Page 1

Mirosław Wróbel

Inwestycje alternatywne

Biblioteka Szkoły Transformacji


Biblioteka SZKOŁY TRANSFORMACJI

copyright by Szkoła Transformacji Wrocław 2009


Krzysztof Skarbek PIERWOTNY DIALOG Z CYWILIZACJĄ technika własna akryl płótno, 150x200 cm, 1999


MIROSŁAW WRÓBEL

INWESTYCJE ALTERNATYWNE


Paweł Trybalski WILLA FLORA akryl pigment płyta, 70x90 cm, 2007

ISBN 978-83-926330-7-5


Inwestycje alternatywne

Spis treści

PRZEDMOWA

OBSZAR ANALIZ

NIERUCHOMOŚCI

7

13

21

GIEŁDA

FUNDUSZE INWESTYCYJNE

LOKATY

27

33

39

WALUTY

ZŁOTO

PRZEDMIOTY RZADKIE

45

51

57

SZTUKA

PROGNOZA

NOTA O AUTORZE KSIĄŻKI

63

71

77

NOTY O AUTORACH OBRAZÓW

79

5


Antoni Kowalski MODLITWA JASNA III olej płótno, 89x116 cm, 1996


PRZEDMOWA

Program SKUTECZNOŚĆ to efekt kilkunastoletnich doświadczeń menedżerskich z prowadzenia lub nadzorowania wielkich polskich korporacji, jak Huta Katowice czy Polskie Sieci Elektroenergetyczne. Ta pozycja dała mi możliwość zebrania unikalnych i różnorodnych doświadczeń. Pozwoliła poznać i obserwować z bliska ludzi, od których zależał mój los, ale i los większości Polaków. Analiza tych wszystkich doświadczeń i lektur stała się podstawą do zdefiniowania zarządzania jako decydowania na podstawie informacji, a jego skuteczności jako osiągania zaplanowanego, a nie przypadkowego rezultatu, w wyniku podjętych decyzji. Albert Einstein twierdził, w co wierzę, że żadnego problemu nie da się rozwiązać na tym samym poziomie świadomości, na którym ten problem powstał. Stąd już prosta droga do wniosku, że jeśli można podnieść menedżerską skuteczność, a twierdzę że tak, to tylko zmieniając poziom dotychczasowej świadomości. Zdefiniowałem obszary wpływu menedżerskiej świadomości na skuteczność zarządzania. Tak powstał autorski Program SKUTECZNOŚĆ, złożony z jedenastu treningów, realizowany w Szkole Transformacji przez kilkunastu autorów. Zdanie tylko z pozoru niejednoznaczne. Pomysł autorski w tym przypadku polega na zdefiniowaniu, jakich treningów potrzebuje menedżer z formalnym wykształceniem, uzupełnionym studiami dodatkowymi i pewną praktyką, by w zarządzaniu osiągnąć skuteczność większą od swoich kolegów. Realizacja Programu przez kilkunastu autorów, polega na powierzeniu wybitnym osobowościom opracowania szczegółowych treningów dla każdego z etapów dochodzenia do skuteczności. W rozmowach z autorami treningów, składających się na propozycję SZKOŁY TRANSFORMACJI, słyszałem ciągle to samo pytanie: jaka jest różnica pomiędzy ofertą rynku a Programem SKUTECZNOŚĆ? Wszystkich przekonał ten sam argument, że skuteczność to zdolność bardzo osobistego, indywidualnego łączenia wiedzy i doświadczeń. A różnica pomiędzy ofertą rynku, a Programem jest taka, że rynek oferuje programy poprawne formalnie. Natomiast Program SKUTECZNOŚĆ jest skierowany do menedżerów, szukających indywidualnych treningów, pozwalających na osobisty rozwój i skuteczność w sytuacjach, które są normą w realnym życiu, a o których nie mówi się otwarcie, szczególnie z katedry. Treningi w SZKOLE TRANSFORMACJI przekazują wiedzę autorów, ale również ich doświadczenia osobiste, także te wymykające się cenzurze przyjętej poprawności. Menedżer nie musi korzystać ze wszystkich, oferowanych przez SZKOŁĘ TRANSFORMACJI treningów, ale wybrać takie, które uzupełniają jego potrzeby, bo Program SKUTECZNOŚĆ jest jak szafa z garderobą menedżera, która powinna zawierać ubranie na każdą okazję. Oczywiście można iść na golfa w smokingu i jeśli nawet, czego dobry klub nie zrobi, menedżer zostanie wpuszczony na pole, jego skuteczność będzie równie śmieszna jak wygląd.


Jerzy Panek DON KICHOT II drzeworyt, 50x70 cm, 1958/91


Program SKUTECZNOŚĆ to: zarządzanie kryzysem, portret osobowości, świadomość rzeczywistości, budowanie wizerunku, informacje, pamięć, etykieta, zarządzanie zdrowiem, bezpieczeństwo decyzji, kryzys emocji, inwestycje alternatywne. Dlaczego taki zbiór, a nie inny? Bo zawiera te wszystkie elementy skuteczności, dla których na podstawie własnych doświadczeń, mogę wykazać związki pomiędzy przyczyną a skutkiem. Miarą mojej racji w tym doborze jest rzeczywisty efekt, a nie książkowe teorie. Każdy z treningów opisany jest w oddzielnej książce. Każda z tych książek to nie tylko treść, ale i forma, która pokazuje dwa, realnie istniejące obok siebie, ale na co dzień niespecjalnie sobą zainteresowane światy – świat przedsiębiorczości i świat sztuki. A przecież te dwa światy coś jednak łączy. Zarówno w zarządzaniu jak i sztuce, z bardzo wielu rozwiązań, które się pchają do głowy, i menedżer, i artysta muszą wybrać to, które uznają za najlepsze. I w obu przypadkach rzeczywistość ten wybór bezwzględnie zweryfikuje. Tak więc zapraszam do lektury, trzymanego w rękach egzemplarza, jak i do przejrzenia pozostałych publikacji SZKOŁY TRANSFORMACJI.

MIROSŁAW WRÓBEL Przewodniczący Rady Nadzorczej Szkoły Transformacji


Stanisław Fijałkowski ANIOŁ Z 68 ROKU sitodruk, 46x65 cm, 1998


ZARZĄDZANIE KRYZYSEM

INFORMACJE

ZARZĄDZANIE ZDROWIEM

PORTRET OSOBOWOŚCI

Program SKUTECZNOŚĆ

BEZPIECZEŃSTWO DECYZJI

ŚWIADOMOŚĆ RZECZYWISTOŚCI

PAMIĘĆ

KRYZYS EMOCJI

BUDOWANIE WIZERUNKU

ETYKIETA

INWESTYCJE ALTERNATYWNE

Program Skuteczność Źródło: Szkoła Transformacji


Eugeniusz Get Stankiewicz XXX serigrafia, 33x58 cm, 1980


Inwestycje alternatywne

OBSZAR ANALIZ

Celem tego tekstu jest: zwrócenie uwagi menedżerów na możliwą różnorodność inwestycji kapitałowych; zachęcenie do analizowania i wybierania rodzajów zaangażowania kapitału odpowiadających wiedzy i temperamentowi, do ograniczania roli pośredników i skupienia uwagi na tym, co najistotniejsze w każdym rodzaju inwestowania kapitałowego, czyli na informacjach szczegółowych dotyczących przedmiotu decyzji; zmotywowanie do szukania powtarzalności wyników i do zapewnienia sobie legalnego dostępu do informacji niedostępnych dla innych.

Człowiekiem się jest, menedżerem się bywa. Niezależnie od słuszności tej parafrazy, zależni jesteśmy od przyzwyczajeń, szczególnie tych związanych z poziomem życia. Rozwój większości menedżerów to ciągłe zmiany - zakresu odpowiedzialności jaka na nich spoczywa, zależności w jakich funkcjonują, poziomu zaspokajania aspiracji, ambicji i przyzwyczajeń. Menedżer musi inwestować w swój rozwój, ponosić ciągle nowe ryzyko działań, dających także rozwój zarządzanej przez niego firmie i tym samym przewagę nad konkurencją. Ale musi mieć też pewność, że nawet jeśli jutro nie zadzwoni telefon, świat się dla niego nie skończy, że nie będzie jak w popularnym powiedzeniu: jeśli rano nie zbudzi cię telefon, jeśli nigdzie się nie spieszysz, spokojnie, nie denerwuj się, przecież już i tak nie żyjesz. Tak więc inwestowanie w siebie to również starania o to, aby prywatne pieniądze nie tylko dbały o menedżera na co dzień, ale dawały wyobrażenie stabilnej przyszłości. Zarówno tej bliskiej, kiedy trzeba będzie przeczekać czas pomiędzy kontraktami, jak i tej dalekiej, kiedy już nikt nie zaproponuje kontraktu. Znowu parafrazując - jak w „Gladiatorze” Ridleya Scotta, gdzie Russell Crowe w roli generała rzymskich legionów, zagrzewając legionistów do walki mówi o niebiańskim spokoju tych, którzy zobaczą się nagle na zielonych, spokojnych łąkach, a nie w chaosie bitwy. Widzenie świata nie przychodzi łatwo. Pierwsze co widzimy, to oślepiające światło i ciemność. Upływający czas wyjaśnia sens życia, ale w bardzo różnym stopniu różnym ludziom. Inwestor zawiera sens istnienia w pytaniu: jak przewidzieć przyszłość? Odkąd ludzie zaczęli zapisywać swoje myśli, zaczęli zostawiać ślad po sobie tym z przyszłości. Dlatego dużo wiemy o tych, którzy przeszli, o ich czasie i zależnościach zdarzeń. Piszący zawsze byli ludźmi poszukującymi, to co ich łączy do dzisiaj to próby objaśnienia świata. Po to stworzyli filozofię i sztukę. Do tego ma służyć nauka. Wszystko po to, by trafnie prognozować przyszłość. Kolejne pytanie inwestora, szukającego sensu w przyszłych zyskach brzmi: czy w świecie strumieni informacji, które przerodziły się w powódź, jest jeszcze możliwe systematyczne trafne przewidywanie przyszłości?

13


Eugeniusz Get Stankiewicz CEDIPUS - REX serigrafia, 34x47 cm, 1980


Inwestycje alternatywne

Czy potrafimy patrzeć i przewidzieć? Inwestowanie to tak naprawdę prognozowanie przyszłych zdarzeń i relacji między nimi. Trafione oznacza zysk, chybione stratę - pieniędzy lub innego majątku. Inwestycja bez ryzyka straty, która zawsze daje skuteczny zwrot, to inwestycja w siebie. Wszyscy o tym wiedzą, niewielu wykorzystuje.

GRA W POKERA NIE JEST INWESTYCJĄ - JEST NIĄ NAUKA GRY W POKERA

Zwiększanie skuteczności menedżerskiej jest sprawą bardzo osobistą, a własne, zarobione pieniądze są szczególnie ważne dla każdego z nas. Pytanie brzmi: jak je skutecznie, według potrzeb i indywidualnych celów, zainwestować? PO PIERWSZE, OKREŚLIĆ WŁASNE, SUBIEKTYWNE KRYTERIA.

