Issuu on Google+

Ç ÔÅ×ÍÇ ÊÏÓÌÅÉ ÔÇ ÖÕÓÇ, Ç ÔÅ×ÍÏËÏÃÉÁ ÅÑÌÇÍÅÕÅÉ ÔÇ ÖÕÓÇ

5ï ÃÅÍÉÊÏ ËÕÊÅÉÏ ÊÁÔÅÑÉÍÇÓ

ISBN 978-960-99522-0-0

Ç Ô Å×ÍÇ Ê ÏÓÌÅÉ ÔÇ Ö ÕÓÇ, Ç Ô Å×ÍÏËÏÃÉÁ Å ÑÌÇÍÅÕÅÉ ÔÇ Ö ÕÓÇ

ÊÁÔÅÑÉÍÇ 2010


Ç ôÝ÷íç êïóìåß ôç öýóç, ç ôå÷íïëïãßá åñìçíåýåé ôç öýóç


Ç ôÝ÷íç êïóìåß ôç öýóç, ç ôå÷íïëïãßá åñìçíåýåé ôç öýóç 5ï Ãåíéêü Ëýêåéï Êáôåñßíçò

 Ïé ïìÜäåò åñãáóßáò êáé ïé óõíôïíéóôÝò êáèçãçôÝò ÅÊÄÏÓÅÉÓ 5ï Ãåíéêü Ëýêåéï Êáôåñßíçò 2010 5ï Ãåíéêü Ëýêåéï Êáôåñßíçò Çðåßñïõ 10 Êáôåñßíç Ô. Ê. 60100 ôçë. 23510-46177 e.mail: mail@lyk-kater.pie.sch.gr ISBN 978-960-99522-0-0

ÕÐÅÕÈÕÍÏÓ ÅÊÄÏÓÇÓ: Êþóôáò Óáñáúëßäçò ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÅÍÔÕÐÏÕ: Öþôçò Äçìüðïõëïò ÃéÜííçò Êåëðåôæßäçò Êþóôáò Óáñáúëßäçò ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÅÎÙÖÕËËÏÕ ÓÊÉÔÓÁ: ÃéÜííçò Êåëðåôæßäçò


5ï ÃÅÍÉÊÏ ËÕÊÅÉÏ ÊÁÔÅÑÉÍÇÓ

Ç ôÝ÷íç êïóìåß ôç öýóç, ç ôå÷íïëïãßá åñìçíåýåé ôç öýóç

ÊÁÔÅÑÉÍÇ 2010


ÐÑÏËÏÃÉÊÁ

Ç

éóïññïðßá ôçò èåôéêÞò åðéóôÞìçò ìå ôéò áíèñùðéóôéêÝò óðïõäÝò åßíáé Ýíá æçôïýìåíï ãéá ôç óýã÷ñïíç åêðáßäåõóç, ðïõ öáßíåôáé üôé ôáëáéðùñåßôáé áðü ôçí ðñüùñç, áí êáé Üôõðç, åîåéäßêåõóç Þäç ìÝóá óôï ÷þñï ôïõ ó÷ïëåßïõ. ÄñÜóåéò ðïõ åðéäéþêïõí ôç óýæåõîç êáé ôçí åíáñìüíéóç ôùí äýï ãåíéêþí áõôþí åðéóôçìïíéêþí ðåäßùí, ìÝóá êáé ðáñÜðëåõñá ðñïò ôç ëåéôïõñãßá ôïõ ó÷ïëåßïõ, üðùò áõôÞ ðïõ ðñáãìáôïðïéÞèçêå ôï ó÷ïëéêü Ýôïò 2008-9 óôï 5ï ÃÅË Êáôåñßíçò, êéíïýíôáé ðñïò áõôÞ ôçí êáôåýèõíóç, ãé' áõôü êáé åßíáé áîéÝðáéíåò. ¼ôáí ìÜëéóôá åðéôõã÷Üíïõí óôï áêÝñáéï ôï óôü÷ï ôïõò, üðùò áðïäåß÷èçêå ìå ôçí ðáñïõóßáóç ôùí áðïôåëåóìÜôùí óôï åõñý êïéíü üóï êáé ìå ôçí ðáñïýóá óôçí Ýíôõðç êáé çëåêôñïíéêÞ ìïñöÞ ôçò, êáôáäåéêíýïíôáò ôüóï ôéò éêáíüôçôåò, ôçí åðéìÝëåéá, ôç äÝóìåõóç êáé ôç óõíï÷Þ ôçò ïìÜäáò ôùí ìáèçôþí ðïõ óõììåôåß÷áí üóï êáé ôçí áðïôåëåóìáôéêüôçôá ôùí óõíôïíéóôþí, åßíáé Üîéá ìíçìüíåõóçò. Ôóéìåñßêáò ÉùÜííçò ÄéåõèõíôÞò ÄåõôåñïâÜèìéáò Åêðáßäåõóçò Í. Ðéåñßáò

Ô

ï 5ï ÃÅË Êáôåñßíçò, ôï íåüôåñï ÃÅË ôçò ðüëçò, áðü ôçí Ýíáñîç ôçò ëåéôïõñãßáò ôïõ öéëïäüîçóå íá áðïôåëÝóåé Ýíá óýã÷ñïíï ó÷ïëåßï, äåêôéêü óôá êåëåýóìáôá ôùí êáéñþí, áíïé÷ôü óå íÝåò ìïñöÝò ìÜèçóçò, ÷ùñßò íá åßíáé áñíçôéêü óå üóåò ìåèüäïõò ôçò ôñÝ÷ïõóáò äéäáêôéêÞò äéáäéêáóßáò áðïäåß÷èçêáí åõåðßöïñåò ðñïò ôï óôü÷ï ôïõ: ôçí ðáñï÷Þ ðáéäåßáò óôïõò ìáèçôÝò ôïõ. Óå áõôü ôï ðëáßóéï åíÝêñéíå êáé áãêÜëéáóå ôï ðñüãñáììá «Ç ôÝ÷íç êïóìåß ôç öýóç, ç ôå÷íïëïãßá åñìçíåýåé ôç öýóç» ðïõ öáéíüôáí íá óõíäõÜæåé ôçí åðáöÞ ôùí óõììåôå÷üíôùí ìå ôçí ðñùôïðïñßá ôçò èåôéêÞò åðéóôÞìçò, üðùò åêöñÜæåôáé ìÝóá áðü ôï ìåãÜëï ðåßñáìá óôï Cern , êáé ìå ôçí áíáâÜðôéóç óôá íÜìáôá ôïõ êëáóéêïý áíèñùðéóìïý, üðùò äéáóþæïíôáé óôá ìïõóåßá ôçò áñ÷áßáò åëëçíéêÞò åéêáóôéêÞò ôÝ÷íçò óôïí ôüðï ìáò êáé óôï Ðáñßóé. Ïé óôü÷ïé åðåôåý÷èçóáí óôï Ýðáêñï, üðùò áðïäåß÷èçêå êáôÜ ôçí ðáñïõóßáóç ôïõ ðñïãñÜììáôïò, êáé ùò ÄéåõèõíôÞò ôïõ Ó÷ïëåßïõ ïöåßëù íá óõã÷áñþ ôçí ðáéäáãùãéêÞ ïìÜäá ðïõ óõíôüíéóå ôç äñÜóç, êáèþò êáé ôéò ìáèÞôñéåò êáé ôïõò ìáèçôÝò ðïõ óõììåôåß÷áí áëëÜ êáé íá åõ÷çèþ áíÜëïãçò áðïôåëåóìáôéêüôçôáò ðñùôïâïõëßåò êáé óôï ìÝëëïí. Ìðéôüðïõëïò Âáóßëåéïò ÄéåõèõíôÞò 5ïõ Ãåíéêïý Ëõêåßïõ Êáôåñßíçò


Á

ðü ôïõò õðåýèõíïõò êáèçãçôÝò êáé êáèçãÞôñéåò Ýãéíå ðñüôáóç óôï óýëëïãï ãïíÝùí êáé êçäåìüíùí (ðñþçí Ä.Ó) ôïõ 5ïõ ÃÅË Êáôåñßíçò ãéá íá êÜíïõìå ôïí ðñüëïãï óå áõôü ôï åîáéñåôéêü ðüíçìÜ óáò ðïõ åßíáé êáñðüò Üñéóôçò óõíåñãáóßáò êáèçãçôþí êáé ìáèçôþí ôïõ ëõêåßïõ ìáò. Ç ðñþôç ïìÜäá êáèçãçôþí ìå õðåýèõíï ôïí ê. Óáñáúëßäç Êùíóôáíôßíï-Öõóéêü êáé Üñéóôï ãíþóôç ðåñß ôçò öõóéêÞò åðéóôÞìçò êáé ôï ðåßñáìá ôïõ áéþíá CERN (üðïõ êáé áó÷ïëÞèçêáí) ìå ôïõò Üîéïõò óõíåñãÜôåò ôïõ êáèçãçôÞ ê. Ôåñæüðïõëï ÓôÝöáíï õðïäéåõèõíôÞ-ÃõìíáóôÞ êáé ï ê. Ìáñãáñéôßäçò ÁíÝóôçò êáèçãçôÞò ðëçñïöïñéêÞò. Ç äåýôåñç ïìÜäá êáèçãçôñéþí-öéëïëüãùí-óõããñáöÝùí ê. Îáíèßððç Êáñáâßäá êáé ê. Æéþãá ¼ëãá ðïõ åðéìåëÞèçêáí ôéò åñãáóßåò ãéá ôï ìïõóåßï Ëïýâñïõ ôçò Ãáëëßáò. Èåùñïýìå éäéáßôåñç ôéìÞ êáé óåâáóìü ãéá ôçí ðñüôáóÞ óáò íá ðñïëïãßóïõìå áõôü ôï âéâëßï êáé óáò åõ÷áñéóôïýìå ãéá ôçí áíáãíþñéóç ôçò ðñïóöïñÜò ìáò óôï äýóêïëï êáé åðßðïíï Ýñãï - ëåéôïýñãçìá ðïõ êÜíåôå. Ôï Ýñãï ôùí óõããñáöÝùí ìáò èåùñåßôáé áîéüëïãï êáé ç ðñïóöïñÜ ôïõ, óôï ëýêåéï, óôçí äåõôåñïâÜèìéá åêðáßäåõóç êáé óôçí êïéíùíßá Ý÷åé õøßóôç óçìáóßá, äéüôé ç åñãáóßá áõôÞ Ýãéíå óå óõíåñãáóßá êáèçãçôþí êáé ìáèçôþí ôïõ ó÷ïëåßïõ ìáò êáé ìå ôçí áãÜðç êáé óõìðáñÜóôáóç ôïõ äéåõèõíôÞ ê. Ìðéôüðïõëïõ Âáóßëç, ôïõ óõëëüãïõ ôùí äéäáóêüíôùí êáé ìå ôçí áñùãÞ êáé ïéêïíïìéêÞ åíßó÷õóç ãéá ôçí ÷ñçìáôïäüôçóç ôïõ âéâëßïõ, ðñïêåéìÝíïõ íá åêäïèåß óå áñêåôÜ áíôßôõðá, áðü ôï óýëëïãï ãïíÝùí ìå Ýíá óåâáóôü ÷ñçìáôéêü ðïóü. Äüèçêå ç áöïñìÞ ãéá ôçí Ýêäïóç ôïõ âéâëßïõ áðü ôçí åêðáéäåõôéêÞ åðéôõ÷çìÝíç åêäñïìÞ ôïí Áðñßëéï 2009 óôçí Ãáëëßá - Åëâåôßá. ¸ãéíå åéäéêÞ åíçìÝñùóç áðü ôïõò õðåýèõíïõò ôïõ CERN êáé ôïõ ìïõóåßïõ Ëïýâñïõ óôïõò êáèçãçôÝò êáé ìáèçôÝò ìáò êáôÜ ôçí åêåß åðßóêåøÞ ôïõò, üðïõ ç åìðåéñßá ôïõò èá åßíáé ìïíáäéêÞ óôçí åêðáéäåõôéêÞ ôïõò ðïñåßá. Ç åêäñïìÞ ôïõò áõôÞ åß÷å ðñáãìáôéêü åêðáéäåõôéêü ÷áñáêôÞñá ôï ïðïßï êáé Ýãéíå êáôáãñáöÞ óå DVD êáé ôï ðáñïõóéÜóáíå óå üëïõò ôïõò êáèçãçôÝò êáé ìáèçôÝò ôïõ ëõêåßïõ óå åéäéêÞ åêäÞëùóç ðïõ åß÷å ðïëëÜ åõìåíÞ ó÷üëéá. Áîßæïõí ðïëëÜ óõã÷áñçôÞñéá óå üëïõò ôïõò óõíôåëåóôÝò áõôÞò ôçò éäéáßôåñçò ðñïóðÜèåéáò, üðïõ ôï áðïôÝëåóìá ôçò êáëÞò óõíåñãáóßáò äéêáßùóå üëïõò ãéá ôïí êüðï êáé ôïí ìü÷èï ðïõ ðñïóÝöåñå ï êáèÝíáò îå÷ùñéóôÜ êáé óõíåðþò ç ðñïáãùãÞ ôïõ ó÷ïëéêïý Ýñãïõ. Ó÷åôéêÜ ìå ôï CERN ïé öõóéêïß åðéóôÞìïíåò óå üëï ôïí êüóìï


ðåñéìÝíïõí ìå êïììÝíç ôçí áíÜóá íá ôåèåß óå ëåéôïõñãßá, O LHC (Large Hadron collider): ï ðåñéâüçôïò ìåãÜëïò åðéôá÷õíôÞò áíäñïíßùí, ç ðåéñáìáôéêÞ ìåãáëïìç÷áíÞ ðïõ êáôáóêåõÜóôçêå óôá óýíïñá ìåôáîý Åëâåôßáò êáé Ãáëëßáò. Ðñüêåéôáé ãéá ìéá õðüãåéá êõêëéêÞ óÞñáããá, Ýíá ìáêñý äá÷ôõëßäé ìÞêïõò 27 ÷ëì. êáé âÜèïõò 100150 ìÝôñùí êÜôù áðü ôá ãñáöéêÜ ëåéâÜäéá ôçò ðåñéï÷Þò. Âáóéæüìåíïé óôï LHC ôïí ðéï éó÷õñü êáé ðåñßðëïêï åðéôá÷õíôÞ óùìáôéäßùí ðïõ äçìéïõñãÞèçêå ðïôÝ, ïé åñåõíçôÝò åëðßæïõí íá âñïõí êÜðïéåò áðáíôÞóåéò óå ìéá óåéñÜ áðü èåìåëéþäç áëëÜ áêüìç áíáðÜíôçôá åñùôÞìáôá ôçò öõóéêÞò. ÏíïìÜóôçêå ðåßñáìá ôïõ áéþíá. Ôï ìïõóåßï ôïõ Ëïýâñïõ åßíáé Ýíá áðü ôá ìåãáëýôåñá êáé ðáëáéüôåñá ìïõóåßá ôÝ÷íçò óôïí êüóìï. Âñßóêåôáé óôï êÝíôñï ôïõ Ðáñéóéïý êáé öéëïîåíåß ðåñßðïõ 35.000 ìåãÜëçò áîßáò åêèÝìáôá ðïõ ðåñéëáìâÜíïõí Ýñãá ôçò áñ÷áéüôçôáò êáé ìåóáéùíéêÞò ôÝ÷íçò ìÝ÷ñé ôï 1848. Ïé ìüíéìåò óõëëïãÝò ôïõ ìïõóåßïõ êáôáëáìâÜíïõí óõíïëéêÜ ìßá Ýêôáóç ðåñßðïõ 60.000 ôåôñáãùíéêþí ìÝôñùí. Ôï óçìåñéíü Ëïýâñï äéáèÝôåé 4 ðôÝñõãåò, ïé ïðïßåò ïíïìÜæïíôáé Denon, Richelieu, Sully, êáé Napoleon. Ç åßóïäïò ôùí åðéóêåðôþí ãßíåôáé ðëÝïí õðüãåéá êáé ü÷é áðü èýñåò ôùí ðñïóüøåùí (ðéèáíüôáôá ãéá ëüãïõò áóöáëåßáò) Áãáðçôïß äÜóêáëïé, ãïíåßò êáé ìáèçôÝò ìáò áðü ôçí ðñþôç çìÝñá ëåéôïõñãßáò ôïõ ó÷ïëåßïõ ìáò ôçí ÄåõôÝñá 3 Óåðôåìâñßïõ 2007 åßìáóôå äßðëá óôïí ÄéåõèõíôÞ êáé ôï óýëëïãï äéäáóêüíôùí, óôçñßîáìå êáé õðïóôçñßîáìå ðíåõìáôéêÜ, äéïéêçôéêÜ êáé õëéêÜ üëåò ôéò ðñïóðÜèåéÝò ôïõò êáé åßìáóôå âÝâáéïé üôé óõíôåëÝóáìå êáé åìåßò ùò óýëëïãïò ãïíÝùí üóï ìðïñÝóáìå ìå ôéò åëÜ÷éóôåò äõíÜìåéò ìáò ãéá íá óôçèåß ôï 5ï ÃÅË Êáôåñßíçò. ÌåôÜ áðü ôçí äéåôÞ åðéôõ÷çìÝíç ìáò èçôåßá (áõôü ðéóôåýïõìå ) Þñèå ôï ðëÞñùìá ôïõ ÷ñüíïõ êáé óôéò åêëïãÝò ôéò 30/11/2009 åîåëÝãç ôï íÝï äéïéêçôéêü óõìâïýëéï ìå ðïëý êáëü êáé äñáóôÞñéï ðñüåäñï ôïí êýñéï Áìðåñßäç ÄçìÞôñéï ìå ôéò Üîéåò êõñßåò óõíåñãÜôéóóåò ôïõ óôï Ä.Ó. êáé ðéóôåýïõìå íá óõíå÷ßóïõí êáëýôåñá áðü åìÜò ìå óêïðü ôçí ðñïáãùãÞ ôïõ ó÷ïëéêïý Ýñãïõ. Ç äõíáìéêÞ ðáñïõóßá ôùí óõëëüãùí ãïíÝùí êáé ç óõíåñãáóßá ôïõò ìå ôç äéïßêçóç ôïõ ó÷ïëåßïõ, ôï äéäáêôéêü ðñïóùðéêü, ôéò ôïðéêÝò áñ÷Ýò áëëÜ êáé ôçí ðïëéôéêÞ çãåóßá ôïõ õðïõñãåßïõ ðáéäåßáò ìðïñåß íá áðïöÝñåé ðïëëáðëÜ ïöÝëç. Åîáóöáëßæåôáé Ýôóé ç ôá÷ýôåñç åðßëõóç ôùí ðñïâëçìÜôùí ðïõ ðñïêýðôïõí óôéò êáôÜ ôüðïõò ó÷ïëéêÝò ìïíÜäåò áëëÜ êáé åíéó÷ýïíôáé ïé äåóìïß óõíï÷Þò ôïõ ó÷ïëåßïõ ìå ôï åõñýôåñï êïéíùíéêü ðåñéâÜëëïí. Åìåßò ôï ðñþôï (áñéè-


ìçôéêÜ) Ä.Ó óõíåñãáóôÞêáìå Üøïãá (åßìáóôå óßãïõñïé üôé ôï ßäéï èá êÜíåé êáé ôï íÝï Ä.Ó) ìå üëïõò ôïõò öïñåßò êáé ðáñÜãïíôåò êáé ðïëý ðåñéóóüôåñï ìå ôçí äéåýèõíóç ôïõ Ëõêåßïõ ìáò êáé åß÷áìå Üñéóôá áðïôåëÝóìáôá êáé ðÜíôïôå ìå äéáêñéôïýò ñüëïõò. ÈÝëïõìå íá óõã÷áñïýìå êáé íá åõ÷áñéóôÞóïõìå üëïõò ôïõò óõíôåëåóôÝò, êáèçãçôÝò - êáèçãÞôñéåò êáé ìáèçôÝò áõôÞò ôçò ùñáßáò ðñïóðÜèåéáò ãéá ôçí Ýêäïóç áõôïý ôïõ åîáéñåôéêïý âéâëßïõ ðïõ èá ìåßíåé óôï ó÷ïëåßï ùò áðüäåéîç êáëÞò èÝëçóçò, áëëçëåããýçò êáé óõíåñãáóßáò äáóêÜëïõ êáé ìáèçôÞ. Ðñïôåßíïõìå êÜèå ÷ñüíï ç Ôñßôç ëõêåßïõ íá åêäßäåé Ýíá âéâëßï ìå ôéò äéÜöïñåò äñáóôçñéüôçôåò êáèçãçôþí êáé ìáèçôþí ìå èÝìáôá åðßêáéñá ðáéäåßáò êáé ðïëéôéóìïý êáé íá ÷ñçìáôïäïôåßôáé áðü ôï óýëëïãï ãïíÝùí. Åðßóçò êáé üëïõò ôïõò ðáñÜãïíôåò ôçò ó÷ïëéêÞò êïéíüôçôáò ìå ðñùôáãùíéóôÞ ôïí ÄéåõèõíôÞ ìáò ê. Ìðéôüðïõëï Âáóßëç ôïõò õðïäéåõèõíôÝò ê. ÆÜëéï ×ñÞóôï ê. Ôåñæüðïõëï ÓôÝöáíï êáé ôïõò Üîéïõò óõíåñãÜôåò ôïõò åêðáéäåõôéêïýò. Ôï ó÷ïëåéü ìáò Ýãéíå ðñüôõðï êáé ìéá êõøÝëç áîéþí ðáéäåßáò êáé ðïëéôéóìïý êáé êáôáîéþèçêå óôçí ðéåñéêÞ êïéíùíßá êáé ü÷é ìüíï. Ðïëý êáëÜ ãíùñßæåôå üôé ôï Ýñãï ôïõ äáóêÜëïõ óôçñßæåôáé óôïí áêñïãùíéáßï ëßèï ôçò ÁÃÁÐÇÓ ðñïò ôïõò ìáèçôÝò ôïõ. Ìå ôçí áãÜðç ôïõ äáóêÜëïõ ïé ìáèçôÝò åìðíÝïíôáé êáé óõìðáñáóýñïíôáé óôï ôáîßäé ôçò ìÜèçóçò. Ìå ôçí áãÜðç åäñáéþíïíôáé ïé ó÷Ýóåéò åìðéóôïóýíçò êáé áíáãíþñéóçò ôçò áîßáò ôïõ äáóêÜëïõ, ôï äå ó÷ïëåßï ìåôáìïñöþíåôáé óå ÷þñï ÷áñÜò êáé äçìéïõñãéêÞò ìÜèçóçò. Ôåëåéþíïíôáò åðéèõìïýìå íá äçëþóï��ìå áðåñßöñáóôá üôé óôçñßæïõìå êáé åðéâñáâåýïõìå ôçí êÜèå óáò ðñïóðÜèåéá ãéá ôï êïéíùíéêü êáé èåÜñåóôï Ýñãï - ëåéôïýñãçìá ðïõ êÜíåôå. Ç ðáéäåßá ðáñÜãåé ðáñÜäïóç êáé ðïëéôéóìü. ¼ëïé ìáò ãïíåßò êáé äÜóêáëïé íá åêôåëÝóïõìå óùóôÜ ôï ÷ñÝïò ðïõ Ý÷ïõìå áðÝíáíôé óôá ðáéäéÜ ìáò, óôçí êïéíùíßá, óôçí ðáôñßäá êáé óôçí åêêëçóßá ìáò. Íá áöÞóïõìå ôá áðïôõðþìáôÜ ìáò. ¢ëëïò ìå ôçí ðÝíá ôïõ, Üëëïò ìå ôç ãëþóóá ôïõ, Üëëïò ìå ôçí ôÝ÷íç ôïõ, Üëëïò ìå ôçí åîïõóßá ðïõ ðñïóùñéíÜ êáôÝ÷åé, Üëëïò ìå ôá êáëÜ ôïõ Ýñãá, Üëëïò ìå ôçí äéáôÞñçóç ôùí ðáñáäüóåùí, çèþí êáé åèßìùí êáé ìå üðïéï ôñüðï ìðïñåß ï êáèÝíáò. Ç ðáéäåßá åßíáé ü,ôé ðïëõôéìüôåñï ìðïñïýìå íá ðñïóöÝñïõìå óôá ðáéäéÜ ìáò. Ç åëëçíéêÞ ðáéäåßá, éóôïñéêÜ üñéóå ôçí ôáõôüôçôÜ ìáò êáé áðü áõôÞí åîáñôÜôáé ôï ìÝëëïí ôçò ðáôñßäáò ìáò. Åßíáé ç óçìáíôéêüôåñç êáé áíôáðïäïôéêüôåñç åðÝíäõóç ðïõ ìðïñïýìå íá êÜíïõìå óôïí Üíèñùðï êáé óôéò äéá÷ñïíéêÝò áîßåò ôïõ åëëçíéóìïý êáé ôïõ ÷ñéóôéáíéóìïý.


Åìåßò ôï ðñþôï äéïéêçôéêü óõìâïýëéï áðïöáóßóáìå íá ÷ñçìáôïäïôÞóïõìå ôçí Ýêäïóç áõôïý ôïõ ùñáßïõ âéâëßïõ. ÅðåéäÞ Ýëçîå ç èçôåßá ìáò ôçí 30/11/2009 ðáñáêáëÝóáìå ôï íÝï äéïéêçôéêü óõìâïýëéï ôïõ óõëëüãïõ ìáò íá õëïðïéÞóåé ôçí áðüöáóç ìáò ðïõ åßìáóôå óßãïõñïé üôé èá ôï êÜíåé. Åßìáóôå éäéáßôåñá ÷áñïýìåíïé üôé ôï íÝï äéïéêçôéêü óõìâïýëéï åßíáé üëïé ôïõò Üîéïé ìå ðïëëÞ áãÜðç êáé åíäéáöÝñïí êáé ïðùóäÞðïôå ç åðéôõ÷ßá ôïõò åßíáé äåäïìÝíç êáé ìå ðïëëÝò åêðëÞîåéò. Åõ÷áñéóôïýìå ãéá ôïí ÷þñï êáé ôïí ÷ñüíï ðïõ äéáèÝóáôå êáé ôçí õðïìïíÞ óáò íá äéáâÜóåôå ôïí ìáêñý ðñüëïãü ìáò. Ìå éäéáßôåñç åêôßìçóç êáé óåâáóìü, Áðü ôï ðñþçí êáé íõí Óýëëïãï ÃïíÝùí êáé Êçäåìüíùí ôïõ 5ïõ Ãåíéêïý Ëõêåßïõ Êáôåñßíçò Ðñþçí Ä.Ó Áðü 3/9/2007-30/11/2009 Ðñüåäñïò: Áñáâßäçò Ãåþñãéïò Áíôéðñüåäñïò: ÌðáôóáñÜ-Êåëðåôóßäïõ ÂÜóù ÃñáììáôÝáò: ×áëêßäïõ ÌáñéÜííá Åéä. ÃñáììáôÝáò: Óõìåùíßäçò ×áñÜëáìðïò Ôáìåßáò: Áíôùíßïõ Êùí/íïò Íõí Ä.Ó Áðü 30/11/2009- ÄåêÝìâñéï 2011 Ðñüåäñïò: Áìðåñßäçò ÄçìÞôñéïò Áíôéðñüåäñïò: Ðáðáäïðïýëïõ Ìáôßíá ÃñáììáôÝáò: Äåëçãéáííßäïõ ÔæÝíç Åéä. ÃñáììáôÝáò: ÊáôéìåñôæÞ ÌáãäáëçíÞ Ôáìßáò: ×ñéóôïöïñßäïõ Óïößá Êáôåñßíç ÉáíïõÜñéïò 2010


ÅÉÓÁÃÙÃÇ

Å

êðáßäåõóç åßíáé ï èåóìüò ðïõ áðïóêïðåß óôç ìüñöùóç êáé ôçí áíÜðôõîç ôçò ðñïóùðéêüôçôáò ìå óõóôçìáôéêÞ äéäáóêáëßá óå åéäéêÜ éäñýìáôá (ó÷ïëåßá, ðáíåðéóôÞìéá ê.ë.ð) (Ëåîéêü Ã. Ìðáìðéíéþôç). Ôï äçìüóéï Ëýêåéï åßíáé Ýíáò öïñÝáò åêðáßäåõóçò. ¼ìùò åäþ êáé ðïëëÜ ÷ñüíéá äéáôõðþíïíôáé áñíçôéêÝò êñéôéêÝò ãéá ôçí åêðáßäåõóç ðïõ ðáñÝ÷åé. Óõ÷íÜ ìÜëéóôá äéÜöïñá ãåãïíüôá åðéâåâáéþíïõí ôéò êñéôéêÝò áõôÝò. Ïé åêðáéäåõôéêïß, ï Ýíáò ðõëþíáò ëåéôïõñãßáò ôïõ åêðáéäåõôéêïý óõóôÞìáôïò, óôçí ðëåéïøçößá ôïõò ðñïóðáèïýí íá áíôáðåîÝëèïõí óôéò áíÜãêåò ôçò óýã÷ñïíçò åêðáßäåõóçò, üðïõ üìùò ôï õöéóôÜìåíï ðëáßóéï ü÷é ìüíï äåí óôçñßæåé áëëÜ êáé äõó÷åñáßíåé ôï Ýñãï ôïõò. Ïé ìáèçôÝò, ï Üëëïò ðõëþíáò ôéò åêðáéäåõôéêÞò äéáäéêáóßáò, âñßóêïíôáé äõóôõ÷þò áíÜìåóá óôéò óõìðëçãÜäåò ðïõ äçìéïõñãïýí áðü ôç ìéá ïé áíÜãêåò ôçò äçìüóéáò åêðáßäåõóçò êáé áðü ôçí Üëëç ôá öñïíôéóôçñéáêÜ ìáèÞìáôá ðïõ ðáñáêïëïõèïýí. Êáé áõôü ãéáôß ôï üñáìÜ ôïõò áðü ôéò ðñþôåò êéüëáò ôÜîåéò ôïõ Ëõêåßïõ åßíáé ìüíï ç åðéôõ÷ßá óôéò åéóáãùãéêÝò åîåôÜóåéò ãéá ôï ðáíåðéóôÞìéï, ìå ôåñÜóôéï üìùò õëéêü áëëÜ êáé øõ÷éêü êüóôïò. Ï äéðëüò êüðïò óôïí ïðïßï õðïâÜëëïíôáé äçìéïõñãåß ìÝóá ôïõò ìéá óõíåéäçôÞ áðáîßùóç ôïõ äçìüóéïõ Ëõêåßïõ. ¸ôóé, ÷ùñßò íá ôï êáôáëÜâïõí, ÷Üíïõí ôçí åõêáéñßá êáôÜêôçóçò ðëáôéÜò êáé óöáéñéêÞò ãíþóçò ðïõ èá üîõíå ôçí êñéôéêÞ ôïõò óêÝøç êáé åõáéóèçóßá êáé èá êáëëéåñãïýóå ðïëýðëåõñá ïëüðëåõñá ôçí ðñïóùðéêüôçôÜ ôïõò. Ó' üëï áõôü ôï èïëü ðåñéâÜëëïí ç õëïðïßçóç åêðáéäåõôéêþí ðñïãñáììÜôùí ðñïâÜëëåé ùò áíÜãêç åðéôáêôéêÞ. ÅîÜëëïõ ç åìðåéñßá ìáñôõñåß ðùò ïé ìáèçôÝò óõììåôÝ÷ïõí ó' áõôÜ ìå ìåñÜêé êáé ÷áñÜ ãéá äñÜóç êáé äçìéïõñãßá. Ãéá íá Ý÷ïõí üìùò áõôÜ ôá ðñïãñÜììáôá åðéôõ÷ßá èá ðñÝðåé íá óõíäõÜæïõí ìÜèçóç, ðñùôïôõðßá, óõíåñãáôéêüôçôá áëëÜ êáé øõ÷áãùãßá. ÐñÝðåé íá ðåßèåé ãéá ôçí áíáãêáéüôçôá áëëÜ êáé áðïôåëåóìáôéêüôçôá ôïõò üóï áöïñÜ ôçí åðßôåõîç ôùí ðáéäåõôéêþí êáé ðáéäáãùãéêþí ôïõò óôü÷ùí. ÕðÜñ÷ïõí âÝâáéá äõóêïëßåò óôï ó÷åäéáóìü êáé ôçí õëïðïßçóç ôÝôïéùí ðñïãñáììÜôùí, áöïý äåí ðñïâëÝðïíôáé þñåò ãéá ôï óêïðü áõôü óôï ùñïëüãéï ðñüãñáììá ôùí Ëõêåßùí. Ùóôüóï ôï êÝñäïò óå ãíþóåéò êáé åìðåéñßåò ãéá ôïõ óõììåôÝ÷ïíôåò åßíáé ìåãÜëï. Ôï ðñüãñáììá ðåñéâáëëïíôéêÞò åêðáßäåõóçò ðïõ õëïðïéÞóáìå


óôï 5ï Ëýêåéï Êáôåñßíçò ìå ìáèçôÝò êáé ìáèÞôñéåò ôçò ´ ôÜîçò êáôÜ ôï ó÷ïëéêü Ýôïò 2008-2009 ìå ôßôëï «Ç ôÝ÷íç êïóìåß ôç öýóç, ç ôå÷íïëïãßá åñìçíåýåé ôç öýóç» åß÷å ùò âáóéêü óôïé÷åßï ôç ìåëÝôç: 1. Ôïõ ìåãÜëïõ ðåéñÜìáôïò ðïõ âñßóêåôáé óå åîÝëéîç óôï åñåõíçôéêü êÝíôñï CERN óôç Ãåíåýç ôçò Åëâåôßáò. 2. Ôùí Åëëçíéêþí áñ÷áéïôÞôùí ðïõ åêôßèåíôáé óôï ìïõóåßï ôïõ Ëïýâñïõ óôï Ðáñßóé ôçò Ãáëëßáò. Ðñüêåéôáé ãéá äýï èÝìáôá ìå äéáöïñåôéêü ðåñéå÷üìåíï ðïõ üìùò Ýäéíáí ôç äõíáôüôçôá óôïõò ìáèçôÝò êáé ôéò ìáèÞôñéåò íá äéáëÝîïõí áõôü ðïõ ôáßñéáæå ðåñéóóüôåñï óôéò áíáæçôÞóåéò ôïõò. Êáé ôá äýï èÝìáôá ðåñéëáìâÜíïõí åñùôÞóåéò ãéá ôç äéåñåýíçóç ôïõ ðåñéâÜëëïíôïò, áíèñùðïãåíïýò Þ ü÷é. ÓõãêñïôÞèçêå Ýôóé ç ïìÜäá ôùí åêðáéäåõôéêþí êáé ôùí ìáèçôþí êáé ìáèçôñéþí ðïõ èá óõììåôåß÷áí óôï ðñüãñáììá. ÄçìéïõñãÞèçêáí åðéìÝñïõò ïìÜäåò åñãáóßáò êáé ç êÜèå ìéá áíÝëáâå Ýíá èÝìá ìå áíôßóôïé÷åò åñùôÞóåéò, åíþ ïñßóôçêå êáé ï óõíôïíéóôÞò ôçò êÜèå ïìÜäáò. Áðïöáóßóôçêå ìÜëéóôá ç üëç Ýñåõíá êáé äñÜóç íá ãßíåé ìå ôç ìÝèïäï project. ÕðïïìÜäåò óôç ïìÜäá ôïõ Cern 1 «Ôï ìåãÜëï ðåßñáìá»: ÃáëÜíç Áíôùíßá, Ãåñïâáóéëåßïõ ÖÝíéá, ÄçìçôñéÜäïõ ¼ëãá, ÍéêïëÜêçò Íßêïò, Ðáðáóôáýñïõ Íßêïò. 2 «ÐáñÜðëåõñåò ùöÝëåéåò»: Äçìüðïõëïò Öþôçò, Êéâùôßäïõ Ñáöáçëßá, Ðáíôïýóá Óïößá, ÓåñÜêç ¢ííá, ÕöáíôÞò ÌÜíèïò, ×ñõóïðïýëïõ Ìáñßá. 3 «Ôï ìåãÜëï ðåßñáìá êáé ïé åðéäñÜóåéò ôïõ óôï ðåñéâÜëëïí»: Ìé÷Üú ÊïñíÝë-ÁíôñÝú, Ìðïýóéïò Äéïíýóçò, Óéñáíßäçò Ðáíáãéþôçò, Ôóéíéóôßäçò ÉïñäÜíçò, Ôóéôáêßäçò Êþóôáò. 4 «Ôï Cern áðü ìéá Üëëç óêïðéÜ»: ÊåñáìéäÜò Âáóßëçò, ÌåëéÜäçò ÔÜóïò, ÐáñáóêåõÜò ÑïìðÝñôï. ÕðïïìÜäåò óôç ïìÜäá ôïõ Ëïýâñïõ 1 «ÃëõðôéêÞ»: Æïýñá ÂÜóéá, Êåëðåôóßäçò ÃéÜííçò, Êõôßäïõ ÊéêÞ, Ìðïõñäïýëç ÔáìÜñá, Ðáðáäïðïýëïõ ÓôÝëëá, ÐåðåëéÜò Íßêïò, Ôåñæïðïýëïõ ÁèçíÜ. 2 «ÆùãñáöéêÞ»: Ãéáíïýëç ÍáôÜóá, ÄÞìôóá Ìáñéâßëç, Êáñáãéáííßäïõ Óïößá, Êùóôïðïýëïõ Êáëëéüðç, Ëáâáôóéþôç Êùíóôáíôßíá, Ëáâáôóéþôç ÉùÜííá, Ìá÷áéñßäïõ ÅëÝíç, ÖéëçìÝãêá ×áñïýëá. 4 «Áããåßá»: ÌáõñïìÜôç ÄÝóðïéíá, Óéäçñïðïýëïõ Åõèõìßá, Óõñáíßäïõ ÄÝóðïéíá, Ôóéôáêßäïõ ×ñéóôßíá, ×ïëßäïõ ÂÝñá.


Êáèïñßóôçêå åðßóçò ðñüãñáììá êïéíþí óõíåäñéÜóåùí óôï ïðïßï ðáñïõóéÜóôçêå ôï õëéêü, Ýãéíáí ðñïôÜóåéò ãéá ôçí ðïñåßá ôçò åñãáóßáò, áíôáëëá÷èÞêáí áðüøåéò êáé ôåëéêÜ ðñïÝêõøå ç ôåëéêÞ ìïñöÞ ôçò åñãáóßáò. Ïñãáíþèçêáí áêüìç äýï äïêéìáóôéêÝò ðáñïõóéÜóåéò óå ðñüãñáììá power point, ìéá ãéá êÜèå ïìÜäá êáé äýï ôåëéêÝò ìå ôç ìïñöÞ äéÜëåîçò. Ó' áõôÝò ç êÜèå ïìÜäá ðáñïõóßáóå ôéò ãíþóåéò ðïõ êáôÝêôçóå ãéáôß óôü÷ïò áõôþí ôùí ðáñïõóéÜóåùí Þôáí ïé ìáèçôÝò ðïõ óõììåôåß÷áí óôï ðñüãñáììá íá åßíáé ãíþóôåò üëùí ôùí èåìÜôùí ðïõ åñåõíÞèçêáí êáé ìåëåôÞèçêáí. ÐñáãìáôïðïéÞèçêå åðßóçò åðßóêåøç óôïí áñ÷áéïëïãéêü ÷þñï ôïõ Áñ÷áßïõ Äßïõ êáé óôï ÷þñï ôïõ Ìïõóåßïõ, üðïõ ôç îåíÜãçóç áíÝëáâå ç áñ÷áéïëüãïò ÅëÝíç ÌðåíÜêç. Ç ïìÜäá ðáñáêïëïýèçóå áêüìç äéÜëåîç ìå èÝìá «Ôï ìåãÜëï ðåßñáìá» ðïõ ïñãÜíùóå ï óýëëïãïò ìåôáðôõ÷éáêþí êáèçãçôþí Ðéåñßáò êáé ôï Å.Ê.Ö.Å óôï ðíåõìáôéêü êÝíôñï «ÅêÜâç», ìå ïìéëÞôñéá ôçí êáèçãÞôñéá ôïõ Á.Ð.È ê ×áñßêëåéá Ðåôñßäïõ. Áðïôßìçóç Ôï ôáîßäé ìáò óôç ãíþóç êáé óôïí ðïëéôéóìü Þôáí ôåëéêÜ óõãêëïíéóôéêü êáé åß÷å äýï áíôéêåßìåíá Ýñåõíáò êáé ìåëÝôçò: ôï ìåãÜëï ðåßñáìá ôïõ Cern êáé ôéò åëëçíéêÝò áñ÷áéüôçôåò óôï ìïõóåßï ôïõ Ëïýâñïõ. Ôï ìåãÜëï ðåßñáìá óôï Cern ôçò Åëâåôßáò ÷áñáêôçñßæåôáé ùò ôï ìåãáëýôåñï åðéóôçìïíéêü åã÷åßñçìá ðïõ åðé÷åéñÞèçêå ðïôÝ áðü ôïí Üíèñùðï åñãáóôçñéáêÜ ü÷é ìüíï ìÝ÷ñé óÞìåñá áëëÜ, üðùò õðïóôçñßæïõí äéáêåêñéìÝíïé åðéóôÞìïíåò, êáé óôï ìÝëëïí. Óôï Cern 10000 åðéóôÞìïíåò êáé 512 ðáíåðéóôÞìéá åðé÷åéñïýí ôçí áíáðáñáãùãÞ óå óõíèÞêåò åñãáóôçñßïõ ôçò ìåãÜëçò Ýêñçîçò. Íéþèïõìå ôõ÷åñïß ðïõ åß÷áìå ôçí åõêáéñßá íá îåíáãçèïýìå ó' áõôü ôïí ÷þñï, üðïõ ðñáãìáôïðïéåßôáé Ýíá ìåãÜëï ðåßñáìá ôï ïðïßï îåêßíçóå ðñéí äÝêá ðåñßðïõ ÷ñüíéá êáé èå äéáñêÝóåé Üëëá äÝêá. Åßíáé Ýíá óýã÷ñïíï åðéóôçìïíéêü ãåãïíüò ðïõ üëç ç áíèñùðüôçôá ðáñáêïëïõèåß ìå èáõìáóìü ôçí åîÝëéîÞ ôïõ. Íéþèïõìå üìùò êáé äéêáéùìÝíïé, ãéáôß ç åñãáóßá ìáò ãéá ôï èÝìá áõôü Ýäùóå ôç äõíáôüôçôá óôïõò åðéóôÞìïíåò ê. Ìé÷Üëç Êïñáôæßíï êáé ê. ÄÝóðïéíá ×áôæçöùôéÜäïõ íá ìáò îåíáãÞóïõí óôçí êáñäéÜ ôïõ ðåéñÜìáôïò ðïõ âñßóêåôáé 100m êÜôù áðü ôçí åðéöÜíåéá ôçò ãçò. Ôï ìïõóåßï ôïõ Ëïýâñïõ åßíáé Ýíá áðÝñáíôï ìïõóåßï óôï Ðáñßóé ôçò Ãáëëßáò, ôï ïðïßï óßãïõñá èá Þèåëå íá åðéóêåöôåß êÜèå Üí-


èñùðïò åßôå ùò áðëüò ôïõñßóôáò åßôå ùò ìåëåôçôÞò ôùí åêèåìÜôùí ôïõ. Ôï üíåéñï áõôü Ýãéíå ðñáãìáôéêüôçôá ãéá ôç äéêÞ ìáò ïìÜäá, üôáí âñåèÞêáìå óôï îå÷ùñéóôü áõôü ÷þñï éóôïñßáò êáé ðïëéôéóìïý ãéá íá èáõìÜóïõìå ôá åêèÝìáôá ôïõ êáé íá ìåëåôÞóïõìå ôéò ÅëëçíéêÝò áñ÷áéüôçôåò ðïõ åêôßèåíôáé óôïí ðñþôï üñïöï ôïõ ìïõóåßïõ. Ïé ãíþóåéò êáé ïé åìðåéñßåò ðïõ áðïêôÞóáìå áðü ôçí ðåñéÞãçóç óôï ìïõóåßï Þôáí óõãêëïíßóôçêåò. Ï îåíáãüò ìÜëéóôá äÞëùóå üôé äå óõíÜíôçóå Üëëç ïìÜäá åðéóêåðôþí ðïõ íá åðÝäåéîå ôÝôïéï åíäéáöÝñïí êáé åñåõíçôéêÞ äéÜèåóç ãéá ôá åêèÝìáôá ôïõ ìïõóåßïõ. Ôþñá ðïõ ôï åêðáéäåõôéêü ðñüãñáììá ðïõ õëïðïéÞóáìå ïëïêëçñþèçêå, ïìïëïãïýìå ðùò ç óõììåôï÷Þ ìáò ó' áõôÞ ôç äñÜóç ðñüóöåñå ó' üëïõò ðïëýôéìåò ãíþóåéò, åìðåéñßåò êáé óõíáéóèÞìáôá. Ïé ìáèçôÝò ðïõ ðÞñáí ìÝñïò ó' áõôÞ åðÝäåéîáí áîéïèáýìáóôç åõñçìáôéêüôçôá, åíèïõóéáóìü êáé óõíÝðåéá óôéò õðï÷ñåþóåéò ðïõ áíÝëáâáí êáé áðïäåß÷èçêáí Üîéïé ðñåóâåõôÝò ôçò ÷þñáò ìáò óôï åîùôåñéêü. ÓçìáíôéêÞ åßíáé ç äÞëùóç ôïõ ê. Í. Âåëþíç, ôïõñéóôéêïý ðñÜêôïñá, ðïõ ìáò óõíüäåõóå ùò áñ÷çãüò ôïõ ðñáêôïñåßïõ: «Äåí Ý÷ù îáíáæÞóåé ôÝôïéá åìðåéñßá óå ó÷ïëéêÞ äñÜóç». Ï ê. Ôåñæüðïõëïò ÓôÝöáíïò ùò áñ÷çãüò ôïõ ôáîéäéïý ìå æÞëï, åíèïõóéáóìü êáé óïâáñüôçôá åêðëÞñùóå ôá êáèÞêïíôÜ ôïõ. Ïé ìáèçôÝò êáé ïé ìáèÞôñéåò ðïõ áíÝëáâáí ôç ìåëÝôç ôùí åëëçíéêþí áñ÷áéïôÞôùí óôï Ëïýâñï ìå ôçí êáèïäÞãçóç ôùí öéëïëüãùí ê. ¼ëãáò Æéþãá êáé ê. ÎáíèÞò Êáñáâßäá, îåðÝñáóáí ôïí åáõôü ôïõò êáé ìå ðåñßóóéï åðáããåëìáôéóìü ïäÞãçóáí ôçí ïìÜäá óôï ìåãáëýôåñï áðïôÝëåóìá. ÁëëÜ êáé ïé åêðëçêôéêïß ìáèçôÝò êáé ìáèÞôñéåò ðïõ áíÞêáí óôç ïìÜäá ôïõ Cern êáé ìå ôïõò ïðïßïõò óõíåñãáóôÞêáìå ï ê. ÁíÝóôçò Ìáñãáñéôßäçò, ï ê. Ôåñæüðïõëïò ÓôÝöáíïò êáé ï õðïãñÜöùí êáôÜöåñáí ìå õðåõèõíüôçôá êáé åíèïõóéáóìü íá ìåëåôÞóïõí Ýíá ôüóï äýóêïëï èÝìá. ¹ìáóôå ðåñÞöáíïé ðïõ áðïôåëïýìå Ýíá áðü ôá åëÜ÷éóôá äçìüóéá ó÷ïëåßá, ðïõ åðéóêåöôÞêáìå ôï ÷þñï ôïõ ðåéñÜìáôïò. ÅîÜëëïõ üôáí Ý÷åéò óôü÷ï, èÝëçóç, åñãáôéêüôçôá êáé åìðéóôïóýíç óôï áðïôÝëåóìá, ôüôå ìüíï ôçí åðéôõ÷ßá ìðïñåßò íá ãåõôåßò. Óôï óçìåßï áõôü íéþèïõìå ôçí áíÜãêç íá åõ÷áñéóôÞóïõìå ôïí ä/íôç ôïõ ó÷ïëåßïõ ìáò ê. Âáóßëç Ìðéôüðïõëï ðïõ ðßóôåøå óôï ðñüãñáììá êáé óôÜèçêå áñùãüò ìáò óå êÜèå öÜóç ôïõ. Åõ÷áñéóôïýìå åðßóçò ôï óýëëïãï ãïíÝùí êáé êçäåìüíùí êáé åéäéêüôåñá ôïí ðñüåäñï ê. Ãåþñãéï Áñáâßäç ðïõ ìå ÷áñÜ áðïöÜóéóáí ôç ÷ïñçãßá áõôÞò ôçò Ýêäïóçò. ÅêöñÜæïõìå áêüìç ôéò åõ÷áñéóôßåò ìáò:


Óôçí ê. ÄÝóðïéíá ×áôæçöùôéÜäïõ êáé ê. Ìé÷Üëç Êïñáôæßíï, ãéá ôçí îåíÜãçóç êáé ôç ìåãÜëç âïÞèåéá ðïõ ìáò ðáñåß÷áí. Åßíáé äýï åîáéñåôéêïß åðéóôÞìïíåò öõóéêïß, ðïõ åñãÜæïíôáé óôï Cern êáé ìåôÝ÷ïõí óôç äéáäéêáóßá ôïõ ìåãÜëïõ ðåéñÜìáôïò. Óôçí ê. ×áñßêëåéá Ðåôñßäïõ êáèçãÞôñéá ôïõ Á.Ð.È ãéá ôçí áðïöáóéóôéêÞ óõìâïëÞ ôçò. Óôïí ê. Íßêï ÉùÜííïõ õðåýèõíï ÅÊÖÅ Ðéåñßáò ãéá ôç âïÞèåéá ðïõ ìáò ðáñåß÷å. Óôïí ê. Ðåñäßêç Ãéþñãï ãéá ôç âïÞèåéá þóôå íá åãêñéèåß ôï ðñüãñáììá. Óôï ãñáöåßï êéíçôéêüôçôáò ôçò äåõôåñïâÜèìéáò åêðáßäåõóçò Ðéåñßáò êáé åéäéêüôåñá ôçí ê. Óïößá Áñãõñïðïýëïõ ãéá ôç âïÞèåéá þóôå íá ðñáãìáôïðïéçèåß ôï ôáîßäé. ÔÝëïò åõ÷áñéóôïýìå èåñìÜ üëïõò ôïõò ìáèçôÝò ðïõ ðÞñáí ìÝñïò óôï ðñüãñáììá, êáèþò êáé ôïõò ãïíåßò ôïõò ðïõ ðßóôåøáí ó' áõôü. Åßíáé áëÞèåéá ðùò äß÷ùò ôïõò ìáèçôÝò åìåßò ïé åêðáéäåõôéêïß äåí ìðïñïýìå íá ðåôý÷ïõìå ôÝôïéïõò óôü÷ïõò. Ç åõ÷Þ üëùí ìáò åßíáé íá åßíáé êáëüôõ÷ïé êáé íá ðåôõ÷áßíïõí ôïõò óôü÷ïõò ðïõ âÜæïõí óôç æùÞ ôïõò ìå ðñþôï áõôü ôùí ðáíåëëçíßùí åîåôÜóåùí. Ôï ìÝëëïí ôïõò áíÞêåé. Åõ÷áñéóôþ éäéáßôåñá ôïõò óõíáäÝëöïõò-óõíåñãÜôåò, ðïõ îåðåñíþíôáò ôéò áäõíáìßåò ôïõ åêðáéäåõôéêïý óõóôÞìáôïò, Ýâáëáí ôïí åáõôü ôïõò ìðñïóôÜ êáé ìå áðüëõôç óõíåñãáôéêüôçôá õëïðïßçóáí ôçí éäÝá... Õðåýèõíïò Ýêäïóçò êáé óõíôïíéóôÞò ôïõ ðñïãñÜììáôïò Óáñáúëßäçò Êþóôáò, Öõóéêüò


Ç

å÷íïëïãßá

åñìçíåýåé ôç

ýóç


Ô Ï Ì ÅÃÁËÏ Ð ÅÉÑÁÌÁ


ÐÑÏËÏÃÏÓ

Å

ßìáóôå áíáìöéóâÞôçôá óôá ðñüèõñá ìéáò áðü ôéò óçìáíôéêüôåñåò óôéãìÝò ü÷é ìüíï ôçò ÖõóéêÞò áëëÜ êáé ïëüêëçñçò ôçò áíèñþðéíçò éóôïñßáò. Óôï åõñùðáúêü éíóôéôïýôï Cern ôçò Ãåíåýçò äéåîÜãåôáé áõôÞ ôç óôéãìÞ ôï ðåßñáìá ðïõ èá áëëÜîåé üôé îÝñáìå ìÝ÷ñé óÞìåñá ãéá ôç óùìáôéäéáêÞ ÖõóéêÞ êáé ðéèáíþò ãéá ôïí êüóìï ïëüêëçñï. ÐáñÜ ôï ìÝãåèïò ôïõ ðåéñÜìáôïò, ôï ïðïßï äéêáßùò Ý÷åé ïíïìáóôåß êáé «ÌåãÜëï Ðåßñáìá», åí ôïýôïéò ëßãá åßíáé ãíùóôÜ ãéá áõôü ôï ôïëìçñü åã÷åßñçìá. Ãéá áõôü ôï ëüãï ôï èåùñïýìå ÷ñÝïò ìáò íá âïçèÞóïõìå óôçí êáôáíüçóç ôïõ êáé åëðßæïõìå áõôÞ ç åñãáóßá íá åßíáé Ýíá áðïöáóéóôéêü âÞìá.


Ôé ãßíåôáé óôï Cern üóïí áöïñÜ ôï ÌåãÜëï Ðåßñáìá; Åäþ êáé 28 ÷ñüíéá âñéóêüôáí õðü êáôáóêåõÞ óôï Cern ôçò Åëâåôßáò ôï ðéï öéëüäïîï ðåßñáìá ü÷é ìüíï ôçò ÖõóéêÞò áëëÜ êáé ïëüêëçñçò ôçò áíèñùðüôçôáò, ôï ÌåãÜëï Ðåßñáìá ðïõ äéêáßùò Ý÷åé ÷áñáêôçñéóôåß ôï ðåßñáìá ôïõ áéþíá. ÓÞìåñá, ç êáôáóêåõÞ ôïõ Ý÷åé ïëïêëçñùèåß êáé üëïé ðåñéìÝíïõí ìå áãùíßá ôá ðñþôá áðïôåëÝóìáôá. Té åßíáé ôï LHC; Ôï LHC åßíáé ôï áêñùíýìéï ðïõ ÷ñçóéìïðïéåßôáé ðáãêïóìßùò, üôáí ãßíåôáé áíáöïñÜ óôïí åðéôá÷õíôÞ ôïõ Cern êáé ðñïÝñ÷åôáé áðü ôéò áããëéêÝò ëÝîåéò: Large(ÌåãÜëïò) Çadron (Áäñüíéï) Collider(Åðéôá÷õíôÞò óõãêñïõüìåíùí äåóìþí), ïé ïðïßåò óõíïøßæïõí ôá âáóéêüôåñá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ åðéôá÷õíôÞ. Ôé êÜíåé ôï LHC; Ôï LHC, üðùò êÜèå åðéôá÷õíôÞò, ìå ôç âïÞèåéá çëåêôñéêþí êáé ìáãíçôéêþí ðåäßùí èá åðéôá÷ýíåé êáé èá êáôåõèýíåé ôá ðñùôüíéá êáé ôá éüíôá, þóôå íá óõãêñïõóôïýí ìå ìåãÜëç åíÝñãåéá óå óõãêåêñéìÝíá óçìåßá ôïõ åðéôá÷õíôÞ, üðïõ åäñÜæïíôáé ôá ôÝóóåñá ìåãÜëá ðåéñÜìáôá. Ãéáôß ìåãÜëïò (Large); Ôï LHC Ý÷åé êõêëéêÞ ðåñéöÝñåéá 27 km, ãåãïíüò ðïõ ôïí êáèéóôÜ ôï ìåãáëýôåñï óôïí êüóìï. Ôï ìÝãåèïò, âÝâáéá, ôïõ åðéôá÷õíôÞ Ý÷åé ðïëý ðåñéóóüôåñç óçìáóßá áðü åðéóôçìïíéêÞò ðáñÜ áðü êáôáóêåõáóôéêÞò ðëåõñÜò, êáèþò åßíáé Üññçêôá óõíäåäåìÝíï ìå ôçí åíÝñãåéá ðïõ èá áðïêôÞóïõí ôá åðéôá÷õíüìåíá óùìáôßäéá. Ãéáôß áäñüíéá (Hadron); ¸íáò åðéôá÷õíôÞò ìðïñåß íá åðéôá÷ýíåé ìüíï óõãêåêñéìÝíá åßäç óùìáôéäßùí, ôá ïðïßá ðëçñïýí êÜðïéåò ðñïûðïèÝóåéò. Êáôáñ÷Üò, ðñÝðåé íá åßíáé öïñôéóìÝíá áöïý ïé äÝóìåò êáôåõèýíïíôáé áðü çëåêôñïìáãíçôéêÝò óõóêåõÝò, ïé ïðïßåò åðçñåÜæïõí ìüíï öïñôéóìÝíá óùìáôßäéá. ¸ðåéôá, ôá óùìáôßäéá áõôÜ äåí ðñÝðåé íá äéá-

22


óðïýíôáé. ¸ôóé, ôá õðïøÞöéá óùìáôßäéá ðåñéïñßæïíôáé óå çëåêôñüíéá, ðñùôüíéá êáé éüíôá. Ôá çëåêôñüíéá, üìùò, åßíáé ðïëý ðéï åëáöñÜ áðü ôá ðñùôüíéá ìå áðïôÝëåóìá íá ÷Üíïõí ðåñéóóüôåñç åíÝñãåéá óå êÜèå ãýñï. Ãéá áõôü ôï ëüãï óôï LHC åðéôá÷ýíïíôáé ìüíï ðñùôüíéá êáé éüíôá. Ç ëÝîç ``áäñüíéï´´ ðñïÝñ÷åôáé áðü ôçí åëëçíéêÞ ëÝîç áäñüò êáé ÷ñçóéìïðïéåßôáé ùò ãåíéêüò üñïò ãéá ïñéóìÝíá óùìáôßäéá ìå ðïëý ìåãÜëç ìÜæá. Óå áõôÞí ôçí êáôçãïñßá áíÞêïõí ìåôáîý Üëëùí ôá ðñùôüíéá êáé ôá éüíôá.

