 Skriv løysingsordet i den loddrette rada som er merkt med grå farge. Bruk linja.

Noko vi har på lamper. Noko vi kan hengje rundt halsen som pynt. Ein svart og kvit fugl. Noko vi bruker når vi bakar pizza. Noko som lever i sjøvatn. Eit klesplagg. Noko vi et til middag. Eit klesplagg for damer og somme skottar. Firkanta kasse med lokk. Noko mange lastebilar har på hjula om vinteren.

G

IN

ER

D

R

VU

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

2

4

PL

EM

3

KS

SE

1

5

AR

6 7 8 9 10

Løysingsordet: _______________________________________________________ 64


OPPGÅVER OG SVAR (til side 64):

1 Skriv fire av dei orda du skreiv i rebusen,

som har bokstavane skj på plass først.

Svar: ____________________________________________________________

2 Skriv orda med bokstavane kj på plass først.

Svar: ____________________________________________________________

VU

3 Skriv ordet med bokstavane ki på plass først.. Svar: ____________________________________________________________

D

R

Svar: ____________________________________________________________

IN

ER

4 Skriv spørjesetningar som passar til eitt av orda i oppgåvene 1, 2 og 3.

SE

G

_________________________________________________________________ 5 Skriv ei setning der du bruker løysingsordet for rebusen.

KS

Svar: ____________________________________________________________

EM

PL

6 Skriv setningar med dei orda i rebusen på side 64 som har bokstavane skj på plass først. A: ______________________________________________________________

B: ______________________________________________________________

C: ______________________________________________________________

D: ______________________________________________________________

E: ______________________________________________________________

AR

7 Skriv antonym til desse orda: stor, alle, lever, græt.

Svar: _____________________________________________________

65


Språklyden skj eller kj? 1 Skriv bokstavane kj eller skj som symbol for språklydane kj eller skj på rett plass. Bruk linjene.

Olav er ein ___ekk gut. Men han rotar fælt. Han slengjer ___erf og vottar rett på golvet. Ein gong drog han ___elken sin rett inn i stua. Da fekk han ___enn. Når han lagar mat på ___økkenet, ligg ___elar, fat, knivar og gaflar hulter til bulter over heile ___økkenbenken. «For eit rot!» seier mor.

VU

Anne og Mari leikar ofte i ___ellaren. Det er mange gamle klesplagg der.

R

ER

D

Jentene kler seg ofte ut. Anne tek på seg eit ___ørt og eit stort sjal. På hovudet har ho eit ___erf. Ho har ein ___epp som ho bruker som stokk.

IN

Anne blir til ei gammal ___erring.

G

Ho tek ein hatt med slør på hovudet.

KS

SE

Mari finn ein flott ___ole og ei lang ___ede.

EM

No er ho vorten til ei jåledame. Mor ___enner dei ikkje att. Når jentene leikar i ___ellaren, ___edar dei seg aldri.

PL

AR

2 Skriv dei orda du har funne, som har språklyden kj og språklyden skj på plass først. Bruk linjene.

Ord med språklyden kj på plass først: __________________________________ ____________________________________________________________________ Ord med språklyden skj på plass først: __________________________________ ____________________________________________________________________ 3 Skriv setningar med dei orda du har skrive, som har språklyden skj på plass først. Bruk skriveboka di.

66


Vi kan skrive spr책klyden skj med bokstavane skj, ski, sky eller skei. 1 Les orda. Finn biletet som passar til. Ikkje alle orda har eit bilete som passar til. 2 Skriv talet p책 plass framfor ordet i sirkelen ved biletet. 3 Skriv orda som ikkje har eit bilete som passar til. Bruk linjene.

1

2

skyte

skikk

sky

VU

4

skilt

ER

skipper

5

skip 6

KS

SE

skyskrapar

G

IN

skypumpe

D

skeiv

skyss

AR

8

skinn

PL

7

skinke

EM

skyve ski

skjelpadde

R

skylje

skei

3

skeiv

skeiser skjerf

9

Ord utan bilete: _____________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 4 Skriv setningar med seks av orda ovanfor. Bruk skriveboka di.

67


1 Skriv orda som passar til bileta. Ikkje alle orda har eit bilete som passar til. Bruk linjene.

ski skikkeleg skilje skjelpadde skilt skyte skipper skip skinke skinn skine sky skei skyss skyskrapar

IN

ER

D

R

VU 2 Nokre av orda ovanfor passar inn i setningane. Skriv orda på rett plass og i rett form. Bruk linjene.

G

SE

• Arve køyrer altfor fort. Han klarer ikkje å stoppe ved _______________.

KS

• Det store ______________ segla forbi den vesle flåten.

• I New York er det mange ____________________.

PL

EM

• Ein kaptein på ei stor skute blir òg kalla ein _________________.

• Åge var flink til å ________________ på blink.

AR

• Etter fotballkampen fekk vi ________________ heim med mor til Kine.

• Aud håpte at sola ville _______________ heile ferien. • «No må de oppføre dykk _______________», sa læraren strengt. • I steinalderen hadde folk klede av _________________. • Det var ikkje lett å ___________ dei to rasande geitebukkane frå kvarandre. 3 Finn opplysningar om skjelpadder på Internett eller i eit leksikon. Skriv nokre faktasetningar om skjelpadda. Bruk skriveboka di.

68


1 Set brun strek under orda som er verb. 2 Dra strek mellom orda som rimar. 3 Skriv rimorda. Bruk linjene.

skeiv

vinke – skinke_____________

rive

skikk

__________________________

sleiv

skive

__________________________

stikk

skyss

__________________________

kyss

skinke

__________________________

skyte

__________________________

vifte

__________________________

skifte

__________________________

sky

__________________________

SE

G

stilt

skilt

IN

ryttar

__________________________

ER

flyte

skyttar

D

by

R

VU

vinke

EM

KS

4 Da strek mellom orda i venstre rekkje og orda i rekkja til høgre, slik at du får samansette ord. Bruk linjene.

tøy

skittentøy_________________

sky

vegg

__________________________

skifte

løpar

__________________________

skinke

skrapar

__________________________

skyte

nøkkel

__________________________

skinn

skive

__________________________

skitten

dør

__________________________

skilje

klede

__________________________

skyve

steik

__________________________

AR

PL

ski

69


1 Skriv S/U (sant eller usant).

S/U _____________

• Det lønner seg å gjere leksene skikkeleg og ordentleg.

_____________

• Av og til kan det vere vanskeleg å skilje mellom rett og rangt.

_____________

• Alle nordmenn er fødde med ski på føtene.

_____________

• Månen skin sterkare enn sola.

_____________

• Det er mange skyskraparar i New York.

_____________

• Det er skipperen som bestemmer på ei skute.

_____________

•  Det er dumt å leggje skylda på andre når ein har gjort noko gale.

D

_____________

• Når vi skal pynte oss, må vi ta på oss skitne klede.

_____________

R

VU

• Skjelpadda er flink til å hoppe.

IN

ER

_____________

• Dei fleste har god bordskikk når dei et saman med andre.

_____________

• Skistavar kan brukast til å skyte med.

_____________

EM

OPPGÅVER OG SVAR:

KS

SE

G

• Ein skilling er eit pengestykke frå gamle dagar.

PL

1 Skriv orda som har bokstavane ski eller sky på plass først.

AR

Svar:____________________________________________________________ ___________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ 2 Skriv dei verba du har skrive i svaret på oppgåve 1. Svar:____________________________________________________________ 3 Skriv fire av dei substantiva du har skrive i svaret på oppgåve 1. Svar:____________________________________________________________ 70


1 Skriv bokstavane skj eller sk på plass først i orda. Bruk linjene. 2 Skriv orda du får. Bruk linjene.

____ere

skjere____

____ine __________

____ilt

________

____istav __________

____elpadde _________

____inn

_______

____yte __________

____old __________

____yss ________

__ _yld __________

____elett __________

____elv

________

____orte __________

____el

__________

____erf

________

____ørt __________

____yer

__________

____ipper ________

VU

____erf __________

____inke __________

____ylje

________

ER

D

R SPØRSMÅL OG SVAR: (alle svara har språklyden skj på plass først):

IN

1 Kva er godt og varmt å ha rundt halsen når det er kaldt ute?

SE

G

Svar:____________________________________________________________ 2 Vi har stavar i hendene, men kva har vi på føtene når vi går på snø?

KS

Svar:____________________________________________________________

EM

3 Kva kan vi bruke som pålegg eller som steik til middag?

PL

Svar:____________________________________________________________

AR

4 Kva må sjåførane sjå på for å køyre rett i trafikken?

Svar:____________________________________________________________ 5 Treng du kyss eller skyss dersom bussen køyrer frå deg? Svar:____________________________________________________________ 6 Kan du kjemme eller skjemme håret? Svar:____________________________________________________________ 3 Skriv ei gåte der svaret blir skøyteleidning. Bruk skriveboka di.

71


1 I kvar linje er det eitt ord som ikkje passar saman med dei andre orda. Skriv ordet. Bruk linjene. 2 Set lilla strek under det ordet du har funne, som er adjektiv.

• skifte byte skimte endre ___________________________ • blinke skyggje skine lyse ___________________________ • skjenne fyre av

skyte

plaffe

___________________________

• spyle skylje vaske skildre ___________________________ skitten skilje dele separere ___________________________ •

VU

• ski skip skeiser kjelke ___________________________

D

R 3 Skriv samansette ord med ordet ski på plass først som passar med bileta. Bruk linjene.

EM

KS

SE

G

IN

ER AR

PL

4 Skriv samansette ord med ordet sky på plass først som passar med bileta. Bruk linjene.

5 Skriv eit tøysedikt eller ei forteljing om rare måtar å bruke ski på. Bruk skriveboka di.

72


Biletdiktat Alle orda har språklyden skj på plass først. 1 Skriv orda som passar til bileta. Skriv ein, ei eller eit framfor substantiva. Bruk linjene. 2 Fire av orda er like i at dei er verb. Skriv orda. Bruk linja nedst på sida.

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU Dei fire verba er: ____________________________________________________ 3 Skriv åtte av dei orda du har skrive, som er like i at dei er substantiv. Bruk skriveboka di. 4 Set opp skjemaet for bøying av substantiv og skriv alle formene av orda. Bruk skriveboka di.

73


1 Set gul strek under substantiva i boksen til venstre. 2 Skriv orda som manglar i setningane. Orda finn du i boksen. Bruk linjene.

Ola gav Kari eit ____________.

skinnet

Vi fekk gratis ___________ med naboen.

skilje

Dei brukte __________ til å lage sko.

skikkar

Kari fekk eit kyss på ____________.

kikar

Vi har mange slags jule_____________.

kyss

Vi går rundt og ____________ i butikkvindauga.