OBSZAR

KAPITAŁ

RYZYKO

CZAS

MENEDŻER

MIEJSCE

NADZÓR

ZYSK

PŁYNNOŚĆ

Kryteria inwestycji menedżerskich Źródło: Szkoła Transformacji

15


Eugeniusz Get Stankiewicz AUTOPORTRET Z PALCEM II miedzioryt, 33x49 cm, 2003


Inwestycje alternatywne

Definicje użytych pojęć: OBSZAR

KAPITAŁ

RYZYKO

rodzaj kapitału, którego spieniężenie po ustalonym czasie przyniesie maksymalny zysk

pieniądze lub aktywa zamienialne na pieniądze

zdolność do określenia zależności zysku od obszaru i czasu inwestycji

CZAS

MENEDŻER

MIEJSCE

okres zamiany kapitału pieniężnego na kapitał inwestycyjny w określonym obszarze

osoba, zdolna do osiągania zaplanowanych celów dzięki podejmowanym decyzjom

miejsce obrotu kapitałem

NADZÓR

ZYSK

PŁYNNOŚĆ

sposób kontroli wartości posiadanego kapitału, niezależnie od jego rodzaju

procentowy wzrost wartości kapitału w czasie

czas potrzebny na spieniężenie i dysponowanie kapitałem pieniężnym

Kryteria inwestycji menedżerskich - definicje Źródło: Szkoła Transformacji

PO DRUGIE, WYBRAĆ OBSZAR INWESTYCJI, ODPOWIADAJĄCY WCZEŚNIEJ USTALONYM KRYTERIOM.

NIERUCHOMOŚCI

LOKATY

ZŁOTO

GIEŁDY

MENEDŻER

PRZEDMIOTY

FUNDUSZE

WALUTY

SZTUKA

Obszary możliwych inwestycji menedżerskich Źródło: Szkoła Transformacji

17


Eugeniusz Get Stankiewicz AUTOPORTRET Z MARCHEWKĄ II serigrafia, 49x33 cm, 1978


Inwestycje alternatywne

BESSA jest podobna do epidemii. Nie wszyscy chorują, nie wszyscy zachorują, ale każdy jest zagrożony. Dobre inwestycje to takie, które w minimalnym stopniu poddają się cyklom koniunkturalnym, co nie jest odkrywcze, przyznaję, ale warto czasem uświadomić sobie prawdę truizmów. Cóż z tego, że wiesz, skoro nie stosujesz? Sądzę, że oprócz małej wrażliwości na cykle koniunkturalne, dobre inwestowanie to równocześnie takie, którego początek wyprzedza czas koniunkturalnej hossy. Zasadą, której staram się być wierny, jest rozpatrywanie wad i słabych stron każdego projektu, który mnie zachwycił. Warto poświęcić czas na sprawdzenie czy jest tego zachwytu wart. Komentarze w tej książce zawierają charakterystyki obszarów menedżerskich inwestycji z podaniem właściwości, które umożliwiają dokonanie wyboru przez menedżera. Trening pozwoli przeanalizować wspólnie każde z kryteriów, jakim powinien posłużyć się menedżer, by mieć pewność, że dokonał zgodnego z sobą wyboru, a moja rekomendacja w pełni mu odpowiada. Twierdzę, że nie ma obiektywnie idealnego obszaru inwestycji. Każdy posiada specyficzne, właściwe dla siebie zalety i wady, a ich znaczenie jest różne dla różnych osób. Niezależnie od różnic, jakie nas cechują, znajomość zalet i wad wybranej inwestycji czyni nasze wybory świadomymi i celowymi. Pozwala decydować nam, a nie przypadkowi. Rzecz nie w tym, by decydować o wszystkim, bo to niemożliwe, ale w tym, by maksymalnie, na ile to możliwe, kreować rzeczywistość. W tym wypadku wartość własnego majątku. Model jaki polecam i którego zalety chcę pokazać zainteresowanym, czyli czytającym ten tekst:

PODZIAŁ KAPITAŁU

PŁYNNOŚĆ

PREFERENCJE

ZYSK (praktyka z 10 lat 1999-2009)

50% Nieruchomość*

10% Sztuka

30% Monety

10% Lokata

Rok

Kwartał

Miesiąc

Dzień

Pewność

Przyjemność

Pieniądze

Potrzeba

650%

99%

555%

104%

* Grunt rolny z przewidywalną w czasie zmianą przeznaczenia

Nie jest to rozwiązanie idealne i do tej roli nie pretenduje. Jest dobre, co mogę potwierdzić doświadczeniem i uzasadnić komentarzami zawartymi w książce.

19


Zdzisław Nitka BEZ TYTUŁU tempera papier, 75x47 cm, 2001


Inwestycje alternatywne

NIERUCHOMOŚCI Jedno z najtrwalszych i najbardziej pożądanych dóbr na naszej planecie. Nieruchomość to przede wszystkim ziemia, najwartościowszy składnik nieruchomości, która tyle jest zwykle warta, ile miejsce w jakim jest położona. Prawo własności do ziemi jest równocześnie prawem do wszystkiego co na niej się znajduje, nawet wówczas gdy zabudowa została sfinansowana nie z pieniędzy właściciela gruntu. Tajemnica wielkich zwrotów z inwestycji w nieruchomości to umiejętność kupienia właściwego miejsca. Wszystko do tego się przy inwestycji w nieruchomość sprowadza. Wszystko inne jest pochodną tej właściwości. Jeśli liczyć najprościej, czyli zwrot z budynku jako stawka czynszu za metr kwadratowy np. mieszkania, biura, magazynu, razy ilość metrów nieruchomości, razy dziesięć lat, to zawsze wartość będzie zależała od przyjętej stawki za metr kwadratowy. Ta zaś zależy od miejsca w jakim te mieszkania, biura, magazyny etc. są położone. I nie zmieniają tej zależności okresowe wahania, wynikające z cyklów koniunkturalnych lub historycznych przełomów, jakim na przykład dla polskich nieruchomości było połączenie Polski z Europą. Płynność jaką ma nieruchomość, czyli czas potrzebny na wycenę, rozpowszechnienie oferty, negocjacje i sprzedaż, również zależy od lokalizacji. Nawet cykle gospodarcze mają w tym przypadku wpływ pośredni. Poza dostępem do wiadomości, dających przewagę zawsze i wszędzie, co jest rzeczą trudną i wymaga życia w układzie umożliwiającym dostęp do informacji przed innymi, metody szukania miejsc cennych wymagają albo wiary w wynajętego pośrednika i jego wyjątkowe, czyli większe od menedżera umiejętności, albo czasu tegoż menedżera. Badanie przyszłości miejsca, tej najbliższej i tej nadalszej, jest najlepszą metodą na dobrą inwestycję w nieruchomości. Dobry, rozumiejący te wszystkie uwarunkowania analityk lub pośrednik jest na wagę przyszłego zysku. Na co skierować jego uwagę? Tanie grunty poza miastem, gdzie wyrośnie gospodarcza infrastruktura, dobrze skomunikowane nieużytki, gdzie powstaną podmiejskie sypialnie, gospodarstwa rolne lub ich atrakcyjne części, lasy, góry, co? Jak w korporacji, którą menedżer zarządza, tak i w przypadku jego osobistych inwestycji, decyzja, uruchamiająca realizację planu, należy do menedżera.

GRUNT ROLNY

MIESZKANIA

DOM

GRUNT BUDOWLANY

MENEDŻER

MAGAZYN

GRUNT PRZEMYSŁOWY

BUDYNEK BIUROWY

FUNDUSZ NIERUCHOMOŚCI

Wybrane rodzaje inwestycji w nieruchomości Źródło: Szkoła Transformacji

21


Inwestycje alternatywne

NIERUCHOMOŚCI Średnia cena m2 mieszkania w PLN

Średnia cena m2 gruntu w PLN

1/2 1999

2200

20

2000

2281

20

2001

2600

20

2002

2405

45

2003

2173

45

2004

2950

60

2005

3794

100

2006

4079

140

2007

6799

200

2008

6372

200

1/2 2009

6747

150

Lata

OBSZAR

KAPITAŁ

RYZYKO

Nieruchomości w centrum i pobliżu miast

100 000 PLN

Zależne od lokalizacji

CZAS

BENCHMARKING

MIEJSCE

10 Lat

WIG 63%

Wschodnio-południowe okolice Wrocławia

NADZÓR

ZYSK

PŁYNNOŚĆ

Osobisty

207% mieszkanie 650% grunt

Rok

Źródło: Szkoła Transformacji

22


Inwestycje alternatywne

PLN 8000 7000 6000 5000

Średnia cena m2 mieszkania w PLN

4000 3000 2000 1000

0

1/2 1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

1/2 2009

Lata

PLN 220 200 180 160 140

Średnia cena m2 gruntu w PLN

120 100 80 60 40 20 0

1/2 1999

2000

2001

2002

2003

2004

23

2005

2006

2007

2008

1/2 2009

Lata


Przemysław Tyszkiewicz NIE OTWIERAJ OCZU POD WODĄ akwaforta akwatinta, 85x60 cm, 1998


Zdzisław Nitka BEZ TYTUŁU tempera papier, 70x50 cm, 1996


Inwestycje alternatywne

GIEŁDA Zmienność rynku inwestycji kapitałowych nie jest niczym zaskakującym. Interesujące pytanie to nie - czy i kiedy można stracić, ale - czy można odrobić straty? Łatwo stwierdzić, że w historii rynku kapitałowego były okresy, kiedy średni wzrost indeksu giełdowego nie pokrywał poziomu strat z momentu redukcji notowań. Zatem rynek kapitałowy nie daje gwarancji długoterminowego wzrostu wartości inwestycji, przy założeniu że inwestor polega jedynie na średniej wzrostu wartości w czasie. Wartość zysku z inwestycji zależy więc na rynku kapitałowym nie od rozwoju tego rynku i czasu trwania inwestycji, a od szczegółowego nadzoru i ciągłego minimalizowania strat. Wniosek z tego taki, że inwestowanie na rynku kapitałowym wymaga osobistego i to dużego zaangażowania. W przypadku menedżera, który nie ma wymaganej ilości czasu, by skutecznie dbać o swoje pieniądze, powierzenie nadzoru nad nimi jest oddaniem pieniędzy za wynagrodzeniem osobie, traktującej je jak element ogólnego, a nie indywidualnego ryzyka. Tak jest w przypadku asset management, jak i wszelkich funduszy. Weryfikowałem ten pogląd na rynku polskim, oferując oddanie pieniędzy w zarządzanie na poziomie wymaganym przez indywidualnie zarządzających portfelem inwestora, ale pod warunkiem, że prowizja będzie pobierana tylko od wzrostu wartości portfela, czyli realnego wygrywania z rynkiem, a nie od wożenia się na hossie, a podczas bessy od rozkładania bezradnie rąk w geście, kwitującym spadek wartości aktywów przy niezmienionych kosztach obsługi. I co, który bank czy fundusz chciał ryzykować? - Żaden. Dzięki temu mogłem sprzedawać przed spadkami na poziomie określonych przez siebie strat. W okresie hossy to dobry wariant, pozwala zachować kapitał, a ewentualna strata mieści się w wielkości wcześniejszych zysków. Mogłem, bo akurat szczęśliwie był to okres, kiedy nie zarządzałem bezpośrednio żadną spółką. W innym przypadku pewnie pozostałoby mi tylko powiedzieć - spokojnie, to się odrobi, jak jeden z moich znajomych, makler od lat 15, którego oszczędności życia zjadła ostatnia bessa na GPW. Czy istnieje alternatywa dla takich sytuacji? - pytałem sam siebie. Poszukiwania rozpocząłem raz jeszcze, patrząc co działo się na głównych rynkach, na giełdach świata przez ostatnie kilkadziesiąt lat. Rynek kapitałowy może zauroczyć i pasjonować jak każda gra. Staje się z czasem nieodłącznym elementem rzeczywistości. Odpowiadając jednak na pytanie, nie jak się bawić, a w co się bawić i przymując kryteria menedżera, tj.: brak czasu, wielkość zwrotu z zainwestowanych kapitałów oraz ekstremalne wartości zysków i strat w czasie porównywalnym dla przyjętego czasu inwestycji, muszę stwierdzić, że giełdy nie odpowiadają takim kryteriom. Stąd dalsze poszukiwanie. Jeśli warunkiem koniecznym, by nasze działanie było inwestowaniem a nie loterią, jest trafne prognozowanie przyszłych zdarzeń i związków zdarzeń, to warunkiem wystarczającym jest powtarzalność prognoz. To odróżnia milionerów przypadku od miliardera reguły, podobnie jak większość piszących o giełdzie znawców, od Warrena Buffetta - niepiszącego książek, ale za to jednego z najbogatszych ludzi na świecie.