Ãéáôß åðéôá÷õíôÞò óõãêñïõüìåíùí äåóìþí(Collider); ÕðÜñ÷ïõí äýï ôñüðïé ìå ôïõò ïðïßïõò ìðïñïýí íá óõãêñïõóôïýí óùìáôßäéá ìåôáîý ôïõò. Ï ðñþôïò åßíáé êáôåõèýíïíôáò ìéá äÝóìç óùìáôéäßùí åíáíôßïí ìéáò áêéíçôïðïéçìÝíçò ïìÜäáò óùìáôéäßùí, åíþ ï äåýôåñïò åßíáé óõãêñïýïíôáò äýï áíôßèåôá êáôåõèõíüìåíåò äÝóìåò óùìáôéäßùí. Ìå ôïí äåýôåñï ôñüðï åðéôõã÷Üíåôáé ðïëý ìåãáëýôåñç åíÝñãåéá óýãêñïõóçò óå ó÷Ýóç ìå ôïí ðñþôï. Ãéá áõôü ôï ëüãï êáé åöáñìüæåôáé óôï Cern, üðïõ ç åíÝñãåéá óýãêñïõóçò åðéäéþêåôáé íá åßíáé ç ìÝãéóôç äõíáôÞ. Ðþò åëÝã÷ïíôáé êáé ðþò åðéôá÷ýíïíôáé ïé äÝóìåò ôùí óùìáôéäßùí; Ôï LHC ÷ñçóéìïðïéåß äßðïëïõò ìáãíÞôåò ãéá íá êñáôÞóåé óå êõêëéêÞ ôñï÷éÜ ôá óùìáôßäéá, ôåôñÜðïëïõò ìáãíÞôåò ðïõ ôá öÝñíïõí ðéï êïíôÜ êáé ôÝëïò çëåêôñïìáãíçôéêÜ ðåäßá ðïõ ôá åðéôá÷ýíïõí. Ôé åíÝñãåéá êáé ôé ôá÷ýôçôá èá åðéôåõ÷èåß óôï LHC; Ç åíÝñãåéá óýãêñïõóçò ôùí ðñùôïíßùí óôï LHC åßíáé 14 ÔeV, åíþ ôùí éüíôùí, ëüãù ôçò ìåãÜëçò ìÜæáò ôïõò, 1150 TeV. Ç ôá÷ýôçôá êáé ôùí äýï èá öôÜóåé ôï 99,999999991% ôçò ôá÷ýôçôáò ôïõ öùôüò. eV: ÌïíÜäá ìÝôñçóçò ôçò åíÝñãåéáò, ðïõ äçëþíåé ôçí åíÝñãåéá ðïõ Ý÷åé Ýíá çëåêôñüíéï üôáí åðéôá÷ýíåôáé áðü äéáöïñÜ äõíáìéêïý

23


ßóç ìå Ýíá Volt. To TeV åßíáé ðïëëáðëÜóéï áõôÞò ôçò ìïíÜäáò êáé áíôéóôïé÷åß óå Ýíá ôñéóåêáôïììýñéï eV.

Ðïý âñßóêåôáé; Ôï LHC âñßóêåôáé óôá ãáëëïåëâåôéêÜ óýíïñá, 100 ìÝôñá êÜôù áðü ôç ãç. Ç åðéëïãÞ ôçò êáôáóêåõÞò ôïõ LHC õðïãåßùò äéêáéïëïãåßôáé áðü ôï ãåãïíüò üôé ôï êüóôïò áíáóêáöÞò ìéáò óÞñáããáò åßíáé óçìáíôéêÜ ìéêñüôåñï áðü ôï áíôßóôïé÷ï ãéá ôçí áãïñÜ ãçò, þóôå íá êáôáóêåõáóôåß óôçí åðéöÜíåéá. ÐÝñá áðü áõôü, ïé åðéðôþóåéò óôï ðåñéâÜëëïí èá åëá÷éóôïðïéçèïýí êáé ôï ðåßñáìá èá ðñïóôáôåõôåß áðü áêôéíïâïëßåò. Ðüóï êïóôßæåé; Ôï êüóôïò êáôáóêåõÞò ìüíï ôïõ LHC áíÞëèå óôá 3,2 äéóåêáôïììýñéá åõñþ. Ôï óõíïëéêü ðïóü, üìùò, áíáìÝíåôáé íá åêôïîåõèåß, áöïý ôï êüóôïò ëåéôïõñãßáò ôïõ LHC êÜèå ÷ñüíï áããßæåé ôá 20 åêáôïììýñéá åõñþ. Ðïéïò åßíáé ï óêïðüò ôïõ ÐåéñÜìáôïò; Óêïðüò ôïõ ðåéñÜìáôïò åßíáé íá åëÝãîåé ôçí åãêõñüôçôá äéáöüñùí èåùñéþí, ðïõ åðé÷åéñïýí íá ëýóïõí ôá áéþíéá ðñïâëÞìáôá ðïõ ôáëáíßæïõí ôïí Üíèñùðï ó÷åôéêÜ ìå ôç äçìéïõñãßá ôïõ êüóìïõ. ÐÝñá áðü áõôü, êýñéá åðéäßùîç ôïõ ðåéñÜìáôïò åßíáé íá áíáðáñáóôÞóåé ôéò óõíèÞêåò ðïõ åðéêñáôïýóáí êëÜóìáôá ôïõ äåõôåñïëÝðôïõ ìåôÜ ôç äçìéïõñãßá ôïõ óýìðáíôïò. Ðüóïé åðéóôÞìïíåò åñãÜæïíôáé óôï Ðåßñáìá; Óôï Cern åñãÜæïíôáé ðåñßðïõ 6.000 åðéóôÞìïíåò áðü üëåò ôéò çðåßñïõò ôïõ êüóìïõ åêôüò ôçò ÁíôáñêôéêÞò. Åêôüò üìùò áðü ôïõò åðéóôÞìïíåò óôï Cern åñãÜæïíôáé êáé ðïëëïß ìåôáðôõ÷éáêïß öïéôçôÝò, êáèþò êýñéïò óôü÷ïò ôïõ ÐåéñÜìáôïò åßíáé íá äþóåé óôç íÝá ãåíéÜ ôçí åõêáéñßá íá åîïéêåéùèåß ìå ôéò íÝåò ôå÷íïëïãßåò.

24


Ôé åßíáé ôá ðåéñÜìáôá ôïõ LHC; Ôï LHC áðáñôßæåôáé áðü 6 áíé÷íåõôÝò, ïé ïðïßïé Ý÷ïõí äþóåé ôá ïíüìáôÜ ôïõò êáé óôá áíôßóôïé÷á ðåéñÜìáôá. Ôá ðåéñÜìáôá ôïõ LHC åßíáé: Ôá äýï ìåãÜëá -ATLAS (Á Toroidal LHC ApparatuS) -CMS (Compact Muon Solenoid) Ôá äýï ìåóáßá -ALICE (A Large Ion Collider Experiment) -LHCb (Large Hadron Collider beauty) Ôá äýï ìéêñÜ -LHCf (Large Hadron Collider forward) -ÔÏÔÅÌ (ÔÏÔal Elastic and diffractive cross section Measurement) Ôá ðåéñÜìáôá ALICE, ATLAS, CMS êáé LHCb âñßóêïíôáé óôá ôÝóóåñá óçìåßá ôïõ LHC üðïõ ðñüêåéôáé íá óõãêñïõóôïýí ôá óùìáôßäéá. Ôï LHCf êáé ôï TOTEM âñßóêïíôáé êïíôÜ óôï ATLAS êáé óôï CMS áíôßóôïé÷á. Ôé åßíáé ôï ALICE; Ôï ALICE åéäéêåýåôáé óôçí áíÜëõóç ôùí óõãêñïýóåùí ìåôáîý âáñÝùí éüíôùí êáé óôü÷ïò ôïõ åßíáé íá åîåôÜóåé ôï quark-gluon plasma. Óôï ðåßñáìá áõôü åñãÜæïíôáé 1500 åðéóôÞìïíåò áðü 104 éíóôéôïýôá óå 31 ÷þñåò. ÄéáóôÜóåéò: ÌÞêïò: 26 ì. ¾øïò: 16 ì. ÐëÜôïò: 16 ì. ÂÜñïò: 10.000 ô. Ôïðïèåóßá: St. Genis-Pouilly, Ãáëëßá Quarks (êïõÜñê): Ôá êïõÜñê åßíáé ôá óôïé÷åéþäç óùìáôßäéá ðïõ âñßóêïíôáé ìÝóá óå áäñüíéá. Gluons (ãëïõüíéá): Ìáæß ìå ôá êïõÜñê óõíèÝôïõí ôá áäñüíéá.

25


Ôé åßíáé ôï ATLAS; Ôï ATLAS åßíáé Ýíá ãåíéêïý ðåñéå÷ïìÝíïõ ðåßñáìá, ôï ïðïßï ó÷åäéÜóôçêå ãéá íá êáëýøåé ôï ìÝãéóôï äõíáôü åýñïò óùìáôéäéáêÞò öõóéêÞò. Ìåôáîý Üëëùí èá åñåõíÞóåé ôï ðïæéôñüíéï Higgs (×éãêò), ôéò ðáñÜëëçëåò äéáóôÜóåéò êáé ôç óêïôåéíÞ ýëç êáé åíÝñãåéá. Óôï ðåßñáìá áõôü åñãÜæïíôáé ðåñßðïõ 1.900 åðéóôÞìïíåò áðü 164 éíóôéôïýôá óå 35 ÷þñåò. ÄéáóôÜóåéò: ÌÞêïò: 46 ì. ¾øïò: 25 ì. ÐëÜôïò: 25 ì. ÂÜñïò: 7.000 ô. Ôïðïèåóßá: Meyrin, Åëâåôßá Ðïæéôñüíéï: Óùìáôßäéï üðùò ôï çëåêôñüíéï áëëÜ ìå áíôßèåôï öïñôßï, äçëáäÞ èåôéêü. Ôé åßíáé ôï CMS; Ôï CMS Ý÷åé ôïõò ßäéïõò óôü÷ïõò ìå ôï ATLAS áëëÜ äéáöïñåôéêü ó÷åäéáóìü êáé äéáöïñåôéêÞ ôå÷íïëïãßá. Ôï CMS áðáó÷ïëåß ðåñéóóüôåñïõò áðü 2.000 åðéóôÞìïíåò áðü 181 éíóôéôïýôá óå 38 ÷þñåò. ÄéáóôÜóåéò: ÌÞêïò: 21 ì. ¾øïò: 15 ì. ÐëÜôïò: 15 ì. ÂÜñïò: 12.500 ô. Ôïðïèåóßá: Cessy, Ãáëëßá

Ôé åßíáé ôï LHCb; Ôï LHCb åéäéêåýåôáé óôçí Ýñåõíá ãéá ôçí áóõììåôñßá ðïõ ðáñïõóéÜæåôáé ìåôáîý ôçò ýëçò êáé ôçò áíôé-ýëçò êáé ôïõò ëüãïõò ãéá ôïõò ïðïßïõò ç ðñþôç åðéêñáôåß. Ôï LHCb áðáó÷ïëåß ðåñéóóüôåñïõò áðü 650 åðéóôÞìïíåò áðü 47 éíóôéôïýôá óå 14 ÷þñåò. ÄéáóôÜóåéò:

26


ÌÞêïò: 21 ì. ¾øïò: 10 ì. ÐëÜôïò: 13 ì. ÂÜñïò: 5.600 ô. Ôïðïèåóßá: Ferney-Voltaire, Ãáëëßá

Ôé åßíáé ôï LHCf; Ôï LHCf åßíáé Ýíá ìéêñü ðåßñáìá ôï ïðïßï åéäéêåýåôáé óôïí åíôïðéóìü óùìáôéäßùí ðïõ ðáñÜãïíôáé ðñéí ôç óýãêñïõóç êáèþò êáé óôçí Ýñåõíá ãéá ôçí åíÝñãåéá ôùí êïóìéêþí áêôéíïâïëéþí. Ôï ðåßñáìá áõôü áðáó÷ïëåß 21 åðéóôÞìïíåò áðü 10 éíóôéôïýôá óå 6 ÷þñåò. ÄéáóôÜóåéò: (äýï áíé÷íåõôÝò) ÌÞêïò: 30 åê. ¾øïò: 10 åê. ÐëÜôïò: 10 åê. ÂÜñïò: 40 ÷ëã Ôïðïèåóßá: Meyrin, Åëâåôßá (êïíôÜ óôï ATLAS) Ôé åßíáé ôï ÔÏÔÅÌ; Ôï ÔÏÔÅÌ åßíáé ôï äåýôåñï ìéêñü ðåßñáìá ôïõ LHC, ôï ïðïßï åóôéÜæåé ðåñéóóüôåñï óå ãåãïíüôá ðñéí ôç óýãêñïõóç. Óôï ðåßñáìá áõôü åñãÜæïíôáé ðåñéóóüôåñïé áðü 70 åðéóôÞìïíåò áðü 10 éíóôéôïýôá óå 7 ÷þñåò. ÄéáóôÜóåéò: ÌÞêïò: 440 ì ¾øïò: 5 ì. ÐëÜôïò: 5 ì. ÂÜñïò: 20 ô. Ôïðïèåóßá: Cessy, Ãáëëßá (êïíôÜ óôï CMS) Ðïéá åñùôÞìáôá èá áðáíôçèïýí áðü ôéò óõãêñïýóåéò äåóìþí ðñùôïíßùí êáé éüíôùí;  Áðü ðïý ðñïÝñ÷åôáé ç ýëç êáé ãéáôß êÜðïéá óùìáôßäéá Ý÷ïõí ìåãÜëç ìÜæá, åíþ Üëëá åëÜ÷éóôç Þ êáèüëïõ;

27


Ìéá ðéèáíÞ åîÞãçóç ãéá ôï åñþôçìá áõôü áðïôåëåß ï ëåãüìåíïò ``ìç÷áíéóìüò Higgs´´ . Óýìöùíá ìå ôç èåùñßá ôïõ Higgs (¢ããëïò öõóéêüò), üëïò ï ÷þñïò åßíáé ãåìÜôïò áðü ôï ``ðåäßï Higgs'' êáé ôá óùìáôßäéá áðïêôïýí ìÜæá ìüíï üôáí áëëçëåðéäñïýí ìáæß ôïõ. ¼óá áëëçëåðéäñïýí Ýíôïíá ìå ôï ðåäßï, áðïêôïýí ìåãÜëç ìÜæá, åíþ üóá áëëçëåðéäñïýí áóèåíéêÜ, åßíáé åëáöñéÜ. Ôï ``ðåäßï Higgs'', üìùò, äçìéïõñãåßôáé áðü ôï ðïæéôñüíéï Higgs. Áí áõôü ôï óùìáôßäéï üíôùò õðÜñ÷åé, èá åíôïðéóôåß áðü ôïõò áíé÷íåõôÝò ôïõ LHC. Ìðïñïýí üëåò ïé áëëçëåðéäñÜóåéò (äõíÜìåéò) íá åíïðïéçèïýí óå ìßá êáé ìüíï èåùñßá; Ïé áëëçëåðéäñÜóåéò åßíáé ôÝóóåñéò: ç âáñõôéêÞ, ç çëåêôñïìáãíçôéêÞ, ç éó÷õñÞ êáé ç áóèåíÞò. ÌÝ÷ñé óÞìåñá Ý÷ïõí åíïðïéçèåß ìüíï ç çëåêôñïìáãíçôéêÞ êáé ç áóèåíÞò áëëçëåðßäñáóç óå ìßá, ôçí çëåêôñáóèåíÞ. Ç åíïðïßçóç üëùí ôùí áëëçëåðéäñÜóåùí âáóßæåôáé óôç èåùñßá ôçò õðåñóõììåôñßáò, ç ïðïßá õðïóôçñßæåé üôé õðÜñ÷ïõí êáé Üëëá óùìáôßäéá ðÝñá áðü áõôÜ ðïõ Þäç ãíùñßæïõìå ìå ìåãáëýôåñç ìÜæá. Áí áõôÜ ôá óùìáôßäéá üíôùò õðÜñ÷ïõí, ôüôå ôá ðéï åëáöñéÜ áðü áõôÜ èá åíôïðéóôïýí óôïõò áíé÷íåõôÝò ôïõ LHC Ôé åßíáé ç óêïôåéíÞ ýëç êáé ôé ç óêïôåéíÞ åíÝñãåéá; ÁóôñïíïìéêÝò êáé êïóìïëïãéêÝò ðáñáôçñÞóåéò Ý÷ïõí äåßîåé üôé ç ïñáôÞ ýëç (ðëáíÞôåò, áóôÝñéá) åßíáé õðåýèõíç ìüëéò ãéá ôï 4% ôïõ Óýìðáíôïò. Ôï õðüëïéðï 23% áðáñôßæåôáé áðü óêïôåéíÞ ýëç, åíþ ôï ìåãáëýôåñï ðïóïóôü, äçëáäÞ 73%, áðïôåëåßôáé áðü óêïôåéíÞ åíÝñãåéá. Ç óêïôåéíÞ ýëç êÜíåé ôçí åìöÜíéóÞ ôçò óå åìÜò ìå Ýììåóï ôñüðï. Ôçí ýðáñîÞ ôçò ôç ãíùñßæïõìå áðü ôï ãåãïíüò üôé áíáãêÜæåé ôïõò ãáëáîßåò íá ðåñéóôñÝöïíôáé ðéï ãñÞãïñá. ÊáíÝíáò, üìùò, äåí ìðïñåß íá ôçí ðáñáôçñÞóåé êáèþò ç ðõêíüôçôá ôçò åßíáé ôüóï ìåãÜëç, þóôå ôï âáñõôéêü ôçò ðåäßï íá áé÷ìáëùôßæåé ôï öùò. Ç óêïôåéíÞ åíÝñãåéá áðü ôçí Üëëç åßíáé ïìïéüìïñöá êáôáíåìçìÝíç óôï Óýìðáí êáé åßíáé õðåýèõíç ãéá ôçí ïëïÝíá áõîáíüìåíç äéáóôïëÞ ôïõ Óýìðáíôïò.  Ãéáôß ôï Óýìðáí áðïôåëåßôáé ìüíï áðü ýëç êáé êáèüëïõ áíôéýëç êáé ðïéá ç äéáöïñÜ áõôþí ôùí äýï;

28


Ç ýëç êáé ç áíôé-ýëç öáßíåôáé üôé ðáñÜ÷èçêáí óå ßóåò ðïóüôçôåò ìåôÜ ôï Big Bang. ¼ìùò, áðü üóåò ðáñáôçñÞóåéò Ý÷ïõí ãßíåé ìÝ÷ñé ôþñá, ôï Óýìðáí áðïôåëåßôáé ìüíï áðü ýëç. Ôá óùìáôßäéá ôçò áíôéýëçò ìïéÜæïõí ìå áõôÜ ôçò ýëçò-÷ùñßò íá åßíáé åíôåëþò üìïéá-ìüíï ðïõ Ý÷ïõí áíôßèåôï çëåêôñéêü öïñôßï. ¸íá ìåãÜëï ðñüâëçìá, âÝâáéá, åßíáé üôé üôáí Ýíá óùìáôßäéï óõíáíôÜ ôï áíôé-óùìáôßäéï ôïõ, ôüôå êáé ôá äýï åîáûëþíïíôáé êáé ðáñÜãïíôáé ôåñÜóôéá ðïóÜ åíÝñãåéáò. Áõôü Ý÷åé óáí áðïôÝëåóìá ôç äõóêïëßá áðïìüíùóçò áíôé-óùìáôéäßùí. Ôá ðåéñÜìáôá óôï LHC ðñüêåéôáé íá ìáò äþóïõí ìéá ïñéóôéêÞ áðÜíôçóç ãéá ðïéï ëüãï ç ýëç åðéêñÜôçóå ôçò áíôé-ýëçò. ÕðÜñ÷ïõí ðáñÜëëçëåò äéáóôÜóåéò; Óýìöùíá ìå ôç Èåùñßá ôùí ×ïñäþí, ôï óýìðáí Ý÷åé ôïõëÜ÷éóôïí äÝêá äéáóôÜóåéò, ðáñüôé åìåßò áíôéëáìâáíüìáóôå ìüíï ôéò ôÝóóåñéò. Áí üíôùò õðÜñ÷ïõí êáé Üëëåò äéáóôÜóåéò ðÝñá áðü ôï ÷þñï êáé ôï ÷ñüíï, ïé áíé÷íåõôÝò ôïõ LHC èá êáôáöÝñïõí íá åíôïðßóïõí óùìáôßäéá ðïõ íá ôï áðïäåéêíýïõí. Ðþò Þôáí ôï óýìðáí êëÜóìáôá ôïõ äåõôåñïëÝðôïõ ìåôÜ ôï Big Bang; Óýìöùíá ìå ôéò ðéï ðñüóöáôåò èåùñßåò, ôï Óýìðáí áìÝóùò ìåôÜ ôï Big Bang ðÝñáóå áðü ìßá öÜóç êáôÜ ôçí ïðïßá ç ýëç åß÷å ôç ìïñöÞ ìéáò åîáéñåôéêÞ ðõêíÞò êáé èåñìÞò ``óïýðáò´´, ç ïðïßá ïíïìÜæåôáé quark-gluon plasma (QGP) êáé áðáñôßæïíôáí áðü ôïõò èåìåëéþäåéò ëßèïõò ôçò ýëçò. Êáèþò ôï Óýìðáí øý÷ïíôáí, ôá quark ðáãéäåýôçêáí ìÝóá óå ðñùôüíéá êáé íåôñüíéá. Ôï LHC èá äçìéïõñãÞóåé ìÝóá áðü ôç óýãêñïõóç éüíôùí èåñìïêñáóßá 100.000 öïñÝò ìåãáëýôåñç áðü áõôÞ ðïõ åðéêñáôåß óôï êÝíôñï ôïõ Çëßïõ, þóôå ôá quark íá åëåõèåñùèïýí îáíÜ. ¸ôóé, ïé áíé÷íåõôÝò ôïõ LHC èá Ý÷ïõí ôçí åõêáéñßá íá ôá ìåëåôÞóïõí êáé íá ðáñáôçñÞóïõí ôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï ïìáäïðïéÞèçêáí ãéá íá ó÷çìáôßóïõí ôçí ýëç. Áðü ðïéá ìÝñç áðïôåëåßôáé ôï LHC; Ôï êýñéá óõóôáôéêÜ ôïõ LHC åßíáé:  Ïé êåíïß óùëÞíåò

29


 Ïé ìáãíÞôåò  Ôá çëåêôñïìáãíçôéêÜ áíôÞ÷åéá Êåíïß óùëÞíåò: Ôï LHC áðïôåëåßôáé áðü ôñåéò êåíïýò óùëÞíåò. ¸íáí ìå ðßåóç 10 öïñÝò ìéêñüôåñç áðü ôç ÓåëÞíç üðïõ ôáîéäåýïõí ôá åðéôá÷õíüìåíï óùìáôßäéá, Ýíáí üðïõ âñßóêïíôáé ïé õðåñáãþãéìïé ìáãíÞôåò êáé Ýíáí ãéá ôç äéáíïìÞ õãñïý çëßïõ, ôï ïðïßï øý÷åé ìÝñç ôïõ LHC. ÌáãíÞôåò: Ôï LHC ÷ñçóéìïðïéåß ìéá ìåãÜëïé ðïéêéëßá ìáãíçôþí (äßðïëïõò, ôåôñÜðïëïõò, åîÜðïëïõò, äåêÜðïëïõò), êÜèå Ýíáò áðü ôïõò ïðïßïõò ÷ñçóéìïðïéåßôáé ãéá ìßá ëåéôïõñãßá. Êýñéïò, üìùò, ñüëïò üëùí ôùí ìáãíçôþí åßíáé íá êáôåõèýíïõí ôéò äÝóìåò ôùí óùìáôéäßùí êáé íá ôéò åóôéÜóïõí óôï ìéêñüôåñï äõíáôü ÷þñï. ÇëåêôñïìáãíçôéêÜ áíôÞ÷åéá: Ïé ìç÷áíéóìïß áõôïß ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ãéá íá åðéôá÷ýíïõí ôá óùìáôßäéá êáé íá áíáðëçñþíïõí ôéò áðþëåéåò åíÝñãåéáò. Ôé åßíáé ôï óýóôçìá øýîçò ôïõ LHC êáé ðïéá ç óçìáóßá ôïõ; Ôï LHC Ý÷åé ôï ìåãáëýôåñï óýóôçìá øýîçò óôïí êüóìï, ôï ïðïßï èá ÷ñçóéìïðïéçèåß ãéá ôçí øýîç äéáöüñùí ìåëþí ôïõ åðéôá÷õíôÞ. Áñ÷éêÜ, ôï LHC èá ðåñéÝëèåé óå èåñìïêñáóßá 4,5 Ê (-268,5 ïC) êáé óôç óõíÝ÷åéá óôç èåñìïêñáóßá ðñüêëçóç ôùí 1,9 Ê (-271,1 ïC) ìå ôç ÷ñÞóç õãñïý çëßïõ êáé óôéò äýï ðåñéðôþóåéò. Ôï ãåãïíüò áõôü êáèéóôÜ ôï LHC ü÷é ìüíï ôï øõ÷ñüôåñï óçìåßï ôçò Ãçò áëëÜ êáé ïëüêëçñïõ ôïõ ÄéáóôÞìáôïò! Ç èåñìïêñáóßá áõôÞ åßíáé áðáñáßôçôç, þóôå ïé ìáãíÞôåò íá åßíáé õðåñáãþãéìïé êáé íá ðåñéïñéóôïýí ïé áðþëåéåò åíÝñãåéáò. Ç áíôßóôáóç ðïõ åìöáíßæïõí ïé ìáãíÞôåò, üôáí äéáññÝïíôáé áðü çëåêôñéêü ñåýìá, ìåéþíåôáé ìå ôç ìåßùóç ôçò èåñìïêñáóßáò. Áõôü Ý÷åé óáí áðïôÝëåóìá íá ðåñéïñßæïíôáé óçìáíôéêÜ ïé áðþëåéåò åíÝñãåéáò óôï ðåñéâÜëëïí ìå ôç ìïñöÞ èåñìüôçôáò. Ãéáôß ç ðßåóç óôï åóùôåñéêü ôïõ LHC åßíáé ôüóï ìéêñÞ; Ç ðßåóç ìÝóá óôï óùëÞíá åßíáé ç åëÜ÷éóôç äõíáôÞ, ðåñßðïõ 10 öïñÝò ìéêñüôåñç áðü áõôÞí ôçò ÓåëÞíçò, ãéá íá áðïöåõ÷èïýí ïé

30


óõãêñïýóåéò ôùí ðñùôïíßùí êáé ôùí éüíôùí ìå ôá ìüñéá ôïõ áÝñá. Ðüóåò óõãêñïýóåéò èá ãßíïíôáé ìÝóá óôï LHC áíÜ äåõôåñüëåðôï; ÊÜèå áíôßèåôá êáôåõèõíüìåíç äÝóìç óùìáôéäßùí èá áðïôåëåßôáé áðü 3.000 êëÜäïõò, åíþ êÜèå êëÜäïò áðü 100 äéóåêáôïììýñéá óùìáôßäéá. Áí êáé ï áñéèìüò öáíôÜæåé ôåñÜóôéïò, åí ôïýôïéò ëüãù ôùí åîáéñåôéêÜ ìéêñþí äéáóôÜóåùí ôùí óùìáôéäßùí ïé ðéèáíüôçôåò óýãêñïõóçò åßíáé ðïëý ìéêñÝò. ÊÜèå öïñÜ ðïõ ïé êëÜäïé óõíáíôéïýíôáé áðü ôá 200 äéóåêáôïììýñéá óùìáôßäéá èá ðñïêýðôïõí ìüëéò 20 óõãêñïýóåéò. Ïé êëÜäïé, üìùò, èá óõíáíôéïýíôáé 30 åêáôïììýñéá öïñÝò áíÜ äåõôåñüëåðôï, ïðüôå ôï LHC èá ðáñÜãåé 600 åêáôïììýñéá óõãêñïýóåéò áíÜ äåõôåñüëåðôï. Ðïéïò èá åßíáé ï üãêïò ôùí ðëçñïöïñéþí óôï LHC; Ç ñïÞ ðëçñïöïñéþí áðü ôá ðåéñÜìáôá èá åßíáé ðåñßðïõ 700 ÌÂ/s(äåõôåñüëåðôï), äçëáäÞ 15.000.000 GB ôï ÷ñüíï, üãêïò ðïõ áíôéóôïé÷åß óå ìéá óôïßâá áðü CD ýøïõò 20 km. Ï ôåñÜóôéïò áõôüò üãêïò ôùí äåäïìÝíùí èá áíáëõèåß áðü ÷éëéÜäåò åðéóôÞìïíåò áðü üëïí ôïí êüóìï ìå ôç âïÞèåéá ôïõ ðñïãñÜììáôïò Grid.

ÌÝëç ïìÜäáò ÃáëÜíç Áíôùíßá, Ãåñïâáóéëåßïõ ÖÝíéá, ÄçìçôñéÜäïõ ¼ëãá, ÍéêïëÜêçò Íßêïò, Ðáðáóôáýñïõ Íßêïò

31


Ð ÁÑÁÐËÅÕÑÅÓ Ù ÖÅËÅÉÅÓ


ÐÑÏËÏÃÏÓ

Ð

ïëëïß ðéóôåýïõí ðùò ç Ýñåõíá óôï Åõñùðáúêü Éíóôéôïýôï Cern åðéäéþêåé íá áðáíôÞóåé óå åñùôÞìáôá ðïõ ç êïéíùíßá ôùí áíèñþðùí äåí áíáæçôÜ. Ðéóôåýïõí äçëáäÞ ðùò êáôáðéÜíåôáé ìå èÝìáôá ðïõ äå ó÷åôßæïíôáé ìå ôéò Üìåóåò áíÜãêåò ôùí áíèñþðùí. Ç ôÜîç äå ôïõ ìåãÝèïõò ôçò Ýñåõíáò áõôÞò êáé ôï êüóôïò ðñïêáëïýí óêåðôéêéóìü êáé öüâï. Ùóôüóï åßíáé ðåñßåñãï ðþò äåí åßíáé ãíùóôü üôé ç áíèñùðüôçôá êåñäßæåé óçìáíôéêÜ áðü ôçí ðñïóðÜèåéá áõôÞ. ÊáèçìåñéíÜ õëéêÜ êáé äéáô��îåéò, ðïõ åöåõñÝèçêáí ãéá ôéò áíÜãêåò ôçò Ýñåõíáò ÷ñçóéìïðïéïýíôáé êáé Ý÷ïõí áëëÜîåé ôç æùÞ ôùí áíèñþðùí êáé ôïí ôñüðï áíôéìåôþðéóçò ðñïâëçìÜôùí ôá ïðïßá åìöáíßæïíôáé óôç æùÞ ôïõò.


ÔÁ ÅÐÉÔÅÕÃÌÁÔÁ ÔÇÓ ÅÑÅÕÍÁÓ ÔÏÕ CERN ÐÏÕ ×ÑÇÓÉÌÏÐÏÉÏÕÍÔÁÉ ÓÇÌÅÑÁ ÃÉÁ ÔÉÓ ÁÍÁÃÊÅÓ ÔÇÓ ÊÏÉÍÙÍÉÁÓ ÙÖÅËÅÉÅÓ ÔÏÕ ÐÅÉÑÁÌÁÔÏÓ ÔÏÕ CERN ÓÅ ÄÉÁÖÏÑÏÕÓ ÔÏÌÅÉÓ (ÓÔÇÍ ÔÅ×ÍÏËÏÃÉÁ ÊÁÉ ÓÔÇÍ ÕÐÇÑÅÓÉÁ ÔÇÓ ÊÏÉÍÙÍÉÁÓ)

Ê

áíÝíáò óÞìåñá äåí ìðïñåß íá ìéëÞóåé ìå áêñßâåéá ãéá ôá áíáìåíüìåíá ðñáêôéêÜ ïöÝëç. Óôç Ãåíåýç ôéò ìÝñåò áõôÝò ïé ÅðéóôÞìïíåò ðñïóðáèïýí íá áíïßîïõí Ýíá íÝï ÊåöÜëáéï óôç ÈåùñçôéêÞ ÖõóéêÞ ìå ðéèáíüôáôåò óõíôáñáêôéêÝò åöáñìïãÝò óôçí Ôå÷íïëïãßá. (Ùò ãíùóôüí ç èåùñßá ðñïçãåßôáé ðÜíôá ôçò ðñÜîçò) Áîßæåé íá èõìçèïýìå äýï ðåñéóôáôéêÜ áðü ôï ðáñåëèüí ðïõ äßíïõí ßóùò ôçí êáëýôåñç áðÜíôçóç óôï åñþôçìá "ðïõ èá ÷ñçóéìåýóïõí üëá áõôÜ;" ¼ôáí o J.J.Tomson áíáêÜëõøå óôéò êáèïäéêÝò áêôßíåò Ýíá êáèïëéêü óõóôáôéêü ôçò ýëçò ðïõ áñ÷éêÜ ôï ïíüìáóå "óùìáôßäéï" êáé óÞìåñá ôï ïíïìÜæïõìå çëåêôñüíéï, áãíïïýóå ðïõ ìðïñåß íá áîéïðïéçèåß. Óôï ÅñãáóôÞñéï ôïõ Cavendish ôçí åðï÷Þ åêåßíç, óôçí åôÞóéá ×ñéóôïõãåííéÜôéêç ãéïñôÞ Ýêáíáí ôçí ðñüðïóç "ÆÞôù ôï óùìáôßäéï! ÌáêÜñé íá Þôáí ÷ñÞóéìï óå êÜðïéïí"! Ï äå Faraday áðáíôþíôáò óå äýóðéóôï ìÝëïò ôçò ÂñåôáíéêÞò ÊõâÝñíçóçò ãéá ôï ðïõ ìðïñåß íá ÷ñçóéìåýóåé ï Çëåêôñéóìüò, åßðå "Ìá êÜðïéá ìÝñá èá ìðïñåßôå íá ôïí öïñïëïãÞóåôå", áãíïþíôáò êáé ï ßäéïò ôéò Üìåóåò åöáñìïãÝò ôïõ. ÓÞìåñá áò áíáëïãéóèïýìå ðüóï ïé çëåêôñïíéêÝò åöáñìïãÝò êáé ï çëåêôñéóìüò Ý÷ïõí âåëôéþóåé ôç æùÞ ìáò.(ÁíáöïñÜ óå ÷ñÞóç êáé ü÷é óå êáôÜ÷ñçóç). Ôï CERN óôï ïðïßï áíáðôýóóåôáé ôï "Ðåßñáìá" Ý÷åé Þäç ðñïóöÝñåé óôçí Áíèñùðüôçôá ðïëëÜ "äþñá" ðïõ áðïôåëïýí "ðáñÜ34


ðëåõñåò ùöÝëåéåò" ôùí èåùñçôéêþí ôïõ åñåõíþí. Ôï Ðáãêüóìéï äßêôõï (WWW) äçìéïõñãÞèçêå åêåß. Íïóïêïìåéáêïß Åðéôá÷õíôÝò, Áîïíéêïß ôïìïãñÜöïé êáé Óýã÷ñïíåò ÄéáôÜîåéò ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß ç ÉáôñéêÞ ÅðéóôÞìç êáé óþæïõí åêáôïììýñéá æùÝò, ìðüñåóáí íá êáôáóêåõáóèïýí åðåéäÞ ðñï÷þñçóå ç Ýñåõíá óôçí ÐõñçíéêÞ ÖõóéêÞ. ¹äç ÷ñçóéìïðïéïýíôáé åðéôá÷õíôÝò ðñùôïíßùí ãéá áðïôåëåóìáôéêÞ áíôéìåôþðéóç êáñêéíéêþí üãêùí. Ç ôå÷íéêÞ åìöýôåõóçò äÝóìçò éüíôùí ÷ñçóéìïðïéåßôáé áðü ôéò ìç÷áíÝò áåñïóêáöþí ìÝ÷ñé ôçí åìöýôåõóç ôå÷íçôþí áíèñþðéíùí ìåëþí. Ç ôå÷íïëïãßá ôùí åðéôá÷õíôþí óùìáôéäßùí áíáìÝíåôáé íá âïçèÞóåé óå ðïëëÝò áêüìç ðåñéðôþóåéò üðùò óôçí áðïêùäéêïðïßçóç ôçò äïìÞò ôùí éþí, óôçí áðïéêïäüìçóç ìáêñüâéùí ðõñçíéêþí áðïâëÞôùí óå áâëáâÞ õëéêÜ êëð. Êáèþò ôá áðïôåëÝóìáôá ôïõ ðåéñÜìáôïò èá åðéâåâáéþóïõí, èá áíáôñÝøïõí Þ áêüìá êáé èá äçìéïõñãÞóïõí íÝá äåäïìÝíá èá åðçñåÜóïõí ãåíéêÜ äéÜöïñïõò êëÜäïõò åðéóôçìþí. ¸ôóé èá ðñïá÷èåß ç ãíþóç óôïõò ôïìåßò áõôïýò êáé èá áíåëé÷èåß ç ðïéüôçôá ôüóï ôùí åöáñìïãþí ôçò åðéóôÞìçò üóï êáé ôï âéïôéêü ìáò åðßðåäï.

Ó÷åôéêÜ ìå ôéò åðéöõëÜîåéò ïñéóìÝíùí Èåïëïãéêþí êýêëùí ðïõ èåùñïýí "âëÜóöçìç" ôçí ðñïóðÜèåéá ôïõ áíèñþðïõ íá "äåé ôï ðñüóùðï ôïõ Èåïý" èåùñåßôáé üôé åßíáé Üíåõ áíôéêåéìÝíïõ. Ïé óôü÷ïé ôùí Åðéóôçìüíùí åßíáé Üëëïé. Áêüìç êé áí äïèïýí áðáíôÞóåéò óôï 35


ðùò äçìéïõñãÞèçêå ï Êüóìïò , ï ¢íèñùðïò èá áíáñùôéÝôáé áéþíéá "Ðïéïò êáé êõñßùò ãéáôß …ðÜôçóå ôï êïõìðß". Áò áöÞóïõìå ëïéðüí ôïõò ÅðéóôÞìïíåò íá êÜíïõí áõôü ðïõ ãíùñßæïõí êáëÜ, äçëáäÞ ôçí Ýñåõíá êáé áò óåâáóôïýìå ðáñÜëëçëá ôçí ðßóôç ôùí áíèñþðùí ðïõ áóðÜæïíôáé ôçí èåùñßá ôïõ Êåíôñéêïý Äçìéïõñãïý . Ç ðßåóç ìáò ìÜëëïí èá ðñÝðåé íá áóêçèåß ðñïò ôá éó÷õñÜ ÐïëéôéêÜ êáé ÏéêïíïìéêÜ ÊÝíôñá ôïõ ÐëáíÞôç, ìå óôü÷ï ôçí ÷ñÞóç ôùí åðéóôçìïíéêþí áãáèþí ìå Üîïíá ôïí ¢íèñùðï. Ç óõíåéóöïñÜ ôïõ CERN óôçí êïéíùíßá åßíáé ïõóéáóôéêÞ êáé ðïëõåðßðåäç:  ÐáñÝ÷åé Üñéóôç êáôÜñôéóç óôï åñåõíçôéêü ðñïóùðéêü ðïõ åíôÜóóåôáé óôï äõíáìéêü ôïõ  ÐñïóöÝñåé ìïíáäéêÝò åõêáéñßåò óôç äéåèíÞ åðéóôçìïíéêÞ êïéíüôçôá, åíþ ðáñÜëëçëá, êéíçôïðïéåß ïõóéáóôéêÜ ôïõò íÝïõò óðïõäáóôÝò  Áíáðôýóóåé ôéò ôå÷íïëïãéêÝò äåîéüôçôåò ôùí ìç÷áíéêþí êáé ôå÷íéêþí óôá åõñùðáúêÜ åñåõíçôéêÜ éäñýìáôá êáé ôçí åõñùðáúêÞ âéïìç÷áíßá  Äçìéïõñãåß Ýíá áíôáãùíéóôéêü ðåñéâÜëëïí ãéá ôéò âéïìç÷áíßåò õøçëÞò ôå÷íïëïãßáò ôùí åõñùðáúêþí êáé ìç êñáôþí ìåëþí  Ëåéôïõñãåß ìÝóá áðü Ýíá äïìçìÝíï óýóôçìá, ôï ïðïßï åîáóöáëßæåé óôá êñÜôç ìÝëç ôç ëåãüìåíç "âéïìç÷áíéêÞ åðéóôñïöÞ": Ðñüêåéôáé ãéá ôç äõíáôüôçôá áõôþí ôùí êñáôþí íá áðïññïöïýí åñãáóßåò ðïõ ôïõò áðïöÝñïõí Ýóïäá ôçò ôÜîåùò ôïõ 30-40% ôçò åôÞóéáò óõíäñïìÞò ôïõò (ýøïõò åíüò äéóåêáôïììõñßïõ åëâåôéêþí öñÜãêùí). ÌÝóá áðü áõôÞ ôç äéáäéêáóßá, ôï CERN äßíåé ôçí áõôïðåðïßèçóç ôüóï óôá êñÜôç ðïõ åßíáé ìÝëç üóï êáé ó' åêåßíá ðïõ äåí áðïôåëïýí ìÝëç ôïõ üôé, ôá åðéóôçìïíéêÜ ðñïãñÜììáôá áîéïëïãïýíôáé áðü äéåèíåßò åðéóôçìïíéêÝò åðéôñïðÝò, óå õøçëü åðßðåäï, ìáêñéÜ áðü ôç ãñáöåéïêñáôßá. Ôï CERN ðáßæåé ðïëý óïâáñü ñüëï êáé óôçí åêðáßäåõóç óå èÝìáôá õøçëÞò ôå÷íïëïãßáò. ¼ëá áõôÜ ôá êáôáðëçêôéêÜ

36


äñþìåíá åêôïîåýïõí ôçí åðéóôçìïíéêÞ ãíþóç, äßíïõí åñãáóßá óå åêáôïíôÜäåò åñãïóôÜóéá êáé ðïëëÝò ÷éëéÜäåò ôå÷íéêïýò áíÜ ôçí õöÞëéï êáé ôñïöïäïôïýí ôï åíäéáöÝñïí ôùí ìáèçôþí. ¸ôóé, áðïäåéêíýåôáé ðåñßôñáíá üôé ç öõóéêÞ äåí áðïôåëåß ìüíï èåùñßá áëëÜ êáé åöáñìïãÞ ìÝóù ôùí ðåéñáìÜôùí ðïõ âáóßæïíôáé óôç èåùñßá ðñÜãìá ðïõ êåíôñßæåé ôï åíäéáöÝñùí ôùí íÝùí (ìáèçôþí, öïéôçôþí). ÅðïìÝíùò ôï ìÜèçìá ôçò öõóéêÞò ãßíåôå êáëýôåñá êáé áðïôåëåóìáôéêüôåñá. ÐáñÜëëçëá ïé áðáéôÞóåéò ôùí åðéóôçìïíéêþí óôü÷ùí ôïõ áíé÷íåõôÞ ATLAS ðñïáðáéôïýí ôçí áíÜðôõîç íÝùí ôå÷íïëïãéþí, ìå áðïôÝëåóìá ôç ìåôáöïñÜ ôå÷íïãíùóßáò áðü ôéò åó÷áôéÝò ôïõ óýìðáíôïò óôçí áðåéñïóôÞ äéêÞ ìáò êáèçìåñéíüôçôá, âåëôéþíïíôáò áíáëïãéêÜ ôçí æùÞ ìáò. Êáé åðåéäÞ ðÜíôá õðÜñ÷ïõí äýóðéóôïé êáé "ÈùìÜäåò" óêåöôåßôå üôé ç âëáâåñÞ äüóç áêôéíïâïëßáò ðïõ äå÷üìáóôå áêüìç êáé ãéá ôç äéÜãíùóç åíüò áðëïý êáôÜãìáôïò, ôþñá óôá ðñïçãìÝíá êÝíôñá ðåñéïñßæåôáé óôï Ýíá äÝêáôï, áöïý ôç èÝóç ôçò áêôéíïãñáöéêÞò ðëÜêáò êáôáëáìâÜíåé Ýíáò õðåñåõáßóèçôïò áíé÷íåõôÞò ìå ôå÷íïãíùóßá áðü ôï CERN! Êáé áêüìá ç áìöéëåãüìåíç áêôéíïâüëçóç êáñêéíéêþí üãêùí, ôþñá ìðïñåß íá áíôéêáôáóôáèåß áðü óõíåêôéêÞ äÝóìç éüíôùí Üíèñáêá, ðïõ Ý÷åé ðåñÜóåé áðü åðéôá÷õíôéêÞ äéÜôáîç êáé âïìâáñäßæåé ìå åêðëçêôéêÞ óõãêÝíôñùóç ôïí óôü÷ï! Êáé äåí èá îå÷Üóïõìå âÝâáéá êáé ôïõò ÑÅÔ, áöïý ç Ôïìïãñáößá ÅêðïìðÞò Ðïæéôñïíßùí (Positron Emission Tomography, ÑÅÔ) åßíáé ìéá äõíáìéêÞ ìÝèïäïò ñáäéïöáñìáêåõôéêÞò äéÜãíùóçò, ç áíÜðôõîç ôçò ïðïßáò ïöåßëåôáé óôï CERN êáé óôï Íïóïêïìåßï ôïõ Êáíôïíéïý ôçò Ãåíåýçò. Ôï ÑÅÔ åðéôñÝðåé ôçí áíß÷íåõóç ìåôáâïëþí óå éóôïýò êáé üñãáíá ðïõ óõíäÝïíôáé ìå áóèÝíåéåò, ðïëý ðñéí åìöáíéóôïýí óïâáñÜ óõìðôþìáôÜ ôïõò! 37


Ìå ôéò ðëÝïí ðñüóöáôåò åîåëßîåéò, åðéôá÷õíôÝò ðñùôïíßùí Ý÷ïõí áñ÷ßóåé íá ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ãéá ôç ñáäéïèåñáðåßá Þ ôç èåñáðåßá ìå ðñùôüíéá, êáèþò áõôü ôï áíáðôõóóüìåíï ðåäßï Ýñåõíáò ãßíåôáé ãíùóôüôåñï. Ôï ðëåïíÝêôçìá ôùí ðñùôïíßùí åßíáé üôé åíáðïèÝôïõí üëç ôïõò ôçí åíÝñãåéá óôï ßäéï óçìåßï. Áõôü êÜíåé ôç èåñáðåßá ìå ðñùôüíéá éäáíéêÞ ãéá üãêïõò ðïõ åìöáíßæïíôáé êïíôÜ óå æùôéêÜ üñãáíá, üðïõ ç áêñßâåéá åßíáé èåìåëéþäïõò óçìáóßáò... Ìç÷áíÝò áåñïóêáöþí êáé ôå÷íçôÜ áíèñþðéíá ìÝëç óõãêáôáëÝãïíôáé óôá ðñïúüíôá ðïõ åðùöåëïýíôáé áðü ôçí ôå÷íéêÞ åìöýôåõóçò äÝóìçò éüíôùí. ×ñçóéìïðïéþíôáò åðéôá÷õíôÝò óùìáôéäßùí áðïêùäéêïðïéåßôáé ç äïìÞ éþí üðùò ôïõ HIV, ðñïóäéïñßæåôáé ç çëéêßá Ýñãùí êáé åõåëðéóôïýìå üôé ãéá ôçí ðñïóôáóßá ôïõ ðåñéâÜëëïíôïò èá êáôïñèùèåß ç áðïäüìçóç ìáêñüâéùí ðõñçíéêþí áðïâëÞôùí óå áâëáâÞ õëéêÜ! Áêüìç áõôü ôï ìåãÜëï ðåßñáìá óõíÝâáëå óôçí áíáêÜëõøç ôçò åðéêïéíùíßáò óôï äéáäßêôõï (Internet). Ï Tim Berners-Lee, åîåéäéêåõìÝíïò óôïõò õðïëïãéóôÝò, Þôáí áðü ôç äåêáåôßá ôïõ 80 áðü ôá âáóéêÜ óôåëÝ÷ç ôçò åñåõíçôéêÞò ïìÜäáò ôïõ Cern. ¸íá áðü ôá ðñïâëÞìáôá ðïõ åß÷å íá åðéëýóåé Þôáí áõôü ôçò Üìåóçò åðéêïéíùíßáò ôùí åêáôïíôÜäùí åñåõíçôþí ìåôáîý ôïõò, êáèþò êáé ôçí õðïóôÞñéîç ôáõôü÷ñïíçò áíôáëëáãÞò óôïé÷åßùí ôçò Ýñåõíáò. Ï Berners äçìéïýñãçóå áñ÷éêÜ ìßá ãëþóóá åðéêïéíùíßáò ôùí õðïëïãéóôþí êáé åðéíüçóå Ýíáí ôñüðï áíáãíþñéóçò êÜèå "åããñÜöïõ". Óå êÜèå äéåýèõíóç óôçí ïðïßá áðïóôåëëüôáí ôï Ýããñáöï õðÞñ÷å Ýíá âáóéêü áíáãíùñéóôéêü ÷áñáêôçñéóôéêü. Ôï 1991 ï Berners äçìéïýñãçóå ôï ðñþôï ðñüãñáììá ðåñéÞãçóçò óôï ºíôåñíåô êáé ôçí ðñþôç óåëßäá ôïõ ðáãêüóìéïõ éóôïý. ¢ñ÷éóå íá åðéêïéíùíåß ìå ÷ñÞóôåò êáé íá âåëôéþíåé ôç äçìéïõñãßá ôïõ áíÜëïãá ìå ôéò õðïäåßîåéò ôïõò, ìå áðïôÝëåóìá ç êáéíïôïìßá, ðïõ áñ÷éêÜ ðñïïñßóôçêå íá âïçèÞóåé óôç äéÜ÷õóç ôçò åðéóôçìïíéêÞò ðëçñïöïñßáò ìåôáîý ôùí åñåõíçôþí ôïõ Cern, íá äïèåß åëåýèåñá óå üëï ôïí êüóìï êáé íá áðïôåëÝóåé ôñüðï åðéêïéíùíßáò óå ðáãêüóìéï åðßðåäï. Åêôüò áðü ôç äéåýèõíóç www, ðïõ áðïôåëåß ðëÝïí ðáãêüóìéï åñãáëåßï åðéêïéíùíßáò, ïé åñåõíçôÝò ôïõ Cern Ý÷ïõí äçìéïõñãÞóåé áêüìç Ýíáí 38


ôñüðï åðéêïéíùíßáò. Ðñüêåéôáé ãéá ôç äéåýèõíóç breed, ìå ôçí ïðïßá ï êÜèå åñåõíçôÞò, êõñßùò üóïé áó÷ïëïýíôáé ìå ôç óåéóìïëïãßá êáé ôç âéïëïãßá, ìðïñïýí íá õðïëïãßóïõí äéÜöïñåò äõíÜìåéò. ÅðéðëÝïí, áíáêáëýöèçêå ôï grid, Ýíá äßêôõï õðåñõðïëïãéóôþí ðïõ èá öÝñåé åðáíÜóôáóç óôçí ôá÷ýôçôá ñïÞò ðëçñïöïñéþí ðïõ öïñôþíïõìå êáèçìåñéíÜ óôïõò ðñïóùðéêïýò ìáò õðïëïãéóôÝò. ÌéëÜìå ãéá ôÝôïéåò ôá÷ýôçôåò, þóôå ïé êéíçìáôïãñáöéêÝò ôáéíßåò , ðïõ ÷ñåéÜæïíôáí þñåò ãéá íá öïñôùèïýí, èá ãßíïíôáé äéêÝò ìáò ìå ôç âïÞèåéá ôïõ Grid ìÝóá óå ëßãá äåõôåñüëåðôá. Ôá ìïõóéêÜ Üëìðïõì, áõôÜ èá öïñôþíïíôáé óôïí óêëçñü ìáò äßóêï åí ñéðÞ ïöèáëìïý!Ïé óõíäéáëÝîåéò ìå âéíôåüöùíï èá ÷ñåþíïíôáé üóï ìéá áðëÞ êëÞóç, åíþ ôá ìÝãéóôá èá åðùöåëçèåß ç éáôñéêÞ áðü ôç óýã÷ñïíç ôå÷íïëïãßá - ��äßùò óå üôé áöïñÜ ôç äéÜãíùóç êáé ôç èåñáðåßá áóèåíåéþí. "Áíôß íá áíáêáôåýïõìå óêåõÜóìáôá óôï åñãáóôÞñéï, ð.÷. ãéá ôç èåñáðåßá ôïõ êáñêßíïõ, èá ðñáãìáôïðïéïýìå ÷éëéÜäåò ðñïóïìïéþóåéò ôçò åðßäñáóçò öáñìÜêùí êáé èá ìðïñïýìå íá îåêéíÜìå ôéò äïêéìÝò ðïëý ãñçãïñüôåñá", åßðå óôïõò "ÔÜéìò" ï ÍôÝéâéíô Ìðñßôïí, êáèçãçôÞò ÖõóéêÞò óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò Ãëáóêüâçò êáé óçìáßíïí óôÝëå÷ïò ôïõ ðñïãñÜììáôïò Grid

¼ðùò áðïêáëýðôåé ôï ó÷åôéêü ñåðïñôÜæ, ôï Grid Ý÷åé Þäç óþóåé æùÝò áìÝóùò ýóôåñá áðü óåéóìïýò. Ìå ôçí ôá÷ýôáôç áíÜëõóç äåäïìÝíùí êáé ôéò ðñïóïìïéþóåéò, ïé åéäéêïß åíôïðßæïõí óå ÷ñüíï dt ôéò ðåñéóóüôåñï ðëçãåßóåò ðåñéï÷Ýò êáé êáôåõèýíïõí ðñïò ôá åêåß ôá óùóôéêÜ óõíåñãåßá. Óôçí ðñáãìáôéêüôçôá ôï Grid åßíáé Ýíá äßêôõï 100.000 õðïëïãéóôþí ðïõ èá óõíäåèïýí ìå ôç ìåãáëýôåñç ìç÷áíÞ ôïõ êüóìïõ. Ðñüêåéôáé ãéá ôïí ÌåãÜëï Åðéôá÷õíôÞ Áäñïíßùí ôïõ CERN (LHC), ðïõ äéÝêïøå ãéá ìåñéêïýò ìÞíåò ôç ëåéôïõñãßá ôïõ ëüãù áðñüâëåðôçò ôÞîçò ôùí õðåñáãþãéìùí ìáãíçôþí. Áñ÷éêÜ ôï Grid ðñïïñéæüôáí ãéá åðéóôçìïíéêÜ ðñïãñÜììáôá ìå39