Aud tek til å le når vi __________ henne under føtene.

ER

D

skyss

Tvillingane er så like at vi ikkje kan ____________ dei frå kvarandre.

R

kinnet

VU

kilar

Tøyseforteljing

SE

G

IN

3 Les forteljinga og set strek under orda som har språklyden skj på plass først. 4 Skriv orda på linjene i den boksen som passar til. 5 Set lilla strek under dei orda som er adjektiv. Skriv seks av orda på linjene i den gule boksen.

AR

PL

EM

KS

Ein skikkeleg skjemtegauk kom inn på kjøkkenet. Han hadde blått skjørt og kvit skjorte på seg. Rundt halsen hadde han eit langt, gult skjerf. Mannen var tynn som eit skjelett og hadde kort, grått skjegg. På venstre skuldra sat ei gammal, skinnmager skjor. I høgrehanda hadde han ei stor, feit skinke. Sola skein frå skyfri himmel, og mannen skygde for auga. Kva som skjedde vidare, veit eg ikkje. Mor vekte meg midt i den spennande draumen. Orda med skj

Orda med ski og sky

Adjektiv

____________________

____________________

____________________

____________________

____________________

____________________

____________________

____________________

____________________

____________________

____________________

____________________

____________________

____________________

____________________

____________________

____________________

____________________

74


Biletdiktat 1 Skriv orda som passar til bileta. Alle orda har språklyden skj eller språklyden kj på plass først.

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU 2 Skriv orda som har språklyden skj eller språklyden kj på plass først. Skriv orda i fire grupper: dei som har bokstavane 1) skj, 2) ski/sky/skei, 3) kj og 4) ki/ky på plass først. Bruk skriveboka di.

75


Skriv kva alle tre er like i. Bruk skriveboka di.

Synonym

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU 76


REGEL

Synonym er ord som tyder det same eller nesten det same.

Det blå biletet er vakkert. Det blå biletet er pent. Vakkert og pent tyder det same. Den jenta er kjekk. Den jenta er grei. Kjekk og grei tyder det same.

ER

D

R

VU

Alle på laget er like flinke. Alle på laget er like dyktige. Flinke og dyktige tyder det same.

KS

SE

G

IN

Politimannen var sint. Politimannen var morsk. Sint og morsk tyder det same.

PL

EM

1 Dra strek mellom orda som tyder det same eller nesten det same. 2 Skriv dei to orda som er synonym. Bruk linjene.

vekse

falle – ramle_______________

gro

hoppe

__________________________

einsam

ramle

__________________________

fuktig

entré

__________________________

sprette

renne

__________________________

gang

springe

__________________________

jogge

våt

________________________

ake

åleine

____________________

AR

falle

3 Skriv setningar med orda du har skrive. Bruk skriveboka di.

77


1 Skriv S/U (sant eller usant).

S/U _____________

• Å gå er det same som å rusle.

_____________

• Langsam er det same som sein.

_____________

• Mett er det same som svolten.

_____________

• Sjuk er det same som frisk.

_____________

• Skitten er det same som møkkete.

_____________

• Å gråte er det same som å skrike.

_____________

D

R

VU

• Å le er det same som å gråte.

_____________

• Vakker er det same som stygg.

_____________

IN

ER

• Å visne er det same som å døy.

_____________

G

• Flink er det same som dyktig.

_____________

KS

SE

• Å vekse er det same som å gro.

___________________________________

AR

_________________________________

PL

EM

2 Beskriv ein kopp, ein gut og ei jente ved at du bruker minst to adjektiv som tyder det same, for eksempel: Her er ein kjapp og rask hest. Bruk linjene.

_________________________________________ _________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 3 Skriv fire setningar og bruk synonym i kvar av dei. Bruk skriveboka di.

78


1 Dra strek mellom orda som tyder det same eller nesten det same. 2 Skriv dei to orda som passar saman. Bruk linjene.

vrang

våt – fuktig________________

pen

rask

__________________________

vrien

fuktig

__________________________

kjapp

ungar

__________________________

bråkmakar

forsiktig

__________________________

flink

dyktig

__________________________

ansikt

vakker

__________________________

bråkebytte

_____________________

barn

_____________________

fjes

ER

D

varsam

R

VU

våt

G

IN

3 Dei fleste orda i boksen er like i at dei er adjektiv. Seks av orda er ikkje adjektiv. Skriv orda. Bruk linja. 4 Skriv kva ordklasse orda høyrer til. Bruk linja.

SE

Orda er: ____________________________________________________________

KS

Ordklassen er: _______________________________________________________

Det Det Det Det Det Det

same same same same same same

som som som som som som

selskap våt dyktig frykteleg ansikt ramle/falle

1

AR

1 2 3 4 5 6

PL

EM

5 Rebus Finn synonyma som passar. Skriv dei inn i diagrammet. Skriv løysingsordet. Det finn du i dei grå rutene. Bruk linja.

2 3 4 5 6

Løysingsordet: _______________________________________________________ 79


1 Skriv vidare på forteljinga om Trine som drøymer. Du kan bruke biletet, orda og innleiinga nedanfor. Skriv ei fin overskrift. Bruk skriveboka di. 2 Skriv dei viktigaste punkta i forteljinga i tankekartet nedst på sida.

stjerner planetar soler galaksar jordkloden globus romskip romferje spionar stjernesmell stjernetåker svarte hol

IN

ER

D

R

VU AR

PL

EM

KS

SE

G

Trine ligg i sin djupaste søvn. Ho drøymer. Senga hennar har vorte eit romskip. Romskipet er på veg ut i verdsrommet. Farten er enorm. Trine blir pressa ned i senga ho sit i.

romskipet

storleik, vekt innreiing

____________

80


Orda under er synonym til orda som er understreka i setningane i rekkja til venstre. 1 Skriv synonyma på rett plass i setningane i rekkja i midten. 2 Skriv dei to synonyma i rekkja til høgre. Bruk linjene.

prate ansiktet prøve juksa feit vakker klokker glad går taburett Der er ein feit mann.

feit/tjukk__

Eg vil freiste å gjere det.

Eg vil _____ å gjere det.

__________

Vi såg ein pen blomster.

Vi såg ein _____ blomster.

__________

Vi fuska på prøva.

Vi _____ på prøva.

__________

Ingen får snakke i timen.

Ingen får _____ i timen.

__________

Han har eit sår i fjeset.

D

Han har eit sår i _____.

__________

Urmakaren reparerer ur.

Urmakaren reparerer _____.

__________

R

VU

Der er ein tjukk mann.

IN

ER

Bestemor _____ ein tur.

SE

G

Bestemor spaserer ein tur.

__________

Ola er så lykkeleg. Ola er så _____. __________ Han sat på ein _____.

3 Finn ordklassane til dei synonyma du har skrive. Bruk linjene ved den ordklassen som passar.

__________

PL

EM

KS

Han sat på ein krakk.

AR

Substantiv: fjeset/ansiktet_______________________________________ __________________________________________________________________ Verb: _______________________________________________________________ ____________________________________________________________________ Adjektiv: ____________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 4 Beskriv ein mann, ei dame og ein sykkel ved å bruke adjektiv som passar. Bruk skriveboka di.

81


1 Dra strek mellom dei orda som er synonym, og skriv orda. Bruk linjene. 2 Skriv orda som har språklyden kj på plass først, og som høyrer til ordklassane verb og substantiv. Bruk linjene.

kone

kjake – kjeve________________

kjepp

munn

kjepp – ___________________

kjekk

lenkje

__________________________

kjerring

kjeve

__________________________

kjeft

stokk

__________________________

kjede

grei

__________________________

kjemme

handle

__________________________

greie

__________________________

D

R

kjøpe

VU

kjake

ER

Verb:_______________________________________________________________ ____________________________________________________________________

IN

Substantiv:___________________________________________________________

SE

G

____________________________________________________________________

EM

KS

3 Dra strek mellom dei orda som er synonym, og skriv orda. Bruk linjene. 4 Skriv orda som har språklyden skj på plass først, og som høyrer til ordklassane verb og substantiv. Bruk linjene.

kjefte

skjere – kutte______________

skjerf

kutte

__________________________

skjelle

skaut

__________________________

skjøne

vernar

__________________________

skjel

spøk

__________________________

skjermar

forstå

__________________________

skjemt

musling

__________________________

AR

PL

skjere

Verb:_______________________________________________________________ ____________________________________________________________________ Substantiv:___________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 82


1 Dra strek mellom dei orda som er synonym, og skriv orda. Bruk linjene.

ringje

kyr – storfe________________

kyse

skrin

kyse – ___________________

kilo

titte

kilo – ____________________

kime

storfe

__________________________

kiste

øyrefik

__________________________

kike

1000 gram

__________________________

kilevink

lue

__________________________

kino

gudshus

__________________________

filmframsyning

__________________________

kyrkje

R

VU

kyr

skuve

skip – båt_________________

skifte

dele

__________________________

skigard

båt

skilje

byte

skitne

kaptein

skinn

gjerde

__________________________

skipper

målskive

__________________________

skyve

møkkete

__________________________

skyteskive

dyrehud

__________________________

__________________________

IN

ER

D

skip

G

__________________________

OPPGÅVER OG SVAR:

AR

PL

EM

KS

SE

__________________________

1 Skriv dei orda i den venstre rekkja som er verb. Svar:___________________ _________________________________________________________________ 2 Skriv fem av orda i den venstre rekkja som er substantiv. Svar:____________________________________________________________ 3 Skriv dei orda i den venstre rekkja som er adjektiv. Svar:____________________________________________________________ 2 Skriv setningar med ord som har bokstavane ki, ky, ski og sky på plass først. Bruk skriveboka di.

83


1 Orda i boksen er synonym til orda som er understreka. Skriv dei synonyma som passar til, i setningane til høgre. Bruk linjene. 2 Set brun strek under verba i setningane til venstre. 3 Skriv fire av dei orda som er verb. Bruk linja

vesle engsteleg diger lur grisk

hissig uredd

Ei lita mus ropar i skogen. Den vesle musa ropar i skogen. Ei redd mus leitar etter mor si. Ei _________ mus leitar etter mor si. Ein stor bjørn høyrer ropa. Ein _________ bjørn høyrer ropa.

VU

Ein smart rev ser musa. Ein _________ rev ser musa.

D

R

Ein grådig ulv fangar musa. Ein _________ ulv fangar musa.

ER

Ei sinna gaupe lurer ulven. Ei _________ gaupe lurer ulven.

IN

Ein modig hare reddar musa. Ein _________ hare reddar musa.