27


Inwestycje alternatywne

GIEŁDA Lata

WIG

WIG20

Czerwiec 2009

WIG

1/2 1999

16158,24

1558,07

1

30343,12

17

31520,83

2000

18414,63

1839,55

2

31059,22

18

31113,49

2001

15745,04

1497,00

3

31292,88

19

32769,01

2002

13621,31

2377,67

4

31325,61

22

30720,59

2003

17581,85

2746,03

5

31600,94

23

29790,65

2004

23742,93

1768,59

8

31056,04

24

30165,15

2005

31135,34

2308,09

9

31143,36

25

30306,81

2006

42939,11

2962,86

10

31904,28

26

30318,46

2007

53022,36

3372,21

12

32117,65

29

30310,56

2008

41465,55

2621,53

15

32077,5

30

30613,62

1/2 2009

26391,73

1660,78

16

31748,96

OBSZAR

KAPITAŁ

RYZYKO

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie

100 000 PLN

Zależne od cyklu gospodarczego i wyboru spółek

CZAS

BENCHMARKING

MIEJSCE

10 Lat

WIG 63%

Portfel WIG20

NADZÓR

ZYSK

PŁYNNOŚĆ

Makler

7%

Tydzień

Źródło: Szkoła Transformacji

28


Inwestycje alternatywne

Pkt 6000 5500 5000 4500 4000 3500

WIG

3000 2500 2000 1500 1000 500 0

1/2 1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

1/2 2009

Lata

Pkt 3600 3300 3000 2700 2400 2100

WIG20

1800 1500 1200 900 600 300 0

1/2 1999

2000

2001

2002

2003

2004

29

2005

2006

2007

2008

1/2 2009

Lata


Przemysław Tyszkiewicz WĘŻE I SAMOLOTY akwaforta akwatinta, 94x67 cm, 2001


Zdzisław Nitka DAGNY tempera kredka papier, 70x50 cm, 2009


Inwestycje alternatywne

FUNDUSZE INWESTYCYJNE Czy rozwiązaniem są oferowane na rynku fundusze, uśredniające straty? Nie wierzę w to hasło reklamowe. Hipokryzja równa tej, która każe ubezpieczycielowi nazywać ubezpieczenie na wypadek śmierci polisą na życie, bez dodania, że chodzi o życie spadkobierców opłacającego składki. Hasło powinno brzmieć: fundusze uśredniają zyski. Wierzysz czy nie w zasadę 80/20, fakty rzeczywiście potwierdzają tę regułę; dwadzieścia procent zdarzeń decyduje, jakie będą skutki tych zdarzeń w osiemdziesięciu procentach, kiedy o pozostałych dwudziestu procentach skutków decyduje pozostałe osiemdziesiąt procent zdarzeń. Zatem w czasie hossy 80% firm ma historyczne wzrosty notowań, a 20% firm podczas bessy daje dalej zarabiać. Fundusze uśredniają zależności i prawidła, zalety i wady rynku kapitałowego. Powierzanie pieniędzy w ręce zarządzającego zwiększa ryzyko utraty kapitału. Grzechem pierworodnym zarządzających jest ścisła zależność wyniku, czyli osiąganego zysku, od rodzaju okresu w gospodarce na jaki przypada czas inwestowania. A i tak większość funduszy nie radzi sobie z rynkiem i wzrost wartości jednostek uczestnictwa w funduszu nawet podczas hossy jest mniejszy od wzrostu wartości indeksów, obrazujących wartość rynku. Mówiąc wprost, zarządzający z wynikami lepszymi od rynku to jednostki, bo prawie wszyscy przegrywają z rynkiem. Jeśli dołożyć do tego bezwładność, wynikającą ze skali inwestowanych kapitałów i możliwości oddziaływania na rynek, w tym przypadku negatywnego z punktu widzenia inwestorów, fundusze stają się złym sposobem na dobre menedżerskie inwestycje kapitałowe. Fundusze otwarte z ich jednostkami uczestnictwa są dla przypadkowych pieniędzy, przynoszących przypadkowe zyski. Fundusze zamknięte, szczególnie oparte o nowatorskie projekty, przynoszą nadprzeciętne zyski, ale potrzebny jest zbyt duży kapitał, jak na menedżerskie dochody czy oszczędności, a pewność znowu sprowadza się do wiary w konkretnych zarządzających. Niestety, ci w większości przegrywają w końcu z rynkiem. Czasem sami ze sobą, jeśli zauważyć, że w strukturze kapitałów giełdy warszawskiej fundusze stanowią o jednej trzeciej sprzedaży i zakupów - daje to obraz zależności i konsekwencji tych zależności. Nawet ci z zarządzających, którym powiodło się w rywalizacji z rynkiem i zakończyli rok większym wzrostem wartości zarządzanych kapitałów niż przyniósł rynek, przedstawiają jako swoje rekomendacje wyniki historyczne, których powtórzenia nie chcą zagwarantować. I to nie dlatego, że zapewniają osiągnięcie w przyszłości wyników jeszcze lepszych, ale dlatego, że nie są niczego pewni. To oznacza po prostu przyznanie, iż rezultat zarządzania nie wynika z możliwości, a z przypadku, a menedżer musi się z tymi faktami uporać, podejmując decyzję inwestycyjną. Oczywiście i ta reguła ma wyjątki. Najsłynniejszym wyjątkiem jest wspomniany wczsniej Warren Buffett, który swoimi decyzjami zapewnia rentowność kapitału powyżej piętnastu procent rocznie, ale też nie zawsze. Sądzę, że inwestycje kapitałowe menedżera nie muszą być wyjątkowe. Muszą być pewne.

33


Inwestycje alternatywne

FUNDUSZE INWESTYCYJNE MAX. % wzrost wartości jednostki

Lata 1/2 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 1/2 2009

Pioneer Zrównoważony FIO

MIN. % wzrost wartości jednostki

ING/3

47,06 Forum-Dragon

UM Dragon

30,29 Dynamik Europa

-29,4

ING Akcji 2/1

-0,89 Pioneer Sektor Usług

-28,01

97,20

-15,82

104,14

Citi Akcji (KH II)

22,45

6,87 Arka Akcji

91,03 104,67

CU Polskich Akcji

63,38 Pioneer Sektor Usług

20,15

114,20

Arka BZ WBK Akcji FIO

36,28 Millenium

17,94

132,35

Arka BZ WBK Akcji FIO

40,61 DWS Top-25 Małych Spółek

22,45

148,95

DWS Top-25 Małych Spółek

88,09 PKO/CS Akcji

27,21

173,38

PKO/CS Akcji Małych i Średnich Sp.