ãÜëçò êëßìáêáò, ðïõ áöïñïýí ôçí åðåîåñãáóßá ôåñÜóôéáò ðïóüôçôáò äåäïìÝíùí. Óýíôïìá, üìùò, èá åßíáé ðñïóéôü êáé óå áðëïýò ÷ñÞóôåò. Ïé åðéóôÞìïíåò ôïõ CERN äçìéïýñãçóáí ôï Grid ãéá íá äéåõêïëýíïõí ôçí åðåîåñãáóßá ðåéñáìáôéêþí äåäïìÝíùí ôïõ LHC áðü ÷éëéÜäåò õðïëïãéóôÝò óå 33 ÷þñåò (ìéëÜìå ãéá 15 åêáôïììýñéá gigabite, ðïõ ãåìßæïõí 20 åêáôïììýñéá CD).Êáé ïõóßá, åðïìÝíùò, ôï Grid èá ðñùôáãùíéóôÞóåé óôçí áíáæÞôçóç ôïõ ìðïæïíßïõ ×éãêò, ôïõ ëåãüìåíïõ "óùìáôéäßïõ ôïõ Èåïý", ðïõ ïé åðéóôÞìïíåò èá ðñïóðáèÞóïõí íá "ðáñÜãïõí" óôïí åðéôá÷õíôÞ ìÝóá áðü óõãêñïýóåéò õðïáôïìéêþí óùìáôéäßùí óå åíÝñãåéåò ðïõ ìáò ãõñßæïõí óôç ÌåãÜëç ¸êñçîç. Ôï CERN âñßóêåôáé óôç ðñþôç ãñáììÞ ôïõ áíèñþðéíïõ áãþíá ãéá ãíþóç. Ïé Üíèñùðïé åß÷áí ïñáìáôéóôåß ìéá ðáãêüóìéá âÜóç äåäïìÝíùí éêáíÞ íá óõíäÝåôáé ìå ðïëëÝò Üëëåò ðçãÝò äåäïìÝíùí, Ýôóé þóôå êÜèå óçìáíôéêÞ ðëçñïöïñßá íá äéáäßäåôáé áóôñáðéáßá óôïí êÜèå äéáðéóôåõìÝíï ÷ñÞóôç. ÓÞìåñá, áíáìöéóâÞôçôá, ôï ðéï äçìïöéëÝò ôÝôïéï óýóôçìá åßíáé ï Ðáãêüóìéïò Éóôüò (world wide web - www) ðïõ Üñ÷éóå ôçí åðáíáóôáôéêÞ ôïõ ðïñåßá ôïí ÌÜñôéï ôïõ 1989 áðü ôï CERN ëýíïíôáò ðñïâëÞìáôá ðïõ åß÷áí ó÷Ýóç ìå ôç ìåãÜëç ãåùãñáöéêÞ äéáóðïñÜ ôùí Ðáíåðéóôçìßùí êáé Éíóôéôïýôùí ðïõ óõììåôåß÷áí óôá ðñïãñÜììáôá ôïõ CERN êáé ôç áíÜãêç ãéá ãñÞãïñï "ìïßñáóìá" ôçò ðëçñïöïñßáò. Ï ôüôå ¢ããëïò Õðïõñãüò ¸ñåõíáò ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôüíéóå óôï ÓõíÝäñéï ãéá ôçí ðáñïõóßáóç ôïõ: "Ðïéïò èá ôï öáíôáæüôáí ðñéí 10 ÷ñüíéá, üôé ç Ýñåõíá óôç öõóéêÞ ôùí óôïé÷åéùäþí óùìáôéäßùí èá ïäçãïýóå ó'Ýíá óýóôçìá åðéêïéíùíßáò ðïõ èá åðÝôñåðå óå êÜèå ó÷ïëåßï íá Ý÷åé ôç ìåãáëýôåñç âéâëéïèÞêç ôïõ êüóìïõ ìÝóù åíüò ìüíï õðïëïãéóôÞ". Ðïéüò îÝñåé ëïéðüí ôß ïöÝëç èá öÝñåé ç óçìåñéíÞ âáóéêÞ Ýñåõíá óôï áíèñþðéíï ãÝíïò óôá åðüìåíá 100 ÷ñüíéá;

40


ÔÏ ÐÉÏ ÌÅÃÁËÏ OÖÅËÏÓ: ÁíåîÜñôçôá áðü ôá ðñïóäïêþìåíá ïöÝëç, ôï "ÌåãÜëï Ðåßñáìá" Ýöåñå êïíôÜ 10.000 åðéóôÞìïíåò áð' üëï ôïí êüóìï, ðïõ ðñïóÝöåñáí ôï Ðíåõìáôéêü ôïõò äõíáìéêü óôçí ðéï ðåñßðëïêç åðéóôçìïíéêÞ óõíåñãáóßá ðïõ Ýãéíå ðïôÝ. Ôï "Ðåßñáìá" åðïìÝíùò, óôçí ôáñáãìÝíç åðï÷Þ ðïõ æïýìå, áðïôåëåß ðñüôõðï äéåèíïýò óõíåñãáóßáò êáé êáëÞò èÝëçóçò, êÜôé ðïõ ôï Ý÷ïõìå ðåñéóóüôåñï áíÜãêç áðü ðïôÝ. ÏÖÅËÇ ÐÏÕ ÁÐÏÊÏÌÉÆÅÉ Ç ÅËËÁÄÁ: Ç ÅëëÜäá åßíáé Ýíá áðü ôá 12 éäñõôéêÜ êñÜôç-ìÝëç ôïõ CERN áðü ôï 1954. Ïé ¸ëëçíåò åñåõíçôÝò áðü ôá ðáíåðéóôÞìéá êáé ôïí Äçìüêñéôï óõììåôÝ÷ïõí óôéò åñåõíçôéêÝò äñáóôçñéüôçôåò ìå éäéáßôåñá áîéüëïãá êáé áîéïæÞëåõôá áðïôåëÝóìáôá. ÐáñÜëëçëá ìå ôçí åñåõíçôéêÞ äñáóôçñéüôçôá, åðéôåëåßôáé êáé áíôßóôïé÷ï áîéïèáýìáóôï åêðáéäåõôéêü Ýñãï, áñ÷ßæïíôáò áðü ôçí åðéìüñöùóç èåñéíþí ðñïðôõ÷éáêþí óðïõäáóôþí, ôçí åêðáßäåõóç õðïøçößùí ìåôáðôõ÷éáêþí ãéá ôßôëï Master, ôçí åêðáßäåõóç õðïøçößùí äéäáêôüñùí ìÝ÷ñé ôçí åêðáßäåõóç êáé áðáó÷üëçóç ôùí ìåôáäéäáêôüñùí-Fellows. ÅðéðëÝïí, ðñáãìáôïðïéïýíôáé åêðáéäåõôéêÝò åêäñïìÝò ìå ìáèçôÝò áðü åëëçíéêÜ äçìüóéá êáé éäéùôéêÜ ãõìíÜóéá êáé ëýêåéá, êáèþò êáé öïéôçôÝò á ðü ôá ðáíåðéóôÞìéá. ÊáôÜ ôç öåôéíÞ ÷ñïíéÜ, ç ÅèíéêÞ Áíôéðñïóùðåßá óôï CERN, Ýðåéôá áðü ðïëëÝò êáé Ýíôïíåò ðñïóðÜèåéåò, åðÝôõ÷å ôç äéïñãÜíùóç äõï åâäïìáäéáßùí èåñéíþí åðéìïñöùôéêþí óåìéíáñßùí óôá åëëçíéêÜ ãéá 80 êáèçãçôÝò Ì.Å ÖõóéêÞò, ×çìåßáò, Âéïëïãßáò, êáé Ìáèçìáôéêþí, óôéò åãêáôáóôÜóåéò ôïõ CERN. 41


Ç âáóéêÞ Ýñåõíá, üðùò åßíáé áõôÞ ðïõ åðéôåëåßôáé óôïí ïñãáíéóìü ôïõ CERN, Ý÷åé ðïëëáðëÜ ïöÝëç ãéá ôéò ÷þñåò ïé ïðïßåò óõììåôÝ÷ïõí. Ôï åñåõíçôéêü ðåñéâÜëëïí ðïõ Ý÷åé áíáðôõ÷èåß óôï CERN åßíáé Ýíá ðïëý õøçëïý åðéðÝäïõ äéåèíïýò áñéóôåßáò áíôáãùíéóôéêü åðéóôçìïíéêü êáé ôå÷íïëïãéêü ðåñéâÜëëïí ìå äýï ìïíáäéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ðïõ äåí óõíáíôþíôáé åýêïëá óå Üëëï åñåõíçôéêü êÝíôñï. ÁõôÜ åßíáé ç ðïëõ-åèíéêÞ êáé ðïëõ-ðïëéôéóìéêÞ óõììåôï÷Þ êáé ç óõíåñãáóßá åêáôïíôÜäùí, áêüìá êáé ÷éëéÜäùí, åñåõíçôþí áðü üëï ôïí êüóìï êáèþò êáé ç óõììåôï÷Þ êáé ðáñÜäïóç áðü êÜèå åñåõíçôéêÞ ïìÜäá êáé êÜèå áôïìéêü åñåõíçôÞ óõãêåêñéìÝíùí õðï-Ýñãùí óå áõóôçñþò ÷ñïíéêÜ êáèïñéóìÝíá üñéá, ôá ïðïßá áí äåí ðñáãìáôïðïéçèïýí äçìéïõñãïýí ôåñÜóôéï ðñüâëçìá "áëõóßäáò" óôá åðüìåíá õðï-Ýñãá ðïõ âáóßæïíôáé óôá ðñïçãïýìåíá ãéá ôçí åðßôåõîç ôùí Üìåóùí êáé Ýììåóùí óôü÷ùí ôùí åñåõíçôéêþí äñáóôçñéïôÞôùí ôïõ CERN. Óõíåðþò, ðÝñáí ôçò áíüäïõ ôïõ åðéóôçìïíéêïý åðéðÝäïõ ôçò ÷þñáò ìáò ìå ôçí áõôÞ êáèáõôÞ óõììåôï÷Þ ôùí åëëçíéêþí åñåõíçôéêþí ïìÜäùí óôá åðéóôçìïíéêÜ äñþìåíá ôïõ CERN, ç ðáñÜëëçëç óõììåôï÷Þ ôùí åëëçíéêþí âéïìç÷áíéþí õøçëÞò ôå÷íïëïãßáò (çëåêôñïíéêÜ, ðëçñïöïñéêÞ, ìç÷áíïëïãéêÝò êáôáóêåõÝò ê.á.), áðïôåëåß ìÝñïò ôùí "áíôáðïäïôéêþí" ùöåëçìÜôùí ãéá ôç ÷þñá êáé ôï æçôïýìåíï áðü ôçí ðïëéôåßá åßíáé ç äõíáôüôçôá ìå ôçí áíÜëïãç ïéêïíïìéêÞ óôÞñéîç, ç ìåôáöïñÜ ôå÷íïëïãßáò áðü ôï CERN óå ôïìåßò çëåêôñïíéêþí, ðëçñïöïñéêÞò êáé óýã÷ñïíçò éáôñéêÞò (ñáäéïúóüôïðá, ôïìïãñáößá åêðïìðÞò ðïæéôñïíßùí, áêôéíïèåñáðåßá êáñêßíïõ ìå áäñüíéá, ê.ëð.). Êáèßóôáôáé Üìåóá áíôéëçðôü üôé ç óýã÷ñïíç Ýñåõíá êáé éäéáßôåñá ç âáóéêÞ Ýñåõíá óå ìéá áíáðôõãìÝíç ÷þñá äåí åßíáé áðëÜ ìéá åðéóôçìïíéêÞ êáé åêðáéäåõôéêÞ "ðïëõôÝëåéá", áëëÜ Ýíá éó÷õñü, ßóùò ôï éó÷õñüôåñï, åñãáëåßï ôå÷íïëïãéêÞò áíÜðôõîçò êáé áíáâÜèìéóçò ôçò åã÷þñéáò âéïìç÷áíßáò, ôçò ìåôáöïñÜò ôå÷íïëïãßáò êáé êáôÜ óõíÝðåéá ôçò ïéêïíïìéêÞò áíÜðôõîçò ôçò ÷þñáò. Áõôü ôï ðñïöáíÝò èÝìá, äõóôõ÷þò ãéá ðïëëÝò äåêáåôßåò, äåí Þôáí áíôéëçðôü áðü ôçí ðïëéôåßá, ç ïðïßá ðñïóðáèïýóå íá ðñïùèÞóåé ðïëý ëßãåò óôï÷ïðïéçìÝíåò åñåõíçôéêÝò êáôåõèýíóåéò, ìå åëÜ÷éóôá èåôéêÜ áðïôåëÝóìáôá êáé ôï êõñéüôåñï ìå áðïôÝëåóìá ôï ìáñÜæùìá ôçò åñåõíçôéêÞò ðáñÜäïóçò êõñßùò óôïõò ôïìåßò âáóéêÞò Ýñåõíáò ôùí èåôéêþí åðé42


óôçìþí. Ôá ôåëåõôáßá ÷ñüíéá Ý÷åé áëëÜîåé íïïôñïðßá, ëüãù êáé ìåñéêÞò áëëáãÞò ôçò ÅõñùðáúêÞò ¸íùóçò óôá èÝìáôá åñåõíçôéêÞò ðïëéôéêÞò êáé áíáìÝíåôáé ìå áéóéïäïîßá üôé ç ðïëéôåßá èá óôÝñîåé êáëýôåñá ôéò åëðßäåò ôùí ÅëëÞíùí åñåõíçôþí ðïõ åßíáé êáé ïé åëðßäåò ãéá ôçí ïéêïíïìéêÞ áíÜðôõîç ôçò ÷þñáò. ÁÍÁÊÅÖÁËÁÉÙÍÏÍÔÁÓ: Ãéáôß åìÜò èá ðñÝðåé íá ìáò åíäéáöÝñïõí üëá áõôÜ; ÕðÜñ÷åé êÜðïéá ðñïïðôéêÞ þóôå ôá áðïôåëÝóìáôá ôïõ CERN íá áëëÜîïõí ôçí êáèçìåñéíüôçôá Þ ìÞðùò ôåëéêÜ üëá áõôÜ áðïóêïðïýí ìüíï óôçí åðéâåâáßùóç Þ óôç äéÜøåõóç êÜðïéùí èåùñéþí; ÁõôÞ åßíáé ìéá åñþôçóç ðïõ ôßèåôáé åðáíåéëçììÝíá áðü ôçí êïéíùíßá, éäéáßôåñá üôáí êáëåßôáé íá ðëçñþóåé ôï êüóôïò ôçò âáóéêÞò Ýñåõíáò. Ç áðÜíôçóç åßíáé: Ôá ïöÝëç åßíáé ðïëëÜ. ¢ëëá Üìåóá êáé Üëëá Ýììåóá. Áñêåß íá èõìçèïýìå:  Ôï Internet åöåõñÝèçêå áðü åñåõíçôÝò ôïõ CERN ãéá ôéò áíÜãêåò ôùí ðåéñáìÜôùí.  ¼ëá ôá éáôñéêÜ äéáãíùóôéêÜ êáé èåñáðåõôéêÜ ìç÷áíÞìáôá êáé óõóêåõÝò âáóßæïíôáé óå áíáêáëýøåéò ôçò âáóéêÞò Ýñåõíáò êáé åéäéêüôåñá ôçò ÐõñçíéêÞò ÖõóéêÞò.  Ç ñáãäáßá åîÝëéîç ôùí õðïëïãéóôþí ðñïÝñ÷åôáé áðü ôçí áíÜãêç êáëýôåñùí óõóôçìÜôùí ãéá ðåéñÜìáôá.  Áêüìç, ìÝèïäïé áíß÷íåõóçò ðáñÜíïìçò ìåôáöïñÜò õëéêþí êáé Ýñåõíáò ãéá ôçí ðñïóôáóßá ôïõ ðåñéâÜëëïíôïò âáóßæïíôáé óå áíáêáëýøåéò ôçò âáóéêÞò Ýñåõíáò. Ç óõíåéóöïñÜ ôïõ CERN óôçí êïéíùíßá, ðÝñá áðü ôç âáóéêÞ Ýñåõíá, åßíáé ïõóéáóôéêÞ êáé ðïëõäéÜóôáôç:  ÐáñÝ÷åé Üñéóôç êáôÜñôéóç óôï åñåõíçôéêü ðñïóùðéêü ðïõ åíôÜóóåôáé Óôï äõíáìéêü ôïõ.  ÐñïóöÝñåé ìïíáäéêÝò åõêáéñßåò óôç äéåèíÞ åðéóôçìïíéêÞ êïéíüôçôá, åíþ ðáñÜëëçëá, êéíçôïðïéåß ïõóéáóôéêÜ ôïõò íÝïõò óðïõäáóôÝò.

43


 Áíáðôýóóåé ôéò ôå÷íïëïãéêÝò äåîéüôçôåò ôùí ìç÷áíéêþí êáé ôå÷íéêþí óôá ÅõñùðáúêÜ åñåõíçôéêÜ Éäñýìáôá êáé óôçí ÅõñùðáúêÞ âéïìç÷áíßá.

44


ÅÖÁÑÌÏÃÅÓ ÔÙÍ ÅÐÉÔÁ×ÕÍÔÙÍ ÉÁÔÑÉÊÅÓ ÅÖÁÑÌÏÃÅÓ:

Ó

ôéò ìÝñåò ìáò, õðïëïãßæåôáé üôé õðÜñ÷ïõí ðåñßðïõ 10.000 åðéôá÷õíôÝò óùìáôéäßùí óôïí êüóìï, áðü ôïõò ïðïßïõò ïé ìéóïß êáé ðëÝïí ÷ñçóéìïðïéïýíôáé óôçí éáôñéêÞ êáé ìüíï ëßãïé ÷ñçóéìïðïéïýíôáé óôç âáóéêÞ Ýñåõíá. Óôçí éáôñéêÞ, ïé åðéôá÷õíôÝò ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ìå äýï ôñüðïõò: óôçí áðåéêüíéóç êáé óôç èåñáðåßá. Óùìáôßäéá ãéá ôçí áðåéêüíéóç Ôï ÍïÝìâñéï ôïõ 1895, ï Wilhelm Conrad Roentgen áíáêÜëõøå ôéò áêôßíåò-×. ¸íá ìÞíá áñãüôåñá, ôñÜâçîå ôçí ðñþôç "öùôïãñáößá" áêôßíùí-×. ¹ôáí ôï ÷Ýñé ôçò ãõíáßêáò ôïõ. ÓÞìåñá, ïé áêôßíåò-× èåùñïýíôáé äåäïìÝíåò êáé ðáñÝ÷ïõí óôïõò ãéáôñïýò áíåêôßìçôåò ðëçñïöïñßåò ãéá ôç äéÜãíùóç. Ìéá ðéï óýã÷ñïíç ìÝèïäïò äéÜãíùóçò ÷ñçóéìïðïéåß ñáäéïöÜñìáêá. ÁõôÜ åßíáé ñáäéåíåñãÝò ïõóßåò ðïõ ÷ïñçãïýíôáé óôïí áóèåíÞ. Êáèþò áõôÝò ïé ïõóßåò äéáóðþíôáé, åêðÝìðïõí óùìáôßäéá ðïõ áíé÷íåýïíôáé êáé áíáëýïíôáé. Ç ôå÷íéêÞ áõôÞ äßíåé ðïëýôéìåò ðëçñïöïñßåò ãéá ôéò ëåéôïõñãßåò êáé ôï ìåôáâïëéóìü ôïõ óþìáôïò, äßíïíôáò åéêüíåò ðïõ óõíôßèåíôáé ìå ìåèüäïõò ðáñüìïéåò ìå áõôÝò ôùí áêôßíùí-×. Ðåñßðïõ 20 åêáôïììýñéá Üíèñùðïé ÷ñçóéìïðïéïýí ñáäéïöÜñìáêá ãéá ôç äéÜãíùóç áóèåíåéþí. ÅðåéäÞ ôá ñáäéïöÜñìáêá Ý÷ïõí ðïëý ìéêñü ÷ñüíï æùÞò, ðñÝðåé íá ðáñÜãïíôáé êïíôÜ óôï íïóïêïìåßï ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé. Ç ðáñáãùãÞ ãßíåôáé ìå ôç ÷ñÞóç äåóìþí ðñùôïíßùí ìåãÜëçò Ýíôáóçò ðïõ ðñïÝñ÷ïíôáé áðü åðéôá÷õíôÝò. Ôï CERN ðñïìçèåýåé ìå ñáäéïöÜñìáêá ôï Íïóïêïìåßï ôïõ Êáíôïíéïý ôçò Ãåíåýçò óôçí Åëâåôßá Ç Ôïìïãñáößá ÅêðïìðÞò Ðïæéôñïíßùí (Positron Emission Tomography, PET) åßíáé ìéá ìïñöÞ ñáäéïöáñìáêåõôéêÞò äéÜãíùóçò. Åßíáé ìßá äõíáìéêÞ ìÝèïäïò, ç á45


íÜðôõîç ôçò ïðïßáò ïöåßëåôáé ó' Ýíá ìåãÜëï âáèìü óôï CERN êáé óôï Íïóïêïìåßï ôïõ Êáíôïíéïý ôçò Ãåíåýçò. Ôï ÑÅÔ åðéôñÝðåé ôçí áíß÷íåõóç ìåôáâïëþí óå éóôïýò êáé üñãáíá ðïõ óõíäÝïíôáé ìå áóèÝíåéåò, ðïëý ðñéí åìöáíéóôïýí óïâáñÜ óõìðôþìáôá ôùí áóèåíåéþí áõôþí. ¸íá ñáäéïöÜñìáêï ðïõ åêðÝìðåé ðïæéôñüíéá, ôá áíôé-óùìáôßäéá ôùí çëåêôñïíßùí, ÷ïñçãåßôáé óôïí áóèåíÞ. Ôá ðïæéôñüíéá áõôÜ ðïëý ãñÞãïñá åîáûëþíïíôáé ìå ôá çëåêôñüíéá ðïõ óõíáíôïýí óôï óþìá ôïõ áóèåíÞ. Ìå ôçí åîáàëùóç áõôÞ áðåëåõèåñþíïíôáé äýï áêôßíåò-ã, ðñïóäéïñßæïíôáò áêñéâþò ôç èÝóç ðïõ Ýãéíå ç åîáàëùóç. Ôï ÑÅÔ äßíåé ìßá åéêüíá óôïõò ãéáôñïýò ãéá ôï ðïý áêñéâþò êáôáëÞãåé ôï ñáäéïöÜñìáêï ìÝóá óôï óþìá, êáé ôïõò åðéôñÝðåé íá äïõí áí üëá ëåéôïõñãïýí êáíïíéêÜ. ÐïëëÝò ìïñöÝò éáôñéêÞò áðåéêüíéóçò åîáñôþíôáé áðü Ýíá Üëëï ôå÷íïëïãéêü åðßôåõãìá ôçò óùìáôéäéáêÞò öõóéêÞò: ôïõò áíé÷íåõôÝò óùìáôéäßùí. Ïé ðñüäñïìïé ôùí áíé÷íåõôþí ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé óå ðïëëÜ óõóôÞìáôá ÑÅÔ ó÷åäéÜóôçêáí ãéá Ýíá ðåßñáìá ôïõ CERN. Åßíáé êáôáóêåõáóìÝíïé áðü êñõóôÜëëïõò ðïõ áêôéíïâïëïýí üôáí ðñïóðßðôåé ðÜíù ôïõò Üëëç áêôéíïâïëßá üðùò ç ã. Óùìáôßäéá ãéá ôç èåñáðåßá Ç ñáäéïèåñáðåßá åßíáé ìéá åõñÝùò äéáäåäïìÝíç ìÝèïäïò èåñáðåßáò ðïõ åöáñìüæåôáé óå ðåñéóóüôåñïõò áðü ôïõò ìéóïýò êáñêéíïðáèåßò áíÜ ôïí êüóìï. Ðñüêåéôáé ãéá Ýíá åßäïò âéïëïãéêïý ÷åéñïõñãåßïõ, üðïõ ôï íõóôÝñé áíôéêáèßóôáôáé áðü Ýíá ìéêñïóêïðéêü óùìáôßäéï éêáíü íá óôåéñþóåé ôá êáêïÞèç êýôôáñá, áðïêüâïíôáò ôï DNA ðïõ ðñïêáëåß ôïí ðïëëáðëáóéáóìü ôïõò. Ç ðéï äéáäåäïìÝíç ìïñöÞ ñáäéïèåñáðåßáò ÷ñçóéìïðïéåß áêôßíåò-× Þ çëåêôñüíéá ðïõ ðñïÝñ÷ïíôáé áðü Ýíáí ãñáììéêü åðéôá÷õíôÞ ðáñüìïéï áëëÜ ðïëý ìéêñüôåñï áðü ôïí ÌåãÜëï Åðéôá÷õíôÞ Óõãêñïõüìåíùí Äåóìþí Çëåêôñïíßùí êáé Ðïæéôñïíßùí ôïõ CERN, (Large ElectronPositron Collider, LEP). Ïé áêôßíåò-× Þ ïé äÝóìåò çëåêôñïíßùí ïäçãïýíôáé ðÜíù óôïí üãêï êáé Ý÷ïõí ôüóç åíÝñãåéá üóç ÷ñåéÜæåôáé ãéá íá öôÜóïõí êáé íá ÷ôõðÞóïõí ôá êáñêéíéêÜ êýôôáñá. Ôç äåêáåôßá ôïõ 1960 ôá íåôñüíéá ìðÞêáí óôï ðáé÷íßäé ôçò ñáäéïèåñáðåßáò. Ôá íåôñüíéá áðåëåõèåñþíïõí åíÝñãåéá ìå ôñüðï äéá46


öïñåôéêü áðü ôéò áêôßíåò-× Þ ôá çëåêôñüíéá, ðñÜãìá ðïõ ôá êáèéóôÜ êáôáëëçëüôåñá ãéá ôç èåñáðåßá ïñéóìÝíùí üãêùí. Êõêëéêïß åðéôá÷õíôÝò ðïõ ïíïìÜæïíôáé êýêëïôñá ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ãéá íá ðáñÜãïõí íåôñüíéá åðéôá÷ýíïíôáò ðñùôüíéá ðïõ ðÝöôïõí ðÜíù óå óôü÷ïõò âçñõëëßïõ. Ç èåñáðåßá ìå íåôñüíéá åßíáé ðéï äáðáíçñÞ áðü ôç èåñáðåßá ìå áêôßíåò-× Þ çëåêôñüíéá, áëëÜ Ý÷åé ôï ðëåïíÝêôçìá üôé ôá êýêëïôñá ìðïñïýí íá ÷ñçóéìïðïéçèïýí êáé ãéá ôçí ðáñáãùãÞ Ìå ôéò ðéï ðñüóöáôåò åîåëßîåéò, åðéôá÷õíôÝò ðñùôïíßùí Ý÷ïõí áñ÷ßóåé íá ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ãéá ôç ñáäéïèåñáðåßá Þ ôçí èåñáðåßá ìå áäñüíéá, êáèþò áõôü ôï áíáðôõóóüìåíï ðåäßï Ýñåõíáò ãßíåôáé ãíùóôüôåñï. Ôï ðëåïíÝêôçìá ôùí ðñùôïíßùí åßíáé üôé åíáðïèÝôïõí üëç ôïõò ôçí åíÝñãåéá óôï ßäéï óçìåßï. Áõôü êÜíåé ôç èåñáðåßá ìå áäñüíéá éäáíéêÞ ãéá üãêïõò ðïõ åìöáíßæïíôáé êïíôÜ óå æùôéêÜ üñãáíá, üðïõ ç áêñßâåéá åßíáé èåìåëéþäïõò óçìáóßáò. ¹äç, óå åñãáóôÞñéá öõóéêÞò óôïí ÊáíáäÜ, ôç Ãáëëßá, ôç Ãåñìáíßá, ôçí Éáðùíßá, ôç Ñùóßá, ôç Íüôéá ÁöñéêÞ, ôç Óïõçäßá, ôçí Åëâåôßá, ôç ÌåãÜëç Âñåôáíßá êáé ôéò ÇíùìÝíåò Ðïëéôåßåò, áóèåíåßò õðïâÜëëïíôáé ìå åðéôõ÷ßá óå èåñáðåßá ìå áäñüíéá, ìå ôç ÷ñÞóç åðéôá÷õíôþí ôùí ïðïßùí ï âáóéêüò ñüëïò åßíáé ç êáèáñÞ Ýñåõíá. ÓÞìåñá, ìå ôçí åìðåéñßá ðïõ Ý÷åé óõóóùñåõôåß óå áõôÝò ôéò ðñùôïðïñéáêÝò åãêáôáóôÜóåéò, ôï CERN ó÷åäéÜæåé Ýíáí åðéôá÷õíôÞ ðñùôïíßùí êáé éüíôùí Üíèñáêá áðïêëåéóôéêÜ ãéá éáôñéêïýò óêïðïýò. Ãíùóôü ùò PIMMS (ÓõóêåõÞ ÉáôñéêÞò ÌåëÝôçò Ðñùôïíßùí Éüíôùí, Proton Ion Medical Machine Study), ôï ðñüãñáììá áõôü åßíáé ìéá ðñáãìáôéêÜ äéåèíÞò óõíåñãáóßá ðïõ öÝñíåé êïíôÜ åñåõíçôÝò áðü ôï CERN, ôï ãåñìáíéêü åñãáóôÞñéï GSI, ôï áõóôñéáêü Med-AUSTRON, êáé ôïí éôáëéêü ïñãáíéóìü TERA. ÓÞìåñá ïé ðåñéóóüôåñïé áðü ôïõò åðéôá÷õíôÝò ôïõ CERN ìïéÜæïõí ðïëý ëßãï ìå áõôïýò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé óôçí éáôñéêÞ åðéóôÞìç. ÁëëÜ âñßóêïíôáé óôçí ðñþôç ãñáììÞ ôçò åîÝëéîçò, ðñïùèþíôáò áêüìá ðåñéóóüôåñï ôçí ôå÷íïëïãßá ìå ôç âïÞèåéá ôçò ïðïßáò õëïðïéÞèçêáí ïé óýã÷ñïíåò åöáñìïãÝò.

47


ÔÏ GSI èåñáðåýåé êáñêéíéêïýò üãêïõò ìå éüíôá Üíèñáêá Ôï Ãåñìáíéêü åèíéêü åñãáóôÞñéï âáñÝùí éüíôùí, GSI, óôï Darmstadt, ðñïóöÝñåé ôç âáóéêÞ Ýñåõíá óôçí õðçñåóßá ôçò áíèñùðüôçôáò ÷ñçóéìïðïéþíôáò éüíôá Üíèñáêá óôç ìïíÜäá èåñáðåßáò ôïõ êáñêßíïõ "Å÷åé Þäç óôçèåß ìéá ãÝöõñá áíÜìåóá óôç âáóéêÞ Ýñåõíá êáé ôéò åöáñìïãÝò ôçò" åßðå ç õðïõñãüò ÅðéóôÞìçò êáé ÔÝ÷íçò ôïõ Êñáôéäßïõ ôçò Åóóçò (Ãåñìáíßá) Christine Hohmann-Dennhardt óôá åðßóçìá åãêáßíéá ôçò íÝáò ìïíÜäáò èåñáðåßáò ôïõ êáñêßíïõ óôï åèíéêü åñãáóôÞñéï âáñÝùí éüíôùí, GSI, óôï Darmstadt, óôéò 15 Óåðôåìâñßïõ 1998. Ç ìïíÜäá áõôÞ ÷ñçóéìïðïéåß éüíôá Üíèñáêá áðü ôï óýã÷ñïôñïí âáñÝùí éüíôùí ôïõ GSI, ôï SIS, ãéá íá âïìâáñäßóåé êáñêéíéêïýò üãêïõò ðïõ äåí åðéäÝ÷ïíôáé åã÷åßñçóç. Ïé äõï ðñþôïé áóèåíåßò õðïâëÞèçêáí óå ôÝôïéá áêôéíïâïëßá ðïõ åîÜëëåéøå ôïí üãêï, ôïí ÄåêÝìâñéï ôïõ 1997. ÅðéðëÝïí åííéÜ áóèåíåßò õðïâëÞèçêáí óôç ßäéá èåñáðåßá ôïí ôåëåõôáßï Áýãïõóôï. Ï êáñêßíïò âñßóêåôáé äåýôåñïò, ìåôÜ ôéò áóèÝíåéåò ôïõ ìõïêáñäßïõ, óôïí áðå÷èÞ êáôÜëïãï ôùí èáíáôçöüñùí áóèåíåéþí. Ç ÷ñÞóç ãïíéäßùí óôç èåñáðåßá ôïõ áðïôåëåß óßãïõñá ìéá ìáêñïðñüèåóìç åëðßäá, áëëÜ óôï Üìåóï ìÝëëïí ç åã÷åßñçóç, ç ÷çìåéïèåñáðåßá êáé ïé áêôéíïâïëßåò áðïôåëïýí ôïí ìüíï ôñüðï áíôéìåôþðéóÞò ôïõ. Ãéá ôçí áêñßâåéá, ç íÝá ìïíÜäá éüíôùí Üíèñáêá ôïõ GSI ðñïóèÝôåé Üëëï Ýíá åðßôåõãìá óôï ôïìÝá ôçò áêôéíïèåñáðåßáò åðéôñÝðïíôáò ôçí åðéôõ÷Þ êáé áóöáëÞ áêôéíïâüëçóç üãêùí ðïõ âñßóêïíôáé óå åõáßóèçôåò ðåñéï÷Ýò. Ç éäÝá ôçò ÷ñçóéìïðïßçóçò äåóìþí óùìáôéäßùí ãéá èåñáðåßá êáñêßíïõ äåí åßíáé êáéíïýñãéá. Ãéá ðñþôç öïñÜ ôï 1946 ï Bob Wilson óõíåéäçôïðïßçóå ôç äõíáôüôçôá áõôÞò ôçò ôå÷íéêÞò üôáí ðáñáôÞñçóå üôé ôá ðñùôüíéá, áíôßèåôá áðü ôá öùôüíéá êáé ôá çëåêôñüíéá, åíáðïèÝôïõí ôï ìÝãéóôï ôçò åíÝñãåéÜò ôïõò óôï ôÝëïò ôçò äéáäñïìÞò ôïõò (óôç ëåãüìåíç êïñõöÞ Bragg). ÁõôÞ áêñéâþò ç ðáñáôÞñçóç åðÝôñåøå ôçí äõíáôüôçôá âïìâáñäéóìïý üãêùí ðïõ âñßóêï48


íôáé âáèéÜ Þ äßðëá óå åõðáèÞ üñãáíá, áöïý ç äüóç ìðïñåß íá ðñïóáñìïóèåß óôï óõãêåêñéìÝíï ó÷Þìá ôïõ üãêïõ. Ïé ðñþôåò èåñáðåßåò åöáñìüóèçêáí ôï 1954, üôáí ï John Lawrence, áäåëöüò ôïõ Ernest Lawrence (Óôì: ðïõ èåùñåßôáé ï "ðáôÝñáò" ôùí óýã÷ñïíùí åðéôá÷õíôéêþí óõóôçìÜôùí), ÷ñçóéìïðïßçóå ðñùôüíéá áðü ôï óõã÷ñïêýêëïôñï 184 éíôóþí ôïõ Berkeley. Ôñßá ÷ñüíéá áñãüôåñá, óôï ßäéï åñãáóôÞñéï, ðñùôï÷ñçóéìïðïéÞèçêáí ãéá èåñáðåõôéêïýò óêïðïýò éüíôá çëßïõ. Ïìùò ç ðñùôïðïñåßá áõôÞ ôïõ Berkeley äåí ðåñéïñßóôçêå óôéò ÇÐÁ. To 1956, o Cornelius Tobias, ößëïò ôïõ Lawrence, âñéóêüôáí óôç Óïõçäßá. Óõíåñãáæüìåíïò ìå ôïõò Lars Leksel êáé Borje Larsson óôçí ÏõøÜëëá âïÞèçóå óôï îåêßíçìá åíüò ðñïãñÜììáôïò ÷åéñïõñãéêÞò åðÝìâáóçò óõíäõáóìÝíçò ìå áêôéíïâïëßá ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýóå ðñùôüíéá áðü ôï Ðáíåðéóôçìéáêü êýêëïôñï. Ðñùôïðïñßá Ôï êýêëïôñï ôïõ åñãáóôçñßïõ ôïõ Harvard Ý÷åé ôç ìáêñýôåñç éóôïñßá ÷ñÞóçò äåóìþí ðñùôïíßïõ ãéá èåñáðåõôéêïýò óêïðïýò. Ôï êÝíôñï äÝ÷èçêå ôïí ðñþôï áóèåíÞ ôï 1961 êáé ç ìïíÜäá èá ðáñáìåßíåé óå ëåéôïõñãßá ùóüôïõ üëåò ïé èåñáðåßåò ìåôáöåñèïýí óôï Northeast Proton Therapy Centre. Ôï ôåëåõôáßï áíáìÝíåôáé íá äå÷èåß ôïí ðñþôï áóèåíÞ ôï ÖåâñïõÜñéï ôïõ 1999. Ìüíï ôüôå, áöïý èá Ý÷ïõí ðåñÜóåé áðü ôç ðüñôá ôïõ 7000 áóèåíåßò, ôï êýêëïôñï ôïõ Harvard èá ìðïñÝóåé åðÜîéá íá "óõíôáîéïäïôçèåß". Ç êýñéá äõóêïëßá áõôþí ôùí ðñùôïðüñùí ðñïóðáèåéþí ïöåßëïíôáí óôçí Ýëëåéøç ôå÷íéêÞò ãéá ôïí áêñéâÞ ó÷åäéáóìü ôçò äÝóìçò. Áêüìá êáé óÞìåñá, ïé ðåñéóóüôåñåò ìïíÜäåò ÷ñçóéìïðïéïýí ôéò ëåãüìåíåò 49


ðáèçôéêÝò ìåèüäïõò, þóôå ï áêôéíïâïëïýìåíïò ÷þñïò íá ôáéñéÜæåé ìå ôï ó÷Þìá ôïõ üãêïõ, ðïõ ëáìâÜíåôáé ìå ôïìïãñáöéêÝò ìåèüäïõò. Ç ôå÷íéêÞ ó÷åäéáóìïý ôçò äÝóìçò üìùò äåí äéáöÝñåé áðü ôéò áíôßóôïé÷åò ôùí óõìâáôéêþí áêôßíùí öùôïíßùí. Ç ìïíÜäá ôïõ GSI, ÷ñçóéìïðïéþíôáò ôç ìáãíçôéêÞ ôïìïãñáößá ðñïóöÝñåé ðéá ðïëý áêñéâÞ áðåéêüíéóç ôïõ üãêïõ óå äõï äéáóôÜóåéò, åíþ ï Ýëåã÷ïò ôçò åíÝñãåéáò ôïõ åðéôá÷õíôÞ áíôéóôïé÷åß óôç ôñßôç äéÜóôáóç. Ç ðáñáãùãÞ ôçò äÝóìçò óôçñßæåôáé óå ðñùôïðïñéáêÝò ôå÷íéêÝò ôñéþí äéáóôÜóåùí ëáìâÜíïíôáò õðüøç ôéò äéáöïñåôéêÝò âéïëïãéêÝò áðïäüóåéò ôçò äÝóìçò óå êÜèå åßäïò éóôïý êáé ó÷åôßæåôáé ìå ôá Üìåóá êáé ôá Ýììåóá áðïôåëÝóìáôá. Ôá Üìåóá áðïôåëÝóìáôá (êõñßùò ç êáôáóôñïöÞ ôùí êáñêéíéêþí êõôôÜñùí) ìåãéóôïðïéïýíôáé, åíþ ôá ìáêñïðñüèåóìá áðïôåëÝóìáôá (åðéäñÜóåéò óå õãéåßò éóôïýò) åëá÷éóôïðïéïýíôáé. ÌåôÜ ôï Berkeley êáé ôï Éáðùíéêü Éáôñéêü Åðéôá÷õíôÞ ÂáñÝùí Éüíôùí, HIMAC, óôï Chiba, ôï GSI áðïôåëåß ôï ôñßôï êÝíôñï éïíôéêÞò èåñáðåßáò êáñêßíïõ. Ôï åñãáóôÞñéï ìðïñåß íá ìïéÜæåé íÝï óôï ðåäßï áõôü, áëëÜ ôïõëÜ÷éóôïí äÝêá ÷ñüíéá åíôáôéêÞò åñåõíçôéêÞò äïõëåéÜò åðÝôñåøáí ôçí áíÜðôõîç ðñùôïðïñéáêþí ôå÷íéêþí ðáñáãùãÞò ôçò äÝóìçò êáèþò êáé ìéáò ðïëý êáëÞò êáôáíüçóçò ôùí âéïëïãéêþí åðéðôþóåùí áðü ôï âïìâáñäéóìü ìå äÝóìåò óùìáôéäßùí. ¼ôáí ôï 1975 îåêßíçóå ç ëåéôïõñãßá ôïõ ðñþôïõ åðéôá÷õíôÞ óôï GSI, ôá âéïëïãéêÜ ðåéñÜìáôá áêôéíïâüëçóçò Þôáí áðü ôá ðñþôá ðïõ ðñáãìáôïðïéÞèçêáí. Áñ÷éêü óêïðü ôïõ áðïôåëïýóå ç Ýñåõíá ôùí âéïëïãéêþí åðéðôþóåùí áðü ôçí êïóìéêÞ áêôéíïâïëßá êáôÜ ôç äéÜñêåéá äéáóôçìéêþí ôáîéäéþí, áëëÜ ôá áðïôåëÝóìáôá äéï÷åôåýèçêáí óôï ðñüãñáìá óýã÷ñïíçò èåñáðåßáò. Áõôü ðïõ êõñßùò äåß÷èçêå åßíáé üôé ç ìéêñïóêïðéêÞ äïìÞ ôçò äéáäéêáóßáò åíáðüèåóçò ôçò åíÝñãåéáò åßíáé êáôÜ ðïëý óçìáíôéêüôåñç, óôïí ðñïóäéïñéóìü ôùí âéïëïãéêþí åðéðôþóåùí, áðü ôç äéáöïñåôéêüôçôá ôùí âéïëïãéêþí óõóôçìÜôùí. Ôï åíåñãü óýóôçìá óÜñùóçò ôïõ GSI äïõëåýåé ó÷åäüí üðùò êáé ç ôçëåüñáóç, üðïõ ç åéêüíá öôéÜ÷íåôáé ìå ãñáììÝò ðïõ ìå ôç óåéñÜ ôïõò áðïôåëïýíôáé áðü êïõêßäåò. Ðáñüëï ðïõ ç ôå÷íéêÞ åßíáé ßäéá, ç á50


êôßíá ôïõ GSI äåí öôéÜ÷íåé åðßðåäá ó÷Þìáôá áëëÜ "ó÷åäéÜæåé" áêáíüíéóôïõò ôñéóäéÜóôáôïõò üãêïõò. Ï üãêïò ó÷åäéÜæåôáé êáé ÷ùñßæåôáé óå êïõêßäåò, óôéò ôñåéò äéáóôÜóåéò. Êáôüðéí õðïëïãßæåôáé ï áíáãêáßïò áñéèìüò óùìáôéäßùí ôçò äÝóìçò ãéá êÜèå êïõêßäá êáé ôåëéêÜ êÜèå êïõêßäá ôïõ üãêïõ âïìâáñäßæåôáé ìÝ÷ñéò üôïõ ç äÝóìç åíáðïèÝóåé ôïí ðñïûðïëïãéóìÝíï áñéèìü óùìáôéäßùí. Ðñþôá âïìâáñäßæïíôáé ôá âáèýôåñá åðßðåäá ôïõ üãêïõ êáé óôáäéáêÜ, ìÝóù ôïõ åðéôá÷õíôÞ, ç åíÝñãåéá ôçò äÝóìçò ìåéþíåôáé Ýôóé þóôå ç "êïñõöÞ Bragg" íá åíáñìïíéóôåß ìå ôá ìðñïóôéíÜ åðßðåäá ôïõ üãêïõ. ÁõôÞ ç ôå÷íéêÞ áðáéôåß åêðëçêôéêÜ áîéüðéóôï Ýëåã÷ï ôïõ åðéôá÷õíôÞ þóôå íá åðéôõã÷Üíåôáé ìéá áêñßâåéá êáëýôåñç áðü ÷éëéïóôü ôïõ ìÝôñïõ. Ç åíÝñãåéá êáé ç éó÷ýò ôçò äÝóìçò áëëÜæïõí áðü ðáëìü óå ðáëìü, êÜôé ðïõ ãéá ôï GSI óçìáßíåé êÜèå äåõôåñüëåðôï. Ãéá ôïí Ýëåã÷ï ôçò óõíïëéêÞò áêñßâåéáò õðÜñ÷åé Ýíá áíåîÜñôçôï óýóôçìá ðáñáêïëïýèçóçò ôçò èÝóçò ôçò äÝóìçò êÜèå 100 ìéêñïäåõôåñüëåðôá êáé ôçò éó÷ýïò ôçò äÝóìçò êÜèå 10 ìéêñïäåõôåñüëåðôá. Áí ðáñïõóéáóôåß áðüêëéóç áðü ôïí ðñïãñáììáôéóìü ìåãáëýôåñç ôïõ 2%, ç äÝóìç äéáêüðôåôáé óå ìéóü ÷éëéïóôü ôïõ äåõôåñïëÝðôïõ.Ïé áðáéôÞóåéò ëåéôïõñãßáò ðïõ åðéâÜëëïíôáé óôïí åðéôá÷õíôÞ åßíáé ðñÜãìáôé óçìáíôéêÜ ìåãáëýôåñåò áðü ôéò áíôßóôïé÷åò ôçò êáíïíéêÞò ëåéôïõñãßáò ôïõ, áëëÜ ï åðéôá÷õíôÞò öáßíåôáé íá áíôáðïêñßíåôáé. Ï áñéèìüò ôùí äéáêïðþí ôçò äÝóìçò áðü ôï óýóôçìá åëÝã÷ïõ åßíáé åëÜ÷éóôïò êÜèå çìÝñá üôáí óôï äéÜóôçìá áõôü âïìâáñäßæïíôáé äåêÜäåò ÷éëéÜäåò êïõêßäåò. Ç ìïíÜäá ôïõ GSI èá ÷ñçóéìïðïéçèåß óå Ýíá ðéëïôéêü ðñüãñáììá èåñáðåßáò áñêåôþí åêáôïíôÜäùí áóèåíþí, óå 51


ðåñßïäï ðÝíôå åôþí. Ìéá ôõðéêÞ èåñáðåßá ðåñéëáìâÜíåé åßêïóé çìßùñåò áêôéíïâïëÞóåéò åðß åßêïóé óõíå÷åßò çìÝñåò. Ãéá ôçí äéÜñêåéá ôçò áêôéíïâüëçóçò, ï áóèåíÞò áêéíçôïðïéåßôáé óå èåñáðåõôéêü êñåâÜôé. Ç èåñáðåßá ÷ñçóéìïðïéåßôáé êõñßùò ãéá åãêåöáëéêïýò êáé áõ÷åíéêïýò üãêïõò. Óå áõôÝò ôéò ðåñéðôþóåéò ìðïñåß íá åðéôåõ÷èåß éêáíÞ áêéíçóßá. Ôï êåöÜëé ôïõ áóèåíïýò áêéíçôïðïéåßôáé, ìå áêñßâåéá ÷éëéïóôïý ôïõ ìÝôñïõ, ÷ñçóéìïðïéþíôáò ìéá ìÜóêá êáé ïëüêëçñç ç èÝóç åëÝã÷åôáé ìå áêôßíá × ðñéí áðü êÜèå áêôéíïâüëçóç. Ç Üíåóç êáé ç áóöÜëåéá ôïõ áóèåíïýò Ý÷åé ëçöèåß óïâáñÜ õðüøç. ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò áêôéíïâüëçóçò ï áóèåíÞò ìðïñåß íá åéäïðïéÞóåé ãéá ïðïéáäÞðïôå äõóöïñßá áéóèáíèåß. Áêüìá êáé óôçí ðåñßðôùóç óõíïëéêÞò Ýëëåéøçò åëÝã÷ïõ ôùí ìáãíçôþí ðïõ êáèïäçãïýí ôç äÝóìç, äåí åìöáíßæåôáé êáíÝíáò êßíäõíïò ãéá ôïí áóèåíÞ äéüôé, ç ìç åëåã÷üìåíç ðëÝïí äÝóìç ðåñíÜ ðÜíù áðü ôï êåöÜëé ôïõ áóèåíïýò. ÓÞìåñá, 40% ôùí áóèåíþí ðïõ ðñïóâÜëëïíôáé áðü êáñêßíï èåñáðåýïíôáé, áëëÜ ðáñ' üëá áõôÜ 20% ôùí ðåñéðôþóåùí äåí ìðïñïýí íá ÷åéñïõñãçèïýí ïýôå ç óõìâáôéêÞ ÷ñÞóç áêôéíïâïëßáò ìðïñåß íá âïçèÞóåé. Êé áõôü áêüìá óôéò ðåñéðôþóåéò ðïõ ç áñ÷éêÞ äéÜãíùóç äéáðéóôþíåé Ýíáí óõãêåíôñùìÝíï üãêï. Áêñéâþò, ôï GSI ðñïóôßèåôáé óôçí êïéíüôçôá ôùí ìïíÜäùí èåñáðåßáò ìå ðñùôüíéá êáé éüíôá, äßíïíôáò íÝåò åëðßäåò ó' áõôïýò ôïõò áóèåíåßò. Ì' áõôÞ ôç íÝá ðñïóÝããéóç ôçò ÷ñÞóçò óùìáôéäßùí óôç èåñáðåßá, ç ìïíÜäá ôïõ GSI ðñïóôßèåôáé óôïí ïëïÝíá áõîáíüìåíï êáôÜëïãï ôùí èåñáðåõôéêþí êÝíôñùí ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýí ðñùôüíéá êáé éüíôá. ÔÝôïéá êÝíôñá õðÜñ÷ïõí óôïí ÊáíáäÜ, óôç Ãáëëßá, óôç Ãåñìáíßá, óôçí Éáðùíßá, óôç Ñùóßá, óôç Íüôéï ÁöñéêÞ, óôç Óïõçäßá, óôçí Åëâåôßá, óôçí Áããëßá êáé óôéò ÇÐÁ. ¸ùò óÞìåñá, ôïõëÜ÷éóôïí 25000 áóèåíåßò Ý÷ïõí äå÷èåß èåñáðåßá ìå ðñùôüíéá Þ éüíôá åíþ ôá ó÷åôéêÜ ìç÷áíÞìáôá âñßóêïíôáé åýêïëá óôçí áãïñÜ. Ôï åñåõíçôéêü ðñüãñáììá éáôñéêþí ìç÷áíçìÜôùí ìå ðñùôüíéá êáé éüíôá, PIMMS, óôï CERN (ôï Åõñùðáúêü ÅñãáóôÞñéï ÖõóéêÞò Óùìáôéäßùí), ðñïóðáèåß íá âåëôéþóåé ôç ó÷åäßáóç óõã÷ñüôñùí ìå êýñéá áðïóôïëÞ ôç èåñáðåõôéêÞ. Çäç, ôï ðñüãñáììá áõôü Ý÷åé âåëôéþóåé ôçí óôáèåñüôçôá ðáñáãùãÞò ôçò äÝóìçò óå ìç÷áíÞìáôá ðïõ ëåéôïõñãïýí. Ôï PIMMS õðïóôçñßæåôáé áðü ôï Éôáëéêü ºäñõìá TERA, ôï Áõóôñéáêü MED-Austron, ôï GSI êáé ôï CERN. Ï Ugo Amaldi, öõóéêüò 52


óôïé÷åéùäþí óùìáôéäßùí, âñßóêåôáé ðßóù áðü üëç áõôÞ ôç ðñïóðÜèåéá êáé ðñùôïóôáôåß óôï óõíôïíéóìü ôçò Ýñåõíáò óôï ðåäßï áõôü, óå ðáíåõñùðáúêü åðßðåäï. Óôá åãêáßíéá ôïõ GSI ðáñåâñÝèçêáí ï Ïìïóðïíäéáêüò Õðïõñãüò Åêðáßäåõóçò, ÅðéóôÞìçò, ¸ñåõíáò êáé Ôå÷íïëïãßáò Juergen Ruettgers åíþ ç ôåëåôÞ îåêßíçóå ìå ôçí ïìéëßá ôïõ Åðéóôçìïíéêïý ÄéåõèõíôÞ ôïõ GSI, Hans-J Specht. Áðü ôç ðëåõñÜ ôïõ GSI, ï Gerhard Kraft ðáñïõóßáóóå ôá ôå÷íéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ïëüêëçñïõ ôïõ ðñïãñÜììáôïò åíþ ï Juergen Debus ôçò ÐáíåðéóôçìéáêÞò ÑáäéïëïãéêÞò ÊëéíéêÞò ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ ôçò ×áúäåëâÝñãçò, DKFZ, ðåñéÝãñáøå ôá êëéíéêÜ óôïé÷åßá. Ôáõôü÷ñïíá ìå ôá åãêáßíéá ðñïôÜèçêå ç äçìéïõñãßá áíôßóôïé÷çò ìïíÜäáò óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôçò ×áúäåëâÝñãçò. Ç ïéêïíïìéêÞ êÜëõøç èá ðñïÝëèåé êáôÜ Ýíá ìÝñïò áðü ôï Ãåñìáíéêü êñÜôïò, êáèþò êáé áðü âéïìç÷áíßåò ðïõ áíáìÝíåôáé íá åðùöåëçèïýí áðü ôçí ôå÷íïëïãéêÞ áõôÞ åîÝëéîç êáé ôÝëïò áðü ôñáðåæéêÜ äÜíåéá. Ôï êüóôïò êÜèå èåñáðåßáò õðïëïãßæåôáé óå 40 000 ãåñìáíéêÜ ìÜñêá. ÔÏ ÐÑÏÖÉË ÔÏÕ GSI Ôï åñãáóôÞñéï âáñÝùí éüíôùí GSI, óôï Darmstadt, åßíáé ãíùóôü êõñßùò ãéá ôçí áíáêÜëõøç ôùí óôïé÷åßùí ìå áôïìéêü áñéèìü 107 ìÝ÷ñé 112 (ôá ïðïßá áíÞêïõí óôçí ïìÜäá ôùí áêôéíéäþí). ÁõôÜ ôá óôïé÷åßá âñÝèçêáí óôá ðñïúüíôá ôçò óýíôçîçò ðïõ ðñïÞëèå áðü óõãêñïýóåéò ìåôáîý âáñÝùí éüíôùí, ôá ïðïßá åðéôá÷ýíïíôáé óôï ãñáììéêü åðéôá÷õíôÞ UNILAC, êáé åíüò óôü÷ïõ áðü âéóìïýèéï Þ ìüëõâäï. Ôï óôïé÷åßï 107 ïíïìÜóôçêå ìðüñéï (ðñïò ôéìÞ ôïõ Ïëëáíäïý Öõóéêïý Niels Bohr) êáé áíáêáëýöèçêå ôï 1981. Ôï ÷Üóéï, áðü ôï üíïìá ôïõ êñáôéäßïõ ôçò Åóóçò (Hessen) áêïëïýèçóå ôï 1983 êáé ôï ìáúôíÝñéï, ðñïò ôéìÞ ôçò ÁõóôñéáêÞò öõóéêïý Lise Meitner ôï 1984. Ôá 53


óôïé÷åßá 110, 111 êáé 112 áíáêáëýöèçêáí ìåôáîý ôïõ 1994 êáé 1996 êáé äåí Ý÷ïõí áêüìá ïíïìáóôåß. Ôá óôïé÷åßá 113 êáé 114, ðïõ áíÞêïõí óôç ëåãüìåíç "êïéëÜäá óôáèåñüôçôáò" (ôùí ðõñÞíùí), åßíáé óôï Üìåóï êáôÜëïãï áíáêÜëõøçò ôïõ åñãáóôçñßïõ. Ï êýñéïò óêïðüò ôïõ GSI åßíáé ç Ýñåõíá ôçò èåñìÞò, ðõêíÞò ðõñçíéêÞò ýëçò ðïõ ó÷çìáôßæåôáé êáôÜ ôç óýãêñïõóç âáñÝùí éüíôùí ìå óôáèåñü óôü÷ï. Ôï ðñüãñáììá Üñ÷éóå ôï 1975 ìå ôïí UNILAC, ï ïðïßïò ôþñá åðéêïõñåßôáé áðü ôï SIS êáé ôïí ðåéñáìáôéêü äáêôýëéï áðïèÞêåõóçò ESR. Ç Ýñåõíá áõôÞ ó÷åôßæåôáé ìå ôçí ðõñçíéêÞ öõóéêÞ êáèþò êáé ôçí áóôñïöõóéêÞ êáé ôéò éäéüôçôåò ôùí áóôÝñùí íåôñïíßùí. Óå Ýíá Üëëï åñåõíçôéêü ðåäßï, ç ÷ñÞóç ôïõ ESR åðéôñÝðåé óôïõò åðéóôÞìïíåò ôçí áðüóðáóç çëåêôñïíßùí áðü ôéò óôïéâÜäåò áêüìá êáé âáñÝùí óôïé÷åßùí. Ìå áõôü ôï ôñüðï ìðïñïýí íá ìåëåôÞóïõí ôçí êâáíôéêÞ çëåêôñïäõíáìéêÞ (ôçí ðéï áêñéâÞ èåùñßá ðïõ Ý÷ïõìå óôç öõóéêÞ) óå åðßðåäá åêðëçêôéêÞò áêñßâåéáò. Ðáñ' üëï ðïõ ôï GSI åßíáé áöéåñùìÝíï óôç âáóéêÞ Ýñåõíá, ç èåñáðåßá êáñêßíïõ äåí åßíáé ï ìüíïò ôïìÝáò åöáñìïóìÝíçò öõóéêÞò ðïõ áíáðôýóóåôáé åêåß. ¸íá Üëëï âáóéêü ðåäßï åßíáé ç öõóéêÞ ðëÜóìáôïò, ìå êýñéï óêïðü ôçí ðáñáãùãÞ åíÝñãåéáò ìÝóù óýíôçîçò ðïõ îåêéíÜ ìå ÷ñÞóç âáñÝùí éüíôùí. Ãéáôß éüíôá Üíèñáêá; Ôï óôïé÷åßï Üíèñáêáò åðéëÝ÷ôçêå áðü ôï GSI ìåôÜ áðü Ýñåõíá âéïëïãéêÞò áðüäïóçò ãéá üëá ôá éüíôá ìåôáîý ðñùôïíßïõ êáé ïõñáíßïõ. Ïé åðéðôþóåéò áðü ôçí áêôéíïâüëçóç åßíáé áíáóôñÝøéìåò êáé ãßíïíôáé ìüíéìåò ìüíï óôï ôÝëïò ôçò äéáäñïìÞò ôçò äÝóìçò, áêñéâþò åêåß ðïõ åßíáé ï üãêïò. Ç âáóéêÞ äéáöïñÜ Ýãêåéôáé óôçí êáôáóôñïöÞ ôïõ DNA ôïõ êõôôÜñïõ. Ôüóï ôá õãéÞ üóï êáé ôá êáñêéíéêÜ êýôôáñá ðåèáßíïõí üôáí ôï DNA ôïõò õðïóôåß ìç áíáóôñÝøéìç ìåôáâïëÞ. Áõôü óçìáßíåé üôé Ý÷ïõí óðÜóåé êáé ïé äõï êëþíïé ôçò äéðëÞò Ýëéêáò , äéüôé ôï óðÜóéìï ìüíï ôïõ åíüò êëþíïõ ìðïñåß óõíÞèùò íá "åðéóêåõáóèåß" áðü ôï 54


êýôôáñï. Ç Ýñåõíá óôï GSI Ýäåéîå üôé åëáöñÜ óùìáôßäéá üðùò ôï ðñùôüíéï, ðáñüëï ðïõ åíáðïèÝôïõí ôçí åíÝñãåéá ôïõò óôï ôÝëïò ôçò äéáäñïìÞò ôïõò, ðñïêáëïýí óðÜóéìï êáé ôùí äõï êëþíùí óå ðïëý ìéêñüôåñï âáèìü áð' üôé âáñýôåñá óùìáôßäéá, üðùò ï Üíèñáêáò. ÅðéðëÝïí, ç äéá÷ùñéóôéêÞ "ãñáììÞ" ìåôáîý ìïíïý êáé äéðëïý óðáóßìáôïò áðü ôïí Üíèñáêá åßíáé ðïëý ÷áñáêôçñéóôéêÞ ìå áðïôÝëåóìá íá åðéôõã÷Üíåôáé ìåãÜëç áêñßâåéá óôçí áêôéíïâüëçóç ôïõ üãêïõ (ìå ôç âïÞèåéá âÝâáéá êáé ôïõ óõóôÞìáôïò ðáñï÷Þò ôçò äÝóìçò áðü ôï óýã÷ñïôñï ôïõ GSI). ¸íá áêüìç ðëåïíÝêôçìá åßíáé üôé ôá éüíôá ôïõ Üíèñáêá äåí óêåäÜæïíôáé ôüóï ðïëý üóï ôá åëáöñüôåñá óùìáôßäéá. Áõôü åðéôñÝðåé õøçëü âáèìü ðéóôüôçôáò ôçò äÝóìçò. Âáñýôåñá éüíôá, üðùò ôïõ íÝïõ, (Ne) Ý÷ïõí ôÜóç íá äéáóðþíôáé. Ï Üíèñáêáò óå êÜðïéï ðïóïóôü äéáóðÜôáé êáé áõôüò, áëëÜ ôá ðñïúüíôá ôçò ó÷Üóçò ðåñéÝ÷ïõí Üíèñáêá 10 êáé 11 ðïõ åêðÝìðåé ðïæéôñüíéá. ÅêìåôÜëëåõóç áõôïý ôïõ ãåãïíüôïò ãßíåôáé áðü ôçí Ôïìïãñáößá ÅêðïìðÞò Ðïæéôñïíßïõ, PET, ðïõ åðéôñÝðåé ôïí Ýëåã÷ï ôçò èÝóçò ôçò äÝóìçò ðÜíù óôïí áóèåíÞ ìå áêñßâåéá 2,5 ÷éëéïóôþí ôïõ ìÝôñïõ. Ç ìïíÜäá ôïõ GSI åßíáé ç ðñþôç ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß PET ãéá "on-line" Ýëåã÷ï ôçò äÝóìçò êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò áêôéíïâüëçóçò. Ôï óôïé÷åßï áõôü åßíáé ìåãÜëçò óçìáóßáò óôéò ðåñéðôþóåéò ð��õ ï üãêïò âñßóêåôáé êïíôÜ óå êñßóéìåò ðåñéï÷Ýò ôïõ åãêåöÜëïõ Þ ôçò óðïíäõëéêÞò óôÞëçò. Ôï Åñåõíçôéêü ÊÝíôñï ôïõ Rossendorf óôç ÄñÝóäç ðáñá÷ùñåß ôéò ìç÷áíÝò ëÞøçò PET. Ôá éüíôá Üíèñáêá Üíïéîáí Ýíá íÝï äñüìï ãéá ôç èåñáðåßá ìç áíôéìåôùðßóéìùí Ýùò óÞìåñá üãêùí êáé óõìðëçñþíïõí ôçí êáèéåñùìÝíç ðéá ÷ñÞóç ðñùôïíßùí ãéá èåñáðåõôéêïýò óêïðïýò. Ðáñ' üëá áõôÜ, ôá ðñùôüíéá èá ðáñáìåßíïõí íá Ý÷ïõí óïâáñÞ óõììåôï÷Þ óå ðïëëÜ èåñáðåõôéêÜ êÝíôñá ãéá ðïëëÜ åßäç êáñêéíéêþí üãêùí üðùò åðßóçò óôç èåñáðåßá Þðéùí üãêùí.