SE

G

Verba:______________________________________________________________

EM

KS

4 Verba i boksen nedanfor er synonym til verba i teksten ovanfor. Les setningane nedanfor og finn dei verba frå boksen som passar. 5 Skriv dei verba som passar, i setningane nedanfor. Bruk linjene.

skrik narrar tek bergar søkjer oppfattar oppdagar

Ein stor bjørn _________ museskriket. Ein smart rev _________ musa. Ein grådig ulv _________ musa. Ei sinna gaupe _________ ulven. Ein modig hare _________ musa.

84

AR

Ei redd mus _________ etter mor si.

PL

Ei lita mus ________ i skogen.


1 Skriv antonyma (orda som tyder det motsette) til orda som er understreka i setningane øvst i kvar tekst. Bruk linjene.

Nokre få menneske er rike og har mykje pengar. Mange menneske er fattige og har lite pengar. Mange menneske er alltid friske. Dei er aldri sjuke. _______ menneske er _______ friske. Dei er _______ sjuke. Onkel var tjukk. Han åt for mykje.

VU

Tante var _________. ___________ åt for ___________.

D

R ER

Ada er alltid sur når ho står tidleg opp.

SE

OPPGÅVER OG SVAR:

G

IN

Men ho er alltid __________ når ho står __________ opp.

KS

1 Skriv kva synonym er. Svar: Synonym er ord___________________________

Skriv nokre positive adjektiv som passar til biletet av det pene huset. Bruk linjene. Skriv nokre negative adjektiv som passar til biletet av det stygge huset. Bruk linjene. Skriv nokre positive adjektiv om bestevennen din. Bruk linjene. Skriv nokre negative adjektiv om den dårlegaste filmen du har sett. Bruk linjene.

AR

PL

2 3 4 5

EM

2 Skriv kva antonym er. Svar: Antonym er ord___________________________

______________

______________

______________

______________

______________

______________

______________

______________

______________

______________

______________

______________

______________

______________

______________

______________

______________

______________

______________

______________ 85


1 Dra strek mellom synonyma. 2 Skriv setningar der begge synonymorda er med. Bruk linjene.

arbeide

Jenta var slem. Ho var vemmeleg.__________

syngje

tv

________________________________________

jobbe

vemmeleg

________________________________________

fjernsyn

nynne

________________________________________

toalett

uhøfleg

________________________________________

veg

rope

______________________________________

rampete

do

___________________________________

gate

____________________________________

skrike

D

R

VU

slem

IN

ER

3 Dra strek mellom antonyma. Bruk linjene. 4 Skriv setningar der begge antonymorda er med. Bruk linjene.

På eit kart er nord øvst, og sør er nedst._____

ung

tjukk

kort

________________________________________

gammal

nei

________________________________________

lang

sør

________________________________________

ja

tynn

________________________________________

alltid

ned

________________________________________

opp

aldri

________________________________________

AR

PL

EM

KS

SE

SPØRSMÅL OG SVAR:

G

nord

1 Kva heiter ord som tyder det same eller nesten det same? Svar: ____________________________________________________________ 2 Kva heiter ord som tyder det motsette? Svar: ____________________________________________________________ 5 Skriv eit tøysedikt eller ei tøyseforteljing om ein gut, ei jente eller eit dyr som gjer det motsette av det som er vanleg, for eksempel: «Guten kler på seg og går til sengs.» Bruk skriveboka di.

86


1 Les diktet to gonger. 2 Set gul strek under substantiva, brun strek under verba og svart strek under dei samansette orda. 3 Skriv fire av substantiva, seks av verba og tre av dei samansette orda. Bruk linjene.

Det var ein mann som var litt sprø Ein rosehekk blir fort klipt snau – så han flytta inn i eit hoppetau.

Eit wienerbrød kan etast opp – så han flytta inn i ein kaffikopp.

Eit hoppetau blir fort gløymt bort – så han flytta inn i ein hestelort.

Ein kaffikopp blir fort litt kald – så han flytta inn i ein tennisball.

Ein hestelort blir fort køyrd flat – så han flytta inn i ein stor tomat.

R

VU

Det var ein mann som var litt sprø, for han budde i eit wienerbrød.

ER

D

Ein tennisball kan fort bli vekk – så han flytta inn i ein rosehekk.

Ein stor tomat blir fort … Lillebjørn Nilsen

IN

Substantiva: _______________________________________

G

Verba: ________________________________________

SE

_______________________________________________

EM

OPPGÅVER OG SVAR:

KS

Dei samansette orda: ____________________________

AR

PL

1 Skriv orda som er like i at dei er rimord. Svar: wienerbrød – sprø,___________________________________________ 2 Skriv orda som har diftongen au. Svar: ____________________________________________________________ 3 Skriv namnet på forfattaren av diktet. Svar: ____________________________________________________________ 4 Lag skjemaet for bøying av substantiv og skriv alle formene av dei substantiva du har skrive. Bruk skriveboka di. 5 Skriv diktet og dikt vidare om korleis det gjekk med «tomathuset». Bruk skriveboka di.

87


1 Nedanfor er det mange namn på dyr. Finn og skriv synonyma vi kan bruke på dyra. Bruk linjene.

bamse bikkje søye tyr stut saubukk kje svin pus Mikkel gråbein skrubb varg kveg Okse er det same som _________________________. Vêr er det same som _________________________. Hosau er det same som _________________________. Katt er det same som _________________________.

VU

Gris er det same som _________________________.

D

R

Hund er det same som _________________________.

ER

Ulv er det same som _________________________.

IN

Bjørn er det same som _________________________.

G

Rev er det same som _________________________.

SE

Ku, kalv og okse er det same som ___________________.

SPØRSMÅL OG SVAR:

EM

KS

Killing er det same som _________________________.

PL

1 Kva for eit av dyra har flest namn? Svar: _____________________________

AR

2 Kva for dyr er like i at dei er husdyr? Svar: ___________________________ ___________________________________________________________________ 3 Kva for dyr er like i at dei er villdyr? Svar:______________________________________________________ 2 Her er nokre adjektiv som passar til nokre dyr. Skriv dyrenamna som passar. Bruk linja.

Trufast som ein ________________.

Dum som ei __________________.

Lur som ein ___________________.

Sterk som ein _________________.

88


1 Les orda i den øvste boksen. Finn ordet som passar til kvart bilete. Bruk linja under biletet. 2 Skriv setningar som passar til bileta. Bruk minst eitt av orda i den blå boksen. Bruk linjene.

REGEL

Vi skriv språklyden skj med bokstavane skj, ski, sky, skei eller sj.

Ord med språklyden skj skriven med sj: sjakk sjakt sjal sjalu sjangle

sjanse sjokk sjef

sjekke sjeldan sju sjette sjokolade sjø sjølv sjåfør ________________________________________________

VU

________________________________________________ ________________________________________________

D

R

________________

ER

________________________________________________

________________________________________________

SE

G

________________

IN

________________________________________________

________________________________________________

KS

________________________________________________

EM

________________

________________________________________________

PL

________________________________________________

AR

________________________________________________ ________________

________________________________________________ ________________________________________________ ________________________________________________

________________

________________________________________________

3 Skriv dei orda som ikkje har eit bilete som passar. Bruk skriveboka di. 4 Skriv setningar med desse orda. Bruk skriveboka di.

89


1 Dra strek frå ordet sjø til orda i rekkja. 2 Skriv dei samansette orda du får. Bruk linjene.

sjømann_____________________

mannskyrkje

____________________________

bein

____________________________

mat

____________________________

fly

____________________________

kart

____________________________

fugl

____________________________ ____________________________

gang

IN

hest

____________________________

kaptein

____________________________ ____________________________

EM

sprøyt

____________________________

KS

folk

SE

G

sjø

ER

D

R

VU

mann

____________________________

røvar

____________________________

orm

____________________________

mil

____________________________

reise

____________________________

ku

____________________________

AR

PL

vett

3 Skriv faktasetningar med fem av dei samansette orda. Bruk skriveboka di.

90


1 Les diktet to gonger. 2 Set strek under orda der språklyden skj er skriven med bokstavane sj. 3 Skriv orda. Bruk linjene.

Ein sjofel sjiraff Sjur sit i sjøkanten og teiknar med tusj. Ein skitten sjømann tek seg ein dusj. – Sjeldan å sjå, for sjømenn dusjar ikkje så ofte, tenkjer Sjur og teiknar inn ein sjiraff i lusekufte, som strekkjer sjiraffhalsen nysgjerrig mot dusjkabinettet og skremmer ein sjenert sjømann halvt ifrå vettet.

Ellen S.

IN

ER

*entrar = går om bord.

D

R

VU

«Sjuke sjiraff!» ropar han og hentar eit sjøkart og viklar seg inn i det med kjempefart. «Eg visste at denne dusjinga ikkje passar for meg. No entrar* eg sjarken og reiser min veg!»

G

Ord med sj:_____________________

SE

_______________________________ _______________________________

AR

1 Skriv adjektiva i teksten.

PL

OPPGÅVER OG SVAR:

EM

_______________________________

KS

_______________________________

Svar:_____________________________________________________________ 2 Skriv kva ein sjark er. Svar:_________________________________________ 3 Skriv kva ei lusekufte er. Svar:_______________________________________ 4 Skriv kva eit sjøkart er. Svar: _______________________________________ 4 Skriv ei forteljing om korleis det går med den sjenerte sjømannen. Bruk skriveboka di.

91


1 Les teksten og set strek under dei orda der språklyden skj er skriven med bokstavane sj. 2 Skriv desse orda i same rekkjefølgje som dei har i teksten. Bruk skjemaet under teksten. 3 Set brun strek under orda som er verb, og lilla strek under orda som er adjektiv.

Sjuk sjørøvarkaptein Sjefen over alle sjørøvarane kom sjanglande om bord. Han hadde vore borte i sju døgn. Sjørøvarane som heldt vakt på dekk, fekk sjokk da dei såg han.

R

VU

Han hadde eit oransje, sjaskete sjal over skuldrene. Heile fjeset var klint inn med sjokolade. Han ropa og skreik dei sjoflaste ord til dei. Han slo rundt seg med to sylskarpe sverd.

IN

ER

D

Sjeldan hadde sjørøvarane sett ein så fæl fyr. Ingen våga å sjekke om han var sjuk eller berre galen og vill.

Sjåføren hadde sjonglert med ti skarpslipte sverd på ein gong. Sjørøvarsjefen hadde berre klart sju, sjølv om han hadde øvd kvar dag i sju veker. No ville sjefen dra til Afrika og jakte på sjiraffar og sjimpansar. Han ville fange dei med dei sylskarpe sverda sine. Da sjørøvarane høyrde dette, rømde alle saman. Dei ville ikkje dra til sjøs saman med ein sjuk, sjalu, sjofel og sjonglerande sjef. Dei stakk av i ein gammal sjark som låg ved kaia.