38,02 Fortis Akcji

2,26

201,31

KBC

-9,49 DWS Top-25 Małych Spółek

-67,31

154,18

4,07 Fortis L Fund Equity Turkey

-1,91

Generalli DWS Akcji

112,46 Wartość jednostki w PLN

OBSZAR

KAPITAŁ

RYZYKO

Fundusze Otwarte oferowane w Polsce

100 000 PLN

Zależne od cyklu gospodarczego i wyboru zarządzającego

CZAS

BENCHMARKING

MIEJSCE

10 Lat

WIG 63 %

Pioneer Fundusz Zrównoważony FIO

NADZÓR

ZYSK

PŁYNNOŚĆ

Zarządzający Funduszem

24%

Tydzień

Źródło: Szkoła Transformacji

34


Inwestycje alternatywne

% 100 80

MAX. % wzrost wartości jednostki

60 40

MIN. % wzrost wartości jednostki

20 0 -20

1/2 1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

1/2 2009

Lata

-40 -60 -80

PLN 240 210 180 150

Pioneer zrównoważony FIO - wartość jednostki

120 90 60 30

0

1/2 1999

2000

2001

2002

2003

2004

35

2005

2006

2007

2008

1/2 2009

Lata


Anna Mierzejewska POMARAナイZA KOPARKA akryl pナづウtno, 150x150 cm, 2008


Inwestycje alternatywne

37


Zdzisław Nitka GŁOWA. PSY akryl papier, 100x70 cm, 2009


Inwestycje alternatywne

LOKATY Pozornie dają gwarancję zwrotu na poziomie procentu składanego. Dwa pytania nasuwają się natychmiast: jakie oprocentowania netto i na jak długi okres? Trzecie pytanie jest zawsze w tle: czy bank w momencie rozliczeń będzie istniał? Jeśli bank gwarantuje, że koszt obsługi plus koszt podatku od kapitału, odjęte od kwoty należnej wlaścicielowi kapitału za pożyczenie go bankowi, dają w wyniku wielkość większą od inflacji, oszczędności menedżera utrzymają swą wartość w czasie. Inaczej badamy realną stopę procentową, czyli przeciętną nominalną stopę procentową, pomniejszoną o poziom inflacji i koszty depozytu. Kryteria inwestycji menedżera jakie przyjąłem, czyli wielkość angażowanego kapitału jako pochodna wynagrodzeń za pracę, zysk ponadprzeciętny w stosunku do innych typów inwestycji i co myślę najważniejsze, całkowita pewnośc zysku, zmuszają do szczególnie starannych poszukiwań, odrzucających stereotypy. Jak pogląd, że każda naukowa analiza wykazuje, że w dowolnym dwudziestoletnim okresie w historii, żaden zasób - ani złoto, ani nieruchomości, ani obligacje, ani gotówka - nie dawały wiekszego zysku, niż akcje zwykłe przy wzroście wartości i wypłacanych dywidendach. A jeśli dywidendy nie są wypłacane? Gotówka lokowana w banku jest dobrym sposobem na zapewnienie nerwicy menedżerowi. Z jednej strony ma pewność, że nadal posiada pieniądze i to o utrzymanej wartości, mimo upływającego czasu, pominąwszy oczywiście niepokój o bank, z drugiej jako człowiek zarabiający na pomnażaniu majątku, którym zarządza zdaje sobie sprawę z utraconych zysków. Tak zaczyna się zwykle zainteresowanie obligacjami. Do momentu odkrycia, że ich posiadanie ma sens tylko dla tych, którzy potrafią bezbłędnie prognozować wielkość rynkowej stopy procentowej. Stopa procentowa jest sprzężona z rynkową ceną obligacji. Jej wzrost powoduje spadek cen obligacji i odwrotnie. Dochody z oprocentowania obligacji mogą nie równoważyć strat z powodu spadku wartości obligacji. Także inne oferowane przez banki produkty, to najczęściej wprowadzany do obiegu pieniądz wykreowany o charakterze bezgotówkowym. Banki centralne są obowiązane kontrolować wielkość pieniądza ponad gotówkę w gospodarczym obiegu, ale jak uczy zarówno doświadczenie ostatnich miesięcy, jak i bardziej odległa przeszłość, daleko im do zadowalającej skuteczności. Podsumowanie jest takie, że bank daje gwarancję stałej wartości kapitału, ale nie zadowalającego zwiększania. Rynek kapitałowy daje szansę na wzrosty wartości posiadanego kapitału, ale nie daje pewności zysku. W takim razie gdzie, kiedy i z kim istnieje pewność zysku? Oto pytanie. Gotówka to król, reszta to romans. Oczywiście gotówka w banku daje możliwość okazyjnego jej wykorzystywania, ale wówczas zmieniamy kryteria oceny, bo nie można mówić już o inwestowaniu. Zakup jednorazowy waluty zdecydowanie niedowartościowanej do złotego, jak w przypadku dolara latem 2008 roku, jest operacją jednorazową i nie może stanowić alternatywy przez brak powtarzalności. Taką operacją jest gra na kursach z pomocą i za pośrednictwem brokera.

39


Inwestycje alternatywne

LOKATY Lata 1/2 1999

Stopa procentowa

Inflacja Stopa realna 3,75

7,30

8,20

-3,55

13,00

10,10

9,40

2,90

16,50 Bank Pekao SA

7,60

5,50

11,00

2,10

11,00 Bank Zachodni WBK

3,30

1,90

9,10

1,40

7,70 Bank PKO BP

2,20

0,80

6,90

1,40

SKOK Lublin

7,75 Bank Pekao SA

2,60

3,50

4,25

-0,90

2005

SKOK Jaworzno

7,70 Bank Zachodni WBK

2,00

2,10

5,60

-0,10

2006

SKOK Lublin

5,95 Bank Pekao SA

1,85

1,00

4,95

0,85

2007

SKOK Wrocław

7,00 Dominet Bank

0,55

2,50

4,50

-1,95

2008

SKOK Im. Stefczyka

9,30 Bank BGŻ

2,30

4,20

5,10

-1,90

SKOK Września

7,80 Bank DnB Nord

3,30

3,10

4,70

0,20

Prosper - Bank

15,50 Wielkopolski Bank Kredytowy

2000

SKOK im. Stefczyka

19,50 Gospodarczy Bank Wielkopolski

2001

SKOK Warszawa

2002

SKOK Wielkopolska

2003

SKOK Wołomin

2004

1/2 2009

MAX.

MIN.

MAX.

OBSZAR

KAPITAŁ

RYZYKO

Depozyty Bankowe oferowane w Polsce

100 000 PLN

Zależne od wyboru banku

BENCHMARKING

MIEJSCE

10 Lat

WIG 63%

Konta depozytowe z maksymalna i minimalną stopą realną

NADZÓR

ZYSK

PŁYNNOŚĆ

Bank

104% Max 1% Min

Dzień

CZAS

Źródło: Szkoła Transformacji

40

MIN.


Inwestycje alternatywne

% 22 20 18

MAX. stopa procentowa

16 14 12

MIN. stopa procentowa

10 8 6

Inflacja

4 2 0

1/2 1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

1/2 2009

Lata

% 12 10

MAX. stopa realna

8 6

MIN. stopa realna

4 2 0 -2

1/2 1999

2000

2001

2002

2003

2004

-4 -6

41

2005

2006

2007

2008

1/2 2009

Lata


Paweł Trybalski SZALONA LOKOMOTYWA akryl pigment płyta, 90x60 cm, 2000


Anna Mierzejewska POMIDOR ZIELONY akryl atłas, 120x120 cm, 2008


Inwestycje alternatywne

WALUTY Pieniądz kręci światem, co pokazuje www.oanda.com, gdzie w dowolnej chwili można sprawdzić kurs wymiany dowolnej waluty świata. Różnica pomiędzy kursem kupna a kursem sprzedaży to zysk operatora, najczęściej banku wykonującego transakcję. To uwaga dla menedżera turysty, dla menedżera inwestora ważny jest adres www.forex.com. Forex, światowy rynek wymiany walut, to popyt i podaż jak na każdym rynku. Foregin Exchange jest rynkiem specyficznym, bez stałej siedziby, inaczej niż giełdy. Obejmuje cały świat, a transakcji dokonuje się przy pomocy telefonu,komputera i banków. Sprzedawanie, kupowanie przez całą dobę, handel odbywa się elektronicznie na całej Ziemi. Dobrodziejstwo lub przekleństwo Internetu, zależnie od wyniku spekulacji walutowej. Menedżer może sam zawierać transakcje na międzynarodowym rynku, za pomocą konta na platformie brokerskiej lub korzystając z licencjonowanego brokera. Jest tu podobieństwo do możliwości, jakie dają giełdy. Różnice są dwie. Pierwsza to taka, że Forex jest największym rynkiem globu, co daje nieporównywalną z innymi rynkami płynność. Druga, że jest rynkiem spekulacyjnym. Ponieważ kurs zależy od podstawowego prawa popytu i podaży w wyniku oceny sytuacji przez graczy, a dzięki współczesnej technice mają oni równoczesny dostęp do tych samych danych na całym świecie, prognozowanie reakcji w tej skali jest czystą spekulacją. Wartość walut określa wynik wahania kursu, te zależą głównie od emocji i interpretacji, jakie u graczy wywołują informacje ekonomiczne i polityczne. O ile bardzo trudno wpłynąć na cały rynek walut, to o wiele łatwiej na kurs jednej waluty, choć czasami interwencje banków centralnych czy rządów i tak niewiele przynoszą. Wszystko to powinno stanowić główne kryteria oceny tego typu inwestycji przez menedżera. Może oczywiście posługiwać się narzędziami, pozwalającymi zwiększyć efektywność gry, np. kupić właściwe oprogramowanie. Tyle, że w ten sposób zacznie po prostu pracować, a nie inwestować. Wynajęcie brokera sprowadza się, jak w przypadku gry na giełdzie, do pytania o jego skuteczność i skalę zaufania jakim można obdarzyć człowieka, któremu oddaje się własne pieniądze. A zaufanie zawsze powinno być ograniczone. Jeśli zależności od banku nie pozwalają, szczególnie eksporterom i importerom, na zakup przewalutowania poza bankiem, a „szantaż” pracowników banku w postaci uwag o zagrożonej linii kredytowej, etc. jest rzeczywiście groźny dla menedżera, pozostaje mu negocjowanie z bankiem warunków przewalutowania. Rzecz w skali rynku. Średni kurs dnia, po jakim najchętniej sprzeda lub kupi menedżerowi walutę bank, nie jest kursem rzeczywistej transakcji. Bank bierze prowizję za usługę, ale głównie zarabia na różnicy pomiędzy wartością średnią waluty w dniu rozliczenia, a rzeczywistą wartością transakcji kupna lub sprzedaży, jaką osiągnął w ciągu całego dnia. Wpływy z przewalutowań to największe pozycje w przychodach banków.

45


Inwestycje alternatywne

WALUTY Średni kurs EUR w PLN 16.07.2009

Średni kurs EUR w PLN

Średni kurs USD w PLN

Godz.