55


ÂÉÏÌÇ×ÁÍÉÊÅÓ ÅÖÁÑÌÏÃÅÓ: Ç ìáæéêÞ ðáñáãùãÞ ëáóôé÷Ýíéùí ãáíôéþí äå öáßíåôáé íá Ý÷åé êáé ìåãÜëç ó÷Ýóç ìå ôç óùìáôéäéáêÞ öõóéêÞ, áëëÜ êáé ôá äýï âáóßæïíôáé óôïõò åðéôá÷õíôÝò. Ç åðåîåñãáóßá âéïìç÷áíéêþí ðñïúüíôùí, üðùò ôá ëáóôé÷Ýíéá ãÜíôéá, âéïìç÷áíéêüò áöñüò (âë. åéêüíá) ãéá ôç âåëôßùóç ôçò ðïéüôçôÜò ôïõò åßíáé Ýíáò ìüíï áðü ôïõò ôñüðïõò ÷ñÞóçò ôùí åðéôá÷õíôþí óôç âéïìç÷áíßá. ×ñçóéìïðïéïýíôáé áêüìá ãéá ôçí áðïóôåßñùóç éáôñéêïý åîïðëéóìïý êáé ôñïöÞò, ãéá ôçí êáôáóêåõÞ çìéáãùãþí óôç âéïìç÷áíßá ôùí çëåêôñïíéêþí õðïëïãéóôþí, ãéá ôç âåëôßùóç ôçò áíôï÷Þò âéïìç÷áíéêþí ðñïúüíôùí, ãéá íá äéåñåõíçèåß ðþò áêñéâþò öèåßñïíôáé ïé ìç÷áíÝò ôùí áõôïêéíÞôùí êáé ãéá íá åíôïðéóôïýí ðåñéðôþóåéò ëáèñåìðïñßïõ óå ëéìÜíéá êáé áåñïäñüìéá. ¼ôáí ëïéðüí, çëåêôñüíéá ìå ôçí êáôÜëëçëç åíÝñãåéá øåêÜæïíôáé ðÜíù óôï õðü åðåîåñãáóßá ðñïúüí, ìðïñïýí íá óðÜóïõí ìïñéáêïýò äåóìïýò, Þ íá ðñïêáëÝóïõí ôç äçìéïõñãßá íÝùí ìïñéáêþí äåóìþí. Áõôü óõìâáßíåé óôá ëáóôé÷Ýíéá ãÜíôéá êáé ïé íÝïé äåóìïß êÜíïõí ôá ãÜíôéá ðéï áíèåêôéêÜ. Ç äéáäéêáóßá ÷ñçóéìïðïéåßôáé åðßóçò ãéá íá óôåãíþóïõí ó÷åäüí áìÝóùò ìåëÜíéá êáé âáöÝò óå ìåôáëëéêÜ äï÷åßá ãéá ðüóéìá õãñÜ, óå ÷áñôß ðåñéôõëßãìáôïò êáé ãõáëéóôåñÜ êïõôéÜ. Ãéá ôçí áðïóôåßñùóç, ôï óðÜóéìï ôùí ìïñéáêþí äåóìþí åßíáé áõôü ðïõ Ý÷åé óçìáóßá. '¼ôáí óðÜíå äåóìïß óå æùíôáíïýò ïñãáíéóìïýò üðùò ôá âáêôÞñéá, ï ïñãáíéóìüò óõíÞèùò ðåèáßíåé, êáé ôï óðÜóéìï äåóìþí óå ôïîéêÜ õëéêÜ ôá êáèéóôÜ áâëáâÞ. Ïé çëåêôñïíéêïß õðïëïãéóôÝò ãßíïíôáé ïëïÝíá ìéêñüôåñïé óå äéÜóôáóç êáé ðéï éó÷õñïß êáèþò üëï êáé ðéï ðïëýðëïêá êõêëþìáôá "óôñéìþ÷íïíôáé" óå Ýíá êáé ìïíáäéêü chip. ÔñéÜíôá ÷ñüíéá ðñéí, ôá ìåìïíùìÝíá óôïé÷åßá ðÜíù óå Ýíá chip åß÷áí ìÞêïò ðåñßðïõ Ýíá åéêïóôü ôïõ ÷éëéïóôïý, óÞìåñá åßíáé 100 öïñÝò ìéêñüôåñá. Ãéá íá öôéá÷ôïýí ðñüôõðá ôüóï ìéêñÜ ðÜíù óå Ýíá chip ðõñéôßïõ ÷ñåéÜæåôáé Ýíáò åðéôá÷õíôÞò óôïí ïðïßï çëåêôñüíéá åîáíáãêÜæïíôáé óå êõêëéêÝò ôñï÷éÝò, êáé ãé' áõôü ôï ëüãï åêðÝìðïõí áêôßíåò-×. ÁõôÝò ïé 56


áêôßíåò- × ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ãéá íá ãßíïõí ôá ðñüôõðá ôá ïðïßá áêôéíïâïëïýí ìÝóá áðü ìéá ìÜóêá ôïðïèåôçìÝíç ìå áêñßâåéá ìðñïóôÜ óôï chip. ÁõôÞ ç äéáäéêáóßá ïíïìÜæåôáé ëéèïãñáößá, êáé ïé ìåãáëýôåñïé êáôáóêåõáóôÝò çëåêôñïíéêþí õðïëïãéóôþí óõíåñãÜæïíôáé ìå öõóéêïýò ãéá íá ó÷åäéÜóïõí åðéôá÷õíôÝò ðïõ èá öôéÜîïõí ôá chips ôïõ ìÝëëïíôïò. Óôïé÷åßá äÝêá öïñÝò ìéêñüôåñá áðü áõôÜ ôùí óçìåñéíþí õðïëïãéóôþí åßíáé Þäç êáôáóêåõÜóéìá êáé ç Ýñåõíá ðñï÷ùñÜ. Ôá êáëýôåñá åßíáé áêüìá ìðñïóôÜ ìáò! ÌéêñïóêïðéêÜ ìç÷áíéêÜ óôïé÷åßá ìðïñïýí íá êáôáóêåõáóôïýí åðßóçò ÷ñçóéìïðïéþíôáò ôç ëéèïãñáößá áêôßíùí-×: ãñáíÜæéá, ãéá ðáñÜäåéãìá, ôüóï ìéêñÜ þóôå íá ìðïñïýí íá ðåñÜóïõí áðü ôï ìÜôé ìéáò âåëüíáò. Ç äõíáôüôçôá íá óõíäõáóôåß ç ìéêñïìç÷áíéêÞ ìå ôç ìéêñïçëåêôñïíéêÞ äçìéïõñãåß ðïëëÝò óõíáñðáóôéêÝò äõíáôüôçôåò. Ôå÷íçôÜ áíèñþðéíá ìÝëç åßíáé ìüíï äýï áðü ôá ðñïúüíôá ðïõ åðùöåëïýíôáé áðü ôçí ôå÷íéêÞ ç ïðïßá ïíïìÜæåôáé åìöýôåõóç äÝóìçò éüíôùí. Óôïõò ôå÷íçôïýò ìçñïýò, Ýíá óôñþìá âéïëïãéêÜ óõìâáôïý õëéêïý åìöõôåýåôáé óôçí Üñèñùóç, þóôå ôï ôå÷íçôü ìÝëïò íá ãßíåé êáëýôåñá áðïäåêôü áðü ôï óþìá êáé ðéï áíèåêôéêü óôç ÷ñÞóç. Óôéò ìç÷áíÝò áåñïóêáöþí, ç ôå÷íéêÞ ÷ñçóéìïðïéåßôáé ãéá ôçí åðéêÜëõøç ñïõëåìÜí ðïõ ðåñéóôñÝöïíôáé óå õøçëÝò ôá÷ýôçôåò ìå Ýíá ëåðôü óôñþìá âáöÞò ãéá ôçí ðñïóôáóßá ôïõò áðü ôç äéÜâñùóç. Ç Åíåñãïðïßçóç Ëåðôïý Óôñþìáôïò åßíáé ç ôå÷íéêÞ ðïõ ÷ñçóéìïðïéåßôáé ãéá íá õðïëïãéóôåß ç áíôï÷Þ ôùí ìç÷áíþí áõôïêéíÞôùí. Óôçí ðåñßðôùóç áõôÞ ôï ìç÷áíéêü ìÝñïò ðïõ åßíáé õðü åîÝôáóç âïìâáñäßæåôáé ìå óùìáôßäéá ðïõ ðñïÝñ÷ïíôáé áðü Ýíáí åðéôá÷õíôÞ Ýôóé þóôå Ýíá ðïëý ëåðôü óôñþìá ôïõ íá ãßíåé ñáäéåíåñãü. Ôï ðÜ÷ïò ôïõ ëåðôïý áõôïý óôñþìáôïò ìðïñåß íá ðñïóäéïñéóôåß ìå áêñßâåéá, êáé áöïý ç ðïóüôçôá ôçò ñáäéåíÝñãåéáò åîáñôÜôáé áðü áõôü 57


ôï ðÜ÷ïò, ìðïñåß íá ìåôñçèåß êáé ç áíôï÷Þ ôïõ åîáñôÞìáôïò êáèþò áõôü õðüêåéôáé óôç öèïñÜ áðü ôç ñáäéåíåñãü áêôéíïâïëßá. Áêñéâþò üðùò ïé áêôßíåò-× ìðïñïýí íá äïõí ôï åóùôåñéêü ôïõ áíèñþðéíïõ óþìáôïò, ìå ôïí ßäéï ôñüðï ìðïñïýí íá áðïêáëýøïõí ôï ðåñéå÷üìåíï áõôïêéíÞôùí êáé äï÷åßùí ðïõ ðåñíïýí áðü áåñïäñüìéá êáé ëéìÜíéá. Ïé óáñùôÝò ìéêñïý ìåãÝèïõò åßíáé ðïëý ãíùóôïß óå üðïéïí Ý÷åé ôáîéäÝøåé ìå áåñïðëÜíï, ãéá ôïí Ýëåã÷ï ìéêñþí áðïóêåõþí, áëëÜ óÞìåñá Ý÷ïõí áñ÷ßóåé íá ìðáßíïõí óå ÷ñÞóç êáé óáñùôÝò óôï ìÝãåèïò åíüò öïñôçãïý. Áêüìá ðéï åîåëéãìÝíåò åßíáé ïé ìç÷áíÝò ðïõ áíé÷íåýïõí áõîçìÝíç óõãêÝíôñùóç áæþôïõ, ìéáò ïõóßáò ðïõ óõíáíôÜìå ðïëý óõ÷íÜ óôá íáñêùôéêÜ êáé óôá åêñçêôéêÜ. Ëåéôïõñãïýí óáñþíïíôáò ôï áíôéêåßìåíï ìå ìéá äÝóìç óùìáôéäßùí ðïõ áíôéäñïýí ìå ôï Üæùôï ðáñÜãïíôáò äéÜöïñá Üëëá óùìáôßäéá. ÁõôÜ ôá ôåëåõôáßá óùìáôßäéá áíé÷íåýïíôáé êáé ìåôñþíôáé, êáôáäåéêíýïíôáò ôçí ýðáñîç íáñêùôéêþí Þ åêñçêôéêþí. Ïé ðñüäñïìïé ôùí áíé÷íåõôþí óôïõò ïðïßïõò âáóßæïíôáé áõôÝò ïé ìç÷áíÝò áíáðôý÷èçêáí óôï CERN óôá ôÝëç ôçò äåêáåôßáò ôïõ '60 áðü ôïí George Charpak. Ôï 1992, ç óçìáóßá ôçò åðéíüçóçò ôïõ Charpak ôïõ áíáãíùñßóôçêå ìå ôï âñáâåßï Íüìðåë.

58


ÅÖÁÑÌÏÃÅÓ ÓÔÇ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÇ ÅÑÅÕÍÁ ÁËËÙÍ ÊËÁÄÙÍ: Öáíôáóôåßôå ðÝíôå áíèñþðïõò ãýñù áðü Ýíá äáêôýëéï ðïõ ìïéÜæåé ìå ôñáðÝæé. Áðü áõôü ôï áóÞìáíôï óýã÷ñïôñï ôçò General Electric ôïõ 1947, üðïõ ðñùôïðáñáôçñÞèçêå ç ðáñáãùãÞ öùôüò áðü Ýíáí åðéôá÷õíôÞ óùìáôéäßùí, ç íåïãÝííçôç äÝóìç -"ç áêôéíïâïëßá óýã÷ñïôñïõ"- ôåëéêÜ êáôÜöåñå íá óõãêåíôñþóåé ìåãÜëï åíäéáöÝñïí. Ìå ðïéïí ôñüðï ïé åñåõíçôÝò âñßÔá ðñþôá äåéëÜ âÞìáôá. óêïõí ôç äïìÞ éþí üðùò ôïõ HIV; Ìå Ãýñù áðü Ýíá ðïéïí ôñüðï ðñïóäéïñßæïõí ôçí çëéêßá èÜëáìï êåíïý Ýñãùí, üðùò ïé ôïé÷ïãñáößåò óôï óðÞôïõ óýã÷ôñïôñïõ ëáéï ôïõ Ëáóêþ (Lascaux), êáé ìå ðïéôçò General ïí ôñüðï áðïóáöçíßæïõí ôé óõìâáßíåé Electric ôï 1947. óôá Üóôñá; Ç áðÜíôçóç óå üëåò áõôÝò ôéò åñùôÞóåéò åßíáé "÷ñçóéìïðïéþíôáò Ýíáí åðéôá÷õíôÞ óùìáôéäßùí". Ïé åðéôá÷õíôÝò åßíáé áðáñáßôçôïé ãéá ôçí Ýñåõíá óå ìßá åõñåßá êëßìáêá åðéóôçìïíéêþí êëÜäùí. Ç áêôéíïâïëßá óýã÷ñïôñïõ åßíáé ç ðéï äéáäåäïìÝíç åöáñìïãÞ ôùí åðéôá÷õíôþí óôçí Ýñåõíá. ÕðÜñ÷ïõí 42 óýã÷ñïôñá óôïí êüóìï êáé 30 áêüìá åßíáé õðü êáôáóêåõÞ Þ óôï óôÜäéï ó÷åäéáóìïý. Ç áêôéíïâïëßá óýã÷ñïôñïõ Ý÷åé åöáñìïãÝò óå ðåäßá ôüóï äéáöïñåôéêÜ üóï ç ãåùëïãßá êáé ç ÷çìåßá. ×ñçóéìïðïéåßôáé ãéá ôç ìåëÝôç ôçò äïìÞò ìéêñïóêïðéêþí ðñáãìÜôùí, üðùò ïé éïß, Þ ãéá ôç ìåëÝôç ôçò óõìðåñéöïñÜò ðëáóôéêþí õøçëþí ðñïäéáãñáöþí. Ç ôå÷íéêÞ áõôÞ ÷ñçóéìïðïéåß Ýíáí åðéôá÷õíôÞ ùò ðçãÞ áêôßíùí-× ðïõ äéåéóäýïõí âáèéÜ ìÝóá óôï õðü ðáñáôÞñçóç áíôéêåßìåíï êáé óêåäÜæïíôáé áðü ôá óêëçñÜ ìÝñç ðïõ óõíáíôïýí, üðùò ðåñßðïõ ïé ìðÜëåò ó' Ýíá ôñáðÝæé ôïõ ìðéëéÜñäïõ. Ïé áêôßíåò-× 59


ðáñÜãïíôáé óôïõò åðéôá÷õíôÝò üôáí ôá íåôñüíéá åðéôá÷ýíïíôáé óå êáìðýëåò ôñï÷éÝò. ¼ðùò ôá ãñÞãïñá áõôïêßíçôá óå êëåéóôÝò óôñïöÝò, Ýôóé êáé ôá óùìáôßäéá õðï÷ñåþíïíôáé íá óôñßøïõí êáé ôüôå ÷Üíïõí åíÝñãåéá åêðÝìðïíôáò áêôéíïâïëßá ìå ôç ìïñöÞ áêôßíùí-×. Ç ðñþôç Ýñåõíá ãéá ôçí áêôéíïâïëßá ôùí óõã÷ñüôñùí Ýãéíå óå åñãáóôÞñéá óùìáôéäéáêÞò öõóéêÞò, üðïõ ïé áêôßíåò-× äåí Þôáí ðáñÜ Ýíá õðïðñïúüí, ðïõ äåí ÷ñçóéìïðïéïýíôáí áðü ôïõò öõóéêïýò. ÓÞìåñá, ç ðåñéóóüôåñç äïõëåéÜ ðïõ ãßíåôáé ìå ôçí áêôéíïâïëßá ôùí óõã÷ñüôñùí äéåîÜãåôáé óå åîåéäéêåõìÝíá åñãáóôÞñéá ìå åðéôá÷õíôÝò êáôáóêåõáóìÝíïõò åéäéêÜ ãéá ôçí êÜèå åöáñìïãÞ. Ï ðñïóäéïñéóìüò ôçò çëéêßáò êÜðïéïõ áíôéêåéìÝíïõ ìðïñåß íá ãßíåé ìå ôç âïÞèåéá åðéôá÷õíôþí ìå ìéá ôå÷íéêÞ ðïõ ïíïìÜæåôáé öáóìáôïìåôñßá ìÜæáò. ¼ëá ôá æùíôáíÜ ðñÜãìáôá êáôáíáëþíïõí êáé áðåëåõèåñþíïõí Üíèñáêá, áëëÜ õðÜñ÷ïõí ðïëëÜ åßäç Üíèñáêá ãýñù ìáò. Ôá ðåñéóóüôåñá Üôïìá Üíèñáêá ðåñéÝ÷ïõí 6 ðñùôüíéá êáé 6 íåôñüíéá, áëëÜ êÜðïéá Üôïìá ðåñéÝ÷ïõí 2 íåôñüíéá ðáñáðÜíù. Ç ðéï óõíçèéóìÝíç ìïñöÞ Üíèñáêá ïíïìÜæåôáé Üíèñáêáò-12, êáé åßíáé óôáèåñÞ. Ï Üíèñáêáò-14, ðïõ óõíáíôÜôáé ðéï óðÜíéá, äéáóðÜôáé áñãÜ óå Üæùôï-14 ìå ÷ñüíï çìßóåéáò æùÞò 5730 ÷ñüíéá. Áõôü óçìáßíåé üôé ìå üóá Üôïìá Üíèñáêá-14 îåêéíÞóåéò, 5730 ÷ñüíéá ìåôÜ èá Ý÷ïõí ìåßíåé ôá ìéóÜ. ¼ôáí Ýíá öõôü Þ Ýíá æþï åßíáé æùíôáíü, ðåñéÝ÷åé Üíèñáêá-12 êáé Üíèñáêá14 óå óôáèåñÞ áíáëïãßá ìåôáîý ôïõò. ÁëëÜ üôáí ðåèáßíåé ç ðïóüôçôá ôùí áôüìùí Üíèñáêá-14 ðïõ ðåñéÝ÷åé ìåéþíåôáé óéãÜ-óéãÜ êáé ç áíáëïãßá ìåôáîý Üíèñáêá-12 êáé Üíèñáêá-14 áëëÜæåé. Ç öáóìáôïãñáößá ìÜæáò ìÝóù åðéôá60


÷õíôþí ìåôñÜåé áõôÞ áêñéâþò ôçí áíáëïãßá, åðéôñÝðïíôáò óôïõò åðéóôÞìïíåò íá ðïõí ðüôå Ýíá áíôéêåßìåíï Þôáí áêüìá æùíôáíü. Ìå áõôüí ôïí ôñüðï ïé åñåõíçôÝò ìðüñåóáí íá ðïõí üôé ôï âáìâÜêé áðü ôï ïðïßï õöÜíèçêå ôï ÉìÜôéï ôïõ Ôïñßíï êáëëéåñãÞèçêå ðåñßðïõ ôï 1325 ð.×.Áðü ôüôå ðïõ ðñùôïáíáðôý÷èçêå ç ôå÷íéêÞ ôçò öáóìáôïìåôñßáò ìÜæáò ôç äåêáåôßá ôïõ '70, Ý÷åé åðåêôáèåß óôç ÷ñÞóç êáé Üëëùí óôïé÷åßùí ìå äéáöïñåôéêïýò ÷ñüíïõò çìßóåéáò æùÞò. Ãéá ðáñÜäåéãìá, ÷ñçóéìïðïéþíôáò Ýíá ìáêñüâéï óôïé÷åßï, ï êñáôÞñáò ôçò Áñéæüíá ðïõ Ý÷åé äçìéïõñãçèåß áðü ìåôåùñßôç, ðñïóäéïñßóôçêå üôé åßíáé 49 000 ÷ñüíùí. Ç áíáêÜëõøç ôïõ ðþò êáé ãéáôß ëÜìðïõí ôá Üóôñá åßíáé äïõëåéÜ ôùí åðéôá÷õíôþí ðïõ ðáñÜãïõí äÝóìåò áóôáèþí óùìáôéäßùí. Êé áõôü ãéáôß ôá Üóôñá ðáñÜãïõí åíÝñãåéá ìÝóù ôçò ðõñçíéêÞò óýíôçîçò - ðõñÞíåò õäñïãüíïõ óõíôÞêïíôáé ãéá íá äçìéïõñãÞóïõí Þëéï, ôï Þëéï óõíôÞêåôáé êáé äçìéïõñãåß âçñýëëéï, êáé ïýôù êáèåîÞò, êáé óå êÜèå óýíôçîç áðåëåõèåñþíåôáé åíÝñãåéá. ÌåñéêÜ áðü ôá óôïé÷åßá óôçí áëõóßäá ôçò óýíôçîçò åßíáé ðïëý áóôáèÞ, äçëáäÞ æïõí ãéá ðïëý ëßãï ðñéí íá ìåôáóôïé÷åéùèïýí óå Üëëá ðåñéóóüôåñï óôáèåñÜ óôïé÷åßá. ÁëëÜ óôá Üóôñá, áõôÜ ôá áóôáèÞ óôïé÷åßá ðáñÜãïíôáé óå ðïëý ìåãÜëåò ðïóüôçôåò êé Ýôóé áðïôåëïýí ïõóéáóôéêü ìÝñïò ôçò áëõóßäáò. ¸ôóé, ãéá íá êáôáíïÞóïõí ôá Üóôñá, åñãáóôÞñéá üðùò ôï CERN ðáñÜãïõí êáé ìåëåôïýí áõôÜ ôá áóôáèÞ óôïé÷åßá. Êáé ãéá íá Ýñèïõìå óå ðéï ãÞéíá æçôÞìáôá, ïé åðéôá÷õíôÝò ðïõ âïçèïýí óôç ìåëÝôç ôùí Üóôñùí åßíáé óçìáíôéêïß êáé ãéá ôçí Ýñåõíá ôùí çìéáãùãþí. Ïé çìéáãùãïß âáóßæïíôáé óå êÜðïéåò åëÜ÷éóôåò "áêáèáñóßåò" ðïõ ïíïìÜæïíôáé ðñïóìßîåéò. Êáèþò ïé óõóêåõÝò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýí çìéáãþãéìá õëéêÜ ãßíïíôáé ïëïÝíá ìéêñüôåñåò, åßíáé üëï êáé ðéï óçìáíôéêü íá ãíùñßæïõìå óå ðïéï áêñéâþò óçìåßï âñßóêïíôáé áõôÝò ïé ðñïóìßîåéò êáé ôé ñüëï ðáßæïõí. Áíôéêáèéóôþíôáò ôçí ðñüóìéîç ìå Ýíá ñáäéåíåñãü éóüôïðï ôïõ ßäéïõ óôïé÷åßïõ êáé ðáñáôçñþíôáò ôï êáèþò äéáóðÜôáé, ç èÝóç ôçò ðñüóìéîçò ìðïñåß íá ðñïóäéïñéóôåß ìå áðüëõôç áêñßâåéá. 61


ÅÖÁÑÌÏÃÅÓ ÔÏÕ ÌÅËËÏÍÔÏÓ: Ïé åðéôá÷õíôÝò óùìáôéäßùí åßíáé åñãáëåßá áðáñáßôçôá óôç âéïìç÷áíßá, ôçí éáôñéêÞ êáé ôçí Ýñåõíá. Óôï ìÝëëïí, èá ìðïñïýóáí íá ðáßîïõí áêüìá ðéï óçìáíôéêü ñüëï êáèþò ç ôå÷íïëïãéêÞ ðñüïäïò áíïßãåé ðñïïðôéêÞ óå ðëÞèïò íÝåò äõíáôüôçôåò.  Ç ÷ñÞóç äåóìþí óùìáôéäßùí ãéá ôç èåñáðåßá ôïõ êáñêßíïõ ãßíåôáé ïëïÝíá óõ÷íüôåñç. ÄéÜöïñåò íÝåò éáôñéêÝò åöáñìïãÝò ÷ñçóéìïðïéïýí åðéôá÷õíôÝò ãéá íá åðéôý÷ïõí ðéï áðïôåëåóìáôéêÞ ðáñáãùãÞ ñáäéïöáñìÜêùí. ÊïéôÜæïíôáò áêüìá ðéï ìðñïóôÜ, ïé åðéôá÷õíôÝò èá ìðïñïýóáí íá ðñïìçèåýóïõí áêôßíåò laser óôç èÝóç ôùí ÷åéñïõñãéêþí íõóôåñéþí ãéá áêñéâåßò ÷åéñïõñãéêÝò åðåìâÜóåéò. Ïé áêôßíåò laser ÷ñçóéìïðïéïýíôáé Þäç óôç ÷åéñïõñãéêÞ ãéá ôçí áðïìÜêñõíóç éóôïý ðïõ Ý÷åé õðïóôåß æçìéÜ ìå ìåãÜëç áêñßâåéá, áëëÜ ôï ðñüâëçìá ìå ôá óõìâáôéêÜ laser åßíáé üôé åßíáé äýóêïëï íá ìçí âëÜøïõí ôïí ðåñéâÜëëïíôá õãéÞ éóôü. Ôá åëåýèåñá lasers çëåêôñïíßùí ðïõ ðáñÜãïíôáé áðü åðéôá÷õíôÝò (Free Electron Lasers, FELs), óôá ïðïßá ìßá äÝóìç çëåêôñïíßùí ôáëáíôþíåôáé óå Ýíáí ìáãíÞôç "áðïôéíÜóóïíôáò" öùôüíéá ðïõ äçìéïõñãïýí äÝóìç laser, èá ìðïñïýóáí íá åßíáé ç ëýóç. ¸íá laser FEL ìðïñåß íá ðåôý÷åé áêñßâåéá êëÜóìáôïò ôïõ ÷éëéïóôïý ÷ùñßò ðñáêôéêÜ íá äçìéïõñãÞóåé êáìßá âëÜâç óôïí õãéÞ éóôü ðïõ ðåñéâÜëëåé ôï óçìåßï ôïõ óôü÷ïõ.  Ç ðéï óçìáíôéêÞ ðéèáíÞ ÷ñÞóç ôùí åðéôá÷õíôþí ãéá ôçí ðñïóôáóßá ôïõ ðåñéâÜëëïíôïò åßíáé ç áðïäüìçóç ìáêñüâéùí ðõñçíéêþí áðïâëÞôùí óå áâëáâÞ õëéêÜ, åîáöáíßæïíôáò Ýôóé üëá ôá ðñïâëÞìáôá ðïõ áöïñïýí óôçí áðïèÞêåõóç ôùí ñáäéåíåñãþí õëéêþí. ÁõôÞ ç ôå÷íéêÞ ïíïìÜæåôáé ÌåôáëëáãÞ ÁðïâëÞôùí ìÝóù Åðéôá÷õíôþí (Accelerator Transmutation of Waste, ATW) êáé ðñüêåéôáé ãéá ôï ðíåõìáôéêü ôÝêíï ôùí öõóéêþí óôï åñãáóôÞñéï Los Alamos. Ç ôå÷íéêÞ âáóßæåôáé óå äÝóìåò õøçëÞò åíÝñãåé62


áò ðïõ âïìâáñäßæïõí Ýíá óôü÷ï êé Ýôóé ðáñÜãïõí íåôñüíéá. ÁõôÜ êáôüðéí åíþíïíôáé ìå ôá ðõñçíéêÜ áðüâëçôá êáé ðñïêáëïýí ôç äéÜóðáóÞ ôïõò óå óôáèåñÜ óôïé÷åßá. Ïé åðéôá÷õíôÝò ãéá ôç äéá÷åßñéóç ðõñçíéêþí áðïâëÞôùí èá åßíáé ìåãÜëåò åãêáôáóôÜóåéò, áëëÜ ìéêñüôåñïé åðéôá÷õíôÝò ìðïñïýí íá âïçèÞóïõí óôïí ðåñéâáëëïíôéêü Ýëåã÷ï. Áíáìéãíýïíôáò ôá ôïîéêÜ áÝñéá ôùí âéïìç÷áíéêþí áðïâëÞôùí êáé ôùí óôáèìþí ðáñáãùãÞò åíÝñãåéáò ìå áììùíßá êáé óôÝëíïíôÜò ôïõò áêôéíïâïëßá áðü äÝóìåò çëåêôñïíßùí, åðéâëáâÞ áÝñéá üðùò ôá ïîåßäéá ôïõ áæþôïõ êáé ôï äéïîåßäéï ôïõ èåßïõ ìðïñïýí íá ìåôáôñáðïýí óå ÷ñÞóéìá ðñïúüíôá üðùò ëéðÜóìáôá. Ðáñüìïéåò ôå÷íéêÝò ìðïñïýí íá ÷ñçóéìïðïéçèïýí ãéá ôçí áðïóôåßñùóç ôïõ íåñïý ðïõ ÷ñçóéìïðïéåßôáé óôç âéïìç÷áíßá êáé ôùí ëõìÜôùí, þóôå íá ìåôáôñáðïýí êé áõôÜ óå ëßðáóìá.  Ìáêñïðñüèåóìá, åßíáé ðéèáíüí íá ìáò ðñïìçèåýóïõí ìå ìéá íÝá êáèáñÞ êáé áðïôåëåóìáôéêÞ ðçãÞ åíÝñãåéáò. Ôñåéò äéáöïñåôéêÝò ðñïóåããßóåéò åîåôÜæïíôáé óÞìåñá óôçí ðñÜîç. Ç ðñþôç ÷ñçóéìïðïéåß äÝóìåò óùìáôéäßùí ãéá íá óõìðéÝóåé ðõñÞíåò áôüìùí ôüóï ðïëý þóôå íá óõíôç÷èïýí êáé íá åêðÝìøïõí åíÝñãåéá. Ìßá Üëëç ðñïóÝããéóç ÷ñçóéìïðïéåß ôïí åðéôá÷õíôÞ ãéá ôçí ðáñáãùãÞ ìéïíßùí ðïõ äéï÷åôåýïíôáé óå ìßá äåîáìåíÞ ìå õëéêü óýíôçîçò. ÌåñéêÜ áðü áõôÜ ôá ìéüíéá áíôéêáèéóôïýí çëåêôñüíéá óå ôñï÷éÝò ãýñù áðü ôïí ðõñÞíá, êáé åðåéäÞ åßíáé 200 öïñÝò âáñýôåñá áðü ôá çëåêôñüíéá, åîáíáãêÜæïõí ôïõò ðõñÞíåò óå óýíôçîç. ÌÝ÷ñé óôéãìÞò êáé ïé äýï áõôÝò ôå÷íéêÝò êáôáíáëþíïõí ðåñéóóüôåñç åíÝñãåéá áðü üóç ðáñÜãïõí, áëëÜ ç áëëáãÞ áõôÞò ôçò áíáëïãßáò ïëïÝíá êáé áëëÜæåé ðñïò ôï óõìöÝñïí ìáò. Ç ðéï ðñüóöáôç éäÝá ãéá Ýíá óôáèìü ðáñáãùãÞò åíÝñãåéáò âáóéóìÝíï óôïõò åðéôá÷õíôÝò ðñï÷ùñÜåé Ýíá âÞìá ìáêñýôåñá ôçí ôå÷íéêÞ ìåôáëëáãÞò áðïâëÞôùí ôïõ Los Alamos. ÏíïìÜæåôáé ï Åíéó÷õôÞò ÅíÝñãåéáò (Energy Amplifier) êáé åðéíïÞèçêå áðü ôïí Íïìðåëßóôá åñåõíçôÞ ôïõ CERN Carlo Rubbia. Ï Åíéó÷õôÞò ÅíÝñãåéáò âïìâáñäßæåé Ýíá óôü÷ï õëéêïý ðõñçíéêÞò óýíôçîçò ìå ìéá äÝóìç ðñùôïíßùí õøçëÞò å63


íÝñãåéáò ìå áðïôÝëåóìá ôçí ðõñçíéêÞ óýíôçîç êáé ôçí áðåëåõèÝñùóç åíÝñãåéáò. Ç ïìïñöéÜ ôïõ Åíéó÷õôÞ ÅíÝñãåéáò åßíáé äéðëÞ. Ðñþôïí, áíôßèåôá ìå Ýíáí óõìâáôéêü óôáèìü ðáñáãùãÞò ðõñçíéêÞò åíÝñãåéáò ç ðõñçíéêÞ áíôßäñáóç åßíáé áäýíáôï íá îåöýãåé áðü ôïí Ýëåã÷ï ãéáôß ÷ùñßò ôïí åðéôá÷õíôÞ óôáìáôÜåé ç ðõñçíéêÞ áíôßäñáóç. Êáé äåýôåñïí, áöïý ç ôå÷íéêÞ åßíáé ðáñüìïéá ìå ôç ÌåôáëëáãÞ ÁðïâëÞôùí ìÝóù Åðéôá÷õíôþí (Accelerator Transmutation of Waste, ATW), ôá áðüâëçôá áðü áõôïýò ôïõò íÝïõò ðõñçíéêïýò óôáèìïýò èá ìðïñïýí íá áíáìé÷èïýí ìå ôï õëéêü ôçò óýíôçîçò êáé íá ìåôáëëáãïýí óå áâëáâåßò ïõóßåò. Êáíåßò äåí Ý÷åé öôéÜîåé áêüìá ôïí Åíéó÷õôÞ ÅíÝñãåéáò, áëëÜ áñ÷éêÜ ðåéñÜìáôá êáé õðïëïãéóìïß ðïõ ãßíïíôáé óôï CERN äåß÷íïõí üôé èá áðåëåõèåñþíåôáé ðåñéóóüôåñç åíÝñãåéá áðü áõôÞ ðïõ ÷ñåéÜæåôáé ãéá íá ëåéôïõñãÞóåé ï åðéôá÷õíôÞò. Ç äïõëåéÜ ëïéðüí ðñï÷ùñÜ ãéá íá îåðåñÜóïõìå ôï ôåëåõôáßï ôå÷íïëïãéêü åìðüäéï êáé íá áðåëåõèåñþóïõìå ôçí åíÝñãåéá. ×ñçóéìïðïéïýíôáé åðßóçò íåôñüíéá ðïõ ðñïÝñ÷ïíôáé áðü ðõñçíéêïýò áíôéäñáóôÞñåò. ÁëëÜ ðïëëïß áíôéäñáóôÞñåò ðëçóéÜæïõí ðéá óôï ôÝëïò ôçò æùÞò ôïõò, êáé äåí õðÜñ÷ïõí ó÷Ýäéá ãéá ôçí áíôéêáôÜóôáóÞ ôïõò. Ïé êáôáóêåõáóôÝò åðéôá÷õíôþí áíôéëáìâÜíïíôáé áõôü ôï ãåãïíüò ùò ìÞíõìá ãéá íá âåëôéþóïõí ôá ðñïúüíôá ôïõò, êáé ôï áðïôÝëåóìá åßíáé ìéá íÝá ãåíéÜ ìç÷áíþí ìå éêáíüôçôá ðáñáãùãÞò ìåãÜëçò ðïéêéëßáò éóïôüðùí ðïõ êïóôßæïõí ðïëý ëéãüôåñï áðü ôçí êáôáóêåõÞ åíüò êáéíïýñéïõ áíôéäñáóôÞñá.

64


ÌÝëç ïìÜäáò Äçìüðïõëïò Öþôçò, Êéâùôßäïõ Ñáöáçëßá, Ðáíôïýóá Óïößá, ÓåñÜêç ¢ííá, ÕöáíôÞò ÌÜíèïò, ×ñõóïðïýëïõ Ìáñßá

65


ÔÏ ÌÅÃÁËÏ ÐÅÉÑÁÌÁ ÊÁÉ ÏÉ ÅÐÉÄÑÁÓÅÉÓ ÔÏÕ ÓÔÏ ÐÅÑÉÂÁËËÏÍ


ÐÑÏËÏÃÏÓ

Ç

åðéêáéñüôçôá öáíåñþíåé ðùò üóï ìåãáëýôåñç åßíáé ç ôÜîç ìåãÝèïõò ìéáò åðé÷åßñçóçò ôüóï åðéâáñýíåé áñíçôéêÜ ôï ðåñéâÜëëïí. Ôé óõìâáßíåé ìå ôï èÝìá áõôü óôï åõñùðáúêü êÝíôñï åñåõíþí Cern; Åðéâåâáéþíïíôáé ïé öüâïé Þ ïé åéêáóßåò ãéá ñýðáíóç ôïõ ðåñéâÜëëïíôïò áð' áõôü; Ðþò ïñãÜíùóáí ïé åðéóôÞìïíåò ôïõ êÝíôñïõ ôç áíôéìåôþðéóç ôùí ðñïâëçìÜôùí êáôáíÜëùóçò åíÝñãåéáò, áðïâëÞôùí êáé ñýðáíóçò áðü åðéêßíäõíåò áêôéíïâïëßåò;


CERN ÊÁÉ ÐÅÑÉÂÁËËÏÍ

Ç

ðïëéôéêÞ ãéá ôï ðåñéâÜëëïí ðåñéëáìâÜíåé, äÝóìåõóç ãéá ôçí åëá÷éóôïðïßçóç ôùí ðåñéâáëëïíôéêþí åðéðôþóåùí áðü ôï åõñý öÜóìá ôùí äñáóôçñéïôÞôùí ðïõ ðñáãìáôïðïéåß ôï CERN êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò Ýñåõíáò. Ç äéáóöÜëéóç ôïõ åðéðÝäïõ áóöÜëåéáò êáé ðåñéâáëëïíôéêÞò ðñïóôáóßáò ðïõ êáèïñßæïíôáé áðü ôá åõñùðáúêÜ ðñüôõðá êáé ïäçãßåò. Ç ðáñáêïëïýèçóç üëùí ôùí ðáñáìÝôñùí ðïõ èá ìðïñïýóáí íá áðïêáëýøïõí ôéò åðéðôþóåéò óôï ðåñéâÜëëïí, üðùò áõôÜ ðïõ ó÷åôßæïíôáé ìå ôéò áôìïóöáéñéêÝò åêðïìðÝò, ôçí áêôéíïâïëßá, ç êáôáíÜëùóç çëåêôñéêÞò åíÝñãåéáò êáé ôçí ðáñáãùãÞ ôùí õãñþí áðïâëÞôùí. Óõíå÷Þ âåëôßùóç ôùí ðåñéâáëëïíôéêþí ôïõ åðéäüóåùí ìÝóù åíüò óõóôÞìáôïò ðåñéâáëëïíôéêÞò äéá÷åßñéóçò(EMS). ÅíçìÝñùóç ôùí ìåëþí ôùí ÷ùñþí õðïäï÷Þò,( Ãáëëßá êáé Åëâåôßá) êáèþò êáé ôï êïéíü ãéá ôá áðïôåëÝóìáôá ôïõ ðñïãñÜììáôïò êáé ãéá ôçí ðáñáêïëïýèçóç ôïõ ðåñéâÜëëïíôïò. Robert Aymar - Ãåíéêüò ÄéåõèõíôÞò Ç ÐÏÉÏÔÇÔÁ ÔÏÕ ÁÅÑÁ

68


ÅÎÁÅÑÉÓÌÏÓ ÔÏÕ ÅÐÉÔÁ×ÕÍÔÇ

Ï

é åãêáôáóôÜóåéò (åðéôá÷õíôÝò, ðåéñáìáôéêÞ áßèïõóåò, óÞñáããåò, ê.á.) ãéá ôçí áíÜãêç óõíå÷ïýò áíáíÝùóçò ôïõ áÝñá éäéáßôåñá óå êëåéóôÝò æþíåò, üðùò óÞñáããåò. Ôá óõóôÞìáôá åîáåñéóìïý äéáôçñïýí ôçí áðáéôïýìåíç èåñìïêñáóßá ôïõ áÝñá êáé ôçò õãñáóßáò óå êáôÜëëçëá åðßðåäá ãéá ôç ëåéôïõñãßá ôïõ åðéôá÷õíôÞ. Øõêôéêïß ðýñãïé ÕøçëÞò åíÝñãåéáò áêôßíåò óùìáôéäßùí ìðïñïýí íá ðñïêáëÝóïõí äýï åßäç ñýðáíóçò: ÑáäéåíÝñãåéá Ôï üæïí êáé ôá ïîåßäéá ôïõ áæþôïõ Ç ñáäéåíÝñãåéá ðïõ äçìéïõñãÞèçêå, åßôå åßíáé óôïí áÝñá ìå Üìåóç ðõñçíéêÞ áëëçëåÊáìéíÜäá ôïõ Øõêôéêïý åñãïóôáóßïõ Meyrin ðßäñáóç ôùí óùìáôéäßùí õøçëÞò åíÝñãåéáò, åßôå ìå ôç ìïñöÞ èñáõóìÜôùí, ùò áåñïæüë (ìüëõíóç ôïõ áÝñá áðü ôç óêüíç) Þ ùò ðôçôéêü êëÜóìá (ôñßôéï, 75 Se, ñáäéåíåñãü éþäéï , ê.ëð.). Ôï üæïí Ý÷åé äçìéïõñãçèåß áðü ñáäéüëõóç ìüñéá ôïõ ïîõãüíïõ ðïõ ðñïêýðôïõí áðü éïíôßæïõóåò áêôéíïâïëßåò. Ôï üæïí ìðïñåß óôç óõíÝ÷åéá íá ðñïêáëÝóåé ïîåßäùóç áæþôïõ êáé ìå ðáñáãùãÞ ïîåéäßùí ôïõ áæþôïõ (ÍÏ, ÍÏ 2). ÌÝ÷ñé óôéãìÞò, ôï ðñüãñáììá ðáñáêïëïýèçóçò ôï ïðïßï ìåôñÜ ôï üæïí êáé ôá ïîåßäéá ôïõ áæþôïõ äåí Ý÷åé ðáñáôçñÞóåé êáìßá åðßäñáóç ôïõ CERN ó÷åôéêÜ ìå ôçí ðïéüôçôá ôïõ áÝñá ðïõ êõêëïöïñåß. Ïé óõãêåíôñþóåéò ôïõ üæïíôïò êáé ôùí ïîåéäßùí ôïõ áæþôïõ êáôÜ ôçí ðáñáêï��ïýèçóç óôáèìþí åßíáé óõãêñßóéìåò ìå åêåßíåò ðïõ åíôïðßóôçêáí óå ôïðïèåóßåò ìáêñéÜ áðü êÜèå åðéôá÷õíôÞ . Åßíáé ëïéðþí óßãïõñï ðùò ôï CERN äåí äçìéïõñãåß ðñüóèåôá ðñïâëÞìáôá óôïí áÝñá ìå ôïí åîáåñéóìü ôïõ åðéôá÷õíôÞ. 69


ÂÉÏÌÇ×ÁÍÉÊÅÓ ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÅÓ

¸

íáò ðåñéïñéóìÝíïò áñéèìüò ôùí âéïìç÷áíéêþí äñáóôçñéïôÞôùí, ìðïñåß íá Ý÷åé ùò áðïôÝëåóìá ôçí åêðïìðÞ ôùí ñýðùí ìÝóù ôùí óõóôçìÜôùí áåñéóìïý ôùí äéáöüñùí åñãáóôçñßùí. Ï êýñéïò üãêïò âéïìç÷áíéêþí ñýðùí åßíáé: ïîÝá êáé cynides áôìïß ðïõ ðñïÝñ÷ïíôáé áðü ÇëåêôñïëõôéêÜ ëïõôñÜ, áôìïýò áðü ëïõôñÜ ìå äéáëýôåò (ð.÷. ïéíüðíåõìá, õðåñ÷ëùñïáéèõëÝíéï) êáé åîÜôìéóç ôïõ ðåôñåëáßïõ áðü áíôëßåò êåíïý (õäñïãïíÜíèñáêåò). Ôå÷íéêÜ óõóôÞìáôá Ý÷ïõí óõóôáèåß ãéá íá åëá÷éóôïðïéïýí ôçí ðåñåôáßñù ñýðáíóç ôïõ áÝñá. HEATING PLANTS

T

o CERN Ý÷åé äýï åãêáôáóôÜóåéò èÝñìáíóçò ðïõ ëåéôïõñãïýí ìå öõóéêü áÝñéï. Ôï Ýíá âñßóêåôáé óôçí ðåñéï÷Þ Meyrin (CH) êáé Ý÷åé åôÞóéá êáôáíÜëùóç öõóéêïý áåñßïõ áðü ðåñßðïõ 8 åêáô. m 3. Ôï äåýôåñï âñßóêåôáé óôï ðåñéï÷Þ Pr?vessin (F) êáé Ý÷åé åôÞóéá êáôáíÜëùóç öõóéêïý áåñßïõ êáôÜ 1,5 åêáô. m 3. Êáé ôá äýï åñãïóôÜóéá äéïéêïýíôáé áðü åîùôåñéêÝò åôáéñåßåò ðïõ áíáëáìâÜíïõí ôç äéåíÝñãåéá ôùí áðáñáßôçôùí åëÝã÷ùí êáé ðñïóáñìïãþí ãéá ôç äéáôÞñçóç ôùí åêðïìðþí óêüíçò, CO, CO 2, ôá ïîåßäéá ôïõ áæþôïõ êáé ïîåéäßùí ôïõ èåßïõ, åíôüò ôùí ïñßùí ðïõ êáèïñßæïíôáé áðü ôá êñÜôç õðïäï÷Þò. ÍÅÑÏ ÓÔÏ CERN

Ç

åôÞóéá êáôáíÜëùóç íåñïý óôï CERN åßíáé 20 åêáôïììýñéá êõâéêÜ ìÝôñá. ÓÞìåñá, áõôÞ ç êáôáíÜëùóç Ý÷åé ìåéùèåß óå 6 åêáôïììýñéá êõâéêÜ ìÝôñá ÷Üñç óôéò âåëôéþóåéò ðïõ Ý÷ïõí ãßíåé ó÷åôéêÜ ìå ôïõò åðéôá÷õíôÝò êáé ôá øõêôéêÜ êõêëþìáôá. Ôï ðñüãñáììá ðáñáêïëïýèçóçò ôçò ðïéüôçôáò ôùí õäÜôùí óôï CERN ðåñéëáìâÜíåé ôçí ðáñáêïëïýèçóç ôçò êáôÜóôáóçò ôùí õäÜôùí ðïõ åêëýïíôáé áðü ôéò åãêáôáóôÜóåéò ôïõ CERN êáé ôçí áîéïëüãçóç ôùí åðéðôþóåùí ôùí ëõìÜôùí ôïõ ãéá ôçí ðáñáëáâÞ ôùí õäáôïñåõìÜôùí.