KS

SE

G

Dei bestemte seg for å ta sjansen på å dusje han med brannslangen. Dei heldt han i sjakk med iskaldt sjøvatn. Omsider vart sjørøvarkapteinen rolegare.

Han hulka og gret medan han fortalde dei sjokkerte sjørøvarane kva som hadde skjedd. Han var så rasande og sjalu på sjåføren til greven av Sjælland. For sjette år på rad hadde sjåføren vorte verdsmeister i sjonglørkonkurransen.

Ord med språklyden skj skriven med bokstavane sj

AR

PL

2 sjørøvar

EM

1 sjuk

4 Fortel historia for deg sjølv utan å sjå på teksten. Bruk lista som du har skrive, med dei orda som har bokstavane sj i seg. Skriv heile forteljinga utan å sjå korkje på teksten eller på lista. Bruk skriveboka di.

92


Biletdiktat 1 Skriv orda som passar til bileta. Alle orda har språklyden skj på plass først. Språklyden skj skriv vi anten med bokstavane skj, ski, sky, skei eller sj. Bruk linjene

6.

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU

7 OPPGÅVE OG SVAR:

Skriv dei orda du har skrive, som har dobbeltkonsonant. Svar:_______________________________________________________________ 2 Skriv eit tøysedikt med fem av orda du har skrive. Bruk skriveboka di..

93


1 Skriv ord som høyrer til ordklassane substantiv, verb og adjektiv, og som passar til bileta. Bruk linjene. 2 Skriv faktasetningar og eventyrsetningar med orda du fann. Bruk linjene.

Substantiv:___________________________________ Adjektiv:_____________________________________ Verb:________________________________________ Faktasetning:_________________________________

sjørøvar

Eventyrsetning:________________________________

D

R

VU

____________________________________________

ER

Substantiv:___________________________________

IN

Adjektiv:_____________________________________

SE

G

Verb:________________________________________ Faktasetning:_________________________________

KS

____________________________________________

EM

sjøhest

Eventyrsetning:________________________________

AR

PL

Substantiv:___________________________________ Adjektiv:_____________________________________ Verb:________________________________________ Faktasetning:_________________________________ ____________________________________________

skjorte

Eventyrsetning:________________________________

3 Vel eit av bileta og skriv eit eventyr som passar til. Lag eit tankekart med dei viktigaste orda du vil bruke. Begynn med eventyrsetninga. Bruk skriveboka di.

94


1 Skriv synonyma på rett plass i setningane. Bruk linjene.

sjalu sjofel sjekke sjangle sjokk sjanse sjåfør sjuk sjark • Å vere misunneleg på nokon er det same som å vere _________________. • Å vere ekkel mot nokon er det same som å vere _____________________. • Å undersøkje noko er det same som å ______________________________. • Å gå ustøtt er det same som å _____________________________________. • Å bli frykteleg redd er det same som å få ___________________________.

VU

• Å håpe at noko går bra, er det same som å ta ein ___________________.

R

ER

D

• Ein bilførar er det same som ein _________________________. • Den som kjenner seg dårleg, er ________________________.

IN

• Ein fiskebåt kan kallast ein____________________________.

KS

SE

G SPØRSMÅL OG SVAR:

1 Kva kallar vi ord som tyder det same eller nesten det same?

EM

Svar:_____________________________________________________________

PL

2 Kva for nokre av orda du har skrive, er like i at dei er verb?

AR

Svar:_____________________________________________________________ 3 Kva for nokre av orda du har skrive, er like i at dei er adjektiv? Svar:_____________________________________________________________ 4 Fire av orda du har skrive, er substantiv. Kva for ord er det? Svar:_____________________________________________________________ 5 Kva er alle orda du har skrive, like i? Svar:_____________________________________________________________ 2 Skriv ei liste over sjukdommar du veit namnet på. Bruk skriveboka di.

95


1 Set strek under orda som har språklydane kj og skj.

Fakta om havskjelpadda

G

IN

ER

D

R

VU

• Havskjelpadda er eit krypdyr. • Ho lever i varme hav. • Hoskjelpadda er berre på land når ho legg frå seg egga som skal bli til ungar. • Kroppen er dekt av eit skjold. • Skjoldet er laga av beinplater. • Dei fire føtene bruker skjelpadda som årer. • Dei to fremst føtene kallar vi luffar. • Skjelpadda har ikkje tenner, men ho har sterke kjevar. • Ho lever av tang og små sjødyr. • Dei største skjelpaddene kan vege 450 kilo. • Skjelpaddene kan bli veldig gamle.

KS

SE

2 Skriv fem spørjesetningar om havskjelpadda. Bruk spørjeorda kva, kvar, kor, korleis, kvifor. Hugs spørjeteiknet på plass sist i setninga. Bruk linjene.

Spørsmål 1: Kvar ____________________________________________________

EM

Spørsmål 2: Kva _____________________________________________________

PL

Spørsmål 3: Kor _____________________________________________________

AR

Spørsmål 4: Korleis __________________________________________________ Spørsmål 5: Kvifor ___________________________________________________

3 Lag eit tankekart. Set inn viktige ord om skjelpadda. Bruk skriveboka di. 4 Skriv eit dikt eller ei forteljing om ein sjømann som vart berga av ei skjelpadde. Bruk skriveboka di.

96


skj eller sj? 1 Les orda i den øvste boksen. 2 Orda i dei gule boksane manglar bokstavane skj eller sj på plass først. Skriv bokstvane som manglar. Bruk linjene.

sjal sjekkar sjokoladen sju sjef sjalu sjørøvar sjangle sjofel sjette sjåfør sjonglør sjokk skjere skjerm skjelett skjegg skjelve skjerf skjorte skjørt skjel skjønar skjor ____egg

____elett

____ere

_____angle

_____ofel

_____ørøvar

_____al

_____erf

_____u

_____ette

_____ønar

_____elve

_____alu

_____åfør

_____erm

_____el

____ef

____okk

_____orte

IN

____ongjør

SE

G

____or

ER

_____ørt

D

_____ekkar

R

VU

____okoladen

3 Skriv orda som passar til bileta. Bruk linjene.

AR

PL

EM

KS 4 Les setningane nedanfor og skriv orda som manglar. Du finn orda i den grøne boksen. Bruk linjene.

• Tante frys så ho begynner å _______. Ho får låne eit varmt _______. • Lampa såg fæl ut før vi kjøpte ny lampe____________. • Julenissar har alltid langt, kvitt ____________. • Katrine kjøpte eit blått ___________ og ein kvit bluse. • Kåre skal _______ ei skive brød. Han _____________ alle skuffene,

men finn ikkje kniven. Det er ____________ gongen kniven er borte!

• Sjur __________ ingenting. All ____________ er eten opp.

Han hadde ________plater i den __________ skuffen i kjøkkenbenken. 97


1 Sjå på biletet og skriv ei tøyseforteljing om flodhestane på badet. Korleis kan to svære flodhestar få plass i eit badekar? Bruk nokre av orda i den øvste boksen. Lag eit tankekart. Hugs overskrift, innleiing, midtparti og avslutning. Bruk skriveboka di.

dusj dusje sjampo sjøvatn syngje gaule sprute kilo sjeldan sju sjette skitten kjeft kjøt kino kiosk kjekk sjofel sjarmerande renne sildre tøflar sjokoladekaker

kjøpe

sprengje

2 Sjå på orda i boksen ovanfor. Skriv verba, substantiva og adjektiva på linjene i den boksen som passar.

Substantiv __________________

Adjektiv __________________

__________________

__________________

__________________

__________________

__________________

__________________

__________________

__________________

__________________

__________________

__________________

__________________

__________________

__________________

SE

G

__________________

IN

ER

D

R

VU

Verb __________________

__________________

__________________

__________________

__________________

__________________

__________________

__________________

__________________

AR

1 Skriv eit synonym til verbet gaule. Svar: _________________________

PL

OPPGÅVER OG SVAR

EM

KS

__________________

2 Skriv eit synonym til verbet renne.

Svar: _________________________

3 Skriv eit antonym til adjektivet skitten.

Svar: ____________________________

4 Skriv eit antonym til substantivet kiosk.

98

Svar: ____________________________________________________________


Rebus 1 Skriv orda som passar til bileta, på rett plass i rebusen. 2 Skriv løysingsordet som du får i den loddrette rada med grå farge. Bruk linja.

7

1

1 2

2

3

3

4

4 5

5 6

7 8

ER

D

R

VU

7

6

8

9

IN

9

G

Løysingsordet: __________________________________________

EM

KS

1 Kva er orda i rebusen like i?

SE

SPØRSMÅL OG SVAR

Svar: ____________________________________________________________

AR

PL

2 Kor mange kilo er 100 gram?

Svar: ____________________________________________________________

3 Kva for ein etasje kjem du til når du køyrer heisen ned éin etasje frå sjuande etasje? Svar: ____________________________________________________________

4 Lag eit samansett ord med ordet kiosk på plass sist. Svar: ____________________________________________________________ 3 Vel fem av dei substantiva du har skrive i rebusen. Lag eit bøyingsskjema for substantiv og bøy substantiva i alle formene. Bruk skriveboka di. 4 Skriv gåter som passar til bileta til rebusen. Bruk skriveboka di. 5 Korleis er den sjokoladen du liker best? Skriv svaret i skriveboka di.

99


1 Skriv ei forteljing som passar til biletet av dei to gutane som møter ein sjøorm. Lag eit tankekart eller eit styrkenotat. Dersom du vil, kan du bruke orda nedanfor. Hugs overskrift, innleiing, midtparti og avslutning. Bruk skriveboka di.

innsjø sommarkveld dra ut gjedde fiskestenger fiskelykke skumring «sjå syner» hòler livredde skummelt sjøorm nysgjerrige påhengsmotor bensin

R

Utsjånad:

VU

2 Lag eit tankekart eller eit styrkenotat i skriveboka di med opplysningar du har om sjøormen.

ER

D

Auga: ___________________ Hovudet: ____________________

IN

Kroppen:_______________________

G KS

SE

Storleiken:_________________________

Maten han lever av: __________________________________________________

EM

_____________________________________________________________________

PL

Tilhaldsstader: ________________________________________________________

AR

_____________________________________________________________________ OPPGÅVER OG SVAR:

1 Skriv fem adjektiv som passar til biletet av sjøormen. Svar: ____________________________________________________________ 2 Skriv dei orda i boksen øvst som er samansette ord.