1/2 1999

4,2497

3,9651

01.00

4,2790

13.00

4,2950

2000

4,0190

4,3455

02.00

4,2810

14.00

4,2850

2001

3,6956

4,0980

03.00

4,2810

15.00

4,2820

2002

3,7690

4,0810

04.00

4,2810

26.00

4,3050

2003

4,3744

3,8896

05.00

4,2810

27.00

4,3230

2004

4,3835

3,6483

06.00

4,2810

18.00

4,3220

2005

3,9513

3,2347

07.00

4,2810

19.00

4,3190

2006

3,8340

3,1046

08.00

4,2850

20.00

4,3060

09.00

4,2960

21.00

4,3070

2007

3,7111

2,7685

10.00

4,2950

22.00

4,3100

2008

3,8461

2,4060

11.00

4,2990

23.00

4,3040

1/2 2009

4,4960

3,3525

12.00

4,3060

24.00

4,3090

Lata

OBSZAR

KAPITAŁ

RYZYKO

FOREX

100 000 PLN

Zależne od zarządzającego i wielkości dźwigni

CZAS

BENCHMARKING

MIEJSCE

Dzień wybrany losowo

Średni kurs EUR z 16.07.2009

Platforma Brokerska

NADZÓR

ZYSK

PŁYNNOŚĆ

Broker

Gra na Wzrosty 1%

Gra na Spadki 1%

Źródło: Szkoła Transformacji

46

Tydzień


Inwestycje alternatywne

PLN 5

4,5

4

Średni kurs EUR w PLN

3,5

3

Średni kurs USD w PLN

2,5

2

0

1/2 1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

1/2 2009

Lata

PLN 4,33 4,32 4,31 4,3

16.07.2009 Średni kurs Euro w PLN

4,29 4,28 4,27 4,26 4,25 1

2

3

4

5

6

7

8

9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Godziny

47


Zbigniew Chrostek GABLOTA olej płótno, 100x70 cm, 2005


Anna Mierzejewska POMIDOR CZERWONY akryl atłas, 120x120 cm, 2008


Inwestycje alternatywne

ZŁOTO W przypadku funduszy czy certyfikatów mamy do czynienia z wartością umowną, a istota cykli gospodarczych to wiarygodność (hossa) lub brak wiarygodności (bessa) wartości umownych. Tymczasem o ile kupowanie złota w fizycznej postaci zasługuje na dyskusję, to w formie papierowej już nie. A i tu natykamy się na pułapkę - fizyczność nie może być w postaci nierynkowej. Złoto, poza biżuterią wielkiej klasy i wartości (wówczas nie jest to już złoto inwestycyjne a przedmioty rzadkie), musi mieć postać honorowaną przez rynek, czyli sztabki lub monety. Inaczej to złom, którego wartość jest częścią wartości złota rynkowego, wycenianego w obrocie rynkowym. Złoto jest rozliczane w dolarach, zatem w Polsce zakup to nie tylko ryzyko notowań złota, ale i kursu złotówki do dolara. Duża marża (do kilkudziesięciu procent), długi czas oczekiwania na dostawę (kilkumiesięczny), przechowywanie - oto wady tego typu inwestycji. Partnerem powinien być Narodowy Bank Polski lub mennica (sztabki, monety, medale). Podobnie jak w przypadku stóp procentowych i obligacji, i tu istnieje sprzężenie zwrotne. Cena złota rośnie, gdy trwa czas przewartościowania akcji na giełdach i odwrotnie – maleje, kiedy zaczyna się wzrost cen papierów wartościowych. Przypadkowość inwestycji ujawnia się, kiedy rozczarowani papierami wartościowymi decydujemy się inwestować poza rynkiem kapitałowym. Niestety wszystko co cenne już ma albo wysoką cenę, albo jest niedostępne. Bo na przykład, jeśli cena złotych monet rosła wraz z giełdą, to kiedy giełda skarlała, a monety zachowały maksymalną wartość, kto chce sprzedawać i robić podaż? Na pewno nikt z moich znajomych, dla których numizmaty to główne źródło dochodów, poza pracą. Wcale nie łatwiej jest z brylantami. Koszt dodatkowy, obciążający zyskowność, to opłata dla specjalisty weryfikującego barwę, wagę, czystość, rodzaj szlifu z certyfikatem, numer i datę sporządzenia certyfikatu, nazwę i adres laboratorium ze światowej listy uprawnionych do certyfikacji diamentów. Barwa, waga, czystość i rodzaj szlifu decydują o zyskowności inwestycji. Szukać trzeba synergii, czyli wartości dodanej, jaka powstaje po zsumowaniu składników całości. Osławione trzy po dodaniu dwóch jedynek. Zasada, jak na każdym rynku, im mniejsza podaż, tym większa cena przy rosnącym popycie. Dlatego głównie zarabia się na brylantach większych niż trzykaratowe. Dużo zależy od pozostałych cech. Cena przy cechach najwyższych jest wielokrotnością ceny przy cechach niskich. Tak jak przy pozostałych typach inwestycji, tak i przy brylantach odradzam pośredników. Ze swoimi pieniędzmi trzeba być. Prawda, akredytacja na giełdzie jest droga, ale konieczna, jak konieczna jest fizyczna obecność przy zakupach i tylko kryształów naturalnych. Syntetyczne są równie prawdziwe jak niecenne. Najlepiej zacząć od odwiedzenia Antwerpii. Z żywym, nie papierowym czy elektronicznym przewodnikiem.

51


Inwestycje alternatywne

ZŁOTO Lata

Uncja w USD

Uncja w PLN

1/2 1999

277,360

1122,087

2000

280,750

1219,999

2001

270,700

1109,329

2002

309,261

1262,106

2003

340,426

1323,916

2004

375,673

1370,568

2005

442,680

1431,937

2006

605,342

1879,345

2007

655,888

1815,826

2008

876,230

2108,209

1/2 2009

918,625

3104,585

OBSZAR

KAPITAŁ

RYZYKO

Złoto w sztabkach

100 000 PLN

Zależne od cyklu gospodarczego

CZAS

BENCHMARKING

MIEJSCE

10 Lat

WIG 63%

NBP CBS

NADZÓR

ZYSK

PŁYNNOŚĆ

Bank

232% USD 177% PLN

10 dni

Źródło: Szkoła Transformacji

52


Inwestycje alternatywne

USD

1000 900 800 700 600

Uncja w USD

500 400 300 200 100

0

1/2 1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

1/2 2009

Lata

PLN 3300 3000 2700 2400 2100 1800

Uncja w PLN

1500 1200 900 600 300 0

1/2 1999

2000

2001

2002

2003

2004

53

2005

2006

2007

2008

1/2 2009

Lata


Zbigniew Chrostek BLUE MARINE akryl płótno, 120x80 cm, 2009


Zbigniew Bajek CYKL: RELACJE 8 z 15 fotografia, 70x100 cm, 2007


Inwestycje alternatywne

PRZEDMIOTY RZADKIE Nigdzie, jak dotąd, nie spotkałem definicji przedmiotów rzadkich, więc ją stworzyłem na użytek tej książki.

Przedmioty rzadkie to wszelkie przedmioty takie jak na przykład porcelana, szkło, biżuteria, zegarki, znaczki, monety, książki, meble, alkohole, etc., które są w obrocie regulowanym, czyli mają potwierdzenie wartości w certyfikacie autentyczności, wydanym przez uprawnioną instytucję oraz rynek regulowany prawem i obsługiwany przez uprawnione instytucje, jak giełdy, domy aukcyjne, sklepy.

Ponieważ istotą tego tekstu jest doradzanie menedżerowi jak odtwarzać lub powiększać jego majątek, z wielkiego zbioru możliwych zakupów przeanalizuję monety, resztę pozostawiając kolekcjonerom. Wytłumaczeniem tego wyboru są tabele i wykresy ze stron 58 i 59. Przekonuje pewność zysku i jego wielkość. Inwestowanie w monety daje także dodatkowe emocje, pozwala dosłownie dotknąć bardzo odległej historii, np. już za 4 tys. złotych można trzymać w ręku monetę z Kartaginy sprzed 350 lat przed narodzinami Chrystusa. Odradzam zajęcie się innymi przedmiotami rzadkimi, gdyż do stanowienia o opłacalności zakupu potrzebna jest ogromna, specjalistyczna wiedza. Tak można oczywiście powiedzieć o każdej, wymienionej i nie wymienionej tu, inwestycji, ale równocześnie ciągle powtarzam pytanie o zgodę inwestującego menedżera na skalę pośrednictwa. I namawiam, by owe pośrednictwo ograniczył do minimum. W oparciu o to założenie zbudowana jest oferta Galerii Trans Szkoły Transformacji, ale o tym w następnej części. Zakładając zakupy podczas autoryzowanych aukcji, można złagodzić awanturniczą rolę Banku Narodowego na rynku monet. Mówię o nakładach poszczególnych monet i realizacji planów emisji, ogłaszanych przez Bank. Warszawskie Centrum Numizmatyczne organizuje aukcje na zlecenie i rachunek sprzedających, a w imieniu kupujących. Cała oferta jest skatalogowana, a licytacje rozpoczynają się od kwoty niższej o 20% od podanej wcześniej ceny szacunkowej. Do wylicytowanej ceny organizator dolicza 10% opłaty aukcyjnej. Opisy w katalogu są podane w dobrej wierze, a autentyczność jest gwarantowana. Przy znaczących zakupach można i trzeba ją weryfikować, oczywiście na koszt inwestora - to jedna niedogodność. Druga wynika z prawidłowości rynku - w czasie dekoniunktury oferta jest skąpa i mało atrakcyjna, ale zawsze można doszukać się czegoś dla siebie lub wygrać przez przypadek. Jak w przypadku mojego znajomego, który zaspokajał swoją kolekcjonerską pasję, kupując monety polskie z okresu zaborów. Kiedy rosyjscy nowobogaccy zaczęli namiętnie kupować dowody chwały z przeszłości swego imperialnego przodka, wykreowanym przez siebie popytem dali zarobić nawet po kilkaset procent na monecie. Dzisiaj główny rynek inwestycyjny to Internet, także dla monet. W ten sposób handluje nawet Warszawskie Centrum Numizmatyczne - www.wcn.pl.

57


Inwestycje alternatywne

PRZEDMIOTY RZADKIE

½ 1999

1.

2. 3. 4.

5.

6.

7.

XIII Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina wyd. 1995 r. Henryk Sienkiewicz wyd. 1996 r. Tysiąclecie Miasta Gdańsk wyd. 1996 r. Tysiąclecie Śmierci Świętego Wojciecha wyd. 1997 r. 20 - Lecie Pontyfikatu Jana Pawła II wyd. 1998 r. 200 - Lecie Urodzin Adama Mickiewicza wyd. 1998 r. 150 Rocznica Śmierci J. Słowackiego wyd. 1999 r.

½ 2009

Wartość Ilość Wartość monety sztuk inwestycji w PLN w PLN 3.100 5 15.500

Wartość Ilość monety sztuk w PLN 41.505,50 5

Wartość inwestycji w PLN 207.527,50

1.500

10

15.000 18.756,80

10

187.568,00

1.500

10

15.000

9.064,89

10

90.648,90

1.500

10

15.000

8.627,05

10

86.270,50

1.500

10

15.000

5.563,52

10

55.635,20

1.500

10

15.000

3.251,37

10

32.513,70

940

10

9.400

4.627,05

10

46.270,50

Suma

99.900

58

Suma

706.434,30


Inwestycje alternatywne

PLN

50000

40000

2.

35000

3.

30000

4.

25000 20000

5.

15000

6.

10000 5000

0

7.

1/2 1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

1/2 2009

OBSZAR

KAPITAŁ

RYZYKO

Złote monety emitowane w Polsce

100 000 PLN

Zależne od eksperta

CZAS

BENCHMARKING

MIEJSCE

10 Lat

WIG 63%

Internet aukcje antykwariaty

NADZÓR

ZYSK

PŁYNNOŚĆ

Ekspert

556%

Miesiąc

Źródło: Szkoła Transformacji

59

Lata

Monety wg numeracji ze strony 58

1.