70


ÅñãïóôÜóéï øýîçò íåñïý

ÍÅÑÏ ØÕÎÇÓ

Ä

ýï åßíáé ïé ôýðïé ôïõ íåñïý ðïõ ÷ñçóéìïðïéåßôáé ãéá ôçí øýîç ôùí åðéôá÷õíôþí êáé Üëëùí çëåêôñéêþí åîáñôçìÜôùí. Ôï ðñùôåýïí êýêëùìá ðåñéÝ÷åé áðéïíéóìÝíï íåñü êáé ôï äåõôåñåýïí êýêëùìá ðåñéÝ÷åé áêáôÝñãáóôï íåñü (ðïõ åßíáé ôå÷íéêÜ ðüóéìï íåñü). ÏñéóìÝíá ôìÞìáôá ôïõ åðéôá÷õíôÞ øý÷ïíôáé óå åãêáôáóôÜóåéò ïé ïðïßåò åßíáé êëåéóôÜ êõêëþìáôá ìå áðéïíéóìÝíï íåñü ðïõ âñßóêåôáé óå Üìåóç åðáöÞ ìå ôéò óõóêåõÝò. Ùò ìéá êáëÞ âéïìç÷áíéêÞ ðñáêôéêÞ ôï CERN äéáôçñåß ôçí ÷áìçëÞ êáôáíÜëùóç íåñïý, ìå áðïôÝëåóìá ôï íåñü íá áíáêõêëþíåôáé. Ç óõíå÷Þò ðáñáêïëïýèçóç ôïõ pH, ôçò èåñìïêñáóßáò êáé ôçò ñáäéåíÝñãåéáò óå üëá ôá óçìåßá ôïõ íåñïý åðéôñÝðåé óôï CERN íá åëÝã÷åé ôçí ðïéüôçôÜ ôïõ. Óýìöùíá ìå ôçí éó÷ýïõóá íïìïèåóßá, ôï íåñü óôï CERN åëÝã÷ïíôáé ôáêôéêÜ ãéá ôçí Legionella (âáêôÞñéá). Ïé ðñïëçðôéêÝò èåñáðåßåò ìå âéïêôüíá äéåîÜãïíôáé óå ôáêôéêÞ âÜóç. 71


Ç ÓÕËËÏÃÇ ÍÅÑÏÕ

Ì

Ýñïò ôïõ íåñïý, ôï ïðïßï åéó÷ùñåß óå äéáðåñáôÜ åäÜöç êáé óéãÜ-óéãÜ äéåéóäýåé ìÝóù ôïõ åäÜöïõò, óõëëÝãåôå óå õðüãåéåò ðåñéï÷Ýò(ðÜíù áðü 100 m êÜôù áðü ôï Ýäáöïò ). Áõôü ôï íåñü áíôëåßôáé áðü óÞñáããåò ãéá íá áðåëåõèåñþíïíôáé áðü ôéò âáèýôáôåò æþíåò ôïõ ìåãÜëïõ Hadron Collider (LHC) . ×Üñôçò ðåñéï÷þí ðñïìçèåýóåéò íåñïý óôïí CERN

ÅÊÐÏÌÐÇ ÂÉÏÌÇ×ÁÍÉÊÙÍ ËÕÌÁÔÙÍ

Ï

ñéóìÝíåò äñáóôçñéüôçôåò ìðïñåß íá åëåõèåñþóïõí Âéïìç÷áíéêÜ ëýìáôá ôá ïðïßá åíäÝ÷åôáé íá ðåñéÝ÷ïõí ÷çìéêÝò ïõóßåò. Ïé ïðïßåò üìùò óõëëÝãïíôáé óå åéäéêïýò óùëÞíåò êáé áíôéìåôùðßæïíôáé åðß ôüðïõ. ÌåôÜ ôçí åðåîåñãáóßá, ôï íåñü áðåëåõèåñþíåôáé ðñïò Ýíáí ôïðéêü äçìüóéï óôáèìü åðåîåñãáóßáò ëõìÜôùí. Åðüìåíùò êáôáëáâáßíïõìå üôé ôï CERN ðñïóðáèåß íá ðåñéïñßóåé ôçí êáôáíÜëùóç êáé ôçí ñýðáíóç ôïõ íåñïý üóï ôï äõíáôüí ðåñéóóüôåñï. Ç ÊÁÔÁÍÁËÙÓÇ ÇËÅÊÔÑÉÊÇÓ ÅÍÅÑÃÅÉÁÓ

Å

ðéôá÷õíôÝò óùìáôéäßùí êáé áíé÷íåõôÝò ðñÝðåé íá åöïäéÜæïíôáé ìå çëåêôñéêÞ åíÝñãåéá. Ç ÊáôáíÜëùóç çëåêôñéêÞò åíÝñãåéáò, ùò åê ôïýôïõ, åßíáé ìßá áðü ôéò óçìáíôéêÝò ðåñéâáëëïíôéêÝò ðôõ÷Ýò ôïõ CERN. Ç ïíïìáóôéêÞ åôÞóéá êáôáíÜëùóç çëåêôñéêÞò åíÝñãåéáò áããßæåé ðåñßðïõ 1000 GWh, üôáí üëåé ïé åðéôá÷õíôÝò åßíáé óå ëåéôïõñãßá. Ìüíï ôï 8% ðåñßðïõ ôï ðïóïóôü áõôü áíôéóôïé÷åß óôï âáóéêü ðïóü êáôáíÜëùóçò ðïõ åßíáé áðáñáßôçôï ãéá ôçí åñãáóôçñéáêÞ õðïäïìÞ.

72


Ôï õðüëïéðï 92% ïöåßëåôáé óôéò åãêáôáóôÜóåéò. Ôï ÌåãÜëï Hadron Collider (LHC), ôï ïðïßï Ý÷åé îåêéíÞóåé ôç ëåéôïõñãßá ôïõ ôï 2007, óôáäéáêÜ èá öôÜóåé íá êáôáíáëþíåé 390 GWh áíÜ Ýôïò. ¸íá ìåãÜëï ôìÞìá ôïõ LHC èá êáôáíáëþíåé çëåêôñéêÞ åíÝñãåéá ãéá íá äéáÇ ïíïìáóôéêÞ åôÞóéá êáôáíÜëùóç ôçñåß ôï óýóôçìá ôùí ìáãíççëåêôñéêÞò åíÝñãåéáò ôïõ CERN ôþí óå õðåñáãþãéìç èåñìïêñáóßá ëåéôïõñãßáò (1.8 êáé 4.2 K)áíÜëïãá ìå ôïõò ìáãíÞôåò. ×Üñç óôçí ôå÷íïëïãßá ðïõ áíáðôý÷èçêå ãéá õðåñáãùãéìüôçôá ôùí ìáãíçôþí, ç ïíïìáóôéêÞ êáôáíÜëùóç ôïõ LHC äåí èá åßíáé ðïëý õøçëüôåñç áðü áõôÞ ôïõ Super Proton Synchrotron (SPS), Ýóôù êáé áí ï LHC Ý÷åé ðïëý ìåãáëýôåñç êáé éó÷ý.

Ìåôáó÷çìáôéóôÝò

73


ÅÎÏÉÊÏÍÏÌÇÓÇ ÇËÅÊÔÑÉÊÇÓ ÅÍÅÑÃÅÉÁÓ, ÏÔÁÍ ×ÑÅÉÁÆÅÔÁÉ ÐÅÑÉÓÓÏÔÅÑÏ

Ï

é åðéôá÷õíôÝò åßíáé óõíÞèùò óå ëåéôïõñãßá áðü ôçí Üíïéîç ìÝ÷ñé ôï öèéíüðùñï, üôáí ç äçìüóéá æÞôçóç çëåêôñéêÞò åíÝñãåéáò åßíáé ÷áìçëÞ. Ç óýìâáóç ìå ôç ãáëëéêÞ EDF (ðñïìçèåõôÞ) ðåñéÝ÷åé ìéá åéäéêÞ ñÞôñá ãéá ìåéùìÝíç êáôáíÜëùóç åíÝñãåéáò. Ôï CERN ìåéþíåé óçìáíôéêÜ ôçí êáôáíÜëùóç çëåêôñéêÞò åíÝñãåéáò ãéá íá áðïöýãåé ôçí êáôáâïëÞ ìåãÜëçò ðñüóèåôçò åðéâÜñõíóçò. Ç ÐÑÏÅËÅÕÓÇ ÔÇÓ ÁÊÔÉÍÏÂÏËÉÁÓ

Ç

áêôéíïâïëßá åßíáé Ýíá öõóéêü öáéíüìåíï. Âñßóêåôáé ðáíôïý ãýñù ìáò. ÖèÜíåé óå ìáò áðü ôïí ïõñáíü ìå ôç ìïñöÞ ôùí êïóìéêþí áêôßíùí, Ýñ÷åôáé áðü ôï Ýäáöïò åêðåìðüìåíç áðü ñáäéåíåñãÜ óôïé÷åßá ôïõ öëïéïý ôçò ãçò. Åðßóçò, åéóðíÝïõìå áêôéíïâïëßá ìå ôïí áÝñá. Óå åñåõíçôéêÜ åñãáóôÞñéá, üðùò óôï Åõñùðáúêü ÅñãáóôÞñéï ÖõóéêÞò Óùìáôéäßùí, CERN, ç ðáñïõóßá ôçò áêôéíïâïëßáò óôï ÷þñï åñãáóßáò åßíáé êÜôé êáèçìåñéíü. Ãé' áõôü ëáìâÜíïíôáé áõóôçñÜ ìÝôñá ðñïêåéìÝíïõ íá äéáôçñçèåß óå Ýíá åëÜ÷éóôï üñéï ç áíáðüöåõêôç, Ýêèåóç óôçí áêôéíïâïëßá. Ôï CERN áêïëïõèåß áõóôçñÜ ôç äéåèíÞ áðïäåêôÞ áñ÷Þ ÁLARA (As Low As Reasonably Achievable) ðïõ óçìáßíåé üôé êÜèå Ýêèåóç äéáôçñåßôáé ôüóï ÷áìçëÞ üóï åßíáé ëïãéêÜ áðïäåêôü. Ïé áêôéíïâïëßåò  Á áêôéíïâïëßá  áêôéíïâïëßá à áêôéíïâïëßá Óùìáôßäéá ðïõ ðáñÜãïíôáé óôï CERN 74


Á áêôéíïâïëßá Ç áêôéíïâïëßá Üëöá Ý÷åé ìéêñÞ óçìáóßá ãéá ôï CERN, áëëÜ êáèþò åêðÝìðåôáé áðü ôï áÝñéï ñáäüíéï, ôï ïðïßï äñáðåôåýåé áðü ôï öëïéü ôçò ãçò, áíôéðñïóùðåýåé Ýíá óçìáíôéêü ìÝñïò ôçò öõóéêÞò áêôéíïâïëßáò óôïí áÝñá ðïõ áíáðíÝïõìå.  áêôéíïâïëßá Ôá óùìáôßäéá âÞôá, äçëáäÞ çëåêôñüíéá Þ ðïæéôñüíéá (èåôéêÜ öïñôéóìÝíá çëåêôñüíéá), Ý÷ïõí ó÷åôéêÜ ìéêñÞ åíÝñãåéá êáé äéáðåñáóôéêÞ éêáíüôçôá. Åíôïýôïéò, õðåñâïëéêÞ Ýêèåóç óå áêôéíïâïëßá âÞôá ìðïñåß íá áðïäåé÷èåß åðéâëáâÞò ãéá ôï äÝñìá êáé ôá ìÜôéá (ôïõò öáêïýò). Ëßãá ÷éëéïóôÜ ìïëýâäïõ åßíáé áñêåôÜ ãéá íá óôáìáôÞóïõí ôá óùìáôßäéá âÞôá. à áêôéíïâïëßá Ç áêôéíïâïëßá ãÜììá, äçëáäÞ öùôüíéá õøçëÞò åíÝñãåéáò, óõ÷íÜ óõíïäåýåé ôç ñáäéåíÝñãåéá á êáé â. Ïé áêôßíåò ã åßíáé çëåêôñïìáãíçôéêÞ áêôéíïâïëßá, üðùò ïé áêôßíåò-×, áëëÜ Ý÷ïõí ìåãáëýôåñç äéáðåñáóôéêÞ éêáíüôçôá ãéáôß Ý÷ïõí õøçëüôåñç åíÝñãåéá.

ËïãáñéèìéêÞ êëßìáêá Áêôéíïâïëßáò

75


ÓÙÌÁÔÉÄÉÁ ÐÏÕ ÐÁÑÁÃÏÍÔÁÉ ÓÔÏ CERN

Ó

ôï CERN äçìéïõñãåßôáé ðïëý ìåãáëýôåñç ðïéêéëßá óùìáôéäßùí, áëëÜ ëüãù ôïõ ìéêñïý ó÷åôéêÜ áñéèìïý ôïõò äåí Ý÷ïõí óçìáóßá, üóïí áöïñÜ ôéò óõíÝðåéåò áðü ôçí áêôéíïâïëßá. Ôá ìéüíéá ùóôüóï áðïôåëïýí åîáßñåóç. Áëëçëåðéäñïýí ìå ôçí ýëç ìå ôïí ßäéï Ç ìïíÜäá áõôÞ ÷ñçóéìïðïéåßôáé ôñüðï üðùò ôá çëåêôñüíéá, áëëÜ åãéá ôïí Ýëåã÷ï ôùí åðéôá÷õíôþí óôï ðåéäÞ åßíáé âáñýôåñá åßíáé ðïëý CERN ðåñéóóüôåñï äéåéóäõôéêÜ êáé áðáéôïýí ðñïóåêôéêÞ ÷ñÞóç èùñÜêéóçò. Ôá íåôñßíá ðáñÜãïíôáé, åðßóçò, óå üëåò ó÷åäüí ôéò áëëçëåðéäñÜóåéò óùìáôéäßùí. Äåí ðáñÜãïíôáé ìüíï óôï CERN áëëÜ êáé óå ìåãÜëç áöèïíßá óôïí ¹ëéï. Ç áëëçëåðßäñáóç ôùí íåôñïíßùí ìå ôçí ýëç åßíáé ôüóï áóèåíÞò þóôå ìðïñïýí íá äéáðåñÜóïõí ôç Ãç óá íá ìçí õðÞñ÷å óôï äñüìï ôïõò. ÅðïìÝíùò, ç äéÝëåõóÞ ôïõò áðü ôï áíèñþðéíï óþìá äåí Ý÷åé âéïëïãéêÝò åðéðôþóåéò. Ç ÅÐÉÄÑÁÓÇ ÔÇÓ ÁÊÔÉÍÏÂÏËÉÁÓ ÓÔÏÍ ÁÍÈÑÙÐÏ

Ê

áèþò üëï êáé ðåñéóóüôåñá ðñÜãìáôá ãßíïíôáé ãíùóôÜ ó÷åôéêÜ ìå ôçí åðßäñáóç ôçò áêôéíïâïëßáò óôïí Üíèñùðï, ôñïðïðïéïýíôáé êáé ïé âáóéêÝò êáôåõèýíóåéò ó÷åôéêÜ ìå ôçí Ýêèåóç óôçí áêôéíïâïëßá. Áñ÷éêÜ ôá üñéá êáèïñßæïíôáí ìå âÜóç ðáñáôçñÞóåéò ôçò ðïóüôçôáò ôçò áêôéíïâïëßáò ðïõ ìðïñåß êÜðïéïò íá áíôÝîåé, Ýùò üôïõ ãßíïõí åìöáíÞ ôá âéïëïãéêÜ áðïôåëÝóìáôá. ÓÞìåñá ÷ñçóéìïðïéåßôáé ìéá íÝá ðñïóÝããéóç âáóéæüìåíç óôï åðßðåäï êéíäýíïõ, ç ïðïßá áðïóêïðåß óôçí åëá÷éóôïðïßçóç ôïõ êéíäýíïõ ôçò âëÜâçò ðïõ åßíáé äõíáôüí íá ðñïêëçèåß.

76


ÔÏ CERN ÌÅÓÁ ÓÔÁ ÏÑÉÁ ÔÇÓ ÅÕÑÙÐÁÚÊÇÓ ÏÄÇÃÉÁÓ

Ô

ï üñéï äüóçò áíáöïñÜò óôï CERN åßíáé 15 mSv áíÜ Ýôïò, ãéá Üôïìá ðïõ åêôßèåíôáé êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò åñãáóßáò ôïõò. Ãéá áõôÞ ôç êáôçãïñßá áíèñþðùí ç ÅõñùðáúêÞ Ïäçãßá åßíáé 20 mSv áíÜ Ýôïò, áëëÜ ãéá ôï êïéíü éó÷ýåé Ýíá áõóôçñüôåñï üñéï äüóçò, äçëáäÞ 1 mSv. Ôï CERN êñáôÜ óôáèåñÜ ôá åðßðåäá ôçò áêôéíïâïëßáò óôéò åãêáôáóôÜóåéò ôïõ êáé óôïí ðåñéâÜëëïíôá ÷þñï. Ôï üñéï ôçò åôÞóéáò äüóçò ðïõ ïöåßëåôáé óôç äñáóôçñéüôçôá ôïõ CERN Ý÷åé êáèïñéóôåß, óôï ÷þñï ôçò ðåñßöñáîçò (äçëáäÞ óôá üñéá) ôïõ åñãáóôçñßïõ óôá 0,3 mSv. Ôï 1997 ç ïöåéëüìåíç óôéò äñáóôçñéüôçôåò ôïõ CERN åíåñãüò äüóç (effective dose) Þôáí ìüëéò 0,027 mSv, äçëáäÞ ôï 3 % ôïõ åðéðÝäïõ ôçò öõóéêÞò áêôéíïâïëßáò óôç ðåñéï÷Þ ôçò Ãåíåýçò. Ç×ÏÑÕÐÁÍÓÇ ÓÔÏ CERN

Ï

é ÅêðïìðÝò èïñýâïõ ðïõ ðñïÝñ÷ïíôáé áðü ôéò åãêáôáóôÜóåéò ôïõ CERN ìðïñåß íá åßíáé äõóÜñåóôåò ãéá ôïí ôïðéêü ðëçèõóìü êáé ôçí ðáíßäá. Ïé ðéèáíÝò ðçãÝò èïñýâïõ óôï CERN ðñïÝñ÷ïíôáé êýñéïò áðü ôç ëåéôïõñãßá ôùí åðéôá÷õíôþí êáé ôá ìç÷áíéêÜ Ýñãá. ÁõôÜ ìðïñåß íá åßíáé äýï åéäþí: ÓôáèåñÝò ðçãÝò èïñýâïõ ÊéíçôÝò ðçãÝò èïñýâïõ

77


ÓÔÁÈÅÑÅÓ ÐÇÃÅÓ ÈÏÑÕÂÏÕ

Ï

é êýñéåò óôáèåñÝò ðçãÝò åßíáé ïé çëåêôñéêÝò ãåííÞôñéåò, ìåôáó÷çìáôéóôÝò, ìåôáôñïðåßò éó÷ýïò, ÕøçëÞ æþíåò ÔÜóçò(HT), óõìðéåóôÝò, áíôëßåò, åíáëëáêôÝò èåñìüôçôáò êáé ïé ìïíÜäåò åðåîåñãáóßáò áÝñá. Óôï LHC êáé SPS ÷þñïõò, åêôüò áðü ôéò æþíåò ðïõ âñßóêïíôáé åêôüò HT êôßñéá, ïé èïñõâþäåéò ìç÷áíÝò óõãêåíôñþíïíôáé óå åéäéêÜ êôßñéá ãéá ôç ìåßùóç ôïõ èïñýâïõ. Ôá êôßñéá áõôÜ Ý÷ïõí ôçí äõíáôüôçôá ìåéþóåéò ôùí åðéðÝäùí åêðïìðÞò èïñýâùí áðü ôá 100 dB óôá 55 dB ÊÉÍÇÔÅÓ ÐÇÃÅÓ

Ê

éíçôÝò ðçãÝò èïñýâïõ, üðùò áíõøùôéêÜ ìç÷áíÞìáôá Þ ìåôáöïñþí, âñßóêïíôáé êõñßùò óå áóôéêÝò ðåñéï÷Ýò-åñãïôÜîéá. Ïé ðçãÝò áõôÝò, ëüãù ôùí ÷áñáêôçñéóôéêþí ôïõò, åßíáé ðéï äýóêïëï íá åëåã÷èïýí. ÁÐÏÂËÇÔÁ ÓÔÏ CERN

¼

ðùò êáé êÜèå âéïìç÷áíßá ôï CERN åßíáé õðåýèõíï ãéá ôá áðüâëçôá ðïõ ðáñÜãåé. Ôá áðüâëçôá ðïõ ðáñÜãïíôáé CERN ìðïñåß íá äéáéñåèïýí óå ôñåéò êáôçãïñßåò:  ÓõìâáôéêÜ áðüâëçôá ÅéäéêÜ âéïìç÷áíéêÜ áðüâëçôá  ÑáäéåíåñãÜ áðüâëçôá

78


ÓÕÌÂÁÔÉÊÁ ÁÐÏÂËÇÔÁ á óõìâáôéêÜ áðüâëçôá ðïõ ðáñÜãïíôáé óôï CERN óõëëÝãïíôáé áðü ìéá åîùôåñéêÞ åôáéñåßá êáé ìåôáöÝñïíôáé óôá ôïðéêÜ êÝíôñá äéá÷åßñéóçò áðïâëÞôùí, ïé ìïíÜäåò áðïôÝöñùóçò Þ åîåéäéêåõìÝíåò åôáéñåßåò ãéá ôçí áíáêýêëùóç áðïâëÞôùí. Ôá êõñéüôåñá åßäç ôùí óõìâáôéêþí áðïâëÞôùí åßíáé: ÔáêôéêÜ áðüâëçôá (ïéêéáêÜ áðïññßììáôá) Ïãêþäçò (Ýðéðëá, ðëáóôéêÜ) ÌÝôáëëá (åñãáóôçñéáêÜ áðüâëçôá) ÅõãåíÞ îýëá (ðáëÝôåò) ×áñôß, ÷áñôüíé (äéïéêçôéêÜ áðüâëçôá) ÁäñáíÞ áðüâëçôá (ìðÜæá, óêõñüäåìá)

Ô

Ãéá ôç óõëëïãÞ, ìåôáöïñÜ êáé áðïìÜêñõíóç ôùí áðïâëÞôùí ôï CERN áêïëïõèåß ôïõò éó÷ýïíôåò êáíïíéóìïýò ôùí ÷ùñþí õðïäï÷Þò. Åðßóçò âåëôéþíåé óõíå÷þò ôç äéáëïãÞ ôùí áðïâëÞôùí êáé ðñïóðáèåß íá ìåéþóåé ôçí ðáñáãùãÞ ôïõò åðß ôüðïõ. ÅÉÄÉÊÁ ÂÉÏÌÇ×ÁÍÉÊÁ ÁÐÏÂËÇÔÁ

×

ñÞóç åðéêßíäõíùí õëéêþí (ð.÷. ÷çìéêÜ ðñïúüíôá) óôï CERN ïäçãåß óôçí ðáñáãùãÞ ôùí åðéêßíäõíùí áðïâëÞôùí, ôá ïðïßá ìðïñïýí áðü ôç öýóç ôïõò íá åßíáé ôïîéêÜ, åýöëåêôá, åñåèéóôéêÜ Þ äéáâñùôéêÜ. Éäéáßôåñç ðñïóï÷Þ áðáéôåßôáé ãéá ôç óõëëïãÞ, ìåôáöïñÜ êáé ðñïóùñéíÞ áðïèÞêåõóç óôá åñãïôÜîéá. Ç åîÜëåéøç áõôþí ôùí áðïâëÞôùí êáôÜ Åëâåôßá êáé Ãáëëßá ðñáãìáôïðïéåßôáé áðü åéäéêåõìÝíåò åôáéñåßåò, óýìöùíá ìå ôïõò éó÷ýïíôåò êáíïíéóìïýò ôùí ÷ùñþí õðïäï÷åßò. Ôï ìåãáëýôåñï ìÝñïò ôïõò ìåôáöÝñåôáé áðü åéäéêåõìÝíåò åôáéñåßåò êáé áðïâÜëëåôáé óôï ÊÝíôñï de traitement des d?chets sp?ciaux de l'usine des Cheneviers (CTDS) ôçí Ãåíåýç. Ôá êõñéüôåñá åßäç ôùí âéïìç÷áíéêþí áðïâëÞôùí åßíáé:  ¸ëáéá êáé äéáëýôåò Ìðáôáñßåò ËïõôñÜ ôçò ÷çìéêÞò åðåîåñãáóßáò

79


Óôï CERN åöáñìüæïíôáé ôá êáôÜëëçëá ìÝôñá ãéá ôçí ðñüëçøç ôçò ñýðáíóçò ôïõ ðåñéâÜëëïíôïò óå ðåñßðôùóç áôõ÷Þìáôïò (ðõñêáãéÜò Þ ôõ÷áßáò äéáññïÞò). ÌÝ÷ñé ôþñá åëÜ÷éóôåò ðåñéðôþóåéò óçìåéþèçêáí êáé ïé åðéðôþóåéò ôïõò óôï ðåñéâÜëëïí Þôáí áìåëçôÝá. ÑÁÄÉÅÍÅÑÃÁ ÁÐÏÂËÇÔÁ

Ì

åôÜ ôçí åíåñãïðïßçóç ôïõ åðéôá÷õíôÞ ôá õëéêÜ ðïõ ðáñÜãïíôáé áíôéìåôùðßæïíôáé ùò ñáäéåíåñãÜ áðüâëçôá üôáí äåí õðÜñ÷ïõí ðñïèÝóåéò åðáíá÷ñçóéìïðïéÞóåéò ôïõò. ¼ëá ôá ñáäéåíåñãÜ áðüâëçôá ðïõ ðáñÜãïíôáé áðü CERN êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôïõ ÷ñüíïõ ôçò ëåéôïõñãßáò ôïõ áðïìáêñýíåôáé. ÌÝñïò ôùí ñáäéåíåñãþí áðïâëÞôùí ìðïñïýí íá áðïèçêåýïíôáé ðñïóùñéíÜ êáé õðü ðñïûðïèÝóåéò óôï CERN. Ôá ñáäéåíåñãÜ áðüâëçôá ðïõ ðáñÜãïíôáé óôçí åðéêñÜôåéá ôçò Åëâåôßáò áðïìáêñýíïíôáé óôï (PSI, Nagra) êáé ôá ñáäéåíåñãÜ áðüâëçôá ðïõ ðáñÜãïíôáé óôç ãáëëéêÞ åðéêñÜôåéá áðïìáêñýíåôáé óôçí (ANDRA), óýìöùíá ìå ôïõò êáíïíéóìïýò ðïõ éó÷ýïõí óôá êñÜôç õðïäï÷Þò. Ïé ôïðéêÝò ðåñéâáëëïíôéêÝò ðôõ÷Ýò ðïõ óõíäÝïíôáé ìå ôá ñáäéåíåñãÜ áðüâëçôá áöïñïýí êõñßùò äñáóôçñéüôçôåò üðùò: ç óõóêåõáóßá, ç ìåôáöïñÜ êáé ç ðñïóùñéíÞ áðïèÞêåõóç. Ç áôìïóöáéñéêÞ ìüëõíóç áðü ëýìáôá Þ ñáäéåíÝñãåéá ìðïñåß íá åßíáé ôï áðïôÝëåóìá ôçò ëåéôïõñãßáò êëéìáôéóìïý. Ïé óõíÝðåéåò åíüò ðéèáíïý áôõ÷Þìáôïò óôï åñãïóôÜóéï êëéìáôéóìïý èá åßíáé ìéêñÝò. Ôï ßäéï éó÷ýåé êáé ãéá ôç ìåôáöïñÜ ôùí ñáäéåíåñãþí áðïâëÞôùí, ç ïðïßá äéïñãáíþèçêå ìå âÜóç ôá äéåèíÞ ðñüôõðá. Ç áôìïóöáéñéêü ìüëõíóç áðü ñáäéåíÝñãåéá, ðïõ ðñïêýðôåé áðü ôçí ðñïóùñéíÞ áðïèÞêåõóç ôùí ñáäéåíåñãþí áðïâëÞôùí åßíáé áìåëçôÝá. Ôï CERN êÜíåé éäéáßôåñåò ðñïóðÜèåéåò ãéá íá ìåéþóåé ôçí ðáñáãùãÞ ñáäéåíåñãþí áðïâëÞôùí áðü ôç âåëôéóôïðïßçóç ôçò ôå÷íéêÞò óõíôÞñçóçò ôùí åãêáôáóôÜóåùí áêôéíïâïëßáò.

80


ÔÏ CERN ÁÐÏ ÌÉÁ ÁËËÇ ÓÊÏÐÉÁ ÕðÜñ÷ïõí êßíäõíïé áðü ôï ÌåãÜëï ðåßñáìá

Äé÷ïãíùìßá - ÊñéôéêÞ ÓêåðôéêéóôÝò-Áìöéóâçôßåò

Äçìéïõñãßá êïóìéêþí áêôéíþí  Äçìéïõñãßá ìéêñïóêïðéêþí ìáýñùí ôñõðþí  Äçìéïõñãßá öõóáëßäùí êåíïý  Äçìéïõñãßá ìáãíçôéêþí ìïíüðïëùí  Ðéèáíüò ó÷çìáôéóìüò «ðáñÜîåíçò ýëçò»

Ïé óêåðôéêéóôÝò (ìå åðéêåöáëÞò ôçí ïìÜäá ðïëéôþí êáé åðéóôçìüíùí LCH Kritiks áðü ôç Ãåñìáíßá, ôçí Áõóôñßá êáé ôçí Åëâåôßá) Ýöèáóáí ìÝ÷ñé ôï Åõñùðáúêü ÄéêáóôÞñéï Áíèñùðßíùí ÄéêáéùìÜôùí ðñïóðáèþíôáò -ìÝ÷ñé óôéãìÞò áíåðéôõ÷þò- íá óôáìáôÞóïõí ôï ðåßñáìá, õðïóôçñßæïíôáò üôé óå ìéá ðåñßïäï ôåóóÜñùí åôþí ïé ìáýñåò ôñýðåò ëüãù ôïõ ðåéñÜìáôïò èá áõîçèïýí åêèåôéêÜ êáé èá «êáôáâñï÷èßóïõí» ôïí ðëáíÞôç åê ôùí Ýóù.

Ôé ëÝåé ôï CERN ï Åðéôá÷õíôÞò åßíáé áóöáëÞò ïé åéêáóßåò ðåñß êéíäýíùí åßíáé óêÝôç ìõèïðëáóßá ïé ìéêñÝò ìáýñåò ôñýðåò èá åßíáé ôüóï áäýíáìåò êáé èá êáôáóôñÝöïíôáé áìÝóùò ìåôÜ ôç äçìéïõñãßá ôïõò (ìÝóïò ÷ñüíïò æùÞò ôï ðïëý Ýíá ôñéóåêáôïììõñéïóôü ôïõ äåõôåñïëÝðôïõ Ôï ãåãïíüò åßíáé üôé… «Ôï Óýìðáí óôï óýíïëü ôïõ ðñáãìáôïðïéåß 10 åêáôïììýñéá ðåéñÜìáôá óáí ôïõ LHC áíÜ äåõôåñüëåðôï. Ðáñüëá áõôÜ, ôá Üóôñá êáé ïé ãáëáîßåò óõíå÷ßæïõí íá õðÜñ÷ïõí».

81


ÊÏÓÔÏÓ ÐÅÉÑÁÌÁÔÏÓ Øçöïöïñßá: ÄÉÊÁÉÏËÏÃÅÉ Ç ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÇ ÁÎÉÁ ÔÏÕ ÐÅÉÑÁÌÁÔÏÓ ÔÏ ÔÅÑÁÓÔÉÏ ÊÏÓÔÏÓ ÔÏÕ; ÁðÜíôçóáí 2600 Üôïìá ÍÁÉ-65,5% Ï×É-27,2% ÄÅÍ Å×Ù ÁÐÏØÇ-7,3%

ÓÕÃÊÑÉÓÇ ÌÅ ÁËËÅÓ ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÅÓ Åîïðëéóôéêü ðñüãñáììá óôçí ÅëëÜäá (2006-2015) óõíïëéêü ðïóü: 26,74 äéóåêáôïììýñéá Åõñþ.

Êüóôïò ÐåéñÜìáôïò 6 äéóåêáôïììýñéá Åõñþ.

82


ÓÊÏÐÏÉ ÐÏÕ ÅÎÕÐÇÑÅÔÏÕÍ Áíáìößâïëá ïé óêïðïß êáé ùöÝëåéåò ôùí åîïðëéóôéêþí ðñïãñáììÜôùí åßíáé ãíùóôïß êáé äåí ÷ñÞæïõí áíáöïñÜò ÐáñÜðëåõñåò ùöÝëåéåò êáé «äþñá» ôïõ CERN ðñïò ôçí áíèñùðüôçôá: Ôï ðáãêüóìéï äßêôõï (WWW) Íïóïêïìåéáêïß Åðéôá÷õíôÝò, Áîïíéêïß ôïìïãñÜöïé êáé óýã÷ñïíåò ÄéáôÜîåéò ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß ç ÉáôñéêÞ ÅðéóôÞìç ¹äç ÷ñçóéìïðïéïýíôáé åðéôá÷õíôÝò Ðñùôïíßùí ãéá áðïôåëåóìáôéêÞ áíôéìåôþðéóç êáñêéíéêþí üãêùí. Ç ôå÷íéêÞ åìöýôåõóçò äÝóìçò éüíôùí ÷ñçóéìïðïéåßôáé óôéò ìç÷áíÝò áåñïóêáöþí áëëÜ êáé óôçí åìöýôåõóç ôå÷íçôþí áíèñþðéíùí ìåëþí. Ç ôå÷íïëïãßá ôùí åðéôá÷õíôþí óùìáôéäßùí âïçèÜ óå ðïëëÝò áêüìç ðåñéðôþóåéò üðùò óôçí áðïêùäéêïðïßçóç ôçò äïìÞò ôùí éþí, óôçí áðïéêïäüìçóç ìáêñüâéùí ðõñçíéêþí áðïâëÞôùí óå áâëáâÞ õëéêÜ êëð… ¼ëá áõôÜ ôá êáôáðëçêôéêÜ äñþìåíá åêôïîåýïõí ôçí åðéóôçìïíéêÞ ãíþóç êáé äßíïõí åñãáóßá óå åêáôïíôÜäåò åñãïóôÜóéá,10000 åðéóôÞìïíåò êáé 3.000 ìüíéìïõò åñãáæüìåíïõò (ðïõ áíôéðñïóùðåýïõí 500 ðáíåðéóôÞìéá êáé 80 äéáöïñåôéêÝò åèíéêüôçôåò) êáé áõôü åßíáé ôï ìåãáëýôåñï üöåëïò ôïõ ðåéñÜìáôïò ôïõ CERN.

83


ÌÝëç ïìÜäùí 3ç ïìÜäá Ìé÷Üú ÊïñíÝë-ÁíôñÝú, Ìðïýóéïò Äéïíýóçò, Óéñáíßäçò Ðáíáãéþôçò, Ôóéíéóôßäçò ÉïñäÜíçò, Ôóéôáêßäçò Êþóôáò 4ç ïìÜäá ÊåñáìéäÜò Âáóßëçò, ÌåëéÜäçò ÔÜóïò, ÐáñáóêåõÜò ÑïìðÝñôï

84


Åðßëïãïò

Ó

ôç óýã÷ñïíÞ ðñáãìáôéêüôçôá ôç èåìáôïëïãßá ôùí êáèçìåñéíþí åéäÞóåùí óõìðëçñþíïõí ãåãïíüôá ðïõ áöïñïýí ïéêïíïìéêÜ ðñïâëÞìáôá Þ åéêüíåò ðïëÝìïõ êáé ìåãÜëùí êáôáóôñïöþí. Óõ÷íÜ ðÜëé ïé ðïëßôåò äÝ÷ïíôáé áðü ôá ìÝóá åíçìÝñùóçò êáé áðü êÝíôñá áìöéâüëïõ áîéïðéóôßáò åðéäñÜóåéò ìå óõóôçìáôéêü ôñüðï, ðïõ êáëëéåñãïýí ôïí öüâï êáé ôçí õðïôáãÞ. Åßíáé ìÜëéóôá áðïñßáò Üîéïí ðþò ìåãÜëá åðéóôçìïíéêÜ åðéôåýãìáôá áðïóéùðïýíôáé, åíþ ìåãÜëïé åðéóôÞìïíåò ìå áäéáìöéóâÞôçôï êýñïò áëëÜ êáé ãíþóåéò äåí âñßóêïõí âÞìá óôá ìÝóá åíçìÝñùóçò. Åßíáé ç óåìíüôçôá ðïõ äéáêñßíåé ôïõò ðåñéóóüôåñïõò åñåõíçôÝò åðéóôÞìïíåò Þ ï ìïíá÷éêüò ôñüðïò æùÞò áðü ôéò áôåëåßùôåò þñåò ìåëÝôçò êáé Ýñåõíáò Þ êÜôé Üëëï ç áéôßá ðïõ ôá åðéôåýãìáôÜ ôïõò óõ÷íÜ äåí ãßíïíôáé ãíùóôÜ óôï åõñý êïéíü; Ç áíôßöáóç áõôÞ ãåííÜ ôçí áíÜãêç óå ìáò ôïõò åêðáéäåõôéêïýò íá äçìéïõñãïýìå üëåò åêåßíåò ôéò ðñïûðïèÝóåéò þóôå óôïõò íÝïõò íá ãßíåôáé ïñáôÞ êáé ç Üëëç üøç ôçò áëÞèåéáò, áõôÞ ðïõ èá êÜíåé ãíùóôÜ ôá ìåãÜëá åðéôåýãìáôá ôçò åðéóôÞìçò, ðïõ èá öÝñåé ôïõò íÝïõò êïíôÜ óôïõò ìåãÜëïõò åðéóôÞìïíåò êáé èá áíáäåßîåé ôçí áîßá ôçò ãíþóçò êáé ãïçôåßá ôçò ðñïóðÜèåéáò. ÌÝóá áðü ôçí åðéóôçìïíéêÞ Ýñåõíá èá êáëõôåñåýóåé ç æùÞ ôùí áíèñþðùí êáé èá åîáëåéöèåß ç êïéíùíéêÞ áäéêßá. Õðåýèõíïé êáèçãçôÝò - ÓõíôïíéóôÝò Ìáñãáñéôßäçò ÁíÝóôçò Óáñáúëßäçò Êþóôáò Ôåñæüðïõëïò ÓôÝöáíïò

85


Ç

Ý÷íç

êïóìåß ôç

86

ýóç


Louvre 2009 Ç ÔÝ÷íç áíôëåß áðü ôç Öýóç: ÕëéêÜ (ìÜñìáñï, ÷áëêü, óßäçñï, ÷ñõóü, ðçëü, ëÜäé, íåñü) ¸ìðíåõóç (èÝìáôá Þ ôïðïèåôåß óå áõôÞ ôá èÝìáôÜ ôçò) êáé ôá åðéóôñÝöåé ùò êÜëëïò: êïóìåß ôç Öýóç-ôï ðåñéâÜëëïí, öõóéêü êáé áíèñùðïãåíÝò, ðñïóöÝñåé áéóèçôéêÞ óõãêßíçóç, åêëåðôýíåé ôá áéóèçôéêÜ êñéôÞñéá, åõáéóèçôïðïéåß, ðñïâëçìáôßæåé, çèéêïðïéåß. «ÊÜèå Ýñãï ÔÝ÷íçò åßíáé ôï ðáéäß ôçò åðï÷Þò ôïõ êáé óõ÷íÜ ç ìçôÝñá ôùí óõíáéóèçìÜôùí ìáò». Âáóßëé Êáíôßíóêé

Äéáðéóôþóáìå ðùò ç ÅëëçíéêÞ ÔÝ÷íç áëëçëåðéäñÜ ìå ôïí ðåñéâÜëëïíôá ÷þñï êïóìþíôáò ôçí ðüëç êáé õðåíèõìßæïíôÜò ìáò ìÝóá áðü ôá ìïõóåßá êáé ôïõò áñ÷áéïëïãéêïýò ÷þñïõò óçìáíôéêÝò ìïñöÝò ôçò åëëçíéêÞò éóôïñßáò.

Ç ïìÜäá ìáò ìåëÝôçóå ôçí åëëçíéêÞ ôÝ÷íç  îåêéíþíôáò áðü ôï «ìéêñüêïóìü» ìáò, Êáôåñßíç êáé Äßïí,  êáé óôç óõíÝ÷åéá ôáîéäåýïíôáò ìÝ÷ñé ôï Ðáñßóé êáé ôï Ëïýâñï.

87


Káôåñßíç: ç ôÝ÷íç êïóìåß ôçí ðüëç

Ô

á ðáñáêÜôù Ýñãá ôÝ÷íçò èá óáò åßíáé ïéêåßá, áöïý ôá ôåëåõôáßá ÷ñüíéá óôïëßæïõí ôïõò äñüìïõò êáé ôéò ðëáôåßåò ôçò ðüëçò ìáò. Ãéá êÜðïéá áðü áõôÜ êáìáñþíïõìå…

«Ôù ÏñöÝé êáé Åõñéäßêç», ôïõ ãëýðôç Ñüêïõ, 2006. Óôçí åßóïäï ôïõ Ðíåõìáôéêïý êÝíôñïõ Êáôåñßíçò.

«Äéß ôù ìåãßóôù», Äéïíýóç ÃåñïëõìÜôïõ, 2006. Óýã÷ñïíç ãëõðôéêÞ óôï ðÜñêï ôçò ðüëçò ìáò.

Óôïí ðåæüäñïìï âñßóêåôáé ôï ãëõðôü «ÌÏÉÑÁ», ôïõ ãëýðôç Ä. Óõëëýùôïõ, 2006. Ðüóïé ôï åß÷áôå äéáâÜóåé;

88


Äßïí Áñ÷áéïëïãéêüò ÷þñïò

Ï

äåýôåñïò ðüëïò ôçò ðåñéÞãçóÞò ìáò óôï «ìéêñüêïóìü ìáò» åßíáé ôï Äßïí. Åõôõ÷þò, êÜðïéïé öñüíôéóáí íá óõíôçñÞóïõí óôï öõóéêü ôïõò ðåñéâÜëëïí ü,ôé ç áñ÷áéïëïãéêÞ óêáðÜíç Ýöåñå óôï öùò. Ôï íåñü êõñßáñ÷ï öõóéêü óôïé÷åßï, óõíäÝåôáé ìå ôçí åëëçíéêÞ ìõèïëïãßá êáé ôçí ôïðéïãñáößá ôïõ áñ÷áßïõ Äßïõ.

Ôï Üãáëìá ôçò ºóéäáò Ôý÷çò óôçí êüã÷ç ôïõ íáïý ôçò (áñéóôåñÜ) êáé ç ðñüóïøç ôïõ íáïý ôçò ºóéäáò Ëï÷ßáò ìå ôï âùìü (äåîéÜ).

Ôï Üãáëìá êáé ôï éåñü ôçò ºóéäáò äéáññÝïíôáé áðü ôá íåñÜ ôïõ ðïôáìïý Âáöýñá.

89


¸íá áõèåíôéêü øçöéäùôü ðñïóôáôåýåôáé Þäç áðü ôéò êáéñéêÝò óõíèÞêåò óôçí ðáëéÜ ðôÝñõãá ôïõ ìïõóåßïõ.

ËÞäá êáé êýêíïò (=Äßáò)… óå ìéá ãùíéÜ ôïõ Ìïõóåßïõ. Áðü ôïí Åõñéðßäç êáé Ýðåéôá ç åêäï÷Þ ôïõ ìýèïõ ðïõ åðéêñáôïýóå Þôáí üôé ç ËÞäá ãÝííçóå áðü ôéò åíþóåéò áõôÝò ìå ôï Äßá, ðïõ åß÷å ðÜñåé ôç ìïñöÞ êýêíïõ, Ýíá Þ êáé äýï áõãÜ, áðü ôá ïðïßá åß÷áí âãåé ï Ðïëõäåýêçò êáé ç ÊëõôáéìíÞóôñá, ç ÅëÝíç êáé ï ÊÜóôïñáò. 90


Äéåñýíïíôáò ôï ðåäßï ôçò üñáóÞò ìáò, óôñáöÞêáìå óôï óçìáíôéêüôåñï ðüëï ôçò áíáæÞôçóÞò ìáò: ôï Ëïýâñï. Óôçí áñ÷Þ ïé ãíþóåéò ìáò ãéá ôï Ìïõóåßïõ ôïõ Ëïýâñïõ ðåñéïñßæïíôáí óôá ãíùóôÜ... ÁëëÜ…. Ðñþôá óõíáíôçèÞêáìå ×ùñéóôÞêáìå óå ïìÜäåò ÓõíåñãáóôÞêáìå áñìïíéêÜ ÌåëåôÞóáìå ðïëëÜ âéâëßá ÐëïçãçèÞêáìå óôï äéáäßêôõï Áõôïó÷åäéÜóáìå Êáé éäïý ôá áðïôåëÝóìáôá…

à… Voilà

Ç åëëçíéêÞ ðáñïõóßá óôï Ëïýâñï ÅîåôÜóáìå ôçí åëëçíéêÞ ðáñïõóßá óôï Ëïýâñï, ðÜíù óå ôñåéò âáóéêïýò Üîïíåò: á)ÃëõðôéêÞ, â)ÆùãñáöéêÞ , ã)Áããåßá

ËÏÕÂÑÏ: ÐÏËÉÔÉÓÌÏÓ ÊÁÉ ÌÅÃÁËÅÉÏ

Ô

ï ðáëáéüôåñï, ôï ìåãáëýôåñï (60.000 ô.ì.) êáé ßóùò ôï ðëïõóéüôåñï ìïõóåßï ôïõ êüóìïõ Þôáí óôï ðÝñáóìá ôùí áéþíùí öñïýñéï, öõëáêÞ, áíÜêôïñï ôùí ÃÜëëùí âáóéëéÜäùí, äéïéêçôéêÞ Ýäñá, Áêáäçìßá êáé ðéíáêïèÞêç. Ïé ðñþôåò óõëëïãÝò áñ÷áßùí Ýñãùí óôï áíÜêôïñï ôïõ Ëïýâñïõ Üñ÷éóáí íá óõãêñïôïýíôáé ôçí åðï÷Þ ôçò ÁíáãÝííçóçò. Ôá ðñþôá ñùìáúêÜ áãÜëìáôá óõãêåíôñþèçêáí áðü ôïí Öñáãêßóêï ôïí Á´, ï ïðïßïò Þôáí ðñïóôÜôçò ôùí áíèñùðéóôéêþí óðïõäþí êáé éäéáßôåñá ôçò åëëçíéêÞò ãëþóóáò. Ï Åññßêïò Ä´, áí êáé äåí Ýäåé÷íå éäéáßôåñï åíäéáöÝñïí ãéá ôçí áðüêôçóç áñ÷áéïôÞôùí, äéÝèåóå ìéá ðïëõôåëÝóôáôç áßèïõóá ãéá ôç óôÝãáóÞ ôïõò. Óôç óõíÝ÷åéá ï äõíáìéêüò êáñäéíÜëéïò ÑéóåëéÝ, üôáí âáóéëéÜò ôçò Ãáëëßáò Þôáí ï Ëïõäïâßêïò Éô, êáôÜöåñå íá óõëëÝîåé áíôéêåßìåíá ôçò áñ÷áßáò êëáóóéêÞò ôÝ÷íçò êáé åíôõðùóéáêÜ Ýñãá æùãñáöéêÞò. ÁõôÞ ôç óõëëïãÞ åìðëïýôéóå ï êáñäéíÜëéïò Ìáæáñßíïò, åðß âá91


óéëåßáò Ëïõäïâßêïõ ÉÄ´, ìå áñ÷áßá êáé íåüôåñá Ýñãá. Ôï Ìïõóåßï ôïõ Ëïýâñïõ ìðïñåß íá èåùñçèåß ìßá áðü ôéò êïéíùíéêÝò êáôáêôÞóåéò ôçò ÃáëëéêÞò ÅðáíÜóôáóçò. Ç ßäñõóÞ ôïõ áíÜãåôáé óå Ýíá äéÜôáãìá ôçò ÓõìâáôéêÞò ÓõíÝëåõóçò (1791) ðïõ åãêáôÝóôçóå óôï Ëïýâñï ôçí Ýäñá ôïõ «Êåíôñéêïý Ìïõóåßïõ ôùí Ôå÷íþí êáé ôçò Äçìïêñáôßáò». Ôï ìïõóåßï åãêáéíéÜóôçêå ôï 1793 êáé áñ÷éêÜ ðåñéåß÷å Ýñãá áðü ôéò óõëëïãÝò ôïõ óôÝììáôïò, óôéò ïðïßåò áíÞêå êáé ç ðåñßöçìç «Ôæïêüíôá», êáèþò êáé Ýñãá ðñïåñ÷üìåíá áðü ðýñãïõò êáé ìïíáóôÞñéá. Ôïí ðõñÞíá ôùí óçìåñéíþí åêèåìÜôùí ôïõ Ìïõóåßïõ ôïõ Ëïýâñïõ áðïôÝëåóå ç áñ÷éêÞ óõëëïãÞ áñ÷áéïôÞôùí ôïõ âáóéëéÜ Öñáãêßóêïõ Á´, ðïõ äéÝôáîå íá ãßíïõí åêìáãåßá ôùí áñ÷áßùí ðñùôïôýðùí ãéá ôá áíÜêôïñÜ ôïõ. ÁõôÞ ç âáóéëéêÞ óõëëïãÞ, ðïõ áíáíåùíüôáí áðü ôïõò åðüìåíïõò âáóéëéÜäåò, êáôáó÷Ýèçêå ìåôÜ ôç ÃáëëéêÞ ÅðáíÜóôáóç êáé áðïôÝëåóå áíáðüóðáóôï ìÝñïò ôïõ Ìïõóåßïõ. ×Üñç óôçí áãïñÜ ðëïõóßùí éäéùôéêþí óõëëïãþí êáé óôç ìåôáöïñÜ åõñùðáúêþí êáëëéôå÷íéêþí èçóáõñþí áðü ôéò ÷þñåò ðïõ êáôÝëáâå ï ÍáðïëÝùí, áõîÞèçêå óçìáíôéêÜ ï áñéèìüò áñ÷áßùí Ýñãùí ôÝ÷íçò.

ÔÌÇÌÁ ÅËËÇÍÉÊÙÍ-ÑÙÌÁÚÊÙÍ ÁÑ×ÁÉÏÔÇÔÙÍ Êõñéüôåñá åêèÝìáôá: i) Ìßá óçìáíôéêÞ óõëëïãÞ åëëçíéêþí áããåßùí ðïõ ôåêìçñéþíåé ôçí åîÝëéîÞ ôïõò áðü ôïí ãåùìåôñéêü ñõèìü ìÝ÷ñé ôïí 4ï áé. ð.×. ii) Ç áßèïõóá ôïõ Öåéäßá ìå ñùìáúêÜ áíôßãñáöá áðü ôá áãÜëìáôá êáé ôá áíÜãëõöá ôïõ êáëëéôÝ÷íç. iii) Ðñùôüôõðá ãëõðôÜ áðü ôçí áñ÷áúêÞ ðåñßïäï ôçò åëëçíéêÞò ãëõðôéêÞò ôÝ÷íçò (8ïò -6ïò áé. ð.×.) iv) Ç áßèïõóá ìå ôçí Áöñïäßôç ôçò MÞëïõ, äçëáäÞ ôï Üãáëìá (3ïò áé. ð.×.) ôçò ãõíáéêåßáò èåüôçôáò ðïõ âñÝèçêå ôï 1820 óôï íçóß ôçò ÌÞëïõ. í) Ç áßèïõóá ôùí ÊáñõÜôéäùí. vi) Ç Íßêç ôçò ÓáìïèñÜêçò (200 ð.×.), ôï ðéï áîéïèáýìáóôï ßóùò êáëëéôÝ÷íçìá ôçò áñ÷áßáò åëëçíéêÞò ãëõðôéêÞò ôÝ÷íçò, ðïõ ðáñéóôÜíåé ôç öôåñùôÞ èåÜ ôçò íßêçò. Äõóôõ÷þò, áðü ôï Üãáëìá ëåßðåé ôï êåöÜëé ôçò. Áíáêáëýöèçêå ôï 1863 áðü ôïí ÃÜëëï ðñüîåíï Óáìðïõáæþ. 92


á)ÃËÕÐÔÉÊÇ Ç ïìÜäá ôçò ãëõðôéêÞò ìåëÝôçóå ôá ãëõðôÜ áðü ìÝôáëëï Þ ìÜñìáñï.

ÌÝëç ïìÜäáò Æïýñá ÂáóéëéêÞ Êåëðåôæßäçò ÉùÜííçò Êõôßäïõ ÊõñéáêÞ Ìðïõñäïýëç ÔáìÜñá ÐåðåëéÜò Íßêïò Ðáðáäïðïýëïõ ÓôÝëëá Ôåñæïðïýëïõ ÁèçíÜ ÌÅÔÁËËÏÔÅ×ÍÉÁ

Å

ßíáé ç åðåîåñãáóßá ôùí ìåôÜëëùí êáé áíáðôý÷èçêå óôçí áñ÷áßá ÅëëÜäá. ÐñïóôÜôçò èåüò Þôáí ï ¹öáéóôïò. Ôá åñãáóôÞñéá óôçí áñ÷áßá ÅëëÜäá Þôáí åðáñêþò åîïðëéóìÝíá êáé ïé ðáñáããåëßåò ôùí ìåôÜëëùí ãßíïíôáí óå ìáñìÜñéíåò ðëÜêåò Þ (ìåôáëëïõñãéêÝò) êáìßíïõò. Ôá âáóéêÜ ìÝôáëëá Þôáí: ìðñïýíôæïò (óôéò ÌõêÞíåò) óßäçñïò, ÷ñõóüò êáé áóÞìé. Ìðñïýíôæïò: áðïôåëåßôáé áðü êáóóßôåñï óå áíÜìåéîç ìå ÷áëêü. ÐïëëÜ ïñåé÷Üëêéíá áãÜëìáôá ôá Ýëéùíáí ãéá åðáíá÷ñçóéìïðïßçóç ôïõ õëéêïý ôïõò. ×ñõóüò/ÁóÞìé: ÷ñçóéìïðïéïýíôáí ãéá êáôáóêåõÞ íïìéóìÜôùí, ðïëýôéìùí áíôéêåéìÝíùí êáèþò åðßóçò êáé ìåãÜëùí áãáëìÜôùí. Óßäçñïò: áíáêáëýöèçêå ãýñù óôï 1050 ð.× êáé ÷ñçóéìïðïéÞèçêå ãéá êáôáóêåõÞ üðëùí êáé åñãáëåßùí. ¹ôáí äýóêïëïò óôçí åðåîåñãáóßá ôïõ. Ôïí Ýðáéñíáí óõíÞèùò áðü ìáëá÷ßôç êáé áæáñßôç. Ç åðåîåñãáóßá ôùí ìåôÜëëùí ãéíüôáí ìå äõï ôñüðïõò, ôçí åêêáìßíåõóç (äçëáäÞ ôïí êáèáñéóìü ôïõ ìåôÜëëïõ êáé ôçí áíÜìéîÞ ôïõ ìå Üëëï õëéêü óôçí ðåñßðôùóç êñÜìáôïò) áñ÷éêÜ êáé, óå äåýôåñï óôÜäéï, ôçí ôåëéêç äéáìüñöùóç ôïõ áíôéêåéìÝíïõ. Ç åðåîåñãáóßá Þôáí äýóêïëç êáé äéÝöåñå áíÜëïãá ìå ôï åßäïò ôïõ ìåôÜëëïõ.

93


Åðï÷Þ ÷áëêïý 2900-2600 ð.× (Ìéíùéêüò ðïëéôéóìüò) Ðéèáíüí åîáéôßáò íÝùí êáôïßêùí Üñ÷éóå ç ÷ñÞóç ÷áëêïý. Ï ÷áëêüò áíôéêáôÝóôçóå ôá ðÜíôá, áðü óêåýç ôçò êáèçìåñéíÞò æùÞò ìÝ÷ñé êáé ôá üðëá. ÃåùìåôñéêÞ ðåñßïäïò 8ïò áé. Åîáéôßáò ôçò áýîçóçò ôïõ ðëçèõóìïý, áíáãåííÞèçêå ç ôÝ÷íç. ×áñáêôçñéóôéêü ôçò åðï÷Þò ç õðåñßó÷õóç ÷Üëêéíùí åéäùëßùí. Áíáôïëßæïõóá ðåñßïäïò (ìÝóá 8ïõ áé.) ×ñçóéìïðïéÞèçêáí ôå÷íéêÝò áðü ôçí áíáôïëÞ óôçí ôÝ÷íç. ¢ñ÷éóáí íá äçìéïõñãïýíôáé åñãáóôÞñéá óôá óðßôéá. ÓçìáíôéêÜ Ýñãá ôçò åðï÷Þò åßíáé ôá ìåôáëëéêÜ ðñïóáñôÞìáôá (óåéñÞíåò) ðñïóáñìïóìÝíá üìùò óôïí Åëëçíéêü ðïëéôéóìü. Áðü ôïí 7áé. ôá åéäþëéá Ýãéíáí áíåîÜñôçôá óôçí ôÝ÷íç (ü÷é ðñïóáñôÞìáôá). Êëáóéêïß ÷ñüíïé ¢ñ÷éóáí íá äçìéïõñãïýíôáé ìåãáëïðñåðÞ áãÜëìáôá ôá ïðïßá âåëôéþíïíôáí óôçí ôå÷íéêÞ äçìéïõñãßáò ôïõò, þóôå íá åßíáé ðéï åëáöñÜ. Óôï êëåßóéìï ôïõ 5ïõ áé. êüâïíôáé ôá ðñþôá ÷ñõóÜ íïìßóìáôá. Åëëçíéóôéêïß ÷ñüíïé Ìå ôéò êôÞóåéò ôïõ Ì. ÁëåîÜíäñïõ áíáðôý÷èçêå ç ôÝ÷íç êáé ôá Ýñãá ìåôáëëïôå÷íßáò Ýðáøáí íá Ý÷ïõí ëáôñåõôéêü áðïêôþíôáò ðåñéóóüôåñï äéáêïóìçôéêü ÷áñáêôÞñá.