Svar: ____________________________________________________________

____________________________________________________________________ 100


Mystiske og overnaturlege skapningar 1 Skriv tre ting som orda i den blå boksen er like i. Bruk linjene. 2 Skriv seks av substantiva i den blå boksen i bunden form eintal. Bruk linjene i den raude boksen. 3 Skriv orda som passar til bileta. Bruk linjene.

troll hekser draugar nykkar drakar vampyrar trollmenn spøkjelse sjøormar trollkattar varulvar vardøger huldrer nissar Orda i den blå boksen er like i:

Substantiv i bunden form eintal:

_____________________________

_____________________________

_____________________________

_____________________________

_____________________________

_____________________________

_____________________________

IN

_____________________________

_____________________________

_____________________________

ER

D

_____________________________

R

VU

_____________________________

AR

PL

EM

KS

SE

G

4 Lag ei liste der du skriv titlar på bøker, filmar og spel som handlar om fantasiskapningar. Bruk skriveboka di.

101


Biletdiktat 1 Skriv orda som passar til bileta. Alle orda har bokstavane kj, ki, ky, skj, ski, sky eller sj på plass først. Bruk linjene.

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU

7

2 Alle orda du har skrive, har språklyden kj eller skj på plass først. Skriv sju av orda der kvart ord har ulike bokstavar (kj, ki osv.) for dei to språklydane på plass først. Bruk skriveboka di. 3 Skriv eit adjektiv framfor kvart av orda, for eksempel: ein skummel sjømann. Bruk skriveboka di.

102


Sjanger: Gåter 1 Skriv svara på gåtene med full setning. Det rette ordet i svara har språklyden kj eller skj på plass først. Bruk linjene.

1 N  oko som smakar søtt og godt. Du kjøper det i ein butikk eller i ein kiosk. Du kan smelte det og ha det på kaker. Somme kokar det saman med mjølk og drikk det. Svar: ___________________________________________________________ ________________________________________________________________

VU

2 Ein sal der du kan sjå film på eit stort lerret. Det er som regel mange saman med deg i salen.

R

Svar: ____________________________________________________________

D

_________________________________________________________________

IN

ER

 u må vere 18 år og ha sertifikat for å få lov til å vere det. 3 D Du sit bak eit ratt og styrer når du er det. Svar: ___________________________________________________________

G

SE

________________________________________________________________

EM

KS

4 D  et er gutar og menn som har henne på seg. Ho kan ha mange fargar. Ho har ein snipp, og mange har eit slips under snippen. Somme bruker henne berre når dei skal vere ekstra fine. Svar: _____________________________________________________

PL

___________________________________________________________

AR

 et er eit tal. Talet er det same som talet på dagar i veka. 5 D Du får talet når du legg saman fire og tre.

Svar: ___________________________________________________________ ________________________________________________________________ 6 Det kjem ut av eit hønseegg når høna har ruga egget i 21 dagar. Svar: _______________________________________________________ __________________________________________________________

2 Skriv nokre gåter sjølv. Bruk skriveboka di. 3 Les gåtene for nokon i klassen – som kan prøve å finne svara.

103


1 Les diktet to gonger. 2 Set grøn strek under rimorda. 3 Fargelegg overskrifta. Bruk blå farge på konsonantane og raud farge på vokalane.

I dag er det fødselsdag i heile vårt land, og no skal vi ut og gå i tog alle mann. No tek vi den lengste syttandemaisløyfa på, No heiar og syng vi, både store og små.

D

R

VU

Refreng: Bom, bom, bommar stortromma, her kjem vi, du og eg. Tu tututu seier tubaen, unna veg! Sol og song til Noregs ære, slik skal dagen vere.

SE

Refreng: Bom, bom …

G

IN

ER

Ja, no går det barnetog frå Nordkapp til Moss, og bilar og trikkar må stå stille for oss. Og høgt oppå hesten, der sit onkel pol’ti og helsar og smiler når vi togar forbi.

Refreng: Bom, bom … Ja, syttande mai er årets finaste dag, med hundretusenvis av viftande flagg, i vårgrøne grender mellom fjordar og fjell, og pølser og is og brus frå morgon til kveld. Refreng: Bom, bom … Tekst: Helge Simonsen

104

Melodi: «Gammel jegermarsj»

AR

Og baketter tromma går ein ørliten kar, og ser du den fine uniforma han har, med striper i buksa som ein tamburmajor, han ser ikkje bort på korkje far eller mor.

PL

Refreng: Bom, bom …

EM

KS

Heilt framme i toget kledd i raudt, kvitt og blått marsjerer ei drilljente så sveisen og flott. Med støvlar og miniskjørt og snorer og fjør, ho svingar med staven som ein sirkussjonglør.


1 Oppgåver og svar til side 104.

OPPGÅVER OG SVAR:

1 Skriv dei orda i diktet som du synest høver til 17. mai. Svar:_____________________________________________________________ 2 Skriv særnamna i diktet. Svar:_____________________________________________________________

VU

3 Skriv namna på dei instrumenta som er nemnde i diktet. Svar:_____________________________________________________________

R

ER

D

4 Skriv dei orda som passar til regelen: Aldri meir enn éin m i slutten av eit ord. Svar:_____________________________________________________________

G

IN

5 Skriv rimorda du fann.

Svar:_____________________________________________________________

SE

6 Skriv dei orda som har diftong.

KS

Svar:_____________________________________________________________

EM

7 Skriv substantiv i diktet som er ord på ting vi kan reise med.

AR

8 Korleis ser uniforma til ei drilljente ut?

PL

Svar:_____________________________________________________________

Svar:_____________________________________________________________ 9 Skriv ei forklaring på kva ei 17. mai-sløyfe er. Svar:____________________________________________ ________________________________________________

2 Skriv minst ti ord som høver til 17. mai. Bruk skriveboka di.

105


Meir om adjektivet

VU

rask

raskare

raskast

SE

G

IN

ER

D

R søtare

søtast

AR

PL

EM

KS

søt

sint sintare sintast sur surare surast 106


REGEL

Adjektivet fortel noko om substantivet. Adjektivet har ei form som passar til forma p책 substantivet.

EINTAL

FLEIRTAL

Bunden form

Ubunden form

Bunden form

ein stygg buss

den stygge bussen

mange stygge bussar

dei stygge bussane

ei stygg kjerre

den stygge kjerra mange stygge kjerrer

dei stygge kjerrene

eit stygt fly

det stygge flyet

dei stygge flya

mange stygge fly

R

VU

Ubunden form

ER

D

1 Skriv dei rette formene av substantiva og adjektiva i skjemaa nedanfor. Bruk linjene.

EINTAL

FLEIRTAL

IN

Bunden form

ein fin brosjyre

den _______________

mange dei _______________ _______________

EM

mange fine blad

AR

Bunden form

dei _______________

PL

det _______________

mange dei _______________ _______________

EINTAL

Ubunden form

Bunden form

KS

ei den fine boka _______________ eit ______________

Ubunden form

SE

G

Ubunden form

FLEIRTAL

Ubunden form

Bunden form

den ein _______________ _______________

mange dei store boksane _______________

ei den store kista _______________

mange dei store kistene _______________

eit stort skap

det _______________

mange dei _______________ _______________

2 Det heiter ein stygg buss og eit stygt fly. Skriv kva som har skjedd med dobbeltkonsonanten. Bruk skriveboka di.

107


1 Skriv dei rette formene av substantiva og adjektiva i skjemaa nedanfor. Bruk linjene.

EINTAL

FLEIRTAL

Ubunden form

Bunden form

Ubunden form

ein lur rev

den _______________

mange dei _______________ _______________

ei lur skjor

den _______________

mange dei _______________ _______________

eit lurt lam

det _______________

mange dei _______________ _______________

VU

FLEIRTAL

Ubunden form

D

R

EINTAL

Bunden form

Bunden form

Ubunden form

Bunden form

ER

den _______________

mange dei _______________ _______________

ei pen jente

den _______________

mange dei _______________ _______________

eit pent barn

det _______________

mange de _______________ _______________

EM

EINTAL

KS

SE

G

IN

ein pen gut

FLEIRTAL

PL

Bunden form

Ubunden form

Bunden form

ein fæl vampyr

den _______________

mange dei _______________ _______________

ei fæl heks

den _______________

mange dei _______________ _______________

eit fælt troll

det _______________

mange dei _______________ _______________

AR

Ubunden form

2 Lag skjemaet for adjektiv og substantiv og bøy adjektivet dum saman med substantiva gubbe, kjerring, naut og folk. Bruk skriveboka di.

108


1 Les adjektiva i den blå boksen. 2 Finn adjektiv som passar til substantiva i teksten. 3 Skriv adjektiva. Bruk linjene.

vesle

_______ Ola låg åleine heime i det __________ huset.

tøffe

Han låg i senga og las i ei _______ bok.

store spennande

Plutseleg knirka det i den _________ døra.

nifs

_______ Ola vart stiv av skrekk.

gamle

Tenk om den _________ vampyren han las om, var verkeleg!

i den _______ gange

ER

D

fryktelege

Tenk om det _______ uhyret stod ute

R

fæle

VU

slitne

Tenk om den _______ skapningen ville inn

smale

til han akkurat no.

SE

mørke

G

kalde

IN

vonde

AR

PL

Golvplankane knirka

EM

KS

4 Skriv framhaldet på forteljinga. Bruk skriveboka di. Som hjelp kan du skrive ord og uttrykk du skal bruke, inn i tankekartet nedanfor.

Greinene på det gamle epletreet

VAMPYRBESØK

109


1 Skriv dei rette formene av substantiva og adjektiva inn i skjemaa nedanfor. Bruk linjene.

EINTAL

FLEIRTAL

Ubunden form

Bunden form

Ubunden form

ein kald gang

den _______________

mange dei _______________ _______________

ei gammal dør

den _______________

mange dei _______________ _______________

VU

det _______________

mange dei _______________ _______________

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

eit nifst troll

Bunden form

2 Skriv ei forteljing om det du ser pĂĽ teikninga. Bruk eit tankekart og bygg opp forteljinga med ei overskrift, ei innleiing, eit midtparti og ei avslutning. Bruk skriveboka di.

110


REGEL

Vi gradbøyer adjektivet i tre former: positiv, komparativ og superlativ. Vi bruker formene for å samanlikne noko. Komparativ er større enn positiv, superlativ er størst.

Her ser du tre hundar som spring. Når vi skal samanlikne kor raske dei er, kan vi seie:

R

VU

Den første hunden er rask. Den andre hunden er raskare. Den tredje hunden er raskast.

Komparativ

Superlativ

raskare

raskast

snøgg

snøggare

snøggast

pen

penare

penast

AR

PL

EM

Her er tre kattar: Den første katten er søt. Den andre katten er søtare. Den tredje katten er søtast.

KS

SE

G

IN

rask

ER

Positiv

D

GRADBØYING AV ADJEKTIV

1 Gradbøy adjektivet pen i formene positiv, komparativ og superlativ. Bruk linjene.

2 Gradbøy adjektivet rask i formene positiv, komparativ og superlativ. Bruk linjene.

Den første katten er ______________.