45000


Zdzisław Nitka BOB DYLAN Z PSEM akryl płótno, 120x100 cm, 2008


Zbigniew Bajek CYKL: RELACJE 9 z 15 fotografia, 70x100 cm, 2007


Inwestycje alternatywne

SZTUKA Henryk Waniek zastanawiał się w czasie rozmowy, dlaczego ludzie kupują obrazy. Get-Stankiewicz podziękował za pukanie do drzwi. Zdzisław Nitka martwił się, że tyle pieniędzy pakuję w wydanie książek Szkoły. Krzysztof Skarbek trzymał dwumetrowej wysokości obraz nad głową, kiedy ustalaliśmy cenę za „Pierwotny dialog z cywilizacją”. Urszula Broll upewniała się, czy mój sposób bycia nie wynika z uprawiania medytacji. Paweł Trybalski podczas każdego spotkania był wzorem gospodarza, także dlatego, że nie zapominał, kto gra główną rolę w tym spektaklu, a Natalia LL podczas telefonicznej rozmowy przekonała mnie, że każdego może uwieść głosem. Przepraszam tych, o których nie wspomniałem, ale tyle komentarza wystarczy, by odkryć prawdę banalną i zaskakującą, że twórcy są tak samo różni jak my, którzy ich doceniamy. Są różni, tak jak różna jest ich twórczość. Każdy ma prace gorsze, lepsze i wybitne. Kupujący powinien być przekonany do malarza, manszard do obrazu. I taka jest rola galerii. Poziom przekonań manszarda stanowi o poziomie galerii. Zderzają się ze sobą, jak wszędzie, dwie szkoły. Jedna stawia na przygotowanie formalne, druga na doświadczenie. Jestem zwolennikiem drugiej. Galeria Szkoły Transformacji przedstawia tworzone przez siebie kolekcje, czy to na zamówienie konkretnego menedżera (kolekcja zamknięta), czy dla anonimowego odbiorcy (kolekcja otwarta), na którego zgłoszenie czeka. Moje doświadczeni z różnych obszarów menedżerskiego inwestowania doprowadziły mnie do przekonania, że mogę obronić taki oto model inwestowania: 50% nieruchomości plus 10% gotówka plus 30% monety plus 10% sztuka. Jeśli nie udało mi się tego zrobić w tym tekście, wiem że zrobię to podczas rozmowy z zainteresowanym menedżerem. Przyjemność, prestiż, pieniądze.Tyle i aż tyle można oczekiwać od kapitałów zainwestowanych w sztukę. PRZYJEMNOŚĆ Zasada pierwsza i podstawowa inwestowania w sztukę, według mnie brzmi: zakup ma sprawić przyjemność. Menedżer, w swoim wypełnionym po brzegi napięciami życiu, nie może zostać tylko z nimi. Im więcej prostych radości, przyjemności, tym większa skuteczność zarządzania. Oczywistość, ale jak trudna w codziennym stosowaniu. Zatem, kiedy inwestujesz, musisz znać przedmiot swoich inwestycji, albo jesteś skazany na pośrednika. W przypadku inwestycji w sztukę jesteś ekspertem, kiedy jesteś sobą i mówisz: podoba mi się lub nie. Kupujesz prace, które wzbudzają dobre emocje, bo ze sztuką trzeba żyć na co dzień. Galerii płacisz za wskazanie w czym wybierać, by wybór zapewniał prestiż i pieniądze. Jeśli manszard namawia do kupna rzeczy tylko dlatego, że jest przekonany o współczesnej rynkowej wartości, sprzedaje pieniądze, nie sztukę. I jest to inwestycja ułomna. PRESTIŻ Tak jak na przyjemności, tak menedżerowi musi zależeć na prestiżu. W obu przypadkach chodzi o to samo, tyle że inaczej. W pozbawionej pokoleniowych elit Polsce, autorytety kojarzą sie źle. To nienormalne, bo każdy wie, że ściągać trzeba od lepszego, albo wcale.

63


Zbigniew Bajek STWORZENIE ŚWIATA DZIEŃ I poliptyk otwarty (2 z 8), olej węgiel płótno, 560x190 cm, 1982-1989


Inwestycje alternatywne

Ciągłe budowanie znaczenia, na różne sposoby i przy różnych okazjach, cechuje kariery nie tylko menedżerskie. Obcowanie ze sztuką nie sprawi, że będziemy sprytniejsi podczas negocjacji, ale sprawi, że będziemy skuteczniejsi. Raz - dlatego że łatwiej nam będzie złapać dystans do towarzyszących rozmowie emocji, kiedy nie zamkniemy w nich świata, dwa - nawyk szukania i gromadzenia wiadomości o kolekcji pomaga zrozumieć istotę każdej rozmowy. Faktem jest, że zawsze kończy się ona pod dyktando lepiej przygotowanego, poinformowanego i zdolnego do różnorodniejszych skojarzeń. Niestety, nie ma innej drogi, by zweryfikować moje słowa, niż doświadczenie. A może na szczęście? Rozmowy z malarzami, czas jaki poświęcą menedżerom przed i po zakupie, pewność autentyczności pracy - czy to nie przyjemność? Duża, jak prestiż w najbliższym i dalszym otoczeniu. Ten sposób tworzenia kolekcji ogranicza jej zakres. Zawęża do współczesnej sztuki żyjących, polskich twórców. Ale tak rozwija się świat, przydając sztuce współczesnej coraz większą wartość, także polskiej. A co w przypadku, jeśli współczesny polski malarz, z czasem stanie się zamiast wybitnym współczesnym, zapomnianym współczesnym malarzem? Czy niedocenieni są gwarantem zwrotu zainwestowanych pieniędzy? Czy skończy się na przyjemności i prestiżu? Z czasem coraz wątpliwszą przyjemnością i coraz mniejszym prestiżem? PIENIĄDZE Jeśli przy zakupie cena nie będzie wykraczać ponad rynek i rozsądek, obok przyjemności i prestiżu pojawią się pieniądze. Manszard ma albo tak ustaloną renomę, że samo spotkanie z nim jest gwarancją poziomu wskazań, albo powinien przedstawić analizę i argumentację swojej rekomendacji. W przypadku Galerii Trans każdy menedżer zainteresowany współpracą, pozna wszystkie argumenty i te za, jak i te przeciw transakcji, a wynik stanie się odpowiedzialnością Galerii. Ta odpowiedzialność tyczy autentyczności obrazu i relacji do rynku, zarówno stwierdzonej w momencie zakupu, jak i przyszłej - w momencie sprzedaży. O ile bezpieczeństwo autoryzacji zapewnia nie ekspert, a warunki jego ubezpieczenia, a jeszcze lepiej potwierdzenie autentyczności przez żyjącego autora, o tyle przewidywanie przyszłej ceny rynkowej kupowanego obrazu jest przez wielu uważane za niemożliwe. Cena z dnia zakupu jest możliwa do precyzyjnego ustalenia na podstawie aktualnych notowań aukcyjnych i galeryjnych, opinii krytyków, muzeów, kolekcjonerów czy wreszcie skutecznego targu, gdy chodzi o dzieła jeszcze nie wycenionych przez rynek a wyjątkowo ambitnych twórców. W przypadku klasyków większy jest kłopot z kupieniem, niż ze sprzedaniem dzieła wybitnego. Jeśli malarz wycofał się z rynku lub dopiero na nim będzie, skala problemu jest podobna zarówno przy zakupie, jak i w przypadku określenia ceny przyszłej sprzedaży.

Zmierzmy się z tym problemem wspólnie w Galerii Trans. Zapraszam. www.szkolatransformacji.pl

65


Inwestycje alternatywne

SZTUKA MALARSTWO Malarz

1 2 3 4 5 6 7

Ceny obrazów w PLN - 1999 3.000 1.200 6.000 2.000 6.000 3.000 5.000

Ewa Bajek Zbigniew Chrostek Antoni Kowalski Anna Mierzejewska Krzysztof Skarbek Paweł Trybalski Henryk Waniek Suma:

x5 x5 x3 x3 x3 x5 x3

Ceny obrazów w PLN - 2009 7.500 3.000 10.000 4.500 10.000 6.000 8.000

Ilość sprzedanych obrazów x5 x5 x3 x3 x3 x5 x3

93.000

188.000

Stanisław Fijałkowski Eugeniusz Get-Stankiewicz Zdzisław Nitka Jerzy Panek Bogusław Szwacz Przemysław Tyszkiewicz

Ceny grafik/rysunków w PLN - 1999 900 1.100 300 2.500 600 1.600

Cena grafik/rysunków w PLN - 2009 1.300 2.000 600 3.000 930 3.100

Suma

7.000

10.930

GRAFIKA/RYSUNEK Grafik 1 2 3 4 5 6

lość sprzedanych obrazów

Galerie/pracownie

Galeria KrOpka Kraków Galeria SD Warszawa Pracownia Katowice Galeria Farbiarnia Warszawa Galeria Na Solnym Wrocław Galeria SD Warszawa Art New Media Warszawa

Galerie/pracownie Art New Media Warszawa Galeria Na Solnym Wrocław Galeria Na Solnym Wrocław Galeria Fejkiel Kraków Art New Media Warszawa Galeria Na Solnym Wrocław

OBSZAR

KAPITAŁ

RYZYKO

Obrazy polskich malarzy współczesnych

100 000 PLN

Zależne od manszarda

CZAS

BENCHMARKING

MIEJSCE

10 Lat

WIG 63%

Galerie Pracownie Aukcje

NADZÓR

ZYSK

PŁYNNOŚĆ

Manszard

Malarstwo 103% Grafika/rysunek 57%

Kwartał

Źródło: Szkoła Transformacji

66


67

sła

my

Prz e

z

wic

kie

acz

k

Pan e

Szw

wT ysz

aw

gus ł

zy

Jer

icz

itka

wN

isła

Zdz

iew

ank

t-S t

Ge

Bo

eni usz

Eug

ski

ow

ijałk

wF

isła

Sta n

k

kW ani e

nry

He

als ki

k

Ska rbe

wsk a

eje

eł T ryb

Paw

tof

ysz

Krz

tek

ros

Kow als ki

Ch

ierz

aM

Ann

oni

Ant

ew

gni

Zbi

Ew aB aje k

Inwestycje alternatywne

PLN

11000

10000 9000 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 Ceny obrazów w 1999

Ceny obrazów w 2009

PLN

3500

3000

2500

2000

1500

1000

500

0 Ceny grafik/ rysunków w 1999

Ceny grafik/ rysunków w 2009


Zbigniew Bajek STWORZENIE ŚWIATA DZIEŃ II, DZIEŃ III, DZIEŃ IV, DZIEŃ V poliptyk otwarty (4 z 8), olej węgiel płótno, 560x190 cm, 1982-1989


Zbigniew Bajek STWORZENIE ŚWIATA DZIEŃ VI poliptyk otwarty (2 z 8), olej węgiel płótno, 560x190 cm, 1982-1989


Inwestycje alternatywne

PROGNOZA Tezy udowadniane w tym tekście, określają różnicę pomiędzy inwestycją a loterią oraz weryfikują rekomendacje, oparte na założeniu powtarzalności zdarzeń przeszłych. Uważam, że zdolność do zwrotu z kapitału, a nie tylko do zwrotu kapitału, osiągana jest dzięki potwierdzaniu się w miarę upływu czasu dzisiaj zebranych informacji na temat obszaru inwestycji. Zatem prawdopodobieństwo zysku w przyszłości nie zależy od powtarzania zdarzeń z przeszłości, a od zgodności zdarzeń przyszłych z wnioskami, wynikającymi z zebranego zbioru informacji. Na przykład:

LOKATY

=

bank oferujący max stopę procentową + wiarygodność banku + procent składany + określony czas + ilość zmian banków, zależna od różnic w oferowanych stopach realnych

NIERUCHOMOŚCI =

gmina z atrakcyjnym planem rozwoju + komunikacja z miastem + krajobraz + dynamika rozwoju miasta + wzrost PKB

SZTUKA

=

obraz + historia aukcyjna obrazu + dokonania malarza + autentyczność + ceny innych obrazów malarza w galeriach + osobowość malarza + moda

MONETY

=

złote kolekcjonerskie + niskie emisje + nowe emisje + zakupy najrzadszych egzemplarzy + autentyczność + jakość.

Los przynosi różne niespodzianki i rozsądek podpowiada by o tym pamiętać. Dlatego 10% kapitału w gotówce to dogmat, z którym nie dyskutują inwestorzy, oczywiście nie w przypadkowym banku lub w tym, do którego jesteśmy przyzwyczajeni, a w starannie wybranym, który oferuje nawyższą stopę realną. Różnica między ofertami banków sięga do 100% efektywności przechowywanych pieniędzy. Na co dzień nie pamiętamy o matematyce. Na co dzień ignorujemy rachunek prawdopodobieństwa. Zazwyczaj myślimy o tych, którzy wygrali bo o nich jest głośno. Nie zajmujemy się przegranymi. Pewnie słusznie, ale niesłuszne jest ignorowanie proporcji pomiędzy ilością wygranych, o których się mówi, a ilością przegranych, o których się milczy, ponieważ inwestowanie na rynku kapitałowym jest grą o sumie zero. By jedni wygrali, inni muszą tyle samo przegrać. Lokata zapewnia poczucie bezpieczeństwa w razie złego biegu wydarzeń. Inwestor nie musi ich przeżyć, ale powinien być tak przygotowany, by z losem wygrać. Pieniądz tego nie gwarantuje, ale przynajmniej daje możliwość.