94


ÅíäåéêôéêÜ ôÝ÷íåñãá: Ìéíþôáõñïò, ôÝëç ôïõ 8ïõ áé. ð. ×. ×Üëêéíï áãáëìáôßäéï åíüò Üíôñá ìå êåöÜëé ôáýñïõ (Ìéíþôáõñïò) ðïõ Þôáí ìÝñïò ôçò äéáêüóìçóçò åíüò ôñßðïäá ãéá ëåêÜíç êáé ðñïóöÝñèçêå óôïõò èåïýò êáôÜ ôçí äéÜñêåéá ôçò ãåùìåôñéêÞò ðåñéüäïõ. Áðïôåëåß Ýíá áðü ôá ðáëáéüôåñá ðëáóôéêÜ Ýñãá ôá ó÷åôéêÜ ìå ôï ìýèï ôïõ ÈçóÝá êáé ôïõ Ìéíþôáõñïõ. Ï êáëëéôÝ÷íçò åðÝëåîå íá ÷ñçóéìïðïéÞóåé óå óþìá áíèñþðïõ êåöÜëé ôáýñïõ, ãéáôß åêåßíç ôçí ðåñßïäï ôá æþá áðïôåëïýóáí èåüôçôåò.

Áðüëëùíáò ôïõ Ðéïìðßíï, 5ïò áé. ð. ×. ×Üëêéíï Üãáëìá. Áíáóýñèçêå ôï 1832 áðü ôç èÜëáóóá êïíôÜ óôï Ðéïìðßíï ôçí Éôáëßáò êáé ðáñéóôÜíåé ôïí Áðüëëùíá ðïõ ðéèáíüôáôá êñáôïýóå ôüîï êáé âÝëç. Ôá ìÜôéá ôïõ, ðïõ óÞìåñá äåí õðÜñ÷ïõí, Þôáí áðü óêëçñÞ ðÝôñá, åíþ ôá öñýäéá, ôá ÷åßëç êáé ïé èçëÝò åßíáé åãêïëëÞóåéò áðü êüêêéíï ÷áëêü. Ç êüììùóÞ ôïõ åßíáé éäéáßôåñá ðñïóåãìÝíç êáé ðåñéðïéçìÝíç êáé óôï ìÝôùðï êáôáëÞãåé óå âïóôñý÷ïõò -ôï óôïé÷åßï áõôü äåß÷íåé üôé óå åêåßíç ôçí åðï÷Þ ïé Üíèñùðïé ðñüóå÷áí ôçí åìöÜíéóÞ ôïõò. ÊÜôù áðü ôï äåîß ôïõ ðüäé ìéá åðéãñáöÞ ìå áóçìÝíéá ãñÜììáôá ìáò ðëçñïöïñåß ðùò ôï Üãáëìá áõôü Þôáí áöéåñùìÝíï óôçí èåÜ ÁèçíÜ ùò öüñïò « äåêÜôçò».

95


ÁèëçôÞò, 480 ð.×. ×Üëêéíï áãáëìáôßäéï ðïõ óôï äåîß ôïõ ÷Ýñé, üðùò äåß÷íåé ç èÝóç ôùí äáêôýëùí ôïõ, êñáôïýóå Ýíá áêüíôéï. Áõôü äåß÷íåé ôç óõììåôï÷Þ ôïõ óôï êõíÞãé. ÄçìéïõñãÞèçêå ðñïò ôéìÞí åíüò áèëçôÞ êáé ðñïÝñ÷åôáé áðü ôç ÌåãÜëç ÅëëÜäá.

Äéüíõóïò, 460 ð.× ×Üëêéíï Üãáëìá ðïõ ðéèáíüôáôá âñÝèçêå óôçí Ïëõìðßá êáé Ý÷åé ýøïò 24 cm. Åßíáé Ýñãï ìå ÷áñáêôçñéóôéêÜ äùñéêÞò-ðåëïðïííçóéáêÞò ôÝ÷íçò êáé ðéèáíüôáôá áíÞêåé óôç ó÷ïëÞ ôïõ ¢ñãïõò. Ðñüêåéôáé ãéá Ýíá áðü ôá ðéï ðñþéìá áãáëìáôßäéá ðïõ ðáñïõóéÜæïõí ôç ìïñöÞ ôïõ Äéïíýóïõ. Ï èåüò ôïõ êñáóéïý êñáôïýóå óôï äåîß ôïõ ÷Ýñé Ýíá êÜíèáñï åíþ óôï áñéóôåñü Ýíá èýñóï. ÖïñÜåé ìðüôåò ó÷åäüí ìÝ÷ñé ôï ãüíáôï, ÷áñáêôçñéóôéêÝò êõñßùò óôçí ðåñéï÷Þ ôçò ÈñÜêçò. Ôï äåîß ôïõ ðüäé äå óþæåôáé êÜôù áðü ôï ãüíáôï, ïýôå ôï áñéóôåñü ôïõ ÷Ýñé. Áðü ôç óôÜóç ôïõ êáôáëáâáßíïõìå üôé ðåñðáôÜåé. Åßíáé Ýíá ðïëý óçìáíôéêü Ýñãï, áöïý åßíáé ìßá áðü ôéò ðñþôåò öïñÝò ðïõ ï ãëýðôçò ðñïóðáèåß íá áðïôõðþóåé ôçí êßíçóç. Ôï ãåãïíüò üôé áðïôåëåß Üãáëìá ðïõ áðïôõðþíåé ôçí êßíçóç, õðïäåéêíýåé ôç öõóéêÞ êáôÜóôáóç ôùí áñ÷áßùí ÅëëÞíùí êáé êõñßùò ôùí èåþí.

96


ÇñáêëÞò áðü ôç Ìáíôéíåßá 460 ð.×. ×Üëêéíï Üãáëìá ðïõ èõìßæåé ôïí Ðïóåéäþíá ôïõ Áñôåìéóßïõ ôïõ Åèíéêïý ìáò Ìïõóåßïõ. Ôï Üãáëìá óôçñßæåôáé óå Ýíá ñüðáëï. ÄéáãñÜöïíôáé Ýíôïíá ïé ìýåò ôïõ óþìáôïò, ãåãïíüò ðïõ äåß÷íåé ôçí åõñùóôßá ôçò öõóéêÞò êáôÜóôáóçò ôùí áñ÷áßùí.

Ðïóåéäþíáò, 425 ð.×. ×Üëêéíï áãáëìáôßäéï ìå ÷áñáêôçñéóôéêÞ ôç äéáãþíéá óôÜóç ôïõ. Ôï äåîß ôïõ ðüäé åßíáé ëõãéóìÝíï, åíþ ôï áñéóôåñü ôåíôùìÝíï ðñïò ôá ðßóù. Ç ßäéá êßíçóç ðáñáôçñåßôáé êáé óôá ÷Ýñéá. Ôï äåîß åßíáé õøùìÝíï ðÜíù áðü ôï êåöÜëé, üðïõ ßóùò êñáôïýóå ôçí ôñßáéíÜ ôïõ, åíþ óôï áñéóôåñü ôïõ ðñÝðåé íá êñáôïýóå êÜðïéï äåëößíé. Ç óôÜóç ôïõ áõôÞ õðïäçëþíåé ôçí õðåñï÷Þ ôïõ Ðïóåéäþíá ùò Üñ÷ïíôá ôçò èÜëáóóáò.

97


ÅñìÞò, Á´ ìéóü ôïõ 1ïõ áé. ì. ×. ×Üëêéíï Üãáëìá ìå ýøïò 21 cm. Óôï äåîß ôïõ ÷Ýñé êñáôïýóå Ýíá ðïõãêß åíþ óôï áñéóôåñü ôïõ ôï êçñýêåéï*. Óôá ìáëëéÜ ôïõ èåïý, ðïõ åßíáé áñêåôÜ ðñïóåãìÝíá, õðÜñ÷ïõí ìéêñÜ öôåñÜ. Åßíáé ñùìáúêü áíôßãñáöï áðü Ýñãï ôïõ Ðïëõêëåßôïõ, ôï ïðïßï ÷ñïíïëïãåßôáé óôï 460 ð.×. Óôï áãáëìáôßäéï ôçñïýíôáé ïé áíáëïãßåò ôïõ áíèñþðéíïõ óþìáôïò, ç éóïññïðßá ôçò óôÜóçò ôïõ óþìáôïò êáé ìßá áñìïíéêÞ êßíçóç. Óôçñßæåôáé êõñßùò óôï äåîß ôïõ ðüäé êáé ôï áñéóôåñü ôïõ åßíáé ëõãéóìÝíï, êáèþò ôï óþìá ôïõ ãÝñíåé ðñïò ôá áñéóôåñÜ. ÄéáãñÜöïíôáé Ýíôïíá ïé ìýåò ôçò êïéëéÜò, åíþ ôï êåöÜëé ãÝñíåé ðñïò ôá êÜôù êáé äåîéÜ.

*êçñýêåéïí = Ôï êýñéï Ýìâëçìá ôïõ Èåïý ÅñìÞ, áããåëéïöüñïõ ôùí èåþí, áðïôåëïýìåíï áðü ìßá ëåðôÞ ñÜâäï áðü îýëï äÜöíçò Þ åëéÜò, ãýñù áðü ôçí ïðïßá åßíáé ôõëéãìÝíá äýï ößäéá ðïõ ôá êåöÜëéá ôïõò óõíáíôéïýíôáé áíôéêñéóôÜ. Óôçí áñ÷áßá ÅëëÜäá ôï ÷ñçóéìïðïéïýóáí ùò äéáêñéôéêü Ýìâëçìá ïé ðñÝóâåéò êáé ïé êÞñõêåò, þóôå íá ðñïóôáôåýïíôáé áðü å÷èñéêÝò ðñïò áõôïýò åíÝñãåéåò ôçò åîïõóßáò.

98


ÃËÕÐÔÉÊÇ (óå ìÜñìáñï)

Ç

ãëõðôéêÞ áðïôåëåß Ýíá óçìáíôéêü êåöÜëáéï ôçò áñ÷áßáò åëëçíéêÞò ôÝ÷íçò êáé ôçò ðáíáíèñþðéíçò êáëëéôå÷íéêÞò äçìéïõñãßáò. Óôá ðñþôá ôçò âÞìáôá ç ãëõðôéêÞ ìïñöïðïéåß èåïýò êáé Þñùåò, óôç óõíÝ÷åéá ôïõò Þñùåò ìå ôá êáôïñèþìáôÜ ôïõò êáé ôÝëïò ôïí ðïëßôç íá áðåéêïíßæåôáé ðåñéðôùóéáêÜ áëëÜ åîßóïõ óõíáñðáóôéêÜ. Ç áñ÷áßá åëëçíéêÞ ãëõðôéêÞ ìÝíåé ðÜíôïôå áíèñùðïêåíôñéêÞ,åíþ, ÷ùñßæåôáé óå ðÝíôå ðåñéüäïõò. Áñ÷éêÜ, ç ÐñùôïêõêëáäéêÞ ðåñßïäïò äéáêñßíåôáé óå äýï äéáäï÷éêÝò öÜóåéò, ôç öÜóç ÊÜìðïõ êáé ôç öÜóç Óýñïõ. Ç äéÜäïóç ôùí ìïñöþí ôçò öÜóçò ÊÜìðïõ áðïêëåßåé ôïí ôïðéêü ÷áñáêôÞñá êáé åíéó÷ýåé ôçí ÷ñïíïëïãéêÞ ôïõò äéáöïñïðïßçóç êáé ç öÜóç Óýñïõ äéáêñßíåôáé êõñßùò ãéá ôçí áíÜðôõîç ôçò åéäùëïãëõðôéêÞò. Óôçí Áñ÷áúêÞ åðï÷Þ ç ãëõðôéêÞ ôÝ÷íç Ý÷åé ìéá åîåëéêôéêÞ ðïñåßá ðïõ äåí åßíáé åíéáßá áëëÜ äéáöïñïðïéåßôáé áðü áéþíá óå áéþíá êáé ÷ùñßæåôáé óå äýï ðåñéüäïõò: ôç ÃåùìåôñéêÞ êáé ôçí Áíáôïëßæïõóá ðåñßïäï. Ç ÃåùìåôñéêÞ ðåñßïäïò äåí Ý÷åé íá ðáñïõóéÜóåé áîéüëïãá ãëõðôÜ, áíôéèÝôùò, óôçí Áíáôïëßæïõóá ðåñßïäï Ý÷ïõìå ôá ðñþôá óðïõäáßá äåßãìáôá åëëçíéêþí ãëõðôþí êáé ôç ãÝííçóç ôçò åëëçíéêÞò ìíçìåéáêÞò ðëáóôéêÞò. ¼óïí áöïñÜ ôçí ÊëáóóéêÞ åðï÷Þ, ç ïðïßá åßíáé ç ðåñßïäïò ðïõ áñ÷ßæåé áðü ôï ôÝëïò ôùí Ðåñóéêþí ðüëåùí Ýùò ôï èÜíáôï ôïõ Ì. ÁëåîÜíäñïõ, ÷ùñßæåôáé êáé áõôÞ ìå ôç óåéñÜ ôçò óå ôÝóóåñéò ðåñéüäïõò. Óôçí Ðñþéìç ÊëáóóéêÞ ðåñßïäï ôá ãåãïíüôá Ý÷ïõí ùò áíôßêôõðï óôéò ôÝ÷íåò êáé åéäéêüôåñá óôç ãëõðôéêÞ. Óôçí ¿ñéìç ÊëáóóéêÞ ðåñßïäï ôçí áõóôçñüôçôá ôùí ðñþéìùí ìïñöþí Ý÷åé ðéá äéáäå÷èåß ç çðéüôçôá êáé ç ùñéìüôçôá. Óôç óõíÝ÷åéá áíáöÝñïõìå ôïí Ðëïýóéï Ñõèìü, üðïõ üëï ôï åíäéáöÝñïí åðéêåíôñþíåôáé óôï ó÷åäéáóìü áíÜëáöñùí êáëëßãñáììùí ìïñöþí ðïõ ðñïâÜëëïõí ôç ãõìíüôçôÜ ôïõò. Ç ¾óôåñç ÊëáóóéêÞ ðåñßïäïò, ç ïðïßá åßíáé ç ôåëåõôáßá ðåñßïäïò ôçò ÊëáóóéêÞò åðï÷Þò, ðñïâÜëëåé ôçí åõóÝâåéá ðñïò ôïõò èåïýò áëëÜ êáé ôç äéáöïñïðïßçóç ôùí áãáëìÜôùí. Áîßæåé íá áíáöåñèåß üôé óçìáíôéêüôåñïé ãëýðôåò ôçò åðï÷Þò áõôÞò åßíáé ôïí 5ï áé. ï Öåéäßáò êáé ï Ðïëýêëåéôïò, åíþ ôïí 4ï áé. ï ÐñáîéôÝëçò, ï Ëýóéððïò êáé ï Óêüðáò. Áêïëïõèåß ç ÅëëçíéóôéêÞ åðï÷Þ, óôçí ïðïßá êõñéáñ÷åß ôï óôïé÷åßï ôçò öýóçò, ïé åéêüíåò ôçò êáèçìå99


ñéíÞò æùÞò êáé ç áðåéêüíéóç ôçò ðáéäéêÞò çëéêßáò. Èåùñåßôáé ìéá óêïôåéíÞ ðåñßïäïò ãéá ôç ãëõðôéêÞ, åðåéäÞ ïé ðëçñïöïñßåò äåí åßíáé åðáñêåßò ãéá ôïõò ãëýðôåò. ÔÝëïò, Ý÷ïõìå ôçí åëëçíéêÞ ãëõðôéêÞ êáôÜ ôç ÑùìáúêÞ åðï÷Þ, óôçí ïðïßá ç ñùìáúêÞ åéñÞíç (pax romana) åðéôñÝðåé ôç ãñÞãïñç äéÜäïóç ôïõ åëëçíéêïý ðïëéôéóìïý óå üëïõò ôïõò ëáïýò ðïõ êáôïéêïýí óôá ðáñÜëéá ôçò Ìåóïãåßïõ êáé ôçò êåíôñéêÞò Åõñþðçò, üðïõ ãñÞãïñá èá áíáðôõ÷èåß êáé ï ×ñéóôéáíéóìüò, ôïõ ïðïßïõ ôá êåßìåíá êáé ç ôÝ÷íç åßíáé êáèáñÜ åëëçíéêÞ. ÊÕÊËÁÄÉÔÉÊÇ ÔÅ×ÍÇ (2700-2300 ð.×.) Ãõíáéêåßï êõêëáäéêü åéäþëéï Óôçí ðñþéìç Åðï÷Þ ôïõ ×áëêïý êáôáóêåõÜæïíôáí óôéò ÊõêëÜäåò ìéêñÜ ãõíáéêåßá åéäþëéá ôùí ïðïßùí ç ÷ñçóéìüôçôá Þôáí ç êüóìçóç ôÜöùí ìå ôçí ðñïóùðïðïßçóç ôïõ íåêñïý Þ èåïôÞôùí ôçò öýóçò êáé ôçò ãïíéìüôçôáò. Ôï ãëõðôü ðáñïõóéÜæåôáé ìå ôá ÷Ýñéá äéðëùìÝíá êÜôù áðü ôïõò á÷íÜ ÷áñáãìÝíïõò ìáóôïýò êáé ãåíéêüôåñá ç óõíïëéêÞ åéêüíá ôïõ Ýñãïõ åßíáé ðïëý ëéôÞ. Ç ìç ýðáñîç ñïý÷ùí õðïäåéêíýåé õøçëÝò èåñìïêñóßåò. ÊåöáëÞ ìåãÜëïõ êõêëáäéêïý åéäùëßïõ Ôï êåöÜëé ìÜò ðáñïõóéÜæåôáé ëõñüó÷çìï, åíþ áðü ôç ëåßá åðéöÜíåéá ôïõ ðñïóþðïõ îå÷ùñßæåé ç ðëáôéÜ ôñéãùíéêÞ ìýôç. Êáé ôá äýï ãëõðôÜ áíÜãïíôáé óôï íçóéþôéêï ðåñéâÜëëïí ôçò Óýñïõ. Áêüìç êáé óÞìåñá ç êõêëáäßôéêç ôÝ÷íç áðïôåëåß ðçãÞ Ýìðíåõóçò. ÓõãêåêñéìÝíá, óôçí ÏëõìðéÜäá ôçò ÁèÞíáò 2004 ÷ñçóéìïðïéÞèçêå óôçí ôåëåôÞ Ýíáñîçò ùò êåíôñéêü èÝìá. 100


ÁÑ×ÁÚÊÇ ÐÅÑÉÏÄÏÓ «Êõñßá ôçò Auxerre» 650-630 ð.×. ýøïò: 0,75ì Ðñüêåéôáé ãéá ìéá üñèéá ãõíáéêåßá ìïñöÞ, ìÜëëïí èåÜ. Ç áßóèçóç ôçò êßíçóçò ðñïâÜëëåôáé áðü ôçí üñèéá ìåôùðéêÞ óôÜóç ìå ôï äåîß ÷Ýñé ôçò ëõãéóìÝíï ìðñïóôÜ óôï óôÞèïò, ðïõ ðéèáíþò õðïäÞëùíå óåâáóìü Þ ðáñÜêëçóç, åíþ ôï áñéóôåñü åßíáé êáôÜ ìÞêïò ôïõ óþìáôïò. Ôï Üãáëìá áðïêëßíåé áðü ôçí áðüëõôç óõììåôñßá óôïõò þìïõò êáé ôïõò ãëïõôïýò, ãåãïíüò ðïõ ðñïóäßäåé æùíôÜíéá êáé ðáñáóôáôéêüôçôá, åíþ îåöåýãåé áðü ôçí îïáíüìïñöç äéóäéÜóôáôç áíôßëçøç ðïõ èÝëåé ôï óôÞèïò óöñéãçëü êáé ôéò êáìðýëåò ôùí ëáãüíùí ôïíéóìÝíåò. ÖáíåñÝò ãßíïíôáé êáé ïé åíäõìáôïëïãéêÝò åðéëïãÝò ôçò åðï÷Þò, ôçò ïðïßáò êýñéá ÷áñáêôçñéóôéêÜ åßíáé ôï ìáêñý êáé óöéãìÝíï ìå æþíç ðÝðëï äéáêïóìçìÝíï ìå åã÷Üñáêôá êïóìÞìáôá. Ç «êõñßá ôçò Auxerre» åßíáé êáôáóêåõáóìÝíç áðü áóâåóôüëéèï êáé ðéèáíüôáôá ðñïÝñ÷åôáé áðü ôçí ÊñÞôç. ÔìÞìá áíÜãëõöïõ èñüíïõ ìå ôïí ÁãáìÝìíïíá, ôïí Ôáëèýâéï êáé ôïí Åðåéü 560 ð.×. ýøïò: 0,48ì Ï ÁãáìÝìíïíáò êÜèåôáé óå óêáìíß êáé êñáôÜåé óêÞðôñï. Ðßóù áðü áõôüí åéêïíßæåôáé ï êÞñõêáò Ôáëèýâéïò êáé ï ó÷åäéáóôÞò ôïõ Äïýñåéïõ ºððïõ Åðåéüò. Ç ôåëåôÞ ðïõ áðïäßäåôáé áðü ôïí êáëëéôÝ÷íç åßíáé ìÜëëïí ç ìýçóç ôïõ ÁãáìÝìíïíá óôç ìõóôçñéáêÞ ëáôñåßá ôùí Êáâåßñùí. 101


Êïñìüò Êïýñïõ, 550 ð. ×. ýøïò: 1ì Ïé ëåðôïìÝñåéåò ôïõ èþñáêá åßíáé ãñáììéêÜ ôïíéóìÝíåò, ôá ÷Ýñéá áðïêïëëçìÝíá áðü ôï óþìá. Ôï âÜñïò ìïéñÜæåôáé óôá äýï ðüäéá, åíþ ôï áñéóôåñü ðñïâÜëëåôáé åëáöñÜ, ãåãïíüò ðïõ äßíåé ôçí áßóèçóç ôçò êßíçóçò. Ãåíéêüôåñá, ïé êïýñïé êáé ïé êüñåò áðïôåëïýóáí áöéåñþìáôá óå íáïýò Þ Þôáí åðéôÜöéá ìíçìåßá. ÊåöáëÞ éððÝá, ãíùóôÞ ùò «êåöáëÞ Rampin» ÁèÞíá 545 ð.×., ýøïò: 0,27ì Ôï Ìïõóåßï ôïõ Ëïýâñïõ áíáóýíèåóå ôïí Ýöéððï áõôü Üíäñá óýìöùíá ìå ôá êïììÜôéá ôçò óýíèåóçò ðïõ õðÜñ÷ïõí óôï Ìïõóåßï ôçò Áêñïðüëåùò. ×áñáêôçñéóôéêÞ åßíáé ç êßíçóç, ç æùíôÜíéá êáé ç ðëïýóéá äéáêüóìçóç. Ôá Üëïãá Þôáí ðñïíüìéá ôùí åõãåíþí êáé áõôïý ôïõ åßäïõò ôá Ýñãá åßíáé ó÷åôéêÜ óðÜíéá êáé óçìáíôéêÜ. Ôï Üãáëìá ðéèáíüí áðåéêïíßæåé êÜðïéá èåüôçôá Þ êÜðïéï åõãåíÞ, ï ïðïßïò öïñþíôáò ôï óôåöÜíé ôçò íßêçò áðü êÜðïéïõò áãþíåò ðáíçãõñßæåé ôçí åðéôõ÷ßá ôïõ. Ôï Ìïõóåßï ôïõ Ëïýâñïõ áíáóýíèåóå ôïí Ýöéððï áõôü Üíäñá óýìöùíá ìå ôá êïììÜôéá ôçò óýíèåóçò ðïõ õðÜñ÷ïõí óôï Ìïõóåßï ôçò Áêñïðüëåùò. ×áñáêôçñéóôéêÞ åßíáé ç êßíçóç, ç æùíôÜíéá êáé ç ðëïýóéá äéáêüóìçóç. Ôá Üëïãá Þôáí ðñïíüìéá ôùí åõãåíþí êáé áõôïý ôïõ åßäïõò ôá Ýñãá åßíáé ó÷åôéêÜ óðÜíéá êáé óçìáíôéêÜ. Ôï Üãáëìá ðéèáíüí áðåéêïíßæåé êÜðïéá èåüôçôá Þ êÜðïéï åõãåíÞ, ï ïðïßïò öïñþíôáò ôï óôåöÜíé ôçò íßêçò áðü êÜðïéïõò áãþíåò ðáíçãõñßæåé ôçí åðéôõ÷ßá ôïõ. 102


Êüñç, ÓÜìïò, 570-560 ð. ×. ìÜñìáñï, ýøïò: 1,92 ì Ðñüêåéôáé ãéá ãõíáéêåßá öéãïýñá ìå ðôõ÷ùôü ÷éôþíá êáé ìå åóÜñðá ðïõ êÜëõðôå üëç ôçí ðëÜôç. Ôï Üãáëìá áõôü ðñïåñ÷üôáí áðü íáü ôçò ÓÜìïõ áöéåñùìÝíï óôçí ¹ñá. Ïé áíáëïãßåò ôïõ óþìáôïò êÜôù áðü ôï ýöáóìá ôïõ ÷éôþíá åßíáé áðïäïìÝíåò ìå ìïíáäéêÞ ëåðôïìÝñåéá. ÐáñÜëëçëá, ðáñáóôáôéêüôçôá ðñïóäßäåé ôï äåîß ÷Ýñé ôïõ áãÜëìáôïò ðïõ êñáôÜåé óöé÷ôÜ ôçí Üêñç ôïõ õöÜóìáôïò.

ÔìÞìá áðü ôç æùöüñï ôïõ íáïý ôçò ¢óóïõ ìå ôïí ÇñáêëÞ óå óõìðüóéï, 6ïò áé. ð.×., ýøïò: 0,81 ì, ìÞêïò: 2,87 ì. Ôï ôìÞìá áõôü ðñïÝñ÷åôáé áðü ôçí ¢óóï ôçò Ì. Áóßáò êáé åßíáé äùñåÜ óôï ìïõóåßï ôïõ Ëïýâñïõ áðü ôïí ÓïõëôÜíï Ìá÷ìïýô ´ êáôÜ ôçí ðåñßïäï 1838-1840. Åßíáé êáôáóêåõáóìÝíï áðü ôñá÷ßôç ëßèï. Óôçí áñéóôåñÞ ìåñéÜ ôçò ðëÜêáò äéáêñßíåôáé Ýíáò ìéêñüò ïéíï÷üïò, ðïõ óåñâßñåé êñáóß óôïí ðñþôï áðü ôïõò ôÝóóåñéò ãåíåéïöüñïõò, ïé ïðïßïé áðåéêïíßæïíôáé ìéóïîáðëùìÝíïé êáé óôçñéãìÝíïé ìå ôï Ýíá ÷Ýñé óå ìáîéëÜñé, åíþ ìå ôï Üëëï êñáôïýí ôá áããåßá áðü ôá ïðïßá ðßíïõí. Ðéèáíüôáôá ï ôÝôáñôïò óõìðïóéáóôÞò åßíáé ôï ôéìþìåíï ðñüóùðï, óôçñéãìÝíïò óå äéðëü ìáîéëÜñé ìå ôï ÷Ýñé óôï óôÞèïò óå Ýíäåéîç åõ÷áñéóôßáò. Ðéóôåýåôáé üôé åßíáé ï ÇñáêëÞò êáé üôé ôï óõìðüóéï áõôü åßíáé åêåßíï ðïõ ðñïóÝöåñå óôïí Þñùá ï âáóéëéÜò ôçò Ïé÷áëßáò.

103


ÊËÁÓÉÊÇ ÐÅÑÉÏÄÏÓ (480-323 ð.��) Áðüëëùí Óáõñïêôüíïò Ôï õëéêü áðü ôï ïðïßï åßíáé öôéáãìÝíï ôï Üãáëìá åßíáé ðáñéáíü ìÜñìáñï. Ôï ßäéï ôá ãëõðôü åßíáé áíôßãñáöï ÷Üëêéíïõ Ýñãïõ ôïõ ÐñáîéôÝëç. Ï Èåüò Áðüëëùíáò ìáò ðáñïõóéÜæåôáé ìå ìßá Üêñùò áíäñüãõíç ìïñöÞ, ôçí ïðïßá ðñïäßäåé ç íù÷åëéêÞ óôÜóç ôïõ óþìáôüò ôïõ êáé ç êüììùóÞ ôïõ ìå ôç ÷ñÞóç ìéáò ôáéíßáò. Ï êáëëéôÝ÷íçò óõìðåñéëáìâÜíåé óôï Ýñãï ôïõ êáé æþá êáé öõôÜ (óáýñá êáé êïñìüò äÝíôñïõ). Ôï óõíïëéêü èÝìá ôïõ ãëõðôïý åßíáé ìßá åêäÞëùóç Ý÷èñáò ôïõ Èåïý ðñïò ôï æþï, ðïõ ìå ôçí êßíçóÞ ôïõ êáôáëáâáßíïõìå üôé èÝëåé íá ôï óêïôþóåé. Áõôüò åßíáé âÝâáéá êáé ï ëüãïò ðïõ ïíïìÜóôçêå Ýôóé ï Èåüò. ØçöéóìáôéêÞ óôÞëç ìå áíÜãëõöç ðáñÜóôáóç ôçò ÁèçíÜò êáé ôïõ ÄÞìïõ ôùí Áèçíþí Åäþ ç ÷ñçóéìüôçôá ôïõ Ýñãïõ ßóùò Þôáí êÜðïéïò üñêïò Þ êÜðïéá éóôïñßá, åîáéôßáò ôïõ ÷ùñéóìïý ôçò óôÞëçò óå äýï ìÝñç, åê ôùí ïðïßùí ôï ðñþôï áðåéêïíßæåé ìïñöÝò êáé ôï äåýôåñï Ý÷åé áíáãñáììÝíï Ýíá åêôåíÝò êåßìåíï. Óôç óôÞëç Ý÷ïõìå Ýíôïíç ôçí ðáñïõóßá ôùí öõôþí, êõñßùò óôï êÝíôñï, åíþ ç ðáñïõóßá ôçò ÈåÜò ÁèçíÜò ãßíåôáé áíôéëçðôÞ áðü ôï äüñõ êáé ôï êñÜíïò. Ç Üëëç ðáñïõóßá ßóùò åßíáé ï ìõèéêüò âáóéëéÜò Åñå÷èÝáò. ßóùò ðÜëé åßíáé ï ÄÞìïò, ôïõ ïðïßïõ ç óôÜóç ìÜò äåß÷íåé üôé èÝëåé íá æçôÞóåé âïÞèåéá áðü ôç èåÜ. Åðßóçò, óôç óôÞëç êáôáãñÜöïíôáé êáé ôá Ýîïäá ôçò ãéïñôÞò ôùí Ðáíáèçíáßùí óôçí åðï÷Þ ôïõ Ãëáõêßððïõ (410-409 ð.×.), åíþ óôçí ðßóù üøç ôçò, ôç ó÷åäüí êáôåóôñáììÝíç, åßíáé ãñáììÝíá ôá Ýîïäá ôçò ÷ñïíéÜò 407-406 ð.×. 104


ÁíÜãëõöï ìå ðáñÜóôáóç ÏñöÝá êáé Åõñõäßêçò Ôï èÝìá ôçò ðáñÜóôáóçò åßíáé ï ïñéóôéêüò áðï÷áéñåôéóìüò ôïõ ÏñöÝá êáé ôçò Åõñõäßêçò. ¼ëï ôï áíÜãëõöï åßíáé óêáëéóìÝíï ìå ëåðôïìÝñåéá óå êÜèå ðôõ÷Þ ôïõ: óôçí åíäõìáóßá, óôçí óôÜóç ôïõ óþìáôïò áëëÜ êáé óôçí Ýêöñáóç ôùí óõíáéóèçìÜôùí êáé ôïõ øõ÷éóìïý ôùí ðñïóþðùí.

ÁíÜãëõöï áðü ôç Äßïäï ôùí Èåùñþí ôçò ÈÜóïõ ìå ðáñÜóôáóç ôïõ Áðüëëùíá êáé ôùí Íõìöþí Ôï êÝíôñï ôçò ðëÜêáò êáôáëáìâÜíåé ìßá ôåôñáãùíéêÞ êüã÷ç üðïõ óôï åðéóôýëéü ôçò åßíáé ÷áñáãìÝíç ìßá åðéãñáöÞ. ÁñéóôåñÜ åéêïíßæåôáé ï Áðüëëùíáò êñáôþíôáò êéèÜñá åíþ ðßóù áðü ôïí èåü ðáñïõóéÜæåôáé ìßá ãõíáéêåßá ðáñïõóßá ðïõ ôåßíåé ðñïò ôï èåü ãéá íá ôïí óôåöáíþóåé. Ç ÷ñçóéìüôçôá ôïõ áíáãëýöïõ Þôáí ç êüóìçóç ôçò äéüäïõ ôçò áíáôïëéêÞò ãùíßáò ôçò ÁãïñÜò ôçò ÈÜóïõ. 105


ÅËËÇÍÉÓÔÉÊÇ ÐÅÑÉÏÄÏÓ Ç ¢ñôåìéò ôùí Âåñóáëëéþí, 4ïò áé.ð.×. Ôï Üãáëìá ôçò ÁñôÝìéäïò, ãíùóôü ùò «¢ñôåìéò ôùí Âåñóáëëéþí» åßíáé Ýñãï áðü ìÜñìáñï ôïõ 4ïõ áéþíá ð.×, êáé Ý÷åé ýøïò 2 ìÝôñá. Ï êáëëéôÝ÷íçò åðéëÝãåé íá óõìðåñéëÜâåé ôï åëÜöé óôï Ýñãï ôïõ óõó÷åôßæïíôáò ôçí èåßá ðáñïõóßá ìå ôçí áãÜðç ôçò ôá æþá. Ç óïâáñüôçôá ìå ôçí ïðïßá áíôéìåôþðéæáí ôï êõíÞãé öáßíåôáé áðü ôçí åéäéêÞ åíäõìáóßá ìå êïíôü ÷éôþíá êáé óáíäÜëéá, ÷ëáìýäá äåìÝíç óôç ìÝóç êáé ìå äéÜäçìá óôïõò âïóôñý÷ïõò. ¸íôïíç åßíáé ç áßóèçóç ôçò êßíçóçò, êáèþò ìå ôï äåîß ôçò ÷Ýñé êñáôÜåé ôï ôüîï, åíþ ìå ôï áñéóôåñü åôïéìÜæåôáé íá âãÜëåé Ýíá âÝëïò áðü ôç öáñÝôñá ðïõ Ý÷åé óôçí ðëÜôç. Ç ôý÷ç ôçò Áíôéü÷åéáò Ç ÷ñçóéìüôçôá ôïõ Ýñãïõ Þôáíå ç äéáêüóìçóç ôçò íÝáò ðñùôåýïõóáò ôùí Óåëåõêéäþí. Ç öéãïýñá ðïõ áíáðáñéóôÜôáé åßíáé ìéá áëëçãïñéêÞ èåüôçôá ìå îå÷ùñéóôÞ èÝóç óôï åëëçíéêü ðÜíèåï. Ç èåÜ åßíáé óôåöáíùìÝíç êáé ôõëéãìÝíç óôï ðïëýðôõ÷ï éìÜôéü ôçò. Âñßóêåôáé êáèéóìÝíç óå âñÜ÷ï ìå óôáõñùìÝíá ðüäéá, åíþ óôá ÷Ýñéá ôçò êñáôÜ óôÜ÷õá. Aðü êÜôù ôçò äéáðåñíÜ êïëõìðþíôáò ï èåüò-ðïôáìüò Ïñüíôçò, ðñïâÜëëïíôáò ìüíï ôï ðÜíù ìÝñïò ôïõ óþìáôïò ôïõ.

106


Ìáñóýáò êáé Óêýèçò 220-210ð.×. Ôï åíäéáöÝñïí åäþ åóôéÜæåôáé óôï æþï ôï ïðïßï åß÷å áíèñþðéíç õðüóôáóç. Åßíáé åõäéÜêñéôïò ï ðüíïò ðïõ íéþèåé áðü ôçí ôñáãéêÞ ìïßñá áõôïý ôïõ áíèñùðüìïñöïõ äáßìïíá ôçò öýóçò. Ç óôÜóç ôïõ Óêýèç öáíåñþíåé ìéá áíèñþðéíç äñáóôçñéüôçôá: ôï áêüíéóìá åíüò ìá÷áéñéïý ìå ôï ïðïßï èá óêüôùíå ôïí êñåìáóìÝíï Ìáñóýá. Óôçí åëëçíéêÞ ìõèïëïãßá ìå ôï üíïìá Óêýèçò åßíáé ãíùóôüò Ýíáò ãéïò ôïõ ÇñáêëÞ. Öåýãïíôáò áðü ôç Óêõèßá, ï ÇñáêëÞò Üöçóå åíôïëÞ íá ãßíåé âáóéëéÜò óôç ÷þñá åêåßíïò ðïõ èá ìðïñïýóå íá ôåíôþóåé ôï ôüîï ôïõ. Ôïí Üèëï áõôü, íá ôåíôþóåé äçëáäÞ ôï ôüîï ôïõ ÇñáêëÞ, êáôüñèùóå ìüíï ï Óêýèçò, ï ïðïßïò êáé Ýãéíå âáóéëéÜò êáé åðþíõìïò Þñùáò ôçò Óêõèßáò, Ýäùóå äçëáäÞ ôï üíïìÜ ôïõ óôç ÷þñá. Åðßóçò óôçí åëëçíéêÞ ìõèïëïãßá ãíùóôüò Þôáí êáé ï Ìáñóýáò, ï ïðïßïò Þôáí Ýíáò ÓÜôõñïò áðü ôç Öñõãßá. Ï Ìáñóýáò Þôáí äåîéïôÝ÷íçò óôïí áõëü êáé ðñïêÜëåóå ôïí Èåü Áðüëëùíá óå óýãêñéóç ôçò ìïõóéêÞò ôïõò ôÝ÷íçò. Ï Áðüëëùíáò Ýðáéîå ëýñá êáé ïé Ìïýóåò êáé ï Ìßäáò, ðïõ Þôáí êñéôÝò ôçò ìïíïìá÷ßáò, áíÝäåéîáí íéêçôÞ ôïí èåü. Ï Ìáñóýáò ãäÜñèçêå æùíôáíüò, ùò ôéìùñßá ãéá ôçí ýâñç ðïõ äéÝðñáîå, íá ðñïêáëÝóåé èåü. Ôï áßìá ôïõ ó÷çìÜôéóå ôïí ïìþíõìï ðïôáìü.

107


Ç Íßêç ôçò ÓáìïèñÜêçò, 190 ð.×. Ç íßêç ôçò ÓáìïèñÜêçò ðÜíù óå âÜóç ó÷Þìáôïò ðëþñáò ðëïßïõ åßíáé Ýñãï ôïõ 190 ð.×. ìå ýøïò 5,4 ìÝôñá. Ôï Üãáëìá êáëýðôåôáé áðü Ýíá âáñý éìÜôéï êáé áðü Ýíá ëåðôü ÷éôþíá, ôá ïðïßá ëüãù ôïõ áÝñá êïëëïýí óôï óþìá. Ç áßóèçóç ôçò êßíçóçò áðïäßäåôáé óôá äéÜðëáôá áíïéãìÝíá öôåñÜ ôçò Íßêçò êáé ç óðåéñïåéäÞò ôçò êßíçóç öáíåñþíåé üôé ðñïóðáèåß íá áíôéóôáèåß, áöïý ìÜëëïí Ý÷åé ìüëéò ðñïóãåéùèåß ðÜíù óôçí ðñþñá åíüò ðëïßïõ. Ðñéí ôç ìåôáöïñÜ ôïõ óôï Ëïýâñï ôï Ýñãï âñéóêüôáí ðñïóôáôåõìÝíï áðü áíáëçììáôéêïýò ôïß÷ïõò óôï øçëüôåñï óçìåßï ôïõ éåñïý ôùí Êáâåßñùí óôç ÓáìïèñÜêç êáé ðéèáíüôáôá åß÷å óôçèåß ãéá ìéá íéêçöüñá íáõìá÷ßá ôùí Ñïäßùí åíÜíôéá óôï óôüëï ôïõ Áíôéü÷åéïõ ô. Ï ÃÜëëïò ðñüîåíïò Óáìðïõáæü ìåôÝöåñå ìáæß ìå ôç Íßêç êáé èñáýóìáôá áðü ãêñßæï ìÜñìáñï ôá ïðïßá ó÷çìÜôéæáí ôçí ðñþñá åíüò ðëïßïõ êáé áðïôåëïýóáí ôç âÜóç ôçò. Ç ôåëéêÞ ôçò ìïñöÞ Þôáí ôüóï åíôõðùóéáêÞ, ðïõ ïé õðåýèõíïé âñÞêáí ôçí êáëýôåñç èÝóç ôïõ ìïõóåßïõ ãéá ôçí ðáñïõóßáóç ôçò, áöïý åßíáé ìüíç ôçò óå Ýíá åéäéêÜ äéáìïñöùìÝíï ÷þñï. ÔÝëïò, äýï åßíáé ôá áíáðÜíôçôá åñùôÞìáôá ó÷åôéêÜ ìå ôç Íßêç ôçò ÓáìïèñÜêçò: 1) ç áêñéâÞò ÷ñïíïëüãçóÞ ôçò 2) ôï üíïìá ôïõ äçìéïõñãïý. ÁíáëõôéêÜ: Ôï ìíçìåßï áðïôåëåßôáé áðü Ýíá Üãáëìá öôåñùôÞò ãõíáéêåßáò ìïñöÞò- ôçò áããåëéáöüñïõ èåÜò Íßêçò- êáé ìßá âÜóç óå ìïñöÞ ðëþñçò ðëïßïõ, ðïõ óôÝêåôáé óå ÷áìçëü âÜèñï.

108


ÓõíïëéêÜ ôï Ýñãï åßíáé 5,57 ì ýøïò. Ôï Üãáëìá, öôéáãìÝíï áðü ðáñéáíü ìÜñìáñï óôÝêåôáé óå ýøïò 2.75 ì ìáæß ìå ôá öôåñÜ. Ç âÜóç 2,01 ì êá ôï âÜèñï 36 åê. åßíáé óìéëåìÝíá áðü ãêñé- Üóðñï ìÜñìáñï áðü ôá ëáôïìåßá ôïõ ËÜñôïõ, óôï íçóß ôçò Ñüäïõ. Ôï ðéï óêïýñï ÷ñþìá êÜíåé áíôßèåóç ìå ôï Üóðñï ìÜñìáñï ôïõ áãÜëìáôïò ðáñüëï ðïõ ôþñá ç ðáôßíá ( ìÝôáëëï) Ý÷åé äþóåé ôç ìïñöÞ óå üëç ôçí åðéöÜíåéá ôïõ áãÜëìáôïò. Ç Íßêç öïñÜ Ýíá ìáêñý ÷éôþíá áðü ëåðôü ýöáóìá, ï ïðïßïò ðÝöôåé ìå ðôõ÷þóåéò óôá ðüäéá ôçò. Ãéá íá êïíôýíåé ôï êÜôù ìÝñïò ôïõ öïñÝìáôïò, ôï ýöáóìá åßíáé ìáæåìÝíï ìå æþíç ðïõ êñýâåôáé áðü ôéò ðôõ÷þóåéò ðïõ ðÝöôïõí ðÜíù óïõò ãïöïýò. Ï ÷éôþíáò êñáôéÝôáé óôç èÝóç ôïõ áðü ìéá äåýôåñç æþíç êÜôù áðü ôï óôÞèïò. Ïé ÷õôÝò ãñáììÝò ôïõ åíäýìáôïò áðïäßäïíôáé ìå ìåãÜëç äåîéïôå÷íßá. Ôï ýöáóìá ðÜíù áðü ôï óôïìÜ÷é êáé ôïí áñéóôåñü ìçñü åßíáé ñéãìÝíï ìå æÜñåò ðïõ öáßíåôáé ìüëéò íá áêïõìðïýí ôï äÝñìá áðü êÜôù. Ôï åëáöñý ýöáóìá åßíáé äåìÝíï óå óôåíÝò ðôõ÷þóåéò óôá ðëáúíÜ ôçò ãõíáéêåßáò öéãïýñáò ãéá íá äçìéïõñãïýí ôçí áßóèçóç áíÜëáöñïõ öïñÝìáôïò. Ï ôñüðïò ðïõ äïõëåýôçêå ï ÷éôþíáò Ýñ÷åôáé óå áíôßèåóç ìå ôéò ðõêíÝò, âáèéÜ ÷áñáãìÝíåò ðôõ÷þóåéò ôïõ ìáíäýá Þ éìÜôéïõ, ôï ïðïßï êáëýðôåé Ýíá ìÝñïò ôïõ ÷éôþíá. Ïé åðéôçäåõìÝíåò ðôõ÷þóåéò ôïõ ìáíäýá öáßíïíôáé îåêÜèáñá üôáí ôï åîùôåñéêü êáé ôï åóùôåñéêü ôïíßæïíôáé ìå ìðëå êáé êüêêéíï ÷ñþìá, áêïëïõèþíôáò ôéò ðôõ÷Ýò ôïõ õöÜóìáôïò. Ôï éìÜôéï, ðïõ öïñéÝôáé ôõëéãìÝíï ãýñù áðü ôç ìÝóç, ðÝöôåé ÷áëáñÜ óôïí áñéóôåñü ãïöü ôçò ãõíáéêåßáò ìïñöÞò. ÐïëëÝò ðôõ÷þóåéò ìáæß Ý÷ïõí ãëéóôñÞóåé áíÜìåóá óôá ðüäéá ôçò öéãïýñáò, áöÞíïíôáò ôïí áñéóôåñü ãïöü êáé ôï ðÝëìá áêÜëõðôá. Ï äåîéüò ãïöüò êáé ôï ðüäé êáëýðôïíôáé ùò ôç ìÝóç ôçò êíÞìçò. Ï ìáíäýáò

109


Ý÷åé áíïßîåé, ìå ìéá ðôõ÷Þ ôïõ õöÜóìáôïò íá êõìáôßæåé ðßóù áðü ôç öéãïýñá , Ýôóé þóôå íá âëÝðïõìå ôï åóùôåñéêü ôïõ õöÜóìáôïò. Ï ëõôüò ìáíäýáò êñáôéÝôáé óôï óþìá ôçò Íßêçò áðü ôçí ïëïó÷åñÞ äýíáìç ôïõ áÝñá. Ôï Üãáëìá åßíáé êáëýôåñá ïñáôü áðü ïðôéêÞ ãùíßá 3/4 üðïõ ïé ãñáììÝò ôçò óýíèåóçò öáßíïíôáé îåêÜèáñá: ìéá ìáêñéÜ êÜèåôç ãñáììÞ ðïõ ïäçãåß áíïäéêÜ áðü ôï äåîß ðüäé ùò ôçí êïñõöÞ ôïõ êïñìïý êáé ìéá åðéêëéíÞò ãñáììÞ ðïõ ïäçãåß ðñïò ôá ðÜíù óôï áñéóôåñü ðüäé êáé ìçñü ùò ôïí êïñìü. Ç ìïñöÞ ôçò Íßêçò óõã÷ùíåýåôáé óå Ýíá ïñèïãþíéï ôñßãùíï ðïõ ðåñéâÜëëåé ôéò ãåííáéüäùñåò ãñáììÝò ôïõ óþìáôïò, ôéò ðôõ÷Ýò ôïõ åíäýìáôïò êáé ôçí åíÝñãåéá ôçò êßíçóÞò ôçò ðñïò ôá åìðñüò. Ôï åíôõðùóéáêü ìÝãåèïò ôçò áñéóôåñÞò öôåñïýãáò êáé ç ó÷åäüí ïñéæüíôéá èÝóç óõíåéóöÝñïõí óçìáíôéêÞ óôç äõíáìéêÞ áßóèçóç ôçò óýíèåóçò. Ç ìðñïóôéíÞ üøç åßíáé äïìçìÝíç ðÜíù óôç ãñáììÞ ôïõ äåîéïý ðïäéïý ðïõ äéáãñÜöåôáé áðü ôï ýöáóìá ôïõ ìáíäýá , åíþ ôï áñéóôåñü ðüäé åßíáé åíôåëþò êñõììÝíï ðßóù áðü ôéò ðôõ÷Ýò ôïõ öïñÝìáôïò. Ïé ãïöïß êáé ïé þìïé, ðáñüìïéá, öáßíïíôáé ôåôñáãùíéóìÝíïé óôï èåáôÞ êáé ï êïñìüò åßíáé áñêåôÜ ßóéïò. Ï äåîéüò þìïò êáé ôï óôÞèïò åßíáé åëáöñþò áíõøùìÝíá, äåß÷íïíôáò üôé ï äåîéüò âñá÷ßïíáò Þôáí óçêùìÝíïò øçëÜ. ÂëÝðïíôáò ôï Üãáëìá áðü ôç äåîéÜ ðëåõñÜ, ôï óþìá åßíáé ìéá ëõãåñÞ, åëéêïåéäÞò ìïñöÞ. Ôï Üãáëìá åßíáé ðïëý ðéï áðëü áðü áõôÞ ôçí ðëåõñÜ, êáèþò ï êáëëéôÝ÷íçò ìÜëëïí èåþñçóå ðùò äåí Üîéæå íá êáôáâÜëåé ôüóï ìåãÜëç ðñïóðÜèåéá óå ìéá ðëåõñÜ ðïõ åßíáé óðÜíéá ïñáôÞ óôïõò èåáôÝò. Ç ðßóù ðëåõñÜ ôïõ áãÜëìáôïò åßíáé áñêåôÜ áðëÞ ãéá ôïí ßäéï ëüãï. ¸íáò áñéèìüò êïììáôéþí áðü ôá óçìåßá ôïõ áãÜëìáôïò ðïõ ëåßðïõí, åßíáé ðïëý âïçèçôéêÝò åíäåßîåéò ãéá íá áíáóõãêñïôçèåß ôï

110


ìíçìåßï, óôç ìïñöÞ ðïõ ðñÝðåé êÜðïôå íá åß÷å. Ôï äåîß öôåñü, ðïõ ðñïóêïëëÞèçêå ìåôáãåíÝóôåñá óôï Üãáëìá, Ý÷åé ðáíïìïéüôõðï êáëïýðé ìå ôï áñéóôåñü öôåñü. Äõï ôìÞìáôá ðïõ óþæïíôáé áðü ôï áõèåíôéêü äåîß ðëåõñü, äåß÷íïõí üôé Þôáí áíõøùìÝíï ðéï øçëÜ, ìå ìéá êëßóç ðñïò ôá ðÜíù êáé ðñïò ôá Ýîù. ¸íá ìéêñü ôìÞìá áðü ôçí êïñõöÞ ôïõ äåîéïý âñá÷ßïíá äåß÷íåé üôé ï âñá÷ßïíáò Þôáí åëáöñþò áíõøùìÝíïò êáé ëõãéóìÝíïò óôïí áãêþíá. ÌéêñÝò ðÞëéíåò öéãïýñåò ðïõ âñÝèçêáí óôç Ìýñéíá ôçò Ôïõñêßáò äßíïõí ìéá êáëÞ åéêüíá ôïõ ðþò ðñÝðåé íá Þôáí ç áñ÷éêÞ óôÜóç. ¸÷åé åéðùèåß üôé ç Íßêç ßóùò êñáôïýóå ìéá ôñïìðÝôá, Ýíá óôåöÜíé, Þ ìéá êïñäÝëá óôï äåîß ôçò ÷Ýñé. Ùóôüóï, ôï ÷Ýñé ðïõ âñÝèçêå óôç ÓáìïèñÜêç ôï 1950 åß÷å ìéá áíïé÷ôÞ ðáëÜìç êáé äõï áíïé÷ôÜ äÜ÷ôõëá, ðïõ äåß÷íïõí üôé äåí êñáôïýóå ôßðïôá êáé üôé áðëÜ êñáôïýóå ôçí ðáëÜìç ôçò ðÜíù ùò ÷åéñïíïìßá ÷áéñåôéóìïý. Ôá äýï ðÝëìáôá, ðïõ óìéëåýôçêáí îå÷ùñéóôÜ áðü ôï õðüëïéðï óþìá, Ý÷ïõí ÷áèåß. Ç èÝóç ôïõò Ý÷åé áíáðáñáóôáèåß ÷Üñç óôï ó÷Þìá ôçò åðéöÜíåéáò üðïõ èá åß÷áí ôïðïèåôçèåß. Ôï äåîß ðÝëìá áðëþò êáôÝâáéíå óôï êáôÜóôñùìá ôïõ ðëïßïõ, åíþ ôï áñéóôåñü Þôáí áêüìá óôïí áÝñá. Ç Íßêç äå äñáóêÝëéæå ðñïò ôá åìðñüò, áëëÜ ìÜëëïí êáôÝâáéíå ðÜíù óôï ðëïßï, ó÷åäüí áêïõìðþíôáò îõóôÜ ôç âÜóç. Ç ðáñáðÜíù æùãñáöéÜ äßíåé ìéá éäÝá ôïõ ðþò ðñÝðåé íá Þôáí ôï áõèåíôéêü Üãáëìá. Ìüíï ç óôÜóç ôïõ êåöáëéïý, ðïõ áíáìößâïëá êïéôïýóå åõèåßá ìðñïóôÜ, êáé ï áñéóôåñüò âñá÷ßïíáò, ðéèáíüí áöçìÝíïò êÜôù óôï ðëÜé ôïõ óþìáôïò, ðáñáìÝíïõí õðïèåôéêÜ.

111


Ç êáôáóêåõÞ ôïõ áãÜëìáôïò Ôï Üãáëìá ôçò Íßêçò áðïôåëåßôáé áðü áñêåôÜ êïììÜôéá ìáñìÜñïõ, ðïõ óìéëåýôçêáí îå÷ùñéóôÜ êáé ìåôÜ óõíáñìïëïãÞèçêáí. ÁõôÞ ç ôå÷íéêÞ , ðïõ ÷ñçóéìïðïéÞèçêå áðü ôïõò ¸ëëçíåò ãëýðôåò Þäç áðü ôçí áñ÷áúêÞ ðåñßïäï ãéá ôï êåöÜëé êáé Üëëá ìÝñç ôïõ óþìáôïò, ðïõ ðñïåîÝ÷ïõí, Üñ÷éóå íá ÷ñçóéìïðïéåßôáé áðïêëåéóôéêÜ ãéá ôï óþìá ôçí åëëçíéóôéêÞ ðåñßïäï. Ôï Üãáëìá Ýôóé áðïôåëåßôáé áðü Ýíá ìåãÜëï êïììÜôé, ðïõ îåêéíÜ êÜôù áðü ôï óôÞèïò êáé öôÜíåé ùò ôá ðÝëìáôá êáé áðü ðÜíù, Ýíá ìéêñüôåñï êïììÜôé ãéá ôïí áíþôåñï êïñìü êáé ôï êåöÜëé. Ôá ÷Ýñéá, ôá öôåñÜ, ôá ðÝëìáôá êáé áñêåôÜ êïììÜôéá ôïõ öïñÝìáôïò óìéëåýôçêáí îå÷ùñéóôÜ, ðñéí ôï Ýñãï óõíáñìïëïãçèåß óôï óýíïëü ôïõ. Ôá öôåñÜ, öôéáãìÝíá áðü äýï ìåãÜëåò ðëÜêåò êáé ðñïóêïëëçìÝíá óôï ðßóù ìÝñïò ôïõ áãÜëìáôïò ÷ùñßò åîùôåñéêÞ õðïóôÞñéîç (ïé åíéó÷ýóåéò åßíáé ìåôáãåíÝóôåñåò), äçìéïýñãçóáí Ýíá äýóêïëï ðñüâëçìá éóïññïðßáò. Ï ãëýðôçò ôï Ýëõóå ÷áñÜóóïíôáò ôçí åîùôåñéêÞ üøç êÜèå öôåñïý êëéìáêùôÜ êáé ôïðïèåôþíôáò ôá ìÝóá óå Ýíá åßäïò êïíóüëáò äéáêïóìçìÝíç ìå öôåñÜ ÷áñáãìÝíá óôï ðßóù ìÝñïò ôïõ óþìáôïò. Åðßóçò, ìéá åëáöñÜ êëßóç ðñïò ôá êÜôù, óôçí ïñéæüíôéá åðéöÜíåéá óôçí ïðïßá óôÝêïõí ôá öôåñÜ, óÞìáéíå üôé ôï óþìá Üíôå÷å ôï âÜñïò ôïõò, Ýôóé þóôå äõï ìåôáëëéêÜ êáñöéÜ Þôáí üëï êé üëï áõôü ðïõ ÷ñåéÜóôçêå ãéá íá ôá êñáôÞóåé óôç èÝóç ôïõò. ÁõôÞ ç åîáéñåôéêÜ Ýîõðíç ëýóç óÞìáéíå ðùò ï ãëýðôçò êáôÜöåñå íá ÷ñçóéìïðïéÞóåé óôçñßãìáôá óå ïãêþäåò ìáñìÜñéíï Ýñãï, ðáñüëï ðïõ ç ôå÷íéêÞ Þôáí åöéêôÞ ìüíï óå ìðñïýôæï.