Den første katten er ______________.

Den andre katten er ______________.

Den andre katten er ______________.

Den tredje katten er ______________.

Den tredje katten er ______________.

111


1 Gradbøy adjektiva i komparativ og superlativ. Bruk skjemaet.

GRADBØYING AV ADJEKTIV

Positiv

Komparativ

Superlativ

feig

feigare

feigast

flink sint blank mørk kvit

D

R

VU

viktig

ER

2 Skriv den rette forma av adjektivet. Bruk linjene.

G

IN

• Olaf var den flink________ guten i klassen.

SE

• Du får blank_______ sykkelstyre dersom du pussar og gnir på det.

KS

• 21. desember er den mørk__________ dagen i året. • Bikkja til Hansen er mykje sint_______ enn vår hund.

EM

• Genseren min er mykje kvit_______ enn din!

• «Det er det feig_______ eg har høyrt», sa læraren.

IDA

TOM

AR

PL

• «Det viktig________ er at du er ærleg», sa mor.

OLE

3 Skriv minst fire setningar der du samanliknar dei tre babyane. Bruk adjektiva søt, sterk, lur, snill og sint. Bruk skriveboka di. Eksempel: Ida er sint, Tom er sintare, Ole er sintast.

112


1 Set lilla strek under adjektiva.

G

IN

ER

D

R

VU

Hassan og Mikkel er gode venner. Begge har svart hår. Hassan har brun hud. Mikkel har kvit hud. Håret til Hassan er kort, men håret til Mikkel er kortast. Mikkel er sterk, men Hassan er sterkare. Hassan og Mikkel er pene, men veslesystera til Hassan er penare. Hassan er flink til HASSAN å springe. Mikkel slår han med fem sekund. «Eg er raskast!» seier Mikkel. «Berre vent, eg skal bli mykje raskare», seier Hassan. Hassan er den flinkaste i matte. Mikkel er flinkare enn Hassan til å lese. Dei liker å konkurrere om kven som er best til å skryte. «Eg kjenner verdas raraste mann!» seier Hassan. «Eg har sett verdas tøffaste bil», ropar Mikkel. «Eg har vore i det høgaste huset i verda», seier Hassan. «Eg har den suraste tanta», seier Mikkel. «Nei, tanta mi er surare enn di», ler Hassan. MIKKEL «Det flottaste er å ha ein bestevenn!» ropar dei i kor. 2 Skriv dei adjektiva du har sett strek under, inn i skjemaet og gradbøy dei.

SE

Positiv

Komparativ

KS

GRADBØYING AV ADJEKTIV

brei

breiare

breiast

god

betre

best

svart

svartare

svartast

Superlativ

AR

PL

EM 3 Skriv eit skrytedikt eller ei skryteforteljing. Bruk skriveboka di.

113


REGEL

Somme adjektiv endrar seg når vi gradbøyer dei, for eksempel: gammal, eldre, eldst.

GRADBØYING AV ADJEKTIV

Komparativ

Superlativ

gammal

eldre

eldst

liten

mindre

minst

færre

færrast

ung

yngre

yngst

stor

større

størst

R

VU

Positiv

ER

D

KAREN

1 Set lilla strek under adjektiva.

IN

Det bur mange eldre damer i blokka vår. Karen er 76 år. Solgunn er 84 år. Asta er 93 år. Karen har stue, kjøkken og eitt soverom. Solgunn har stue, kjøkken og tre soverom. Asta har berre kjøkken og stue. Ho søv i stua. Det er tre hyggelege damer.

SOLGUNN

EM

KS

SE

G

AR

PL

SPØRSMÅL OG SVAR:

ASTA

1 Kven av dei tre damene er yngst? Svar:______________________________ 2 Kven av dei tre damene er eldst?: ___________________________________ 3 Kven av damene er eldre enn Karen? Svar:___________________________ 4 Kven av damene har færrast soverom? Svar:__________________________ 5 Kven av damene har størst leilegheit? Svar:___________________________ 2 Skriv fleire spørsmål der du bruker orda minst, større, færre, yngre, liten. Bruk skriveboka di.

114


1 Orda nedanfor må gradbøyast ved hjelp av orda meir og mest. Skriv dei inn i skjemaet for gradbøying av adjektivet.

REGEL

Somme adjektiv må vi gradbøye ved hjelp av orda meir og mest, for eksempel: kjend, meir kjend, mest kjend.

kjend framand berømt sjalu kilen kjælen rotete GRADBØYING AV ADJEKTIV

Positiv

Komparativ

Superlativ

kjend

meir kjend

mest kjend

framand

meir

mest

G

IN

ER

D

R

VU

berømt

KS

SE

2 Skriv nokre av adjektiva ovanfor på rett plass og i rett form i setningane. Bruk linjene.

for 50 år sidan.

PL

EM

Charlie Chaplin var den mest _________ filmskodespelaren

Anne er så kilen. Ho er meir ____________ enn Katrine.

AR

Katten til Jan er den mest _________ katten eg veit om.

Ole er så sjalu på broren sin. Han er meir _________ enn nokon annan i familien. Du har det mest _________ rommet i heile verda!

3 Skriv ei liste over berømte personar du veit om. Bruk skriveboka di.

115


1 Les diktet to gonger. 2 Set lilla strek under adjektiva. 3 Skriv adjektiva inn i skjemaet på neste side for gradbøying av adjektivet.

Fru Kenguru

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU

Herr Kenguru, herr Kenguru, Fru Kenguru, fru Kenguru, i kengurupungen min kva har du i pungen din? der har eg noko veldig fint, Ei bitte lita flaske med hostemedisin? der har eg ungen min. Sonni Holtedahl Andersgaard To raude fingervottar? To kvite bomullsdottar? Ei rusten vekkjarklokke? Ei bustete filledokke? Ein pose peparkaker? Ein boks med lappesaker? Ein kam med åtte tenner? To gamle persienner? Ein bitte liten mops? Fem søte kamferdrops? Ei sløyfe, raud og fin, til kenguruhalen din?

SPØRSMÅL OG SVAR:

1 Kor mange tenner har kammen i diktet om fru Kenguru?

Svar: ____________________________________________________________

2 Korleis smakar kamferdropsa som er nemnde i diktet om fru Kenguru?

Svar: ____________________________________________________________

116


GRADBØYING AV ADJEKTIV

Positiv

Komparativ

Superlativ

raud

raudare

raudast

IN

ER

D

R

VU OPPGÅVER OG SVAR:

SE

G

1 Skriv fire av dei samansette orda i diktet. Svar: ____________________________________________________________

KS

2 Skriv kva ordklasse dei orda du har skrive, høyrer til.

EM

Svar: ____________________________________________________________

Svar: ____________________________________________________________

4 Skriv fire av dei substantiva som har fleirtalsform.

AR

PL

3 Skriv eit ord frå diktet som har diftong.

Svar: ____________________________________________________________

5 Skriv fire av dei orda som har dobbeltkonsonant.

Svar: ____________________________________________________________

1 Beskriv ein kenguru. Bruk skriveboka di. 2 Skriv to faktasetningar og to eventyrsetningar om kenguruar. Bruk skriveboka di.

117


Set lilla strek under adjektiva i spørsmåla.

SPØRSMÅL OG SVAR :

1 Kva heiter den største innsjøen i Noreg? Svar: ________________________ 2 Kva heiter den lengste elva i Noreg? Svar: ____________________________ 3 Kva heiter den høgaste fjelltoppen i Noreg? Svar: _____________________ 4 Kva heiter den mest kjende gata i Noreg? Svar: ______________________

VU

5 Kva for ein dag synest du er den finaste i året? Svar: __________________

D

R

6 Kva heiter det tyngste dyret i verda? Svar: ___________________________

ER

7 Kva for eit dyr har lengst hale? Svar: ________________________________

IN

8 Kva for eit dyr har rarast nase? Svar: ________________________________

SE

G

9 Kva for ein by er minst, Oslo eller New York? Svar: ____________________ 10 Kva for ein by er størst, London eller Bergen? _________________________

KS

11 Kven i klassen er flinkast til å hinke? Svar: ____________________________

EM

12 Kven er best til å syngje, jentene eller gutane? Svar: ___________________

PL

13 Kven er eldst i klassen din? Svar: ____________________________________

AR

14 Kven er yngst i familien din? Svar: ___________________________________

118


1 Gradbøy dei adjektiva du har sett lilla strek under på sida framom. Bruk skjemaet.

GRADBØYING AV ADJEKTIV

Positiv

Komparativ

Superlativ

stor

større

størst

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU OPPGÅVER OG SVAR:

AR

1 Skriv orda som er spørjeord i spørsmåla på side 118. Svar: ____________________________________________________________ 2 Skriv orda som er særnamn i spørsmåla på side 118. Svar: ____________________________________________________________ 3 Skriv fire av dei orda som er substantiv i spørsmåla på side 118. Svar: ____________________________________________________________

2 Skriv spørjesetningar med superlativa lengst, høgast, størst osv. Bruk skriveboka di.

119


1 Les diktet to gonger. 2 Set gul strek under alle adjektiva som har superlativ form.

Storesyster men fekk sitje oppe og sjå på tv når ho ikkje las bøker på senga eller gjekk tur med Tassen sjølv om det var mørkt og svarte natta. Så skreiv ho fleire brev i veka minst, spela tv-spel med pappa, stod i mål eller strikka på ein raud klut til onkel Fredrik. Akk ja, sann. Kven visste dessutan betre enn ho at småungar er kjempedumme, at småungar er kjempetrege, at småsystrer er kjempesinte, at småjenter er kjempedustete, og at småbarn ikkje kan noko som helst i det heile. Ja, slik var det altså med denne storesystera som alltid var størst og alltid eldst og alltid lengst og alltid sterkast, og som kunne gråte, gråte, gråte fordi ho ikkje var minst i familien.

AR

PL

120

EM

Ikkje nok med det: Ho hadde alltid rett, så klart, og dei flottaste arra på knea, dei fleste myggestikka, dei greiaste kameratane, den beste sykkelen, det lengste hoppetauet, dei finaste klinkekulene og dei raraste raritetane. Ho trong ikkje gå og leggje seg klokka åtte,

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU

Det var ein gong ei storesyster som alltid var størst og eldst og lengst og sterkast. Ho var mammas store jente og pappas greie Gro og mormors flinke heimehjelp. Ho var best til å symje også, og klatra høgast og lo mest av sine eigne vitsar. Ho fekk sjølvsagt dei største kakestykka, dei fleste julegåvene, dei vakraste glansbileta og siste ordet – kven elles?