71


Henryk Waniek NA NIEBIE olej płótno, 46x38 cm, 1989


Inwestycje alternatywne

Sztuka pozwala na przyjemność i daje poczucie wyższości. Pierwsze można pochwalić, drugie zganić, ale i tak nie zmieni to faktu, że oba uczucia istnieją i istnieć będą. Z punktu widzenia menedżerskiej skuteczności ważne, że pozwalają zachować dystans do codzienności, na przykład zapanować nad pracoholizmem, a już na pewno bronić się przed nim. Prognozując zatem sens inwestowania w sztukę, podkreślam, że obok pieniędzy, które przyniesie, ta inwestycja ma jeszcze sens pozapieniężny. Pieniądze w sztuce są w dziełach wybitnych. Jeśli kapitał na to pozwala, ryzyko inwestycji można zminimalizować, kupując wybitne obrazy klasyków. Duże pieniądze, duża pewność inwestycji, jeśli wykluczyć fałszerstwo i długie też poszukiwanie, bo na polskim rynku takie zakupy to rzadkość. Większość wybitnych dzieł ma właścicieli, znających ich wartość rosnącą w czasie.

Zatem jutro przyniosą pieniądze zakupy mniej znanych twórców, zrobione dzisiaj.

Zbyt wiele czynników decyduje czy dzisiejsi już dobrzy, będą jutrzejszymi najdroższymi, by wskazywać ich z pełną odpowiedzialnością. Ale dzięki sztuce można osiągać pożądaną stopę zwrotu, nie tylko kupując dzisiaj ukrytych beneficjentów przyszłości. Można to zrobić, kupując dobre obrazy, bo takimi pozostaną na zawsze i poznawać autorów, bo to w nich jest ukryta tajemnica przyszłego sukcesu lub porażki ich twórczości na rynku sztuki. Jakie daję gwarancje? W prognozie inwestowania w sztukę nie szukam gwarancji, a jedynie argumentacji wyboru jednych i odrzuceniu innych zakupów. Manszard powinien być w tych poszukiwaniach i wyborach partnerem i rozmówcą, a menedżer powinien zaufać sobie i swojej zdolności definiowania ludzi. Twierdzę, że jeśli jej nie ma, nie jest menedżerem. I jest niezdolny do inwestowania. Pozostaje wtedy loteria lub zakłady sportowe. Bank Narodowy zwiększa emisję nowych złotych monet kolekcjonerskich do wielkości, nie pozwalających z pełnym przekonaniem nazywać kolejnych emisji atrakcyjnymi. Problem łagodzi rosnąca liczba inwestujących w numizmaty, ale proporcje i tak są zachwiane i niekorzystne dla zarabiania na monetach, jeśli oczekiwania sprowadzić do zysku w skali kilkadziesiąt do kilkaset procent rocznie. Nadal, dzięki rzadkości monet z przeszłości i zdarzających się atrakcyjnych, niskich emisji oraz rosnącej liczbie kupujących, inwestowanie w złote monety będzie inwestycją o kilkusetprocentowym zwrocie w skali dziesięciu lat. Mniejsze wahania koniunkturalne niż na rynku kapitałowym są kolejnym powodem mojego wyboru. W Polsce ostatnich dziesięciu lat, nieruchomości to najatrakcyjniejszy sposób pomnażania kapitału. Pod warunkiem, że będzie to inwestycja w grunt rolny, zamieniony na budowlany i w obrębie dynamicznie rozwijających się przedmieść wiekich miast.

73


Henryk Waniek NA ZIEMI olej płótno, 46x38 cm, 1989


Inwestycje alternatywne

Zatem sukces inwestycyjny zależy od staranności odrobionej pracy domowej i drobiazgowej analizy planów miast i sąsiadujących gmin. Każde z polecanych sposobów inwestowania wiąże się z analityczną pracą i poszukiwaniem informacji. Tylko one mogą dać skojarzenia, pozwalające skutecznie inwestować. Sposoby poszukiwania, gromadzenia, katalogowania i przechowywania informacji są narzędziem w inwestowaniu. Analiza i interpretacja posiadanych informacji jest narzędziem weryfikowania pośredników - i siebie.

PROGNOZY I DECYZJE INWESTYCYJNE SPRAWDZAJĄ SIĘ PROPORCJONALNIE DO ZASOBÓW INFORMACYJNYCH I WYCIĄGANYCH DZIĘKI NIM WNIOSKÓW.

Łatwiej i skuteczniej to robić w przypadku lokat, sztuki, monet czy nieruchomości. Trudniej i mniej skutecznie w przypadku giełd, funduszy, złota czy innych przedmiotów inwestycji. Z analizowanych i omawianych w tym tekście obszarów inwestycji kapitałowych najtrudniej w przypadku rynku walutowego. W przypadku sztuki, monet czy nieruchomości zasada zgromadzenia legalnie i przed innymi informacji, dających przewagę inwestycyjną, jest po prostu prawdopodobniejsza w realizacji. Więcej tu zależy od nas samych, mniej od otoczenia, inaczej niż w zależnościach pomiędzy nami a giełdą, funduszami, rynkiem walutowym czy rynkiem złota. To oczywiście pogląd subiektywny, podobnie jak własność kapitału.

75


Bogdan Wańczyk WIESZCZ CZY NIE WIESZ? tusz papier, 20x21 cm, 1982


Inwestycje alternatywne

NOTA O AUTORZE KSIĄŻKI

MIROSŁAW WRÓBEL

FUNKCJE ZARZĄDCZE

Prezes Zarządu - 3 lata w Hucie Katowice SA Wiceprezes Zarządu - 2 lata w Dolnośląskiej Spółce Inwestycyjnej SA KGHM Polska Miedź SA Członek Zarządu - 2 lata w Hucie Katowice SA Dyrektor - 3 lata w Hucie Katowice SA

FUNKCJE NADZORCZE

Przewodniczący Rady Nadzorczej: Polskie Sieci Elektroenergetyczne SA - 3 lata, Beskidzki Dom Maklerski SA - 2 lata, Huta Ołowiu Orzeł Biały SA - 2 lata, Pol MiedźTrans sp. z o.o. - 2 lata Wiceprzewodniczący Rady Nadzorczej: Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo SA – 1 rok Członek Rady Nadzorczej: Telefonia Lokalna SA dzisiaj DIALOG: – 1 rok, Izostal sp. z o.o. – 3 lata

FUNKCJE DORADCZE

Winuel SA Larchmont Capital – konsultant na rzecz LNM Holdings N.V. (prywatyzacja PHS SA) Otrek sp. z o.o. – konsultant (restrukturyzacja TP SA) Eurofaktor SA Orzeł Biały SA Corus Rail - Francja Gloria Corporation - Monaco Multi Technologies Group - UK

WYKSZTAŁCENIE

Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie Studia podyplomowe - AGH Kraków Studia podyplomowe - Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Studium Doradcy Inwestycyjnego i Analityka Papierów Wartościowych

77


Bogdan Wańczyk E, TAM! tusz papier, 20x23 cm, 1982


Inwestycje alternatywne

AutorZy Obrazów

EWA BAJEK Urodziła się w 1959 roku. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Dyplom uzyskała u prof. Z. Grzybowskiego na Wydziale Malarstwa w 1986 r. Uprawia malarstwo i rysunek. Stypendystka Ministra Kultury i Sztuki, laureatka II miejsca - V Konfrontacji Najmłodszych artystów Krakowa. Zorganizowała ok. 40 wystaw indywidualnych. Brała udział w ponad 80 wystawach zbiorowych. Od wielu lat realizuje charakterystyczny cykl obrazów z motywem „Raju”, które maluje farbami akrylowymi lub olejnymi na płótnie, na deskach, w formie trójkątów równobocznych, kwadratów, tryptyków szafowych. ZBIGNIEW BAJEK Urodził się w 1958 roku. Studiował w ASP w Krakowie. W 1984 roku uzyskał dyplom w pracowni prof. Z. Grzybowskiego na Wydziale Malarstwa, gdzie obecnie jako profesor prowadzi Pracownię Interdyscyplinarną. Zajmuje się malarstwem, rysunkiem, fotografią, działaniami o charakterze parateatralnym i projektowaniem graficznym. Współpracował z Teatrem Laboratorium Jerzego Grotowskiego oraz z Teatrem Witkacego w Zakopanem, projektując scenografię, kostiumy i plakaty teatralne. Jest laureatem wielu konkursów oraz czterokrotnym stypendystą Ministra Kultury i Sztuki. ZBIGNIEW CHROSTEK Urodził się w 1958 roku w Katowicach. Jest absolwentem Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych im. A. Kenara w Zakopanem. Studiował w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Gdańsku na Wydziale Rzeźby. Dyplom otrzymał w 1984 roku w pracowni prof. A. Smolany. Zajmuje się malarstwem, rysunkiem, rzeźbą i konserwacją. Od 2004 roku prowadzi Ogólnopolskie Plenery Artystyczne w Woli Michowej w Bieszczadach. Brał udział w wystawach zbiorowych m.in. w Warszawie, Łodzi, Szczecinie, Zakopanem oraz w wystawach indywidualnych m.in.: Galeria SD Warszawa, Gate Gallery Karlsruhe, Gallerie La Hotte Les Diablerets, Szwajcaria, Galeria W&B Szczecin, Galeria BrowArt Wrocław. STANISŁAW FIJAŁKOWSKI Malarz i grafik. Urodzony w 1922 roku w Zdołbunowie na Wołyniu. Studiował w latach 1946-51 w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi, gdzie później sam przez wiele lat wykładał. Był uczniem W. Strzemińskiego i S. Wegnera. Otrzymał wiele nagród w zakresie grafiki, m.in. podczas Biennale Grafiki w Krakowie (1968 i 1970), Biennale Grafiki w Ljubljanie (1977), Ogólnopolskiej Wystawy Grafiki w Warszawie (1981) oraz XII Międzynarodowego Triennale Drzeworytu XYLON (1994). Uhonorowany Nagrodą Krytyki Artystycznej im. C. K. Norwida oraz prestiżową Nagrodą im. J. Cybisa. Jest członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Drzeworytników XYLON. EUGENIUSZ GET-STANKIEWICZ Urodził się w Oszmianie koło Wilna w 1942 roku. Studiował architekturę na Politechnice Wrocławskiej i grafikę w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych we Wrocławiu. Dyplom uzyskał w 1972 roku u prof. S. Dawskiego i prof. M. Urbańca. Profesor zwyczajny - w macierzystej uczelni od wielu lat wykłada grafikę. Mieszka i tworzy w Domku Miedziorytnika przy Rynku Głównym we Wrocławiu. Uprawia grafikę warsztatową i użytkową, ale także malarstwo i rysunek. Znany ze znakomitych miedziorytów. Zaliczany do twórców wrocławskiej szkoły plakatu. Jedna z najważniejszych postaci sztuki naszych czasów.