112


ÁíáêÜëõøç êáé ÁíáóôÞëùóç Ôï íçóß ôçò ÓáìïèñÜêçò âñßóêåôáé óôï Áéãáßï ðÝëáãïò, ðÝñá êïíôÜ óôéò áêôÝò ôçò ÈñÜêçò, óôç ÂÁ ÅëëÜäá. Óôç âüñåéá ðëåõñÜ ôïõ íçóéïý, óå Ýíá ÷áíôÜêé ðïõ ó÷çìáôßóôçêå áðü Ýíáí ÷åßìáññï óôïõò ðñüðïäåò ôïõ âïõíïý, õðÜñ÷åé Ýíá áñ÷áßï éåñü áöéåñùìÝíï óôïõò « ÌåãÜëïõò Èåïýò» Þ Êáâåßñïõò. Ôï ÌÜñôéï ôïõ 1863 ï Ôóáñëò Óáìðïõáæü, ðñïóùñéíüò ÃÜëëïò ðñüîåíïò óôçí Áäñéáíïýðïëç, îåêßíçóå íá åîåñåõíÞóåé ôá åñåßðéá. ¹ôáí åñáóéôÝ÷íçò áñ÷áéïëüãïò êáé Þëðéæå íá âñåé ìåñéêÜ åëêõóôéêÜ õðïëåßììáôá ôïõ ðáñåëèüíôïò ãéá ôï ìïõóåßï óôï Ðáñßóé. Ôïí Áðñßëéï ôïõ 1863, åñãÜôåò, ïé ïðïßïé Ýêáíáí åêóêáöÝò óôçí ðåñéï÷Þ ðïõ Ýâëåðå äõôéêÜ ôïõ éåñïý, áíáêÜëõøáí äéÜöïñá ìÝñç åíüò ìåãÜëïõ ãõíáéêåßïõ áãÜëìáôïò. ÓõíÝ÷éóáí íá óêÜâïõí ãéá íá âñïõí ôï êåöÜëé êáé ôá ÷Ýñéá, áëëÜ ìÜôáéá. ÂñÞêáí ùóôüóï áñêåôÜ ìéêñÜ êïììÜôéá áðü ôï öüñåìá êáé ôá öôåñÜ, ðïõ ïäÞãçóáí ôïí Óáìðïõáæü óôï óùóôü óõìðÝñáóìá üôé ôï Üãáëìá áíáðáñéóôïýóå ôç èåÜ Íßêç. ¸óôåéëå ôï Üãáëìá êáé ôá êïììÜôéá óôç Ãáëëßá, üðïõ Ýöôáóáí óôï Ëïýâñï Ýíá ÷ñüíï áñãüôåñá, óôéò 11 ÌáÀïõ 1864. ÌåôÜ áðü ðñïóå÷ôéêÞ áíáóôÞëùóç, ôï âáóéêü êïììÜôé, ðïõ áðïôåëïýíôáí áðü ôá ðüäéá êáé ôïí êÜôù êïñìü, åêôÝèçêå ôï 1866. Åêôüò áðü ôï Üãáëìá, ï Óáìðïõáæü áíáêÜëõøå ôá óõíôñßììéá åíüò ìéêñïý êôéñßïõ êáé ìéá óôïßâá áðü ìåãÜëá êïììÜôéá ãêñé ìáñìÜñïõ. Ôá Üöçóå óôç èÝóç ôïõò íïìßæïíôáò üôé åßíáé ìÝñïò åíüò ôÜöïõ. Ôï 1875, ï áñ÷éôÝêôïíáò ôçò áõóôñéáêÞò áñ÷áéïëïãéêÞò áðïóôïëÞò ðïõ äïýëåõå óôï éåñü ôçò ÓáìïèñÜêçò, åîÝôáóå ôá êïììÜôéá êáé Ýêáíå ôá óêßôóá ôïõò. ÊáôÝëçîå óôï óõìðÝñáóìá üôé áí óõíáñìïëïãïýíôáí óùóôÜ, èá ó÷çìÜôéæáí ôçí ðëþñç åíüò ðëïßïõ, ðïõ èá áðïôåëïýóå ôç âÜóç ôïõ áãÜëìáôïò.

113


ÈõìÞèçêå ðùò åß÷å äåé óå åëëçíéêÜ íïìßóìáôá, ðïõ ÷ñïíïëïãïýíôáí áðü ôçí åðï÷Þ ôïõ ÄçìÞôñéïõ ôïõ ÐïëéïñêçôÞ, ôç Íßêç íá óôÝêåôáé óôçí ðëþñç ðëïßïõ. Ï Óáìðïõáæü Üêïõóå áõôÞ ôçí áíáêÜëõøç ôï 1879 êáé îåêßíçóå íá óôÝëíåé ôá êïììÜôéá ôçò ðëþñçò óôï Ðáñßóé, ìáæß ìå ôéò ðëÜêåò ôïõ âÜèñïõ áðü êÜôù. Ç ðñþôç áðüðåéñá íá åíþóïõí ôá äýï ôìÞìáôá óôçí áõëÞ ôïõ Ëïýâñïõ, áðÝäåéîå üôé Þôáí óôï óùóôü äñüìï. Ôá âáóéêÜ óçìåßá ôçò áíáóôÞëùóçò Þôáí ôá åîÞò: Ç äåîéÜ ðëåõñÜ ôïõ ìáñìÜñéíïõ êïñìïý ôïðïèåôÞèçêå óôç èÝóç ôïõ óôï óþìá. Ç áñéóôåñÞ ðëåõñÜ áíáðëÜóôçêå ìå ãýøï. Ôï áñéóôåñü öôåñü óõíáñìïëïãÞèçêå áðü áñêåôÜ ìáñìÜñéíá êïììÜôéá êáé åíéó÷ýèçêå óôï ðßóù ìÝñïò ìå Ýíá ìåôáëëéêü ðëáßóéï ðñéí ìðåé óôç èÝóç ôïõ. Êáèþò óþèçêáí ìüíï äýï êïììÜôéá ôïõ äåîéïý öôåñïý, áíôéêáôáóôÜèçêå áðü ðáíïìïéüôõðï êáëïýðé ôïõ áñéóôåñïý öôåñïý. Ìüíï ôï êåöÜëé, ôá ÷Ýñéá, êáé ôá ðÝëìáôá äåí áíáðëÜóôçêáí. Ôï Üãáëìá ôïðïèåôÞèçêå áðåõèåßáò ðÜíù óôï ðëïßï, ôïõ ïðïßïõ ôá êåíÜ óõìðëçñþèçêáí. Ïýôå ç äéáêüóìçóç ôçò ðëþñçò ïýôå ôá Ýìâïëá ôïõ ðëïßïõ áíáðëÜóôçêáí. Ç áíáóôÞëùóç ïëïêëçñþèçêå ôï 1884. Ôï ìíçìåßï ôïðïèåôÞèçêå óôçí êï-

114


ñõöÞ ôçò ðñüóöáôá ïëïêëçñùìÝíçò óêÜëáò Daru, äçìéïõñãþíôáò Ýíá öáíôáóìáãïñéêü ïðôéêü áðïôÝëåóìá. Ãéá íá äïèåß ðåñéóóüôåñç Ýìöáóç, Ýíá óýã÷ñïíï êïììÜôé ðñïóôÝèçêå áíÜìåóá óôï Üãáëìá êáé ôç âÜóç ôïõ óôç äéÜñêåéá áíáêáéíßóåùí ôï 1934.

115


ÅËËÇÍÉÓÔÉÊÇ ÐÅÑÉÏÄÏÓ Ç Áöñïäßôç ôçò ÌÞëïõ 320 ð.×. Ç åêóêáöÞ ôçò Áöñïäßôçò ôçò ÌÞëïõ Ýãéíå Ýðåéôá áðü ôõ÷áßá áíáêÜëõøç óôç ðåñéï÷Þ ôçò áñ÷áßáò ðüëçò ôçò ÌÞëïõ. Ôï ãëõðôü Ý÷åé äïõëåõôåß óå äýï ôìÞìáôá îå÷ùñéóôÜ. Ôï äåîß ÷Ýñé ðñÝðåé íá Ý÷åé áíôéêáôáóôáèåß Þäç áðü ôçí áñ÷áéüôçôá åíþ ôï áñéóôåñü Ý÷åé ÷áèåß åíôåëþò. Ôï äåîß ðüäé óìéëåýôçêå îå÷ùñéóôÜ áðü ôç âÜóç êáé óßãïõñá ôïðïèåôÞèçêå áñãüôåñá. Ç êßíçóç ôùí ÷åñéþí Ý÷åé áðáó÷ïëÞóåé éäéáßôåñá ôïõò ìåëåôçôÝò. Ãéá íá ðåñéïñéóôïýìå óôéò ðéï áëçèïöáíåßò õðïèÝóåéò, åßíáé ðéèáíü ôï äåîß ÷Ýñé íá Üããéæå ôïí áñéóôåñü ãïöü, åíþ ôï áñéóôåñü ðñÝðåé íá Þôáí áíáóçêùìÝíï. Ç æùçñÞ åêôÝëåóç, ç áéóèçóéáêÞ óõóôñïöÞ ôïõ êïñìïý, ç ðëáóôéêüôçôá ôïõ ðåñéãñÜììáôïò, ï ñåáëéóìüò ïñéóìÝíùí ëåðôïìåñåéþí, äåß÷íïõí üôé ðñüêåéôáé ãéá Ýñãï ôçò ðåñéüäïõ êáôÜ ôçí ïðïßá ðáñáôçñåßôáé Ýíá åßäïò åðéóôñïöÞò óôïí êëáóéêéóìü. ÔÝëïò, ç ôáýôéóÞ ôçò ìå ôç ÈåÜ Áöñïäßôç åßíáé ðëÝïí áðïäåêôÞ. Üëëùóôå, ôçí åðéâåâáéþíåé ç ïìïñöéÜ ôïõ ãõìíïý óþìáôïò, ðïõ «áíáäýåôáé» áðü ôéò ðôõ÷þóåéò ôïõ õöÜóìáôïò. Ôï ðÜëëåõêï Üãáëìá ôçò èåÜò Áöñïäßôçò áðü ðáñéáíü ìÜñìáñï âñÝèçêå óå ÷ùñÜöé óôçí áñ÷áßá ÌÞëï ôõ÷áßá ôï 1820, ìüëéò Ýíá ÷ñüíï ðñéí áðü ôçí ÅëëçíéêÞ ÅðáíÜóôáóç. Åíôïðßóôçêå áðü ôïí ÃÜëëï ðñüîåíï óôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç êáé áðïêôÞèçêå ðñïò 400 ãñüóéá. ÔåëéêÜ äùñßèçêå óôï âáóéëéÜ ôçò Ãáëëßáò Ëïõäïâßêï ÉÇ´, ãéá íá ôïðïèåôçèåß áñãüôåñá óôï ìïõóåßï ôïõ Ëïýâñïõ. Ï äçìéïõñãüò ôïõ åßíáé Üãíùóôïò, áí êáé êÜðïéïé ôï áðïäßäïõí óôïí ÁãÞóáíäñï Þ óôïí ÁëÝîáíäñï, ãéï ôïõ Ìçíßäç áðü ôçí Áíôéü÷åéá.

116


ÊËÁÓÉÊÇ ÐÅÑÉÏÄÏÓ (480-323 ð.×) ÔìÞìá áðü ôç æùöüñï ôïõ Ðáñèåíþíá ìå ôçí ðïìðÞ ôùí Ðáíáèçíáßùí Ï êáëëéôÝ÷íçò áõôïý ôïõ Ýñãïõ Þôáí ï Öåéäßáò êáé ôï ßäéï ôï Ýñãï ðñïÝñ÷åôáé áðü ôï íáü ôçò ÁèçíÜò, üðïõ åßíáé ç 7ç ðëÜêá ôçò áíáôïëéêÞò ðëåõñÜò. Åîáéôßáò é÷íþí ãáëÜæéïõ ÷ñþìáôïò õðïèÝôïõìå üôé èá Þôáí ÷ñùìáôéóìÝíç. ¸îé íåáñÝò ãõíáßêåò ìÜò ðáñïõóéÜæïíôáé, ïé ïðïßåò âáäßæïõí ìå åðéóçìüôçôá êáé äéáêñßíïõìå ôçí ðïëõôÝëåéá ôçò åíäõìáóßáò ôïõò. Åðßóçò, óôï áíÜãëõöï õðÜñ÷ïõí êáé äýï áêÝöáëåò áíäñéêÝò ìïñöÝò, ïé ïðïßïé Þôáí ðéèáíþò áîéùìáôïý÷ïé ôçò ðïìðÞò. Áõôü ôï ôìÞìá áðïôåëåß ìÝñïò ôçò ðïìðÞò ôùí Ðáíáèçíáßùí, ôçò ðéï éåñÞò ãéïñôÞò ôçò ðüëçò ôùí Áèçíþí ðïõ Þôáí áöéåñùìÝíç óôç èåÜ ÁèçíÜ.

ÌÅÔÁÍÁÓÔÅÓ ÁÐÏ ÌÁÑÌÁÑÏ

Ô

ï íÝï Áñ÷áéïëïãéêü Ìïõóåßï ôçò Áêñüðïëçò åßíáé Ýôïéìï. Ïé ðñïèÞêåò Ý÷ïõí ãåìßóåé ìå êïììÜôéá ôïõ Ðáñèåíþíá, áëëÜ ü÷é üëåò. ìåñéêÝò èá ìåßíïõí Üäåéåò. Ôï Õðïõñãåßï Ðïëéôéóìïý áíáêïßíùóå ôçí áðüöáóç ôïõ íá áöÞóåé êåíÝò ôéò ðñïèÞêåò ðïõ ðñïïñßæïíôáé ãéá ôá ìÜñìáñá ôïõ Ðáñèåíþíá áðü ôï Âñåôáíéêü ìïõóåßï. Ôá ìÜñìáñá ôïõ Ðáñèåíþíá äåí åßíáé ôá ìüíá áñ÷áéïëïãéêÜ ìíçìåßá ðïõ âñßóêïíôáé åêôåèåéìÝíá óå ìïõóåßá ôïõ åîùôåñéêïý. ÄéÜöïñá Ýñãá ðñïóåëêýïõí åðéóêÝðôåò êáé óå Üëëá ìïõóåßá åêôüò ÅëëÜäïò. Åìåßò èåëÞóáìå íá âñïýìå ðïéá åßíáé ôá óçìáíôéêüôåñá êáé ç áñ÷áéïëüãïò êõñßá Å. ÓåñìðÝôç ìÜò âïÞèçóå íá ôï èõìçèïýìå. Ôá Ýñãá áõôÜ åßíáé: Ôá 18 åíáÝôéá ãëõðôÜ, ïé 14 áðü ôéò 92 ìåôþðåò, ïé 56 ðëÜêåò æùïöüñïõ, ìßá ÊáñõÜôéäá êáé ïé 4 ðëÜêåò æùïöüñïõ ôïõ íáïý ôçò ÁèçíÜò Íßêçò. ¸íá ôìÞìá ôçò æùïöüñïõ

117


ôïõ Ðáñèåíþíá âñßóêåôáé óÞìåñá óôï Ëïýâñï. ÐïëëÝò åëëçíéêÝò áñ÷áéüôçôåò åßíáé áâÝâáéï ðùò Ýöôáóáí óôá ìïõóåßá ôïõ åîùôåñ��êïý. ÌåñéêÝò áðü áõôÝò åßíáé: Ç æùöüñïò ôïõ íáïý ôïõ Áðüëëùíá ðïõ âñßóêåôáé óôï Âñåôáíéêü Ìïõóåßï.  Ç Áöñïäßôç ôçò ÌÞëïõ (320 ð.×.) ðïõ âñßóêåôáé óôï Ëïýâñï. Ç Íßêç ôçò ÓáìïèñÜêçò(190 ð.×.) ç ïðïßá âñßóêåôáé óôï Ëïýâñï. Ï áìöïñÝáò ôïõ Ìýóïíá, ï ïðïßïò âñßóêåôáé óôï Ëïýâñï. Ï êýëéêáò ôïõ ÏíÝóéìïõ, ðïõ âñßóêåôáé óôï Ëïýâñï. Êüñç ôçò ÏîÝñ (660 ð.×.), ðïõ âñßóêåôáé óôï Ëïýâñï. Áôôéêüò åñõèñüìïñöïò áìöïñÝáò ôïõ æùãñÜöïõ ôïõ Âåñïëßíïõ, ðïõ âñßóêåôáé óôï Ìïõóåßï ôçò ÐåñãÜìïõ. ÁôôéêÞ åñõèñüìïñöç êýëéêá ôïõ Äïýñç óôï Ìïõóåßï ôçò ÐåñãÜìïõ. Ï åëéêùôüò êñáôÞñáò ôïõ Åñãüôéìïõ êáé Êëåéôßá óôï Ìïõóåßï ôçò Öëùñåíôßáò. Êáé ï âùìüò ôçò ÐåñãÜìïõ áðü ôçí Ì. Áóßá óôï Ìïõóåßï ôçò ÐåñãÜìïõ óôï Âåñïëßíï. Äåí åßíáé áêñéâþò ãíùóôü ôï ðþò Ýöôáóáí üëá áõôÜ ôá áñ÷áéïëïãéêÜ åõñÞìáôá óôá îÝíá Ìïõóåßá. ¹ôáí óôá ôÝëç ôïõ 18ïõ êáé áñ÷Ýò ôïõ 19ïõ áéþíá üôáí ç áñ÷áéïëáôñßá, ç åëëçíïöéëßá, ç áíèñùðïëïãßá êáé ç ìïõóåéïëïãßá óôçí Åõñþðç Þôáí óôá «öüñôå» ôçò êáé ðïëëïß ñïìáíôéêïß Åõñùðáßïé Ýñ÷ïíôáí íá èáõìÜóïõí, íá êÜíïõí áíáóêáöÝò êáé áêüìç êáé íá áðïóðÜóïõí áñ÷áéüôçôåò ìå ôéò åõëïãßåò ôïõ ïèùìáíéêïý êñÜôïõò. Ôá íÝá ìïõóåßá óôï Ðáñßóé êáé óôï Ëïíäßíï ôüôå áñ÷ßæïõí íá ãåìßæïõí ìå åëëçíéêÜ áñéóôïõñãÞìáôá. Ïé ðñïóðÜèåéåò åðáíÜêôçóçò åóôéÜæïíôáé ìüíï óôá ìÜñìáñá ôïõ Ðáñèåíþíá, ãéáôß áðïôåëïýí ìÝñïò åíüò åõñýôåñïõ êáëëéôå÷íéêïý óõíüëïõ. ÕðÜñ÷åé êéüëáò åéäéêÞ ÂñåôáíéêÞ åðéôñïðÞ ãéá ôçí åðáíÝíùóç ôùí ìáñìÜñùí ôïõ Ðáñèåíþíá ìå ðáñáñôÞìáôá óå ðïëëÝò ðüëåéò ðáíôïý óôçí Åõñþðç. ÁíÜëïãåò êáìðÜíéåò ãéá ôçí åðéóôñïöÞ áñ÷áßùí åõñçìÜôùí äåí Ý÷ïõí ãßíåé ðïôÝ óå áíÜëïãï âåëçíåêÝò. ÓÞìåñá õðÜñ÷åé ìéá ôÜóç óå ÐáíåðéóôÞìéá ôçò Ïîöüñäçò êáé ôçò ÁìåñéêÞò ãéá íá ãßíåé ìßá êáôáãñáöÞ áããåßùí êáé åõñçìÜôùí ðïõ åìöáíßæïíôáé êáôÜ êáéñïýò óå óõëëïãÝò êáé åêèÝóåéò óå 118


Ìïõóåßá ôïõ êüóìïõ. Ôï íá áãïñÜæåé êáíåßò áñ÷áßá äåí åßíáé ðáñÜíïìï. Ôï ìüíï ðïõ ðñÝðåé íá êÜíåé êáíåßò ãéá íá ôá Ý÷åé óôçí êáôï÷Þ ôïõ åßíáé íá ôï äçëþóåé. Áðü ðáëéÜ Ý÷åé ðáñáôçñçèåß ç ôÜóç íá ãßíåôáé ìåôáöïñÜ áñ÷áéïôÞôùí. ãéá ðáñÜäåéãìá ï ÎÝñîçò üôáí Þñèå óôçí ÅëëÜäá ðÞñå ôï öçìéóìÝíï Óýìðëåãìá ôùí Ôõñáííïêôüíùí. Ôá Ýñãá áñ÷áéïåëëçíéêïý êÜëëïõò èáõìÜæïíôáé êáèçìåñéíÜ óôá ìïõóåßá ôïõ êüóìïõ. Èá Ýñèïõí üìùò óôï óðßôé ôïõò Þ ü÷é; ¼ðùò êáé íá Ý÷åé ðñéí áðü ëßãï êáéñü äýï Áìåñéêáíïß ôïõñßóôåò, ðïõ åß÷áí áðïóðÜóåé ìéêñÜ êïììÜôéá ôïõ Ðáñèåíþíá, ôá åðÝóôñåøáí óõìâïëéêÜ ðßóù ãéá íá ìðïõí óôç èÝóç ôïõò. Ï Ðáñèåíþíáò ðåñéìÝíåé.

119


ÆÙÃÑÁÖÉÊÇ Ç ïìÜäá ôçò æùãñáöéêÞò ìåëÝôçóå ôçí ðáñïõóßá åëëçíéêþí Ýñãùí, åëëçíéêþí èåìÜôùí óå ðßíáêåò Þ ÷þñïõò ôïõ ìïõóåßïõ, êáèþò êáé ÅëëÞíùí æùãñÜöùí ôçò äéáóðïñÜò.

ÌÝëç ïìÜäáò ÄÞìôóá Ìáñéâßëëç Êáñáãéáííßäïõ Óïößá Êùóôïðïýëïõ Êáëëßíá Ëáâáíôóéþôç ÉùÜíá Ëáâáíôóéþôç Êùíóôáíôßíá Ìá÷áéñßäïõ ÅëÝíç Óüñìáò Ðáñìåíßùí

Ç ÅëëÜäá ôïõ Ëïýâñïõ Áêüìá êé áí îáöíéêÜ ôï Ëïýâñï Üäåéáæå áðü ôá ìáñìÜñéíá Þ ÷Üëêéíá ãëõðôÜ, ôá ðÞëéíá áããåßá êáé üëá ôá åëëçíéêÜ åêèÝìáôÜ ôïõ, ï áñ÷áßïò ðïëéôéóìüò ìáò èá Þôáí ðÜëé ðáñþí: óôéò Ìïýóåò, ôçí ÁñôÝìéäá êáé ôïõò Üëëïõò èåïýò ðïõ áðåéêïíßæïíôáé óôéò æùãñáöéêÝò óõíèÝóåéò ôçò ïñïöÞò êáé óôïõò ðßíáêåò ðïõ óôïëßæïõí ôïõò ôïß÷ïõò ôïõ. ÊïììÜôé ôçò éóôïñßáò ìáò åßíáé êáé ç ÂõæáíôéíÞ éóôïñßá êáé ôÝ÷íç, äåßãìáôá ôçò ïðïßáò õðÜñ÷ïõí êáé óôï Ëïýâñï.

120


ÂõæáíôéíÞ ôÝ÷íç: «Ìåôáìüñöùóç» (12ïò áé., 52 × 36 åê.) Ìùóáúêü áðü ðÝôñåò êáé õáëüìáæá óå êÝñéíï öüíôï. ×ñïíïëïãåßôáé ðéèáíüôáôá áðü ôïí 12ï áé., áëëÜ äåí áðïêëåßåôáé êáé íá åßíáé ìåôáãåíÝóôåñï. Ôï ìùóáúêü áõôü, åßíáé äïõëåìÝíï ìå áíôßëçøç ìíçìåéáêÞ, ðáñÜ ôï ãåãïíüò üôé ïé äéáóôÜóåéò ôïõ åßíáé ðåñéïñéóìÝíåò. Ç äéÜôáîç ôçò ðáñáóôÜóåùò ãßíåôáé ìå âÜóç ôéò áêôßíåò ôçò èáõìáôïõñãéêÞò ðáñïõóßáò. Ç «áõëéêÞ» ó÷çìáôïðïßçóç óôéò ëåðôïìÝñåéåò (ôïðßï, ðôõ÷Ýò, ÷åéñïíïìßåò, ðáãåñüò óõìâïëéóìüò óôïí öùôïóôÝöáíï êáé óôéò áêôßíåò) êáé ï ðáèçôéêüò ñåáëéóìüò ôùí ðñïóþðùí äßíïõí ìéá éäéáßôåñç óõãêßíçóç óå áõôü ôï êïììÜôé âõæáíôéíÞò åéêüíáò, ðïõ ðñÝðåé íá ðñïÝñ÷åôáé áðü ôçí Êùíóôáíôéíïýðïëç.

121


Ç ÓöáãÞ ôçò ×ßïõ, ÍôåëáêñïõÜ, 1824 (åëáéïãñáößá óå ìïõóáìÜ 419 × 354 åê.) Ç óöáãÞ ôçò ×ßïõ ðïõ åíÝðíåõóå ôïí ðßíáêá ôïõ ÍôåëáêñïõÜ ãéá ôï Óáëüí ôïõ 1824, Þôáí Ýíá åðåéóüäéï áðü ôçí ôïõñêéêÞ èçñéùäßá óôçí åðáíáóôáôçìÝíç ÅëëÜäá. Ïé åöçìåñßäåò ôçò çìÝñáò áíÝöåñáí 20.000 íåêñïýò êáé ïìáäéêü åîáíäñáðïäéóìü ôïõ ðëçèõóìïý. Óôï Óáëüí ôïõ 1824, áõôüò ï åðáíáóôáôéêüò ðßíáêáò ÷Üñéóå óôïí ÍôåëáêñïõÜ ôï «×ñõóü ÌåôÜëëéï ÄåõôÝñáò ÔÜîåùò».

122


«Ï Ðáñíáóóüò», ÁíôñÝá ÌáíôÝíéá Óôçí êïñõöÞ ôçò öõóéêÞò áøßäáò áðü ðÝôñá, ç Áöñïäßôç êáé ï ¢ñçò, ðñùôáãùíéóôÝò åíüò ðáñÜíïìïõ Ýñùôá, óôÝêïíôáé ôñõöåñÜ äßðëá- äßðëá, åíþ óôá áñéóôåñÜ ôïõò ï ÁíôÝñùò ÷ôõðÜ áóôåéåõüìåíïò ìå Ýíá âÝëïò ôïí ¹öáéóôï, ôï óýæõãï ôçò Áöñïäßôçò. Ôï ðÜíù ìÝñïò ôïõ ðßíáêá óõìâïëßæåé ôçí Þôôá ôïõ óáñêéêïý Ýñùôá áðü ôïí ïõñÜíéï, åíþ ôï ìðáëÝôï ôùí Ìïõóþí ôçí áñìïíßá ôùí ôå÷íþí êáé ôçí õøçëüôáôç èÝóç ðïõ êáôÝ÷ïõí ïé ðéï åõãåíéêÝò áíèñþðéíåò äñáóôçñéüôçôåò. Ïé áéíéãìáôéêÝò ìïñöÝò óôá äåîéÜ åîçãïýíôáé áðü ôçí ðáñÜäïóç. Óýìöùíá ìå áõôÞí, ïé çöáéóôåéáêÝò åêñÞîåéò ïöåßëïíôáí óôï ôñáãïýäé ôùí Ìïõóþí, ðñÜãìá ôï ïðïßï ìðïñåß íá óôáìáôÞóåé ï ÐÞãáóïò, ôï öôåñùôü Üëïãï ôïõ ÅñìÞ, ÷ôõðþíôáò ôï Ýäáöïò ìå ôçí ïðëÞ ôïõ. Ç ðñüêëçóç ôùí Ðéåñßäùí, Ñüóóï Öéïñåíôßíï, (1496 - 1540) 31 × 63 åê. Ôï èÝìá ôïõ ðßíáêá Ý÷åé ðáñèåß áðü ôïí Ïâßäéï (Ìåôáìïñöþóåéò, 250-260 ì.×). Ïé Ðéåñßäåò áðü ôç ÈñÜêç ôçò Ìáêåäïíßáò - ï ðáôÝñáò ôïõò Ðßåñïò êáôáãüôáí áðü ôçí ÐÝëëá - ðñïêÜëåóáí ôéò Ìïýóåò íá äéáãùíéóôïýí óôçí ðïßçóç. Ï äéáãùíéóìüò ãßíåôáé óôïí Åëéêþíá ìðñïóôÜ óôï Äéüíõóï, óôïí Áðüëëùíá êáé ôçí ÁèçíÜ. Ó' áõôü ôï äéáãùíéóìü ïé Ìïýóåò ôñáãïýäçóáí ôüóï ùñáßá ðïõ ðáñáëßãï íá êÜíïõí ôïí Åëéêþíá íá åêñáãåß (âë. ôïí ðßíáêá «ç ÁèçíÜ êáé ïé Ìïýóåò» ôïõ Æáê ÓôåëÜ). Ïé Ðéåñßäåò äåí èÝëçóáí íá ðáñáäå÷ôïýí ôçí Þôôá ôïõò êáé ôá Ýâáëáí ìå ôéò Ìïýóåò, áëëÜ ôéìùñÞèçêáí áðü ôïí Áðüëëùíá, ðïõ ôéò ìåôáìüñöùóå óå êßóóåò. 123


Å. ÍôåëáêñïõÜ «Ï Áðüëëùíáò óêïôþíåé ôïí Ðýèùíá», 1850-1851. (Galerie d' Apollon). ÁõôÞ ç åêðëçêôéêÞ ïñïöÞ óôïëßæåé ôçí áßèïõóá ôïõ Áðüëëùíá óôï ìïõóåßï ôïõ Ëïýâñïõ. Ï ÍôåëáêñïõÜ åßíáé åäþ ïëïöÜíåñá åìðíåõóìÝíïò áðü ôçí åëëçíéêÞ ìõèïëïãßá. ¼ôáí ï Áðüëëùíáò áðïöÜóéóå íá éäñýóåé Ýíá éåñü óôïõò ðñüðïäåò ôïõ Ðáñíáóóïý êïíôÜ óôïõò Äåëöïýò âñÞêå ìðñïóôÜ óå ìéá ðçãÞ Ýíá äñÜêïíôá, ðïõ óêüôùíå æþá êáé áíèñþðïõò. Ôï ößäé áõôü ïíïìáæüôáí Ðýèùíáò êáé ï Áðüëëùíáò ôï óêüôùóå ìå ôá âÝëç ôïõ. Óýìöùíá ìå Üëëç äéÞãçóç ï Áðüëëùíáò óêüôùóå ôïí Ðýèùíá ôñåéò ìÝñåò ìåôÜ ôç ãÝííçóÞ ôïõ êáé ãéá íá ôïí ôéìÞóåé ßäñõóå ôïõò ôáöéêïýò áãþíåò, ðïõ ïíïìÜóôçêáí Ðýèéá. Ç Ýìðíåõóç ôïõ ðïéçôÞ, ÍéêïëÜ ÐïõóÝí, ðåñ. 1630 (åëáéïãñáößá óå ìïõóáìÜ 184 × 214åê.) Ï «ìýèïò» åäþ áðåéêïíßæåé ôïí Ðáñíáóóü. Ï Áðüëëùí, èåüò ôïõ Þëéïõ, ôçò ìïõóéêÞò (óôçí ïðïßá ðáñáðÝìðåé ç ëýñá) êáé üëùí ôùí ôå÷íþí, óôåöáíùìÝíïò ìå äÜöíç, êÜèåôáé óôï êÝíôñï. ¸÷åé ôï ÷Ýñé ôïõ áêïõìðéóìÝíï óôç ëýñá êáé ìå ìéá êßíçóç Þñåìçò ìåãáëïðñÝðåéáò õðáãïñåýåé ôçí Ýìðíåõóç óôïí ðïéçôÞ. Ç Ìïýóá, åîáéñåôéêÞò ïìïñöéÜò- èá ìðïñïýóå íá åßíáé ç Êáëëéüðç, ìïýóá ôçò ñçôïñéêÞò êáé ôçò åðéêÞò ðïßçóçò- ðáñáêïëïõèåß ôç óêçíÞ ðÜíù áðü ôïí þìï ôïõ, áêïõìðþíôáò ôç öëïãÝñá, ãåñìÝíç óå íù÷åëéêÞ óôÜóç. Äõï öôåñùôïß Ýñùôåò ìïéñÜæïõí óôåöÜíéá. Ðéèáíüí ï íåáñüò Üíôñáò ðïõ ãñÜöåé óôá äåîéÜ, õðü ôçí êáèïäÞãçóç ôïõ Áðüëëùíá, óôñÝöïíôáò ôá ìÜôéá ðñïò ôïí ïõñáíü, áíþôáôç ðçãÞ Ýìðíåõóçò, íá åßíáé ï Âéñãßëéïò (ðÜíù óôá âéâëßá ðïõ áðåéêïíßæïíôáé óôá ðüäéá ôïõ Áðüëëùíá áíáãñÜöïíôáé ïé ôßôëïé Ïäýóóåéá, ÉëéÜäá êáé ÁéíåéÜäá).

124


ÅóôáõñùìÝíïò ìå äýï äùñçôÝò ÄïìÞíéêïò Èåïôïêüðïõëïò- Ål Greco (1585-1590) ¸ñãï ôïõ ¸ëëçíá æùãñÜöïõ áðü ôçí ÊñÞôç ðïõ óðïýäáóå æùãñáöéêÞ óôçí Éôáëßá (Âåíåôßá, Öëùñåíôßá). Óôçí ÉóðáíéêÞ ðüëç ÔïëÝäï ðÞãå ôï 1577 êáé Ýæçóå åêåß ìÝ÷ñé ôï èÜíáôü ôïõ ôï 1614. ÄéÝðñåøå ùò æùãñÜöïò ôçò ÁíáãÝííçóçò óôçí Éóðáíßá, ãíùóôüò ìå ôçí ïíïìáóßá «ï ¸ëëçíáò»«el Greco». Óôï óõãêåêñéìÝíï ðßíáêá ôï óþìá ôïõ ×ñéóôïý åßíáé åðßìçêåò êáé ðáñáìïñöùìÝíï ìå éäéüìïñöï ôñüðï êáé öáßíåôáé íá áíåâáßíåé ðñïò ôïí ðáñÜäåéóï. Ï Åë ÃêñÝêï Ýóðáóå ôçí ðáñÜäïóç ôïðïèåôþíôáò äýï óýã÷ñïíïõò áíèñþðïõò ôçò åðï÷Þò ôïõ óôá ðüäéá ôïõ óôáõñïý, áíôß ãéá ôçí Ðáíáãßá êáé ôïí ¢ãéï ÉùÜííç. Ïé äõï öéãïýñåò Ý÷ïõí ìéêñÜ êåöÜëéá êáé ìáêñéÜ ÷Ýñéá, öõóéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ áãáðçôÜ óôïí Åë ÃêñÝêï. Ôá óýííåöá ðïõ óôñïâéëßæïíôáé åßíáé óýìâïëá ôïõ åîðñåóéïíéóìïý ôïõ æùãñÜöïõ êáé öáßíåôáé íá åðáíáëáìâÜíïõí ôï ðáñáðïéçìÝíï óþìá ôïõ ×ñéóôïý. ÓêéÜ êáé öùò âïçèïýí íá åðéôåõ÷èåß ç äñáìáôéêÞ, ìõóôéêéóôéêÞ äéÜèåóç ôçò óêçíÞò. Ï æùãñÜöïò ÷ñçóéìïðïßçóå øõ÷ñÜ ÷ñþìáôá, óêïýñï ìðëå, ðñÜóéíï, ãêñé êáé Üóðñï, óå áñìïíßá ìå ôï ãåãïíüò ðïõ áðåéêïíßæåôáé.

125


Åë ÃêñÝêï «Ï Üãéïò Ëïõäïâßêïò ôçò Ãáëëßáò ìå Ýíáí áêüëïõèï» 1586-1596. Åëáéïãñáößá óå ìïõóáìÜ 129 × 97 åê. Ôï Ýñãï áíÞêåé óôçí ðéï þñéìç êáé ðïëõóýíèåôç ðåñßïäï ôçò äñáóôçñéüôçôáò ôïõ êáëëéôÝ÷íç, üôáí ç èåìáôéêÞ êáé ôå÷íïôñïðéêÞ êëçñïíïìéÜ, ôçò ïðïßáò Ýãéíå ìÝôï÷ïò óôçí Éôáëßá, ÷ùíåýåôáé óôç æùãñáöéêÞ ôïõ ìáæß ìå ôï åðßóçìï ýóôåñï ãïôèéêü ýöïò ðïõ ãíþñéóå óôï ÔïëÝäï. Êáôïñèþíåé íá ðñïóäþóåé óôçí åéêüíá óçìáóßá âáèéÜ ðíåõìáôéêÞ, áðåëåõèåñþíïíôÜò ôçí áðü êÜèå áíáöïñÜ óôï ôõ÷áßï. Áõôü ôï áðïôÝëåóìá åðéôõã÷Üíåôáé áíáôñÝðïíôáò êÜèå íüìï ôçò ãåùìåôñßáò, ôçò ðñïïðôéêÞò Þ ôçò âáñýôçôáò êáé áãíïþíôáò êÜèå êáíüíá ôùí áíáëïãéþí. Ï ôåñÜóôéïò þìïò êáé ôï ðñïôåéíüìåíï ÷Ýñé óôá áñéóôåñÜ ðñïâÜëëïõí üëï ôï âÜñïò ôçò êýñéáò ìïñöÞò, ðïõ åßíáé äéáãþíéá ôïðïèåôçìÝíç. Ï áêüëïõèïò ��áñïõóéÜæåôáé ÷ùñßò âÜñïò êáé ÷ùñßò áíáãëõöéêüôçôá, óáí êáèáñÜ äéáêïóìçôéêü óôïé÷åßï óå ìéá óýíèåóç ðïõ äåí Ý÷åé êáìßá ðñüèåóç óõììåôñßáò Þ áñ÷éôåêôïíéêÞò ïñãÜíùóçò. Ëåßðåé êÜèå áíáöïñÜ óôï ðåñéâÜëëïí êáé ï êßïíáò, ðïõ õøþíåôáé áíÜëáöñá ðÜíù óôçí ðáíýøçëç âÜóç ôïõ, äåí ó÷åôßæåôáé ìå êÜðïéá áñ÷éôåêôïíéêÞ êáôáóêåõÞ, áëëÜ åîõðçñåôåß áðëþò ôï óêïðü ôïõ ðåñÜóìáôïò ðñïò ôéò ìïñöÝò ðïõ âñßóêïíôáé óôï ðñþôï åðßðåäï.

126


To ëïõôñü ôçò ¢ñôåìçò ÖñáíóïõÜ ÌðïõóÝ, 1742 Ï ÌðïõóÝ åßíáé ï æùãñÜöïò ðïõ êáô' åîï÷Þí áíôéðñïóùðåýåé ôçí åðï÷Þ ôïõ Ëïõäïâßêïõ ÉÅ´. Óôïí ðßíáêá áõôü, ç ¢ñôåìç, èåÜ ôïõ êõíçãéïý, ãõìíÞ, öïñþíôáò ìüíï äéÜäçìá, îåêïõñÜæåôáé óôçí ü÷èç ôïõ ñõáêéïý. Áöïý ðñþôá êõíÞãçóå ìå åðéôõ÷ßá, Ý÷åé áêïõìðÞóåé óôï ÷þìáôá ôá üðëá êáé ôç ëåßá ôçò êáé äñïóßæåôáé, óõíôñïöéÜ ìå ìéá áêüëïõèü ôçò óôçí Üêñç ìéêñïý äÜóïõò. Ï ÑåíïõÜñ äÞëùóå áíïé÷ôÜ ôï èáõìáóìü ôïõ ãéá ôïí ðßíáêá áõôüí: «Åßíáé ï ðñþôïò ðßíáêáò ðïõ ìå ìÜãåøå áðüëõôá. ÓõíÝ÷éóá íá ôïí áãáðþ óå üëç ìïõ ôç æùÞ, üðùò óõìâáßíåé ìå üëïõò ôïõò ðñþôïõò Ýñùôåò». Ç ÁèçíÜ åðéóêÝðôåôáé ôéò Ìïýóåò Æáê Íôå ÓôåëÜ, 1640 (116 X 162 åê.) Ôï èÝìá áõôïý ôïõ ðßíáêá Ý÷åé ðáñèåß áðü ôïí Ïâßäéï («Ìåôáìïñöþóåéò» 250-260). Ïé Ìïýóåò, áöïý íßêçóáí ôéò Ðéåñßäåò, ïé ïðïßåò ôéò ðñïêÜëåóáí íá äéáãùíéóôïýí óôçí ðïßçóç, Üñ÷éóáí íá ôñáãïõäïýí ôüóï ùñáßá, ðïõ ï Åëéêþíáò ðáñáëßãï íá åêñáãåß áðü ôç ÷áñÜ ôïõ. Ôüôå ï ÐÞãáóïò ÷ôýðçóå ôï âïõíü ìå ôçí ïðëÞ ôïõ, êÜíïíôáò íá áíáâëýóåé ç ðçãÞ ÉððïêñÞíç. Ç ÁèçíÜ, ðïõ Ýìáèå ôï ãåãïíüò áõôü áðü ôçí ÅõöÞìç, êáôÝöèáóå íá äåé êé áõôÞ ôï öáéíüìåíï.

127


ÁÃÃÅÉÁ-ÊÏÓÌÇÌÁÔÁ ÔÝëïò, ç ôñßôç, áëëÜ ü÷é êáôþôåñç, ïìÜäá ìåëÝôçóå ôá áããåßá êáé ôá êïóìÞìáôá ÅëëÞíùí ôå÷íéôþí óôï äéÜâá ôïõ ÷ñüíïõ, ðïõ âñßóêïíôáé óôï Ëïýâñï.

ÌÝëç ïìÜäáò Ãéáííïýëç Áíáóôáóßá ÌáõñïìÜôç ÄÝóðïéíá Óõñáíßäïõ ÄÝóðïéíá Ôóéôáêßäïõ ×ñéóôßíá ×ïëßäïõ ÂÝñá ÁÃÃÅÉÏÐËÁÓÔÉÊÇ

Ï

é áñ÷áßïé ¸ëëçíåò áíÝðôõîáí ôçí ôÝ÷íç ôçò áããåéïðëáóôéêÞò êáé äçìéïýñãçóáí ðåñßôå÷íá áããåßá óå üëåò ôéò éóôïñéêÝò ðåñéüäïõò. Áêüìá êáé ï Êõêëáäéêüò ðïëéôéóìüò, ï ðáëáéüôåñïò ðïõ áíáðôý÷èçêå óôïí åëëçíéêü ÷þñï, Üöçóå ðßóù ôïõ äçìéïõñãÞìáôá ðïõ ãéá ôçí êáôáóêåõÞ ôïõò áðáéôåßôáé õøçëÞ ãíþóç êáé ðïëéôéóôéêÞ áíÜðôõîç. Ìå ôï ðÝñáóìá ôïõ ÷ñüíïõ, âÝâáéá, ïé ôå÷íéêÝò åîåëß÷èçêáí, êáé Ýôóé äüèçêå ç åõêáéñßá óôïõò êáëëéôÝ÷íåò íá âåëôéþóïõí ôá Ýñãá ôïõò. ÃåíéêÜ, èá ëÝãáìå üôé ç êåñáìéêÞ Þôáí ç ðéï äéáäåäïìÝíç ôÝ÷íç ôùí áñ÷áßùí, åðåéäÞ êáé áñêåôÜ öôçíÞ êáôáóêåõáóôéêÜ Þôáí êáé ìðïñïýóå íá äþóåé áðïôåëÝóìáôá õøçëÞò áéóèçôéêÞò ðïõ Þôáí ó÷åäüí Üèñáõóôá. Ùóôüóï, ãéá íá öôÜóïõí óå áõôü ôï óçìåßï áíÜðôõîçò ïé ¸ëëçíåò, äÝ÷ôçêáí ôéò êáëëéôå÷íéêÝò åðéäñÜóåéò ôùí ðïëéôéóìþí ìå ôïõò ïðïßïõò Þñèáí óå åðáöÞ. ×áñáêôçñéóôéêü ðáñÜäåéãìá áðïôåëïýí ïé ÐÝñóåò, ïé ïðïßïé, ðáñüôé Þñèáí óôçí ÅëëÜäá ùò êáôáêôçôÝò ôçí ðåñßïäï 490479 ð.×., åß÷áí ìßá ðïëéôéóìéêÞ óõãêñüôçóç ðïõ äåí ðÝñáóå áðáñáôÞñçôç, ìå áðïôÝëåóìá ïé ¸ëëçíåò íá ðÜñïõí áñêåôÜ óôïé÷åßá ôïõ ðïëéôéóìïý ôïõò. Ï óõíäõáóìüò áõôþí ôùí áíáôïëéêþí óôïé÷åßùí ìå ôéò êáéíïôïìéêÝò éäÝåò ôùí ÅëëÞíùí Ýäùóáí åîáéñåôéêÜ áðïôåëÝóìáôá. ¼ðùò åßíáé ãíùóôü, êýñéá ðçãÞ Ýìðíåõóçò ôùí áñ÷áßùí ÅëëÞíùí óå üëïõò ôïõò ôïìåßò ôçò ôÝ÷íçò Þôáí ïé èåïß ôïõ Ïëýìðïõ, 128


ôïõò ïðïßïõò óõíå÷þò áðáèáíÜôéæáí óå ãëõðôÜ, áããåßá, åéêüíåò êáé íáïýò. Óôïí ôïìÝá ôçò áããåéïðëáóôéêÞò åéäéêüôåñá, ïé ¸ëëçíåò óõíäýáæáí ôçí ðñáêôéêÞ êáé ôç ëåéôïõñãéêüôçôá ìå ôç äéáêüóìçóç êáé ôçí ùñáßá åìöÜíéóç. ÁðïôÝëåóìá áõôÞò ôçò ðñïóðÜèåéáò Þôáí íá õðÜñ÷ïõí áããåßá ãéá ðñáêôéêïýò óêïðïýò äéáêïóìçìÝíá ìå ðáñáóôÜóåéò ðáñìÝíåò áðü ôçí êáèçìåñéíüôçôá êáé ôçí ëáôñåßá ôùí áñ÷áßùí ÅëëÞíùí. ÅÉÄÇ ÁÃÃÅÉÙÍ (åíäåéêôéêÜ) ÁëÜâáóôñï: Ìéêñü, åðßìçêåò êáé óôåíüóôïìï áããåßï ãéá áñùìáôéêÜ Ýëáéá ðïõ ôï ÷ñçóéìïðïéïýóáí êõñßùò óôï ãõíáéêåßï êáëëùðéóìü. ÁìöïñÝáò: ÌåãÜëï êëåéóôü áããåßï ìå äýï êÜèåôåò ëáâÝò ãéá ôç ìåôáöïñÜ Þ áðïèÞêåõóç õãñþí áëëÜ êáé óôåñåþí. ÕðÜñ÷ïõí ðïëëïß ôýðïé áìöïñÝùí üðùò ïé ìïíïêüììáôïé (ðïõ ðéèáíüôáôá ôïõò ïíüìáæáí êÜäïõò ôýðïõ Á,  êáé Ã), ïé ïîõðýèìåíïé (ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáí óôï äéáìåôáêïìéóôéêü êáé õðåñðüíôéï åìðüñéï, êõñßùò êñáóéïý), ïé ðáíáèçíáúêïß, ïé áìöïñåßò ìå ëáéìü, ïé íéêïóèåíéêïß, ïé áìöïñåßò SOS (åðßóçò ãéá äéáìåôáêïìéóôéêü êáé õðåñðüíôéï åìðüñéï êõñßùò ëáäéïý), ïé ôõññçíéêïß, ïé ôýðïõ Nola, ïé áìöïñåßò - êÜäïé. ÕðÞñ÷áí áêüìç êáé ïîõðýèìåíïé áìöïñßóêïé ãéá áñùìáôéêÜ Ýëáéá. Áñýâáëëïò: Ìéêñü, óöáéñéêü êáé óôåíüóôïìï áããåßï ãéá ôï ëÜäé ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýóáí ïé áèëçôÝò ãéá íá áëåßöïõí ôá óþìáôÜ ôïõò. Áóêüò: Ìéêñü êáé óôåíüóôïìï áããåßï ãéá õãñÜ (êõñßùò ãéá ëÜäé). ÅîÜëåéðôñï: Ìéêñü áíïé÷ôü áããåßï ìå ÷áìçëÞ âÜóç ãéá áñùìáôéêÜ Ýëáéá Þ ñåõóôÝò áëïéöÝò. Ôï ÷ñçóéìïðïéïýóáí óôï ãõíáéêåßï êáëëùðéóìü Þ óå ðñáêôéêÝò ðïõ åß÷áí ó÷Ýóç ìå íåêñïýò.  Åðßíçôñï Þ ¼íïò: Åéäéêü óêåýïò (ü÷é áããåßï), åðÜíù óôï ïðïßï ïé ãõíáßêåò Ýôñéâáí ôï ìáëëß.  ÊÜëáèïò: Áíïé÷ôü áããåßï ÷ùñßò ëáâÝò, äéáöüñùí ìåãåèþí. Óå ìåãÜëïõò êáëÜèïõò óôïßâáæáí ïé ãõíáßêåò ôï ìáëëß. ÊÜëõêáò: Áããåßï ìå êùíéêü ðüäé êáé äýï ïñéæüíôéåò ëáâÝò 129


éäéáßôåñá óõ÷íü óôç ÷éáêÞ êåñáìéêÞ. ÊÜíèáñïò: Áããåßï ìå äýï, óõíÞèùò øçëÝò, êÜèåôåò ëáâÝò. Åßíáé ôï óõíçèéóìÝíï êñáóïðüôçñï ôïõ Äéïíýóïõ áëëÜ óõ÷íÜ êáé ôïõ ÇñáêëÞ. Óôç Âïéùôßá, ðïõ Þôáí éäéáßôåñá óõ÷íüò, áëëÜ êáé óôç Ëáêùíßá åß÷å ÷èüíéï óõìâïëéóìü. ÕðÜñ÷ïõí áñêåôïß ôýðïé áõôïý ôïõ ó÷Þìáôïò. ÊÝñíïò: Ôåëåôïõñãéêü óêåýïò ðïõ óõíÞèùò áðïôåëåßôáé áðü ðïëëÜ ìéêñÜ áããåßá êáôÜëëçëá íá äå÷ôïýí ðñïóöïñÝò. Êïôýëç: Áããåßï ðüóçò ìå äýï ïñéæüíôéåò ëáâÝò ðïëý óõíçèéóìÝíï óôçí Êüñéíèï. ÌïéÜæåé ìå ôï óêýöï ìüíï ðïõ ôá ôïé÷þìáôÜ ôïõ åßíáé ðéï ðëáãéáóôÜ. ÊñáôÞñáò: ÌåãÜëï áíïé÷ôü áããåßï ãéá ôç ìåßîç ôïõ êñáóéïý ìå ôï íåñü. Ïé áñ÷áßïé Ýðéíáí ôï íåñùìÝíï êñáóß ìå óõíÞèç áíáëïãßá ôñßá ìÝñç íåñü êáé Ýíá êñáóß. ÕðÜñ÷ïõí ðïëëïß ôýðïé êñáôÞñùí: ïé êéïíùôïß (ðïëý óõíçèéóìÝíïé óôçí Êüñéíèï, ãé' áõôü êáé áðïêáëïýíôáé óõ÷íÜ êïñéíèéáêïß Þ êïñéíèéïõñãåßò), ïé åëéêùôïß (ïíïìÜæïíôáé êáé ëáêùíéêïß), ïé êáëõêùôïß, ïé êùäùíüó÷çìï êáé ïé êñáôÞñåò ×áëêéäéêÞ ôýðïõ. Êýáèïò: Ìéêñü áíïé÷ôü áããåßï ìå ìßá ìáêñéÜ êÜèåôç ëáâÞ êáôÜëëçëï ãéá Üíôëçóç õãñþí. ¸íá ðáñüìïéï ó÷Þìá óôá åëëçíéóôéêÜ ÷ñüíéá ïíïìÜæåôáé áñõôÞñ, åíþ Ýíá Üëëï ìåôáëëéêü óêåýïò ìå ìáêñéÜ ëáâÞ (üðùò ç óçìåñéíÞ êïõôÜëá) ïíïìÜæåôáé áðü ôïõò áñ÷áéïëüãïõò áñýôáéíá. ËåêÜíç: ÌåãÜëï ÷áìçëü êáé áíïé÷ôü áããåßï ìå äýï ïñéæüíôéåò ëáâÝò êáé êÜëõììá. Óõ÷íÜ ôï Ýäéíáí ùò ãáìÞëéï äþñï êáé ôüôå ç äéáêüóìçóÞ ôïõ ó÷åôßæåôáé ìå ôïí êüóìï ôùí ãõíáéêþí. ËÞêõèïò: Âáóéêü åëáéïäü÷ï áããåßï óôåíüóôïìï ìå ìßá êÜèåôç ëáâÞ. ÕðÜñ÷ïõí áñêåôïß ôýðïé ôïõ ó÷Þìáôïò áõôïý. Ôïí 5ï áéþíá ð.×. åðéêñáôïýí ïé ëÞêõèïé êýñéïõ êáé äåõôåñåüíôá ôýðïõ êáé ç ëåãüìåíç áñõâáëëïåéäÞò ëÞêõèïò ìå öïõóêùôü êáé êÜðùò ðåðéåóìÝíï óþìá. Ïé ëåõêÝò ëÞêõèïé ðñïïñßæïíôáí áðïêëåéóôéêÜ ãéá ôáöéêÞ ÷ñÞóç. ËïõôÞñéï: ÌåãÜëï áíïé÷ôü áããåßï ìå äýï ëáâÝò êáé óõíÞèùò ìå ðñï÷ïÞ. ÏñéóìÝíåò áðü ôéò ÷ñÞóåéò ôïõ åß÷áí ó÷Ýóç ìå ôï ðëýóéìï. Ëïõôñïöüñïò: Øçëü êëåéóôü áããåßï ìå åðéìÞêç ëáéìü. Ôï 130


÷ñçóéìïðïéïýóáí ãéá ãáìÞëéá ëïõôñÜ Þ ôï ôïðïèåôïýóáí óå ôÜöïõò Üãáìùí íÝùí. Ãé' áõôü êáé ç åéêïíïãñáößá ôùí áããåßùí áõôþí óõ÷íÜ ó÷åôßæåôáé ìå ãáìÞëéåò ôåëåôÝò Þ ôáöéêÜ äñþìåíá. ÕðÜñ÷ïõí ëïõôñïöüñïé - áìöïñåßò ìå äýï êÜèåôåò ëáâÝò (ãéá Üíäñåò) êáé ëïõôñïöüñïé - õäñßåò ìå ôñåéò ëáâÝò, äýï ïñéæüíôéåò êáé ìßá êÜèåôç (ãéá ãõíáßêåò). Ëýäéï: Ìéêñü êëåéóôü ìõñïäü÷ï áããåßï ìå óôåíü øçëü ðüäé ÷ùñßò ëáâÝò. Ìáóôüò: Áããåßï ðüóçò, êÜðïéåò öïñÝò ìå ó÷Þìá ãõíáéêåßïõ ìáóôïý. Íåóôïñßäá: ÌåãÜëï áããåßï, ìå Þ ÷ùñßò ëáéìü êáé äýï Þ ôÝóóåñéò ëáâÝò, ðïõ áðáíôÜ óôá êáôùéôáëéêÜ åñãáóôÞñéá ôçò Áðïõëßáò êáé ôçò Ëåõêáíßáò. Ç ÷ñÞóç ôïõ Þôáí áíÜëïãç ìå áõôÞí ôïõ áìöïñÝá. Ïéíï÷üç: Âáóéêü áããåßï Üíôëçóçò êñáóéïý áðü ôïõò êñáôÞñåò ìå ôï ïðïßï óôç óõíÝ÷åéá ãÝìéæáí ôá êñáóïðüôçñá. Åßíáé óõíÞèùò ìåôñßïõ ìåãÝèïõò, êëåéóôü, ìå ìßá êÜèåôç ëáâÞ êáé óþæåôáé óå ðïëëïýò ôýðïõò. ×ïõò: Ïéíï÷üç äéáöüñùí ìåãåèþí ìå ëáéìü ðïõ äåí îå÷ùñßæåé áðü ôï óþìá. Ôï ÷ñçóéìïðïéïýóáí êõñßùò óôçí áèçíáúêÞ ãéïñôÞ ôùí Áíèåóôçñßùí. ØáñïðéíÜêéï: ÐéíÜêéï ìå ÷áìçëÞ âÜóç êáé ìéêñü êïßëï ïìöáëü óôç ìÝóç. Ðéèáíüí íá Ýôñùãáí ó' áõôü øÜñéá, üðùò äåß÷íåé êáé ç äéáêüóìçóÞ ôïõ ðïõ ðÜíôá åéêïíßæåé èáëáóóéíÜ. ØõêôÞñáò: Ìáíéôáñüó÷çìï êëåéóôü áããåßï ìÝóá óôï ïðïßï Ýâáæáí êñáóß êáé ìåôÜ ôï ôïðïèåôïýóáí óõíÞèùò óå êñáôÞñá ðïõ ðåñéåß÷å êñýï íåñü Þ ÷éüíé êáé Ýôóé ðåôý÷áéíáí ôçí øýîç ôïõ êñáóéïý. Ùü: ÐÞëéíï ïìïßùìá áõãïý ðïõ ðñïóöåñüôáí ùò áíÜèçìá óå éåñÜ Þ ùò êôÝñéóìá óå ôÜöïõò, êõñßùò ðáéäéêïýò.