Siv Widerberg


1 2 3

Skriv ti av dei adjektiva i diktet på side 120 som står i superlativ. Bruk skriveboka di. Vel seks av adjektiva du har skrive, og skriv dei i skjemaet nedanfor. Skriv også dei positive og komparative formene av adjektiva. Bruk skjemaet

GRADBØYING AV ADJEKTIV

Positiv

Komparativ

Superlativ

eldst

G

IN

ER

D

R

VU OPPGÅVER OG SVAR:

Svar: ___________________________________________________________

KS

SE

1 Skriv ei forklaring på kvifor storesystera græt og er lei seg enda ho er eldst, lengst, sterkast og flinkast.

EM

____________________________________________________________________

Svar: ____________________________________________________________

AR

PL

2 Skriv kva du trur er vanskelegast når ein er yngst av syskena.

____________________________________________________________________ 3 Skriv kva storesystera i diktet heiter. Svar: ___________________________ 4 Finn minst seks substantiv som er like i at dei har fleirtalsform.

Svar: ____________________________________________________________

_________________________________________________________________ 4 Skriv skjemaet for bøying av substantiv i eintal og fleirtal, ubunden og bunden form. Bøy dei seks substantiva du har skrive i oppgåve 4, i alle former. Bruk skriveboka di.

121


1 Fargelegg overskrifta. Bruk raud farge på vokalane og blå farge på konsonantane. 2 Skriv namn på barna. Bruk boksane ved teikninga. 3 Skriv ei forteljing om dei tre symjarane. Bruk linjene.

____________________________

AR

____________________________

PL

____________________________

EM

____________________________

KS

____________________________

SE

G

IN

ER

D

R

VU

Det hadde akkurat vore premieutdeling på årets symjekonkurranse. Ein er svært nøgd, to er veldig misnøgde. Dei er ikkje einige om kven som var god, kven som var betre, og kven som var best. Har nokon juksa eller drive med lureri? Eller er det berre to dårlege taparar?

____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 122


Skriv substantiv, verb og adjektiv som passar til teikninga. Bruk skriveboka di.

Spr책klyden nk

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU 123


1 Kvart bilete passar til eit av orda i rekkja. Skriv ordet og nummeret pĂĽ ordet ved det biletet som passar. Bruk linjene og boksane. 2 Set brun strek under verba. 3 Set lilla strek under adjektiva.

1 hagebenk

REGEL

SprĂĽklyden nk skriv vi med bokstavane nk.

_____________________________

2 senke 3 plankar _____________________________

R

VU

4 slank

D

5 søppeldunk/bossdunk

SE

_____________________________

12 byttehank

AR

11 stank

_____________________________

PL

10 tankbil

EM

KS

9 banke

G

8 minibank

IN

7 blank

ER

6 hinke

_____________________________

_____________________________

13 vinke 14 tankar

4 Skriv det du veit om dinosaurar. Bruk skriveboka di.

124

_____________________________


1 Skriv orda nedanfor på rett plass i setningane. Bruk linjene.

hinkar tenkte bankar vinka minkar blinke • Far ____________ teppe. • Ole har brote beinet. Han ___________ rundt med krykkjer. • Bestemor stod på balkongen og ___________ til dei. • Kven et av sjokoladen min? Han __________ kvar gong eg snur ryggen til.

R

VU

• Kari spurde om å få gå på kino på søndag. Mor _______ seg om før ho svara.

SPØRSMÅL OG SVAR:

IN

ER

D

• Det lynte og torna. Lyset tok til å ___________.

SE

G

1 Kva for to ting er orda du har skrive, like i? Svar: ____________________________________________________________

EM

KS

2 Skriv orda nedanfor på rett plass i setningane. Bruk linjene.

plankar tank hanken blinken stank

PL

• Ole skaut med pil og boge. Han trefte ___________ kvar gong.

• Bonden fylte ein _________ med hundre liter mjølk.

AR

• Anton heldt seg for nasen og spurde: «Kva er dette for ein _________?»

• Snikkaren kom med hammar og tong og mange __________. • Vesle Eli hylte. __________ på leikebytta hennar var borte. 2 Kva for to ting er orda du har skrive, like i?

Svar: ____________________________________________________________

3 Skriv spørjesetningar til nokre av setningane ovanfor. Bruk skriveboka di..

125


1 Les diktet to gonger. 2 Set ring rundt orda som har språklyden nk. 3 Skriv orda. Bruk linjene.

Tanke-vers

Det er så rart å tenkje på at tankane er bitte små og lever inni hovudet. Men når dei hokus-pokus brått med tryllevenger flyg i veg til draumeland, flyg også eg.

D

R

VU

Det er så rart å tenkje på at når det snør og blåser så eg skjelv og frys i heile meg – er tankane på fisketur ein varm og herleg sommarkveld. Og eg har fått ein stor makrell.

__________________________________

KS

4 Kva sjanger høyrer «Tanke-vers» til? Bruk linja.

PL

EM

__________________________________

AR

Det er så rart å tenkje på at tankane er bitte små og lever inni hovudet. Men når dei hokus-pokus flyg, kvar er eg da? For er eg der som hovud eller tankar er?

__________________________________

SE

Det er så rart å tenkje på at når eg reknar matte, og det er litt dumt og vanskeleg – er tankane på fotballkamp. Og det er eg som lagar mål og ikkje superflinke Pål.

__________________________________

G

Det er så rart å tenkje på at når eg er forkjølt og må bli liggjande i senga mi – har tankane det veldig gøy, for dei er reist på sirkusfest. Og eg får ri på ponnihest.

IN

ER

Ord med nk: tanke-vers______________

5 Skriv nokre av dei orda som fortel kva egpersonen tenkjer på. Bruk linjene.

__________________________________ __________________________________

Sidsel Mørck

6 Skriv ei forteljing der du verkeleg opplever det du tenkjer på og drøymer om. Du kan òg skrive om sirkuset, fisketuren eller fotballkampen som det står om i diktet. Bruk skriveboka di.

126


Språklyden ng eller nk? 1 Skriv orda som står i rekkja på venstre side, på rett plass i setningane. Bruk linjene.

tang/

Utanfor svaberget er det mykje _____________ og tare.

tank

Bonden har ein stor _______ i fjøset til all mjølka han får frå kyrne.

hang/

Alle vaskebytter har ein ____________.

hank

Fire skjorter ____________ til tørk på verandaen.

senga/

Når ein har feber, kan det vere lurt å liggje i _____________.

VU

senka

Han var varsam da han ________ ankeret.

R

Vi ___________ opp inne i bukta.

angra

Det ___________ vi ikkje på.

dunge/

Bak løa låg ein _____________ med skrot

dunke

Høyrer du hjartet mitt _____________?

slankar/

Tante er litt sprø. Ho ____________ seg heile tida.

slangar

Dei brukte mange vass___________ for å sløkkje brannen.

mange/

Det tette nakkehåret på løva kallar vi ____________.

manke

Det er ___________ som kallar dette for man.

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

ankra/

OPPGÅVER OG SVAR:

1 Skriv dei orda som er verb, og som står i rekkja på venstre side.. Svar: ___________________ ________________________________________ 2 Skriv fem av dei orda som er substantiv, og som står i rekkja på venstre side. Svar: ____________________________________________________________ 2 Vel seks av setningane og gjer dei om til spørjesetningar. Bruk skriveboka di.

127


1 Gradbøy adjektiva. Skriv dei formene som manglar. Bruk skjemaet. GRADBØYING AV ADJEKTIV

Positiv

Komparativ

Superlativ

blankare slank strengare lengre

lengst

tung

yngre

D

R

VU

trong

tyngst

IN

ER

2 Skriv dei adjektiva som manglar, i rett grad og form. Alle orda du treng, står i skjemaet ovanfor. Bruk linjene.

G

• Hola vart trongare og __________ dess lenger inn vi kom.

SE

• Mor pussa sølvtøyet. Dess meir ho pussa, dess __________ vart det.

KS

• Per og Pål er eldre enn Oskeladden. Oskeladden er den ______ av dei tre brørne.

EM

• Vi bar nokre tunge sekker opp til hytta. Sekkene vart __________ og __________ dess lenger oppover fjellsida vi kom. Det er det verste eg

har vore med på!

AR

PL

3 Dra strek mellom dei to orda som tyder nesten det same. 4 Skriv synonyma. Bruk linjene. 5 Skriv setningar der du bruker adjektiva som står i den venstre rekkja. Bruk skriveboka di.

slank

køye

slank – tynn______________________________

blanke

tynn

blanke –_________________________________

lang

skinande

lang –___________________________________

springe

smal

________________________________________

trong

jogge

________________________________________

seng

høg

________________________________________

128


Rebus Alle orda du skal skrive i rebusen, har bokstavane ng eller nk. 1 Skriv orda som passar til bileta, på rett stad i rebusen. 2 Skriv løysingsordet som du får i den loddrette rada med grå farge. Bruk linja. 1

1

7

2 3

2 3

8

4 5

9

VU

4

6

5

10

8

ER

D

R

7

6

11

SE

G

10

IN

9

EM

KS

11

Løysingsordet _______________________________________________________

AR

PL

OPPGÅVER OG SVAR:

1 Løysingsordet er eit samansett ord. Skriv dei to orda det er sett saman av. Svar: ____________________________________________________________ 2 Forklar kva løysingsordet er.

Svar: ____________________________________________________________

3 Skriv fire samansette ord der den eine delen av det nye ordet er eit av orda du har skrive i rebusen, for eksempel minibank. Svar: ____________________________________________________________ 129


1 Les diktet to gonger. 2 Set strek under dei samansette orda. 3 Skriv fire av rimorda og fire av sommarorda i diktet. Bruk linjene.

Lola og Annas feriedikt Lola sit ute midt i sola heile dagen. Å, så herleg med litt sommar, sjå så brun eg blir på magen. Med solbriller i panna og solkremen på lur. Ingenting er betre enn ein skikkeleg ferietur.

ER

D

R

VU

Anna vil på stranda og har badetøyet klart. Kom, Lola, få opp farten, vi må stikke snart! Brune legger og pedalar, dei skal sykle som ein vind gjennom skogen på ein sti, varm i panna, raude kinn.

AR

PL

EM

Ellen S.

KS

SE

G

IN

Dei ser vatn, strand og sol og sand og folk som sym og vassar, og barn som flyt i baderingar og på luftmadrassar. Dei har jordbærsaft på flaske og myggestikk på låret. Jammen dumt det ikkje er ferie heile året!

Rimord: _____________________________________________________________ Sommarord: _________________________________________________________ 4 Forklar kva det vil seie å ha brune legger. Bruk skriveboka di. 5 Skriv ei forteljing om kva Lola og Anna opplevde på stranda, eller dikt fleire vers til dette diktet. Bruk skriveboka di.