79


Bogusław Szwacz ARS - HORMEGRAF NO5 D akwaforta, 17x17 cm, 1980


Inwestycje alternatywne

ANTONI KOWALSKI Malarz i grafik - urodził się w 1957 r. Studiował na Wydziale Grafiki ASP w Krakowie - filia w Katowicach. Dyplom uzyskał w Pracowni Malarstwa prof. J. Dudy-Gracza w 1982 r. Obecnie profesor w ASP w Katowicach. Członek Stowarzyszenia Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie. Wielokrotnie nagradzany w kraju i za granicą, m.in.: I nagroda za rysunek w Ogólnopolskim Konkursie „7 Grzechów Głównych” Warszawa 1981, Nagroda Główna i wyróżnienie w Ogólnopolskim Konkursie na Plakat pt. „Karol Szymanowski” Warszawa 1982, Nagroda za malarstwo - International Art Competition, Pyramid Gallery, New York, USA 1989, Nagroda honorowa Medial 2 Art Biennial Londyn, Anglia 2007. ANKA MIERZEJEWSKA - XY Zajmuje się malarstwem i fotografią. Jako stypendystka w latach 1991-92 uczyła się grafiki w The College of St. Catherine w St. Paul, MN, USA. W latach 1992-98 studiowała również grafikę w pracowni litografii prof. Basaja i prof. Frąckiewicza w Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu, a dyplom z malarstwa sztalugowego uzyskała w 1998 r. u prof. K. Jarodzkiego na Wydziale Malarstwa i Rzeźby. Tworzy cyklami – najbardziej znane to Kobiety, Kwiaty, Samoloty, Sport, Gimnastyczki, Maszyny. Za swoją twórczość otrzymała wiele nagród, m.in.: w 2006 r. stypendium Ministra Sztuki i Dziedzictwa Narodowego, w 2003 r. II miejsce i 8 wyróżnień w konkursie: Dobra wiadomość w fotografii, Warszawa. ZDZISŁAW NITKA Polski malarz-ekspresjonista - urodził się w 1962 r. w Obornikach Śląskich. Studiował w PWSSP we Wrocławiu, gdzie w 1987 obronił dyplom z malarstwa w pracowni prof. J. Hałasa, obecnie wykłada rysunek jako profesor w Pracowni Malarstwa i Rysunku. Zajmuje się malarstwem, rysunkiem i grafiką, a także rzeźbą i drzeworytem. Utworzył w Obornikach Śląskich prywatne Muzeum Ekspresjonistów. Wśród nagród i wyróżnień jakie otrzymał są m.in.: 1987 r. nagroda w konkursie na plakat dla Festiwalu Filmów Nieprofesjonalnych w Mons, Belgia, 1988 r. nagroda honorowa „Wiktor’88” w dziedzinie malarstwa, 1990 r. nagroda Janusza PrzybylskiegoFestiwal Polskiego Malarstwa Współczesnego BWA Szczecin, 1999 r. JERZY PANEK Urodził się w 1918 r. w Tarnowie, zmarł w 2001 r. w Krakowie. Niekonwencjonalny grafik, malarz i rysownik. Studia graficzne rozpoczął w 1937 r. w Państwowym Instytucie Sztuk Pięknych w Krakowie, kontynuował naukę w czasie wojny, a następnie uczył się na Wydziale Malarstwa w krakowskiej ASP, gdzie uzyskał dyplom, a wiele lat później został jej honorowym profesorem. Stosował rozmaite techniki graficzne (w tym metalowe), ale mistrzostwo osiągnął przede wszystkim w drzeworycie. Należał do Międzynarodowego Stowarzyszenia Drzeworytników XYLON. Katalog jego dzieł z lat 1939-1993, wydany został w Niemczech przez D. Burkampa. Otrzymał m.in. Nagrodę im. J. Cybisa (1988), Nagrodę Miasta Krakowa (1998). KRZYSZTOF SKARBEK Urodził się 16 maja 1958 roku we Wrocławiu. Studiował w ASP w Krakowie oraz w PWSSP we Wrocławiu, gdzie uzyskał dyplom w Pracowni Malarstwa i Rysunku u prof. Z. Karpińskiego. Współtworzył zespół rockowy „Połykacze pereł” (1989-93). Był członkiem grupy artystycznej Karuzela Braders i Gabinetu Operacji Plastycznych i Odnowy Uczuć (1992-95). Obecnie pracuje jako profesor w pracowni Malarstwa i Rysunku wrocławskiej ASP. Zajmuje się głównie malarstwem sztalugowym i ściennym oraz scenografią teatralną i filmową; autor eksperymentalnych filmów wideo, obiektów, instalacji i grafik. Za film „Zmieniaj się” otrzymał Nagrodę Główną i Specjalną na festiwalu Film poza kinem (Wrocław, 1985).

81


Ewa Bajek KRZYK akryl płótno, 100x130 cm, 1990


Inwestycje alternatywne

BOGUSŁAW SZWACZ Wybitny malarz, rzeźbiarz i poeta, jeden z prekursorów polskiej sztuki abstrakcyjnej i twórca oryginalnej teorii estetycznej Ars-Horme, czyli Sztuki Poruszenia Wyobraźni. Urodził się w 1912 r. w Leżajsku, zmarł w 2009 r. Ukończył słynne Liceum Krzemienieckie, a w 1930 roku rozpoczął studia na Wydziale Malarstwa krakowskiej ASP, które odbył w pracowni prof. I. Pieńkowskiego, a następnie u K. Frycza i J. Hoplińskiego. Od roku 1946 pracował w ASP w Krakowie, potem w ASP w Warszawie, gdzie był profesorem do 1990 r. Odzwierciedleniem teorii Ars-Horme są jego prace plastyczne, które odwołując się do natury, tradycji, kultury i wiedzy, mają przemówić do wyobraźni widza i pogodzić go ze światem zewnętrznym. PAWEŁ TRYBALSKI Urodził się w 1937 r. w Hostynnem-Kolonii w powiecie hrubieszowskim. Reprezentuje nurt surrealizmu i malarstwa metaforycznego. Dysponuje niezwykle perfekcyjnym warsztatem. Techniki nauczył się, studiując samodzielnie dzieła wielkich mistrzów. Laureat wielu nagród m.in. I nagroda i „Złota Szpilka” redakcji Szpilek, na Satyrykonie - Legnica 80, Złoty Medal w Olimpijskim Konkursie Sztuki Warszawa 1984. Jego prace znajdują się m.in. w zbiorach: Muzeum Narodowego w Warszawie, Ministerstwa Kultury Nadrenii i Palatynatu w Kolonii, Galerii Ambito w Madrycie, Colection Gallery Beverly Hills w Los Angeles, Satra Films w Paryżu, Art Gallery Slavenia Vancouver w Kanadzie, Perins Art Gallery Hamstead w Londynie. PRZEMYSŁAW TYSZKIEWICZ Urodzony w 1964 roku we Wrocławiu. Studiował w PWSSP we Wrocławiu. Uzyskał dyplom z projektowania graficznego u prof. J. J. Aleksiuna i z grafiki artystycznej u prof. H. Pawlikowskiej. Jego twórczość to wyłącznie grafika artystyczna. Najchętniej posługuje się miedziorytem, akwafortą i akwatintą. Ważniejsze nagrody: I nagroda im. D. Chodowieckiego Berlińskiej Fundacji G. Grassa 1999, nagroda specjalna - Międzynarodowe Biennale Grafiki im. M.Pruzi, Lubin 1999, nagroda specjalna - Konkurs Grafiki i Rysunku Środowiska Dolnośląskiego, Wrocław 2002. Od 2003 r. profesor w Pracowni Grafiki Artystycznej macierzystej uczelni. HENRYK WANIEK Wybitny malarz surrealista, pisarz, krytyk sztuki, filozof, scenograf, historyk. Urodził się w 1942 r. w Oświęcimiu. Studiował na Wydziale Grafiki w Katowicach – filii ASP w Krakowie, gdzie w 1970r. uzyskał dyplom z plakatu u prof. T. Grabowskiego oraz z grafiki artystycznej u prof. A. Pietscha. Od 1967 r. jego prace można oglądać na prawie wszystkich znaczących wystawach współczesnego malarstwa. Jego książka „Finis Silesiae” znalazła się w gronie finalistów nagrody Nike za rok 2004. W 1999 r. otrzymał prestiżową nagrodę Kulturpreis Schlesien des Landes Niedersachsen wraz z Janoschem oraz Witoldem Szalonkiem. Jest autorem lub współtwórcą scenografii do kilku filmów i spektakli teatralnych. BOGDAN WAŃCZYK Grafik. Zajmuje sie grafiką komputerową, rysunkiem i rysunkiem satyrycznym. Urodził się w 1956 roku w Krakowie. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki, uzyskał dyplom z grafiki artystycznej u prof. A. Pietscha. Prace w prywatnych zbiorach w kraju i za granicą.

83


Ewa Bajek KWADRAT MAGICZNY NIEBIESKI olej płótno deska, 92x92 cm, 2003


Inwestycje alternatywne

SZKOŁA TRANSFORMACJI S.A. www.szkolatransformacji.pl 53-314 Wrocław Pl. Powstańców Śląskich 16-18

TEL. +48 71 785 48 15 TEL. +48 71 784 40 21

KOM. +48 602 704 704 KOM. +48 602 703 703

FAX +48 71 784 40 26

szkolenia@szkolatransformacji.pl

85


Ewa Bajek KWADRAT MAGICZNY CZERWONY olej płótno deska, 92x92 cm, 2003


Inwestycje alternatywne

Koncepcja Mirosław Wróbel

Projekt graficzny i skład Bogdan Wańczyk

Redakcja Justyna Pietrzak-Wróbel

Korekta Beata Kawka

Okładka

Druk i oprawa

Obraz Pawła Trybalskiego z cyklu Fałdyliery

ZG Colonel - Kraków

Współpraca Galeria Trans

Wydawca

Obrazy, których reprodukcje użyto w książce pochodzą z prywatnej kolekcji przygotowanej przez Galerię Trans

Wydawnictwo Trans - Wrocław

Wszystkie prawa autorskie do Programu Skuteczność oraz do opisanego treningu Inwestycje alternatywne należą do Szkoły Transformacji. Każde naruszenie tych praw bez wiedzy i pisemnej zgody właściciela, a w szczególności wykorzystanie programu lub treningu w całości, czy po modyfikacji – będzie ścigane i zaskarżane, jako kradzież własności intelektualnej.

87


Na stronie tytułowej - Ewa Bajek KWADRAT MAGICZNY CZERWONY - fragment obrazu olej płótno deska, 92x92 cm, 2003


ISBN 978-83-926330-7-5

Inwestycje Alternatywne  

Szkoła Transformacjii

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you