131


ÁÑ×ÁÉÏÔÅÑÅÓ ÖÁÓÅÉÓ ÁõôÞ ç åðï÷Þ ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôéò ðñþôåò ìåôáêéíÞóåéò áðü ôïí åëëáäéêü ÷þñï óôç ÌéêñÜ Áóßá. Ç äéáêüóìçóç ôùí áããåßÐñùôïãåùìåôñéêÞ ùí áðïôåëåßôáé áðü ëåðôÝò ôáéíßåò ðïõ êïåðï÷Þ (1050-900 ð.×.) óìïýí ôá êáôþôåñá ôìÞìáôá ôùí áããåßùí, åíþ ç êïéëéÜ êáé ôï óôüìéï äéáêïóìïýíôáé ìå ïìüêåíôñïõò êýêëïõò. Ôüôå åìöáíßæåôáé îáíÜ êáé ï ßððïò ùò âáóéêü óôïé÷åßï äéáêüóìçóçò ôùí áããåßùí. Óå áõôÞí ôçí ðåñßïäï ôï ìåãáëýôåñï ìÝñïò ôïõ áããåßïõ êáëýðôåôáé ìå ìáýñï ãÜíùìá. Ðñþéìç ÃåùìåôñéêÞ Ç äéáêüóìçóç óõ÷íÜ ÷ùñßæåé ôï áããåßï óå åðï÷Þ (900-850 ð.×.) æþíåò, üðïõ åíôÜóóïíôáé ôá ãåùìåôñéêÜ êïóìÞìáôá êáé åìöáíßæåôáé ï ìáßáíäñïò. Ôï ÷áñáêôçñéóôéêü ôçò ðåñéüäïõ áõôÞò åßÌÝóç ÃåùìåôñéêÞ íáé üôé ç äéáêüóìçóç êáëýðôåé ïëüêëçñç åðï÷Þ É (850-800 ôçí åðéöÜíåéá ôùí áããåßùí. ÓõíçèéóìÝíï ó÷Þìá áõôÞò ôçò åðï÷Þò åßíáé ïé áìöïñåßò ð.×.) ìå ïñéæüíôéåò êáé êáôáêüñõöåò ëáâÝò. Áñ÷ßæåé ç áðåéê��íéóç ìïñöþí êáé æþùí. Ç ÌÝóç ÃåùìåôñéêÞ äéáêüóìçóç ãßíåôáé áöçãçìáôéêÞ ðñïáíáãåðï÷Þ II ãÝëëïíôáò åêåßíç ôçò þñéìçò ãåùìåôñéêÞò (800-760 ð.×.) åðï÷Þò. Êáèéåñþíåôáé ç åðáíÜëçøç æùéêþí ìïñ¿ñéìç ÃåùìåôñéêÞ öþí óå üëç ôçí åðéöÜíåéá ôùí áããåßùí. Ôá åðï÷Þ I (760-735 äéáêïóìçôéêÜ èÝìáôá áðü ôçí êáèçìåñéíÞ ð.×.) æùÞ áëëÜ êáé áðü ìýèïõò. ¾óôåñç ÃåùìåôñéêÞ Ïé ìõèïëïãéêÝò ðáñáóôÜóåéò ãßíïíôáé óõåðï÷Þ 2 ÷íüôåñåò. Åãêáôáëåßðåôáé ç ðëÞñçò óêéá(735-700 ð.×.) ãñáößá.

132


Ìõêçíáúêü ñõôü, 14ïõ áé. ð×. Ìéá ðáñÜóôáóç ÷ôáðïäéïý êáëýðôåé ôçí åðéöÜíåéá ôïõ óõãêåêñéìÝíïõ ñõôïý. Ñõôü åßíáé Ýíá áããåßï ìå ôç ìïñöÞ êåöáëÞò æþïõ ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáí ùò êñáóïðüôçñï óå óõìðüóéá. Ôï áããåßï ðñïÝñ÷åôáé áðü ôçí ÊÜìéñï ôçò Ñüäïõ êáé ÷ñïíïëïãåßôáé áðü ôçí ¾óôåñç åðï÷Þ ôïõ ×áëêïý êáé ôçí ðåñßïäï áíÜìåóá óôï 1389-1300 ð.×. ÊñáôÞñáò ÃåùìåôñéêÞò åðï÷Þò 760-750 ð.×. ¾ø. 58 åê. O êñáôÞñáò åßíáé Ýíá ìåãÜëï áíïé÷ôü áããåßï ãéá ôç ìåßîç ôïõ êñáóéïý ìå ôï íåñü. Ïé áðåéêïíßóåéò áõôïý ôïõ êñáôÞñá áöïñïýí ìéá åðéêÞäåéá ðïìðÞ. Ðéèáíþò íá ðñüêåéôáé ãéá êÜðïéï áðü ôá êôåñßóìáôá ðïõ óõíüäåõáí Ýíá óõãêåêñéìÝíï íåêñü. Äéáêñßíåôáé ìßá Üìáîá ðïõ ðéèáíüí çãåßôáé ôçò ðïìðÞò, ôï öÝñåôñï ôïõ íåêñïý êáèþò êé Ýíáò áñêåôÜ ìåãÜëïò áñéèìüò óõããåíþí ðïõ èñçíïýí. Ïé ìïñöÝò ðïõ áðåéêïíßæïíôáé óôï áããåßï åßíáé ìáýñåò, ïðüôå ôï áããåßï åßíáé ìåëáíüìïñöï. ×áñáêôçñéóôéêÜ åßíáé ôá ðïéêßëùí åéäþí ãåùìåôñéêÜ ó÷Þìáôá ðïõ ãåìßæïõí êÜèå êïììÜôé ôïõ áããåßïõ êáé áíÞêïõí óôá áíôéðñïóùðåõôéêÜ ó÷Þìáôá ôçò ãåùìåôñéêÞò åðï÷Þò (óôï óôüìéï ôïõ áããåßïõ åðéêñáôåß ôï ó÷Þìá ôïõ ìáéÜíäñïõ, åíþ ÷áìçëüôåñá õðÜñ÷ïõí ëåðôïìÝñåéåò ìå âÜóç ôñßãùíá, ñüìâïõò, äéêôõùôÜ ê.ô.ë.). Ðñüêåéôáé ãéá Ýíá áðü ôá ùñáéüôåñá äåßãìáôá ôçò þñéìçò ãåùìåôñéêÞò åðï÷Þò êáé áðïäßäåôáé óôï ëåãüìåíï æùãñÜöï ôïõ Äéðýëïõ. 133


Ðñùáôôéêüò ëïõôñïöüñïò 690 ð.×. ¾ø 80 åê. Óôï óõãêåêñéìÝíï áããåßï ôçò áñ÷áúêÞò ôÝ÷íçò õðÜñ÷åé áíáðáñÜóôáóç ÷ïñåõôþí. Ï ëïõôñïöüñïò åßíáé Ýíá åßäïò áããåßïõ ðïõ ÷ñçóéìïðïéÞèçêå êõñßùò áðü ôçí áñ÷áúêÞ åðï÷Þ êáé ýóôåñá êáé ÷ñçóßìåõå, üðùò ìáñôõñÜ êáé ç ïíïìáóßá ôïõ, ãéá ôç ìåôáöïñÜ íåñïý êõñßùò ãéá ôï ëïõôñü. Xáñáêôçñéóôéêü åßíáé ôï ýøïò ôïõ ëáéìïý ôïõ áããåßïõ, áñêåôÜ ìåãÜëï ðñïöáíþò ãéá ôï åõêïëüôåñï Üäåéáóìá ôïõ íåñïý. Ôá ó÷Ýäéá ðïõ äéáêïóìïýí ôï áããåßï, åêôüò áðü ôçí ðáñÜóôáóç ôùí ÷ïñåõôþí, áíÞêïõí óå ìéá íÝá äéáêïóìçôéêÞ ôå÷íéêÞ, äéáöïñåôéêÞ áðü åêåßíç ðïõ óõíçèéæüôáí ùò ôüôå óôá áããåßá. Ôá ãåùìåôñéêÜ ó÷Þìáôá (ôñßãùíá ê.ô.ë. ) äßíïõí óéãÜ - óéãÜ ôç èÝóç ôïõò óå êÜðïéá ðéï åëåýèåñá ó÷Ýäéá Þ Üëëïõ åßäïõò ãñáöÞìáôá. Ôï áããåßï åßíáé åñõèñüìïñöï, êáèþò ïé áíáðáñáóôÜóåéò áíèñþðùí êáé æþùí Ý÷ïõí ÷ñþìá åñõèñü. Áðïäßäåôáé óôïí æùãñÜöï ôïõ ÁíáëÜôïõ.

Ïéíï÷üç 640-630 ð.×. ¾ø 39.5 åê. Ç «ïéíï÷üç ôïõ Levy» åßíáé ÷áñáêôçñéóôéêü äåßãìá ôçò áñ÷áúêÞò åðï÷Þò. Áõôü ôï åßäïò áããåßïõ Þôáí äéáäåäïìÝíï óå üëåò ôéò éùíéêÝò ðåñéï÷Ýò êáé êõñßùò óôç Ñüäï. ÐÜíù óôç óõãêåêñéìÝíç ïéíï÷üç õðÜñ÷åé áðåéêüíéóç åëáöéþí. ÁõôÞ ç áðåéêüíéóç Þôáí ãíùóôÞ ùò «Üãñéï ýöïò áéãþí». Ç ïéíï÷üç ÷ñçóéìïðïéÞèçêå êõñßùò ãéá ôçí Ýê÷õóç êñáóéþí óå äéÜöïñåò åïñôÝò êáé óõìðüóéá.

134


Êïñéíèéáêüò ìåëáíüìïñöïò êéïíùôüò êñáôÞñáò 600-590 ð.×. ¾ø. 46 åê. Ï «êñáôÞñáò ôïõ Åõñõôßïõ» åßíáé Ýíáò êïñéíèéáêüò êñáôÞñáò ðïõ ôïðïèåôåßôáé óôçí áñ÷áúêÞ åðï÷Þ. Ìå áõôüí ôïí êñáôÞñá ãßíåôáé ãéá ðñþôç öïñÜ ç åìöÜíéóç ôïõ ìåëáíüìïñöïõ ñõèìïý. ÕðÜñ÷åé éóïññïðßá ìåôáîý ôùí åéêüíùí. Óôçí åðÜíù óåéñÜ ôïõ êñáôÞñá áðåéêïíßæåôáé Ýíá óõìðüóéï êáé óôçí êÜôù Ýíáò áãþíáò ìå Üëïãá. ÏõóéáóôéêÜ áðåéêïíßæåôáé ìéá éóôïñßá, óýìöùíá ìå ôçí ïðïßá ïé íÝïé ðïõ âñßóêïíôáé óôï óõìðüóéï èá áíôáãùíéóôïýí ìå Üëïãá êáé ï íéêçôÞò èá ðáíôñåõôåß ôçí êüñç ôïõ âáóéëÝá.

Áôôéêüò ëÝâçôáò, 580 ð.×. ¾ø. 93 åê. Ìåëáíüìïñöïò äßíïò (Þ ëÝâçò), ãíùóôüò ùò ï «äßíïò ôùí Ãïñãüíùí». Áõôüò ï áôôéêüò ãáìéêüò ëÝâçôáò êáôáóêåõÜóôçêå ðåñßðïõ ôï 580 ð.×. Åßíáé áããåßï ìåëáíüìïñöïõ ñõèìïý. ÔÝôïéïõ åßäïõò áããåßá ÷ñçóéìïðïéïýíôáí ãéá áíÜìéîç ôïõ êñáóéïý, êõñßùò ìå íåñü. Åêôüò áðü ôá äéÜöïñá ó÷Ýäéá, óôï ëÝâçôá áðåéêïíßæïíôáé êáé êÜðïéá æþá, ìåñéêÜ áðü ôá ïðïßá ìõèéêÜ, êáèþò êáé Ýíáò áãþíáò ìåôáîý ïðëéôþí. ÊáôáóêåõáóôÞò ôïõ áããåßïõ áõôïý åßíáé ï æùãñÜöïò ôçò Ãïñãïýò, Ýíáò áðü ôïõò ðñùôïðüñïõò ôïõ áôôéêïý ìåëáíüìïñöïõ ñõèìïý.

135


Áôôéêüò åñõèñüìïñöïò êñáôÞñáò 460-450 ð.×., áñ÷Ýò êëáóéêÞò åðï÷Þò ¾ø. 54 åê. Ï «êñáôÞñáò ôùí Íéïâéäþí». Áôôéêüò êáëõêùôüò êñáôÞñáò, áðü ôï ÏñâéÝôï ôçò Åôñïõñßáò, ðïõ áðåéêïíßæåé ôç èåÜ ¢ñôåìç êáé ôï èåü Áðüëëùíá åíþ åðéôßèåíôáé êáé óêïôþíïõí ìéá ïéêïãÝíåéá. Óýìöùíá ìå ôï ìýèï ç Íéüâç, Ý÷ïíôáò åðôÜ áãüñéá êáé åðôÜ êïñßôóéá, åéñùíåýôçêå ôç Ëçôþ, ðïõ åß÷å ìüíï äýï, ôïí Áðüëëùíá êáé ôçí ¢ñôåìç. Ç «ýâñéò» áõôÞ ôçò Íéüâçò ôçò óôïß÷éóå ôï èÜíáôï ôùí ðáéäéþí ôçò áðü ôá ðáéäéÜ ôçò Ëçôïýò êáôüðéí åíôïëÞò ôçò ìçôÝñáò ôïõò. Óôçí ðáñÜóôáóç áðåéêïíßæïíôáé äýï ðáéäéÜ Þäç ðåóìÝíá óôï Ýäáöïò êáé Ýíá ëáâùìÝíï áðü ôï ôüîï ôïõ Áðüëëùíá. ÁíÜìåóá óôéò ìïñöÝò åéêïíßæåôáé ó÷çìáôéêÜ Ýíá äÝíôñï, óõìâÜëëïíôáò óôçí áðüäïóç ôïõ öõóéêïý ôïðßïõ. Ïé ìïñöÝò äåí åßíáé ôïðïèåôçìÝíåò óå Ýíá ýøïò, áëëÜ áðïäßäïíôáé óå äéáöïñåôéêÜ åðßðåäá, äßíïíôáò ìéá íÝá áíôßëçøç ãéá ôï ÷þñï. Ôï áããåßï áíÜãåôáé óôï 460-450 ð.×., äçëáäÞ ôéò áñ÷Ýò ôçò êëáóéêÞò åðï÷Þò. Áðü ôïí Üãíùóôï êáôáóêåõáóôÞ ôïõ Ý÷åé ÷ñçóéìïðïéçèåß ï åñõèñüìïñöïò ñõèìüò.

136


Áôôéêüò ìåëáíüìïñöïò áìöïñÝáò 530 ð.×. ¾ø. 44 åê. Áôôéêüò áìöïñÝáò ðïõ êáôáóêåõÜóôçêå ðåñßðïõ ôï 550-540 ð.×. ÁíÞêåé óôï ìåëáíüìïñöï ñõèìü êáé ôï ýøïò ôïõ åßíáé ðåñßðïõ 45 åêáôïóôÜ. Ïé áñ÷áßïé ¸ëëçíåò ÷ñçóéìïðïéïýóáí ôÝôïéïõ åßäïõò áìöïñåßò ãéá íá áðïèçêåýóïõí õãñÜ, ôá ïðïßá èá êáôáíÜëùíáí ìåôÜ áðü Ýíá ìåãÜëï ÷ñïíéêü äéÜóôçìá. ¸íá ìåãÜëï ìÝñïò ôïõ áìöïñÝá åßíáé âáììÝíï ìå ìåëáíü ÷ñþìá, åíþ ç ðáñÜóôáóç óôç ìÝóç ôïõ áããåßïõ äåß÷íåé ôç ìÜ÷ç ôïõ ÇñáêëÞ êáé åíüò ôÝñáôïò. ÊáôáóêåõáóôÞò ôïõ áìöïñÝá áõôïý Þôáí ï Åîçêßáò.

×ñõóü óêåýïò êáôáóêåõáóìÝíï óôçí Ðåëïðüííçóï. 2200 ð.×. ×ñõóü êýðåëëï ìå ðñï÷üç, ýøïõò 17 åê. áðü ôçí Çñáßá Áñêáäßáò. Ôï óêåýïò ðéèáíïëïãåßôáé üôé ðñïÝñ÷åôáé áðü êõêëáäéêü åñãáóôÞñéï.

137


ÊÏÓÌÇÌÁÔÁ ÊåöÜëé ôáýñïõ, ðáñáãùãÞ ôùí Ìõêçíþí 1600 ð.×. Ôï óþìá ôïõ ôáýñïõ äåí Ý÷åé âñåèåß.

Ðëáêßäéá ðåñéäÝñáéïõ, 630-620 ð.×. ÔÝóóåñá ðëáêßäéá ðåñéäÝñáéïõ ìå ãõíáéêåßåò ìïñöÝò. ÖôéáãìÝíï áðü êñÜìá ÷ñõóïý êáé áóçìéïý âñÝèçêå óôçí ÊÜìåéñï ôçò Ñüäïõ. Åíþôéï Þ ðåñßáðôï, 630-620 ð.×. Ðåñßôå÷íï åíþôéï Þ ðåñßáðôï áðü ôçí ÊÜìåéñï ôçò Ñüäïõ. ÖÝñåé ôñåéò ãõíáéêåßåò ìïñöÝò äáéäáëéêÞò ôÝ÷íçò ìå äéáöïñåôéêÞ êüììùóç. ¢íèç, êåöáëÞ ëÝïíôïò êáé ïìïéþìáôá êáñðþí óõíèÝôïõí ôï áñ÷áßï êüóìçìá. Ç äéáêüóìçóç áõôïý ôïõ ÷ñõóïý ðåñéäÝñáéïõ áðïäåéêíýåé ôç ðïõ åß÷áí ïé êÜôïéêïé ôçò Ñüäïõ óôç ìåôáëëïõñãßá êáé ôç ÷ñõóï÷ïÀá.

138


×ñõóüò Äßóêïò (ôÝëç 3ïõ- áñ÷Ýò 2ïõ áé. ð.×.) Ç Ýîåñãç ìïñöÞ ôïõ ¸ñùôá áíáäýåôáé áðü ôï ÷ñõóü äßóêï, ðïõ êáôáóêåýáóå åñãáóôÞñéï ôçò åëëçíéóôéêÞò åðï÷Þò. Ôï êüóìçìá, ðïõ óôïëßæåôáé óôçí ðåñßìåôñü ôïõ ìå öõôéêü äéÜêïóìï êáé çìéðïëýôéìïõò ëßèïõò, ðéèáíüí íá Þôáí êÜëõììá êüìçò.

139


Ùóôüóï õðÜñ÷ïõí ðïëëÜ åñùôÞìáôá ÌåôÜ áðü ôçí ðåñéäéÜâáóÞ ìáò óôï ÷þñï ôçò åëëçíéêÞò ôÝ÷íçò óôç öõóéêÞ ôçò èÝóç êáé óôá ìïõóåßá, ôï ôïðéêü êáé ôï ðïëý ìåãáëýôåñü ôïõ äõôéêïåõñùðáúêü, õðÜñ÷ïõí ðïëëÜ åñùôÞìáôá: ãéá ôç ó÷Ýóç ôÝ÷íçò êáé ðåñéâÜëëïíôïò êáé ãéá ôç èÝóç ôùí Ýñãùí ôÝ÷íçò óå Ýíá ìïõóåßï êáé ìÜëéóôá Ýíá ìïõóåßï ÷þñáò Üëëçò áðü ôç ÷þñá äçìéïõñãßáò ôïõò ÕðÜñ÷ïõí üìùò êáé áõôïß ðïõ õðïóôçñßæïõí üôé ôá ìíçìåßá ôçò ðáãêüóìéáò ðïëéôéóôéêÞò êëçñïíïìéÜò áíÞêïõí óå üóïõò ôá óÝâïíôáé. Ðñüêåéôáé ðñáãìáôéêÜ ãéá äßëçììá Þ åßíáé øåõäïäßëçììá; Ç ÔÝ÷íç êïóìåß ðáíôïý, éäéáßôåñá, ßóùò, áí åßíáé åíôáãìÝíç óå Ýíá ïñãáíéêü üëï: -óôï ÷þñï üðïõ áñ÷éêÜ ôïðïèåôÞèçêå áðü ôï äçìéïõñãü ôïõ, -óôïí åéäéêÜ äéáìïñöùìÝíï ÷þñï üðïõ åêôßèåôáé, ãéá íá ðñïêáëÝóåé áéóèçôéêÞ áðüëáõóç óå üëïõò ôïõò ðéèáíïýò áðïäÝêôåò. ÅîÜëëïõ, ôá ðÜíôá åßíáé ðåñéâÜëëïí.

Õðåýèõíåò êáèçãÞôñéåò-óõíôïíßóôñéåò Æéþãá ¼ëãá Êáñáâßäá Îáíèßððç

140


141


ÁÐÏØÅÉÓ

Ç

áðïôßìçóç êáé áîéïëüãçóç ôçò ðñïóðÜèåéáò ôùí ìáèçôþí ìå ôç âïÞèåéá ôùí óõíôïíéóôþí åêðáéäåõôéêþí, áíáäåéêíýåé üôé ôï áðïôÝëåóìá ôçò óõíåñãáóßáò Þôáí åîáéñåôéêü êáé ôï åðßðåäï áðüêôçóçò ãíþóåùí áîéïèáýìáóôï. ÈåñìÜ óõã÷áñçôÞñéá óå üëïõò üóïé óõíåôÝëåóáí óôçí áîéïðïßçóç ôçò åõêáéñßáò ãéá ôçí ïéêïäüìçóç ãíþóçò, ìÝóá áðü ôç óõãêåêñéìÝíç åêðáéäåõôéêÞ äñáóôçñéüôçôá, ðïõ óõíäõÜóôçêå ìå åñãáóßåò êáé åðéóêÝøåéò óå ÷þñïõò åðéóôÞìçò êáé ðïëéôéóìïý. Åßíáé óßãïõñï ðùò üôé æÞóáìå èá ìåßíåé âáèéÜ ÷áñáãìÝíï óôç ìíÞìç ìáò óáí ìéá îå÷ùñéóôÞ åìðåéñßá. Ôåñæüðïõëïò ÓôÝöáíïò Áñ÷çãüò ôçò áðïóôïëÞò ÕðïäéåõèõíôÞò 5ïõ ÃÅË Êáôåñßíçò

142


Ô

ï ðñüãñáììá ôùí ìáèçôþí ôïõ 5ïõ ÃÅË Êáôåñßíçò " Ç ÔÝ÷íç êïóìåß ôç öýóç, ç Ôå÷íïëïãßá åñìçíåýåé ôç öýóç" Þôáí ðñùôïðïñéáêü ãéá ôá ìáèçôéêÜ äåäïìÝíá áðü ôç óýëëçøç ôçò éäÝáò ùò ôï ôåëéêü óôÜäéï õëïðïßçóÞò ôïõ. Ïé ìáèçôÝò åñãÜóôçêáí ìå åíèïõóéáóìü êáé ìáò ìåôÝäéäáí ôç èåôéêÞ ôïõò åíÝñãåéá óå êÜèå óõíÜíôçóç ðïõ ùò óõíôïíéóôÝò äéáðéóôþíáìå ðüóï ðßóôåõáí óôï óôü÷ï ôïõò, ðüóï âáèéÜ êáôáíïïýóáí ôï èÝìá êáé ðüóï øçëÜ ïé ßäéïé Ýèåôáí ôïí ðÞ÷ç. Ç ïìáäéêüôçôá êáé ç óõíåñãáóßá, ç Ýñåõíá, ç êáôÜèåóç øõ÷Þò êáé óôï ôÝëïò ôï ôáîßäé…üëá áðÝäùóáí êáñðü. Åßíáé áäýíáôïí íá îå÷Üóù ôçí Ýêöñáóç óôá ðñüóùðá ôùí ðáéäéþí óôï Ìïõóåßï ôïõ Ëïýâñïõ. Ôá áãÜëìáôá êáé ïé ðßíáêåò ìéëïýóáí óôçí øõ÷Þ ôïõò, áöïý æùíôÜíåõå ìðñïóôÜ ôïõò ü,ôé ìå ôüóç åðéìïíÞ êáé åíäéáöÝñïí åß÷áí ìåëåôÞóåé. Ôï ßäéï Ýíôïíç Þôáí êáé ç óõãêßíçóç ðïõ íéþóáìå óôï CERN, üðïõ åß÷áìå ôç óðÜíéá ôý÷ç íá ìéëÞó��õìå ìå êïñõöáßïõò åðéóôÞìïíåò ãéá ôï ðåßñáìá ôïõ áéþíá. Êáé óôéò äýï åðéóêÝøåéò ïé ìáèçôÝò ìáò åíôõðùóßáóáí ìå ôéò ãíþóåéò êáé ôçí áøåãÜäéáóôç óõìðåñéöïñÜ ôïõò. Ïé Ýííïéåò Ìïõóåßï êáé ÔÝ÷íç áðü ôç ìéá, ÅðéóôÞìç êáé Ôå÷íïëïãßá áðü ôçí Üëëç, Ýäåóáí áðñïóäüêçôá áñìïíéêÜ óôçí ôåëéêÞ åñãáóßá ôùí ìáèçôþí ôïõ Ëõêåßïõ ìáò. Ìéá åñãáóßá ðïõ ÷åéñïêñüôçóå êáé åðéäïêßìáóå ç ó÷ïëéêÞ êïéíüôçôá áëëÜ êáé åðéóôÞìïíåò Ýîù áðü áõôÞí. Ùò åêðáéäåõôéêüò, áéóèÜíïìáé ôõ÷åñÞ ðïõ óõììåôåß÷á óå ìéá åêðáéäåõôéêÞ äéáäéêáóßá, üðïõ üëïé ïé óõíôåëåóôÝò ôçò, ìáèçôÝò êáé óõíÜäåëöïé êáèçãçôÝò, äïõëÝøáìå ìå ôï ßäéï ðÜèïò ãéá ôï áðïôÝëåóìá. ÈÝëù íá ðéóôåýù ðùò Þôáí ìéá åìðåéñßá - óôáèìüò êáé ãéá ôá ðáéäéÜ ðïõ óõììåôåß÷áí óôï ðñüãñáììá. Èá Þôáí ðáñÜëåéøç íá ìç óõã÷áñþ ôá ðáéäéÜ áõôÜ ãéá ôç óïâáñüôçôá ìå ôçí ïðïßá åñãÜóôçêáí êáèþò êáé ôï åîáßñåôï Þèïò êáé ôçí áîéïðñÝðåéá ðïõ åðÝäåéîáí óå üëç ôç äéÜñêåéá ôïõ ôáîéäéïý ìáò. Óáò åý÷ïìáé ôï ëáìðñü ìÝëëïí ðïõ óáò áîßæåé , ðáéäéÜ… Óáò åõ÷áñéóôïýìå ðïõ, ìå ôï áóôåßñåõôï ãÝëéï óáò, Þóáóôáí ôüóï åõ÷Üñéóôïé óõíïäïéðüñïé óôï ôáîßäé ôçò ãíþóçò. 143


Åõ÷áñéóôþ åðßóçò èåñìÜ ôïõò óõíáäÝëöïõò -óõíôïíéóôÝò ôïõ ðñïãñÜììáôïò ãéá ôçí Üñéóôç óõíåñãáóßá. Èá ìåßíïõí üëá âáèéÜ ÷áñáãìÝíá óôç ìíÞìç êáé ôçí êáñäéÜ. Æéþãá ¼ëãá KáèçãÞôñéá ÁããëéêÞò Öéëïëïãßáò

144


Á

í ðñÝðåé êÜðïéïò ðïõ âßùóå ìéá ðñùôüãíùñç åìðåéñßá íá ôç óõíïøßóåé óå óýíôïìï êåßìåíï, Ýñ÷åôáé óôç äõó÷åñÞ èÝóç íá óõíôáéñéÜóåé ôçí áíáãêáßá ïéêïíïìßá ëüãïõ ìå ôïí ðëåïíáóìü ôùí åìðåéñéþí êáé óõíáéóèçìÜôùí ðïõ óõíüäåøå ôç óõãêåêñéìÝíç óôï÷åõìÝíç ðåñéðëÜíçóç óôçí Åóðåñßá. Åíôõðùóéáêü, ëïéðüí - ðÝñá áðü ôçí ïìáäïóõíåñãáôéêÞ äïõëåéÜ, ôïí åíèïõóéáóìü ôùí ìáèçôñéþí êáé ôùí ìáèçôþí ãéá ôçí åðéóôçìïíéêïý åðéðÝäïõ åíáó÷üëçóÞ ôïõò ìå ôï áíôéêåßìåíï ôïõ åíäéáöÝñïíôüò ôïõò êáé ôï âÜðôéóìÜ ôïõò óôçí ðáñïõóßáóç ôïõ ðñïúüíôïò ôçò åñãáóßáò ôïõò óå ïìÞëéêïõò áëëÜ êáé óå åõñýôåñï êïéíüõðÞñîå ðñþôá áõôü ôï óõíôáßñéáóìá ôçò ïñèïëïãéêÞò óêÝøçò ôçò ÅðéóôÞìçò, ðïõ áðáéôïýóå ôï ðñþôï èÝìá, ìå ôçí óõíáéóèçìáôéêÞ ðñïóÝããéóç êáé ìÝèåîç, ðïõ Þôáí ðñïûðïèÝóåéò ãéá íá íéþóåé êáíåßò ôçí áéóèçôéêÞ áíÜôáóç áðü ôçí åðáöÞ ôïõ ìå ôïí Üëëï ðüëï, ôçí ÔÝ÷íç. Áõôü ðïõ ç ìéá ïìÜäá êáôáëÜâáéíå êáé ëá÷ôáñïýóå êáé ç Üëëç áãíïïýóå Þ öïâüôáí óõãêåñÜóôçêáí, üóï ãéíüôáí áñìïíéêüôåñá, êáé êáôáäåß÷ôçêå üôé ï Üíèñùðïò åßíáé ðïëýðëåõñïò, áêÜëõðôïò áðü ôçí õðåñåîåéäßêåõóç êáé ôç ìïíïäéÜóôáôç åììïíÞ óå Ýíáí ôïìÝá ôçò áíèñþðéíçò ýðáñîçò. Ôï ìáãåõôéêüôåñï üìùò óçìåßï ôïõ üëïõ åã÷åéñÞìáôïò Þôáí, íïìßæù, ç óôéãìÞ ôçò ðñïóùðéêÞò åðáöÞò ôùí ìåëþí ôùí ïìÜäùí -áäéáêñßôùò- ìå ôï "óêïôåéíü" -ãéáôß áêüìá ìáêñéíü- "áíôéêåßìåíï ôïõ ðüèïõ" ìáò ãéá ìÞíåò: ç êïéíÞ Ýêóôáóç ìðñïóôÜ óôç èÝá áõôþí ðïõ áðïôÝëåóáí ôçí åîùó÷ïëéêÞ ìÝñéìíÜ ìáò êáé êåßôïíôáí åðéôÝëïõò åíþðéüí ìáò, ãéá íá ôá ìåëåôÞóïõìå êáé íá ôá èáõìÜóïõìå åê ôïõ óýíåããõò ùò ýøéóôá åðéôåýãìáôá ôçò áíèñþðéíçò íüçóçò êáé äåîéüôçôáò. ÁõôÝò åßíáé ïé áðïóêåõÝò ðïõ ðÞñáìå ìáæß ìáò áðü ôïýôç ôç óýìðñáîç ìå ìáèçôÝò, ïé ïðïßïé ðáñÜ ôïí ðáñïñìçôéóìü ôçò çëéêßáò ôïõò, áõôïðåñéïñßóôçêáí óôïõò ôåèÝíôåò êáíüíåò êáé áðïôÝëåóáí õðïäåéãìáôéêïýò åêðñïóþðïõò ôçò ìéêñÞò- ìåãÜëçò ÷þñáò ìáò åêåß, üðïõ ç äçìüóéá åêðáßäåõóç, åîåñ÷üìåíç áðü ôá óõ÷íÜ ðåñéïñéóôéêÜ óôåãáíÜ ôçò, ìáò åðÝôñåøå åëåýèåñá íá êéíçèïýìå, íá óõãêéíçèïýìå. ÐñïóùðéêÜ íéþèù ôçí õðï÷ñÝùóç íá åõ÷áñéóôÞóù ü-

145


óïõò ìïõ Ýäùóáí ôçí åõêáéñßá íá óõììåôÜó÷ù óôç äñÜóç áõôÞ êáé ðñïóùðéêÜ ôï óõíÜäåëöï ê. Ê.Óáñáúëßäç, ðïõ óõíÝëáâå ôï ó÷Ýäéï, áëëÜ êáé ôïõò õðüëïéðïõò óõíïäïýò êáèçãçôÝò, ôç Äéåýèõíóç ôïõ ó÷ïëåßïõ êáé öõóéêÜ ôïõò ìáèçôÝò, ðïõ åêôüò áðü åðïéêïäïìçôéêÞ, Ýêáíáí êáé ôüóï ôåñðíÞ êáé áîéïèçóáýñéóôç, áêñéâÞ áõôÞ ôçí åìðåéñßá. Êáñáâßäá Îáíèßððç, Öéëüëïãïò

146


¼

ôáí óå êÜðïéá óõæÞôçóç ðïõ åß÷áìå ï ê. Óáñáúëßäçò ìå åíçìÝñùóå ãéá ôçí éäÝá ðïõ åß÷å ó÷åôéêÜ ìå ìßá åðßóêåøç ìáèçôþí êáé êáèçãçôþí óôï CERN êáé óôï Ëïýâñï óôçí áñ÷Þ áíáñùôÞèçêá áí êÜôé ôÝôïéï Þôáí åöéêôü. Ç éäÝá Þôáí "ðïëý êáëÞ ãéá íá åßíáé áëçèéíÞ" êáé õëïðïéÞóéìç ãéá Ýíá äçìüóéï êáé êáéíïýñéï ó÷ïëåßï üðùò Þôáí ôï 5ï ÃÅË Êáôåñßíçò. Óôçí áñ÷Þ ìïõ öÜíçêå ëßãï ðáñÜîåíï ðùò ïé Ýííïéåò ôçò ÅðéóôÞìçò êáé ôçò Ôå÷íïëïãßáò ìå åêðñüóùðï ôï CERN áðü ôçí ìßá ìåñéÜ êáé ôçò ÔÝ÷íçò ìå ôï Ëïýâñï áðü ôçí Üëëç, èá Ýäåíáí ìáæß. ¼ôáí üìùò îåêßíçóáí ïé äéåñãáóßåò, Ýãéíáí ïé ïìÜäåò êáé Üñ÷éóáí ôá ðáéäéÜ íá äïõëåýïõí ìå ïìáäéêüôçôá êáé ìåñÜêé, äéáðßóôùóá üôé äåí èá õðÞñ÷å êáíÝíá ðñüâëçìá. ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôïõ ôáîéäéïý åðéâåâáéþèçêå ï áñ÷éêüò ó÷åäéáóìüò êáé üëá "Ýäåóáí" ìåôáîý ôïõò ìå áñìïíéêü ôñüðï. Ùò êáèçãçôÞò ðëçñïöïñéêÞò Ýíéùóá äÝïò üôáí åðéóêåöèÞêáìå ôï CERN êáé åßäáìå üëá áõôÜ ôá èáõìáóôÜ ðñÜãìáôá ðïõ èá óõíôåëÝóïõí óôï "ðåßñáìá ôïõ áéþíá". ×Üñçêá ðïëý üôáí åßäá ôá ðáéäéÜ êáé ôçò èåùñçôéêÞò êáé ôçò èåôéêÞò - ôå÷íïëïãéêÞò êáôåýèõíóçò íá êÜíïõí åñùôÞóåéò êáé íá óõììåôÝ÷ïõí åíåñãÜ óôçí îåíÜãçóç. ÐñÜãìáôé, üëïé ìáò ìÜèáìå êÜôé êáéíïýñéï åêåßíç ôçí çìÝñá. ¼ðùò ìÜèáìå êáé åßäáìå ðïëëÜ üôáí îåíáãçèÞêáìå óôï Ëïýâñï. Ç óõãêßíçóç Þôáí ìåãÜëç üôáí åßäáìå ôç Íßêç ôçò ÓáìïèñÜêçò, ôïí "ÅóôáõñùìÝíï" ôïõ Äïìßíéêïõ Èåïôïêüðïõëïõ êáé ôçí "Ôæïêüíôá" ôïõ ËåïíÜñíôï íôá Âßíôóé ìåôáîý Üëëùí. ¹ôáí óáí Ýíá ôáîßäé óôï ÷ñüíï… ÕðÞñîáí êáé Üëëåò äñÜóåéò óôï ôáîßäé ìáò áõôü. ÅðéóêåöèÞêáìå ôï Åëëçíéêü Ó÷ïëåßï ôïõ Chatenay-Malabry, óõíïìéëÞóáìå ìå ìáèçôÝò êáé ôïõò êáèçãçôÝò ôïõò, ðÞãáìå óôçí Disneyland, óôçí ÌïíìÜñôç, óôçí ðüëç ôçò Ãåíåýçò êëð. Ôï ôáîßäé Þôáí ìåãÜëï, ôá ÷éëéüìåôñá ðïõ äéáíýèçêáí ðïëëÜ, áëëÜ ç õðïìïíÞ ôùí ðáéäéþí Þôáí ìåãáëýôåñç êáé ç øõ÷ïëïãßá ôïõò Üñéóôç. Äåí èá îå÷Üóù ôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï åðéêïéíùíïýóáí ìå ôïí êüóìï áîéïðïéþíôáò ôéò ãíþóåéò ôïõò óôéò îÝíåò ãëþóóåò êáé ôï áðßóôåõôï êáé áóôåßñåõôï ÷éïýìïñ ôïõò.

147


Èá Þèåëá íá óõã÷áñþ üëá ôá ðáéäéÜ ãéá ôçí óïâáñüôçôá, ôï Þèïò, ôçí åñãáôéêüôçôá êáé ôçí õðïìïíÞ ðïõ åðÝäåéîáí. Ôïõò åý÷ïìáé ïëüøõ÷á üôé êáëýôåñï óôç æùÞ ôïõò. Ùò åêðáéäåõôéêüò êáé ùò Üíèñùðïò ãåíéêÜ, áéóèÜíïìáé ôõ÷åñüò ðïõ óõììåôåß÷á óå áõôü ôï âéùìáôéêü ôáîßäé ãíþóçò êáé åìðåéñßáò. Èá Þèåëá íá åõ÷áñéóôÞóù üëïõò üóïõò óõíÝâáëáí êáé éäéáßôåñá ôïõò óõíÜäåëöïõò óõíïäïýò êáèçãçôÝò ãéá ôçí Üñéóôç óõíåñãáóßá ðïõ åß÷áìå. Ìáñãáñéôßäçò ÁíÝóôçò ÊáèçãçôÞò ÐëçñïöïñéêÞò

148


ÓÔÉÃÌÉÏÔÕÐÁ


Ó×ÏËÉÁ ÃÉÁ ÔÁ ÓÔÉÃÌÉÏÔÕÐÁ ÐÏÕ ÁÊÏËÏÕÈÏÕÍ 1. Ç éäÝá Üñ÷éóå íá õëïðïéåßôáé (ç ðñþôç áðü ðïëëÝò óõíåäñéÜóåéò). 2. Ðáñïõóßáóç-Äéüñèùóç ôçò åñãáóßáò ìéáò áðü ôéò ïìÜäåò. 3. Ìéá áðü ôéò ïìÜäåò ðáñïõóéÜæåé ôçí åñãáóßá ôçò óôéò õðüëïéðåò. 4. Ðçãáßíïíôáò ãéá ôïí áñ÷áéïëïãéêü ÷þñï ôïõ Äßïõ. 5. Äåí åßíáé ìüíï ôá åõñÞìáôá áëëÜ êáé ç öýóç ðïõ óå êáèçëþíåé óôïí áñ÷áéïëïãéêü ÷þñï ôïõ Äßïõ.. 6. ÎåíÜãçóç (ìÜèçìá éóôïñßáò êáé ðïëéôéóìïý). 7. Ìå ìéá ìáôéÜ ìåôáöÝñåóáé óôï ðáñåëèüí. 8. ÅîáéñåôéêÞ åìðåéñßá, ç îåíÜãçóç áðü ôçí áñ÷áéïëüãï ê. ÅëÝíç ÌðåíÜêç. 9. Ïé ìáèçôÝò ìðïñïýí íá îå÷ùñßóïõí ôç ìÜèçóç áðü ôç äéáóêÝäáóç (Ìïõóåßï Äßïõ). 10. ×áìüãåëá åõôõ÷ßáò (Ôï ôáîßäé îåêßíçóå - Çãïõìåíßôóá 6-4-2009). 11. Áðü ôï êáñÜâé-íý÷ôá êáé óôï ìÝóï ôçò ÁäñéáôéêÞò äåí öáßíåôáé ðáéäéÜ ç Éôáëßá. Áýñéï óôéò 11ð.ì èá áðïëáýóåôå ôçí Áãêüíá. 12. Åßíáé ïé ¢ëðåéò. Äåí åßíáé üìùò ôï Mon Plan (Âüñåéá Éôáëßá –Aosta). 13. Ì' áõôÞ ôçí åðéãñáöÞ áñ÷ßæåé ôï Ýñãï: Ï êüóìïò ìáò ï ìéêñüò êáé ÌÝãáò. 14.Äåí ìðïñåß íá îå÷áóôåß ç óôéãìÞ ãéáôß ôï óýìâïëï åßíáé åêåß… 15. Ôé åßíáé; ×ñùìáôéóìïß ëüãù êïóìéêÞò áêôéíïâïëßáò. Ìá ôçí åßóïäï ôïõ CERN êïóìåß… 16. ÁìÝóùò ìåôÜ ôçí õðïäï÷Þ êáé ôéò äéáôõðþóåéò. ¼ëá öáßíïíôáé ïñãáíùìÝíá. 17.Ìç÷áíÝò êáé üñãáíá áðü ðåéñÜìáôá ôïõ ðáñåëèüíôïò, äçìéïõñãïýí Ýíá õðáßèñéï ìïõóåßï. 18. Ç Åëëçíßäá êáèçãÞôñéá ê. ÄÝóðïéíá ×áôæçöùôéÜäïõ, ðïõ åñãÜæåôáé óôï CERN, ìáò ìåôáöÝñåé ôá öþôá ôçò. 19. Ôï Üëëï ìÜèçìá… 20.¼ôáí ìáèáßíåéò áðü ðñþôï ÷Ýñé ãéá ôï ÌåãÜëï ðåßñáìá, ôï åíäéáöÝñïí äåí ìðïñåß ðáñÜ íá åßíáé ôåñÜóôéï. 21. Ç ðñïåôïéìáóßá ãéá ôçí åðßóêåøç óôï ÷þñï ôïõ ðåéñÜìáôïò (êñÜíç, äéáðßóôåõóç, äéðëÞ óÜñùóç, áíåëêõóôÞñáò êáé Üöéîç óå100m âÜèïò). 22. Êïñõöáßá óôéãìÞ. 23. ¸íáò áðü ôïõò áíé÷íåõôÝò (ç åéêüíá ìüíï äÝïò êáé èáõìáóìü ðñïêáëåß) 24. Ï ¸ëëçíáò êáèçãçôÞò, ê. Ìé÷Üëçò Êïñáôæßíïò ðïõ åñãÜæåôáé ãéá ôï CERN åäþ êáé 15 ÷ñüíéá, ôçí þñá ôçò äéäáóêáëßáò. 25. Áõôü ôï ìÜèçìá äåí ðëçñþíåôáé. 26-27 ÕëéêÜ êáé äéáôÜîåéò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé óôï ÌåãÜëï ðåßñáìá. 28. Öùò óôï ôïýíåë. Ôï ôáîßäé åðéöõëÜóóåé êáé Üëëåò åìðåéñßåò. Ôáîéäåýïíôáò ãéá ôï Ðáñßóé. 29. ×ùñßò ëüãéá. 30. Ç áñ÷Þ ìéáò Üëëçò åìðåéñßáò. ÁñéóôåñÜ ç Áøßäá ôïõ ÈñéÜìâïõ. 31. ¼ëïé ôï Ý÷ïõí áêïýóåé êáé üëïé èÝëïõí íá ôï åðéóêåöôïýí. ÔÏ ËÏÕÂÑÏ. 32. Ìå üðïéá ìáôéÜ êáé íá ôï äåéò åßíáé ìåãáëåßï. (Ôï ðáëéü êáé ôï íÝï óå áñìïíéêÞ éóïññïðßá). 33. ×Üíåóáé ìÝóá óôï ôåñÜóôéï ðëÞèïò êáé óå ìáãéêÝò åéêáóôéêÝò åéêüíåò.


34. Êáé ç Áñ÷áßá Áßãõðôïò Þôáí åêåß. Ï îåíáãüò ìáò ……………….. 35. Ôï ìåãáëåßï ôçò Áñ÷áßáò ÅëëÜäáò óå ðåñßïðôç èÝóç. ¢ðôåñïò Íßêç. 36. ÌÝóá áðü ôï áðñüóùðï ðëÞèïò ìüíï ç ôÝ÷íç îå÷ùñßæåé êáé áõôÞ äåí åßíáé ¢ëëç áðü ôç äéêÞ ìáò êáé üëïõ ôïõ êüóìïõ Áöñïäßôç ôçò ÌÞëïõ. 37. Ìßá áðü ôéò áôåëåßùôåò óôïÝò ôÝ÷íçò êáé ðïëéôéóìïý. 38. Ç ðéíáêïèÞêç ôïõ Ëïýâñïõ Þôáí åðßóçò åíôõðùóéáêÞ. 39. Ôá ðñüóùðá ôïíßæïõí ôçí óôéãìÞ ï ðßíáêáò ôçí áéùíéüôçôá. 40. Ï ðßíáêáò, ï ÅóôáõñùìÝíïò, o El Greco, ôï Ëïýâñï… üëá Þôáí óõãêëïíéóôéêÜ. 41. Ç ðüëç ôïõ öùôüò êáé ôïõ ¸ñùôá, Ýôóé ëÝãåôáé. Ôï Ðáñßóé ëßãï ðñéí íõ÷ôþóåé. 42. Óôïí ðýñãï ôïõ ¢úöÝë; ¼÷é óôï Ôñïêáíôåñü. 43. Ç ¼ðåñá ôïõ Ðáñéóéïý. 44. Ìéá ðáñÜóôáóç ôåëåßùóå… Óôá óêáëïðÜôéá ôçò ¼ðåñáò. 45. Ôçí ëÝíå ÌïíìÜôñç. 46. Ï ëüöïò Þô��í ìåãÜëïò. Ôá óêáëïðÜôéá ðïëëÜ. Ç èÝá ôïõ Ðáñéóéïý ìïíáäéêÞ êáé ïé ìïõóéêÝò üðùò ôéò ðåñéãñÜöïõí ïé äéÜöïñåò ìáñôõñßåò. 47. Rock ìðáëÜíôåò óôá óêáëïðÜôéá ôçò ÌïíìÜñôçò. 48. ¼ëïé ìðïñïýí íá ãßíïõí ðáéäéÜ. Óôçí åßóïäï ôçò Eurodisney. 49. Ìéá áíáìíçóôéêÞ öùôïãñáößá êáé ðïëëÜ áíáìíçóôéêÜ. 50. Ðçãáßíïíôáò ãéá ôï Åëëçíéêü ïéêïôñïöåßï ôïõ Ðáñéóéïý (óôï ðñïÜóôéï Chatenay-Malabry). 51. Áîßæåé íá êëÝøåéò ôï ãïýóôï ôïõò. 52. Ëßãá ëüãéá ãéá íá ãíùñéóôïýìå ìå ôïõò ìáèçôÝò êáé ôïõò åêðáéäåõôéêïýò ôïõ Åëëçíéêïý ó÷ïëåßïõ. 53. ¸íá äþñï åßíáé ìéá áíÜìíçóç êáé Ýíá åõ÷áñéóôþ. 54. Áðï÷áéñåôéóìüò. 55. Áðü ôï êáñáâÜêé óôï ÓçêïõÜíá, ç Ðáíáãßá ôùí Ðáñéóßùí. 56. Ðáñßóé, ç ðüëç ðïõ êÜèå óïõ âëÝììá áíôéêñßæåé Ýíá Ýñãï ôÝ÷íçò. Áðü ôï ÓçêïõÜíá ï ðýñãïò ôïõ ¢úöåë êáé ü÷é ìüíï… 57. Ìéá áðü ôéò ðïëëÝò óôÜóåéò óôï äñüìï, ðçãáßíïíôáò ãéá ôçí Ãåíåýç (óôáèìüò áíåöïäéáóìïý). 58. Ç ëßìíç, ôá åíôõðùóéáêÜ äÝíôñá, ï ðßäáêáò…öôÜóáìå óôç Ãåíåýç, äéáíýïíôáò äñüìï 700km. 59. Ï ðßäáêáò 150m ðåñßðïõ Ýãéíå ôï óÞìá êáôáôåèÝí ôçò ðüëçò. 60. Åðéâßâáóç óôï ðëïßï ôçò åðéóôñïöÞò. Ðßêñá. 61. Áíôßï Áãêüíá. 62. Ðáñ' üëç ôçí ðßêñá ôçò åðéóôñïöÞò, óôï ðëïßï äåí ôï âÜæïõìå êÜôù. 63. ¹ìáóôáí áðü ôïõò ðñþôïõò ðïõ ðáôÞóáìå ôçí øçëüôåñç ãÝöõñá ôçò Åãíáôßáò ïäïý (Ðåñéï÷Þ ÌÝôóïâï). 64. ¸ôóé ìáò õðïäÝ÷èçêå ç ÅëëÜäá ãéá íá ìáò èõìßóåé ðùò áíÞêïõìå óôçí Åõñþðç. "…êáé ôüóá Üëëá óôéãìéüôõðá, óõíáéóèÞìáôá êáé áíáìíÞóåéò ÷áñáãìÝíá ùò ãíþóåéò êáé åìðåéñßåò…".


1

2

3

4

5

6

7

8


9

10

11

12


13

14

15

16


17

18

19

20


21

22

23

24


25

26

27

28

29


30

31

32

33


34

35

36

37

38

39

40

41


42

43

44

45


46

47

48

49


50

51

52

53

54


55

56

57

58


59

60

61

62

63

64


ÂÉÂËÉÏÃÑÁÖÉÁ


1. http:/www.cern.ch / 2. http:/www.cern.ch/lhc 3. http:/www.archive.enet.gr/ 4. http:/fatsimare.net/ 5. http:/ethnos.gr/ 6. http:/www.pcw.gr/ 7. http:/www.physics4u.gr/ 8. http:/el.wikipedia.org/ 9. http:/enet.gr/ 10. http:/physics.ntua.gr/ 11. http:/lhcportal.com/ 12. http:/www.youtube.com (CERN FAQ-LHC the guid) 13. Art gallery, ÍôåëáêñïõÜ (Ç æùÞ êáé ôá Ýñãá ôùí ìåãÜëùí ðñùôáãùíéóôþí ôçò ôÝ÷íçò), ôïì. 30 åêä. De Agostini. 14. Art Book, Montegna, ôïì 33, åêä. elekta (ÅèíéêÞ ôñÜðåæá). 15. ÌåãÜëá Ìïõóåßá, Ðáñßóé-Ëïýâñï (Louvre), ôïì. 1, åêä. elekta (ÔñÜðåæá Êýðñïõ). 16. Ôï Ìïõóåßï ôïõ Ëïýâñïõ, ÅëëçíéêÝò áñ÷áéüôçôåò, 1ï Åíéáßï Ðåéñáìáôéêü Ëýêåéï Áèçíþí "ÃåííÜäéïò". ÁèÞíá 2005. 17. ÓáìáñÜ ÊÜïõöìáí Áëßêç, Ïé ÅëëçíéêÝò áñ÷áéüôçôåò: Ïé åëëçíéêÝò áñ÷áéüôçôåò óôï Ìïõóåßï ôïõ Ëïýâñïõ, åêä. ÁäÜì, ÁèÞíá 2001. 18. http:/www.louvre.Fr/ 19. http:/wikipedia.org/ 20. http:/milos-island.gr/ 21. http:?www.e-telescop.gr (Delacroix) 22. http:/wwwsch.gr (ÊëáóóéêÞ Áããåéïãñáößá) 23. ¸íèåôï óôçí åöçìåñßäá ÍÅÁ: Ç åëëçíéêÞ êëçñïíïìéÜ óôá ìåãÜëá ìïõóåßá ôïõ êüóìïõ. Åêä. Ìßëçôïò.


Ç ÔÅ×ÍÇ ÊÏÓÌÅÉ ÔÇ ÖÕÓÇ, Ç ÔÅ×ÍÏËÏÃÉÁ ÅÑÌÇÍÅÕÅÉ ÔÇ ÖÕÓÇ

5ï ÃÅÍÉÊÏ ËÕÊÅÉÏ ÊÁÔÅÑÉÍÇÓ

ISBN 978-960-99522-0-0

Ç Ô Å×ÍÇ Ê ÏÓÌÅÉ ÔÇ Ö ÕÓÇ, Ç Ô Å×ÍÏËÏÃÉÁ Å ÑÌÇÍÅÕÅÉ ÔÇ Ö ÕÓÇ

ÊÁÔÅÑÉÍÇ 2010


Η τέχνη κοσμεί τη φύση, η τεχνολογία ερμηνεύει τη φύση.