130


1 2 3 4

Les diktet to gonger. Set strek under rimorda. Skriv rimorda. Bruk linjene. Snakk om kvifor teksten nedanfor passar til sjangeren dikt.

Sankthansaften I dag er det sankthas, sjølve midtsommarfesten. Vi har selskap i hagen, og du er gjesten. Det er pølser på grillen og bær til dessert. Vi håper det ikkje blir regnvêr her!

VU

IN

ER

D

R

Eg har stråhatt og kjole med blonder og tyll. Og i hagen vår er det den reine idyll. Det er blømande bed og ein kirsebærlund, der morfar i hengjekøya tek seg ein blund. For barna er det godteri, spel og leikar, sekkeløp, ludo og flasketuten peikar. Dei største gutane spring no om kapp. Alle skal vere oppe til langt på natt.

Rimorda: midtsommarfesten/gjesten

_______________________ _______________________ _______________________ _______________________ _______________________

G

_______________________

AR

Ellen S.

PL

I trea vaiar lykter i sommarvind. No vaknar visst morfar frå luren sin. For ein herleg start på sommarsesongen! Blant årstidene er sommaren kongen.

EM

KS

SE

_______________________

OPPGÅVER OG SVAR:

1 Skriv eit verb som er synonym til «å ta seg ein blund». Svar: ____________ 2 Skriv namna på dei fire årstidene.

Svar: ____________________________________________________________

3 Skriv namna på dei tre sommarmånadene.

Svar: ____________________________________________________________ 131


Biletdiktat Skriv orda som passar til bileta. Bruk linjene.

2

3

4

5

6

7

8

9

10

13

14

15

12

17

18

21

22

23

19

20

AR

PL

16

EM

KS

SE

G

IN

11

ER

D

R

VU

1

132

24

25


Biletdiktat Skriv orda som passar til bileta. Bruk linjene.

26

27

31

32

28

29

33

34

30

35

ER

D

R

VU 36

37

41

42

43

46

47

48

39

40

EM

KS

SE

G

IN

38

44

45

AR

PL 49

50

133


Oppgåver til sidene 132 og 133 1 Vel fem av dei substantiva du har skrive, og bøy dei i eintal og fleirtal og i ubunden og bunden form. Bruk skjemaet for bøying av substantiv. EINTAL

Ubunden form

FLEIRTAL

Bunden form (den/det)

Ubunden form (mange)

Bunden form (alle)

ER

D

R

VU 2 Skriv og gradbøy det adjektivet du synest passar til kvart av bileta nummer 4, 11, 14, 19 og 33. Bruk skjemaet for gradbøying av adjektiv.

G

IN GRADBØYING AV ADJEKTIV

Komparativ

SE

Positiv

Superlativ

AR

PL

EM

KS

OPPGÅVER OG SVAR:

1 Skriv tre av dei orda som passar til denne regelen: «Når språklyden å er kort, skriv vi han som regel med bokstaven o.»

Svar: ____________________________________________________________

2 Skriv dei orda som passar til denne regelen: «Dobbeltkonsonanten blir som regel forenkla når vi legg til enda ein konsonant ved bøying av eit verb, eit substantiv eller eit adjektiv.» Svar:____________________________________________________________ 134

Fleire oppgåver på neste side.


3 Skriv dei orda som har diftong. Svar:_____________________________________________________________ 4 Skriv dei orda som har bokstavane sj på plass først. Svar:_____________________________________________________________ 5 Skriv tre av dei orda som er samansette ord. Svar:_____________________________________________________________

VU

OPPÅVER OG SVAR:

R

ER

D

1 Kva gjer dyret på bilete nummer 20? Svar: ____________________________________________________________

IN

2 Kva gjer jenta på bilete nummer 25?

G

Svar: ____________________________________________________________

SE

Svar: ____________________________________________________________

4 Kva gjer mannen på bilete nummer 19?

PL

EM

KS

3 Kva gjer menneska på bilete nummer 24?

Svar: ____________________________________________________________

AR

5 Kva gjer jenta på bilete nummer 18?

Svar: ____________________________________________________________

6 Kva er orda i alle svara du har gitt ovanfor, like i?

Svar: ____________________________________________________________

7 Verbet i svara på oppgåvene 1–5 ovanfor har notidsform. Skriv det i fortidsform.

Svar: ____________________________________________________________ 135


Dette har vi lært! ___________________________________________________________ Vokalane: a e i o u y æ ø å Vokalane er like i at dei har same bokstavnamn og språklyd. Vokal tyder «sjølvlyd».

VU

___________________________________________________________

R

G

IN

ER

D

Konsonantane: b c d f g h j k l m n p q r s t v w x z Konsonantane er like i at dei har forskjellig bokstavnamn og språklyd. Konsonant tyder «medlyd».

SE

___________________________________________________________

EM

KS

Diftongane: To vokalar som lagar ein ny språklyd, kallar vi diftong. Diftongane er ei, øy, au og ai.

PL

___________________________________________________________

AR

Alfabetet: Alfabetet er eit system vi bruker for å ordne bokstavane våre i ei bestemt rekkjefølgje. ___________________________________________________________ Samansette ord: Eit samansett ord er sett saman av fleire ord. Dei skal skrivast som eitt ord. ___________________________________________________________

136


Reglar

___________________________________________________________ Spørsmål: Når vi skal lage spørsmål, bruker vi spørjeorda kven, kva, kvar, kor, kva for ein, kva for ei, kva for eit, kva for nokre, korleis og kvifor. Spørjeteiknet skal alltid stå sist i spørjesetningane. Spørjeteiknet ser slik ut: ? ___________________________________________________________

VU

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

Dobbeltkonsonant: 1. Det er som regel ein vokal på plass før ein dobbeltkonsonant. 2. Det er som regel ein vokal på plass etter ein dobbeltkonsonant når dobbeltkonsonanten står inne i ordet. 3. Ein dobbeltkonsonant har som oftast plass etter ein kort vokal. 4. I ord som har dobbeltkonsonant inne i seg, er det som regel ein vokal før og etter dobbeltkonsonanten. 5. Dobbeltkonsonanten blir som regel forenkla når vi legg til enda ein konsonant ved bøying av eit verb, eit substantiv eller eit adjektiv. ___________________________________________________________

AR

PL

alltid – aldri: Vi skriv alltid to l-ar i alltid. Vi skriv aldri to l-ar i aldri ___________________________________________________________ Bokstaven m: 1. Vi skriv som regel ikkje meir enn éin m i slutten av eit ord. 2. Vi kan ha to m-ar inne i eit ord. ___________________________________________________________

137


___________________________________________________________

IN

ER

D

R

VU

Språklyden å: 1. Når språklyden å er lang, skriv vi han som regel med bokstaven å. 2. Når den lange språklyden å står framfor konsonantane v og g, skriv vi han som regel med bokstaven o. 3. UNNTAK: Vi bruker bokstaven å dersom ordet kan forvekslast med eit anna ord, for eksempel love med låve. 4. Når språklyden å er kort, skriv vi han som regel med bokstaven o. 5. UNNTAK: Den korte språklyden å skriv vi med bokstaven å når han stammar frå eit ord der språklyden å er lang og blir skriven med bokstaven å, for eksempel: blå – blått, få – fått, gå – gått. ___________________________________________________________

PL

EM

KS

SE

G

Språklydane kj, skj, nk og ng: 1. Vi skriv språklyden kj med bokstavane kj, ki eller ky, eller med bokstavane køy framfor r, for eksempel: køyre, køyrsle. 2. Vi skriv språklyden skj med bokstavane skj, ski, sky, skei eller sj. 3. Vi skriv språklyden nk med bokstavane nk. 4. Vi skriv språklyden ng med bokstavane ng. __________________________________________________

AR

Antonym – synonym: Antonym er ord som tyder det motsette. Synonym er ord som tyder det same eller nesten det same. __________________________________________________

138


Ordklassar

___________________________________________________________

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

D

R

VU

Substantiv: 1. Substantiv er namn på ting som er like i at du kan sjå på dei, ta på dei, peike på dei, kjenne på dei, fotografere dei. 2. Substantiv er eit latinsk ord. Det tyder namnord. 3. Eit substantiv har som regel fire former. 4. Det kan bøyast i eintal og fleirtal og i ubunden og bunden form. 5. Substantiv har tre kjønn: hankjønn, hokjønn og inkjekjønn. Menneske og dyr har ofte eit kjønn som viser om det er ein hanne (ein gut) eller ei hoe (ei jente). • Eit substantiv i hankjønn har ordet ein framfor i ubunden form eintal og endar på en i bunden form eintal. I ubunden form fleirtal endar hankjønnsorda på ar og i bunden form fleirtal på ane. Nokre hankjønnsord kan òg ende på er og ene i fleirtal, for eksempel: stader – stadene eller stadar – stadane. • Eit substantiv i hokjønn har ordet ei framfor i ubunden form eintal. I ubunden form fleirtal endar hokjønnsorda på er og i bunden form fleirtal på ene. Unntak: Hokjønnsord som endar på ing, får endingane ar og ane i fleirtal, for eksempel: teikningar, teikningane. Nokre få hokjønnskord kan i fleirtal ende på anten er – ene eller ar – ane, for eksempel: elvar – elvane eller elver – elvene. • Eit substantiv i inkjekjønn har ordet eit framfor i ubunden form eintal og endar på et i bunden form eintal. I ubunden form fleirtal har ikkje inkjekjønnsorda ending. I bunden form fleirtal endar dei på a. ___________________________________________________________

139


___________________________________________________________

D

R

VU

Verb: 1. Verb er ord som er like i at dei fortel kva nokon eller noko gjer, kva nokon tenkjer, føler, ser, høyrer eller opplever, eller kva som skjer. 2. Måten verbet blir skrive på, fortel oss når noko skjer, skjedde eller kjem til å skje. 3. Det som skjer no, kallar vi notid. Det som har skjedd, kallar vi fortid. ___________________________________________________________

AR

PL

EM

KS

SE

G

IN

ER

Adjektiv: 1. Adjektiva fortel noko om substantivet. 2. Adjektivet har ei form som passar til forma på substantivet. 3. Vi gradbøyer adjektivet i tre former: positiv, komparativ og superlativ. • Vi bruker formene for å samanlikne noko. • Komparativ er større enn positiv. Superlativ er størst. • Somme adjektiv endrar seg når vi gradbøyer dei, for eksempel: gammal, eldre, eldst. • Somme adjektiv må vi gradbøye ved hjelp av orda meir og mest, for eksempel: kjend, meir kjend, mest kjend. ___________________________________________________________

140

Tuba Luba 4 oppgåvehefte 2 (NNO)  
Tuba Luba 4 oppgåvehefte 2 (NNO)  

Oppgåvehefte 2 for 4. trinn i norskverket Tuba Luba. Nynorskutgåve.