Issuu on Google+

Ναύπλιο: Η πρωτεύουσα της ιστορίας Από ψηλά, η Νάπολι ντι Ροµάνια, Ροµάνια, όπως έλεγαν οι Βενετοί το Ναύπλιο, απλώνεται σε τρία σκαλοπάτια. Στο υψηλότερο "θεϊκό" σκαλί η Ακρόπολη του Παλαµήδη και πιο κάτω η Ακροναυπλία µε τα τείχη, τους προµαχώνες και τον γύρο της Αρβανιτιάς. Στο χαµηλότερο σκαλί η παραλία, µε το Μπούρτζι, την παλιά πόλη µε τις δροµόσκαλες, τα αρχοντικά, τα πλήθη των επισκεπτών και την Κάναθο, την πηγή της παρθενίας για την Ήρα Ήρα και της οµορφιάς για τις Ναυπλιώτισσες.

Εφηµερίδα ΕΘΝΟΣ

Νίκος Κουφάκης Φωτογραφίες: Ηρακλής Μήλας, Εύη Φραγκολιά


Τ

ο ακρωτήριο της Ακροναυπλίας µε το ενετικό κάστρο και µέρος του Ναυπλίου όπως φαίνονται από την Ακρόπολη του Παλαµηδίου.

Nα περνάς κάτω από τον πλάτανο της Πλατείας Συντάγµατος µε τη σκέψη ότι ακολουθείς τα ίδια βήµατα που έκαναν εκεί ο Κολοκοτρώνης κι ο Νικηταράς ή ότι, µαζί µε τα γέλια των Αθηναίων τουριστών του Σαββατοκύριακου στις καρέκλες του "Κεντρικού", αφουγκράζεσαι ακόµη τον ήχο των όπλων από την αλλαγή της ενετικής φρουράς στον Στρατώνα και απέναντι, τη φωνή του µουεζίνη από το τζαµί της πλατείας. Να µια εικόνα όνα που υποβάλλει το Ναύπλιο στον επισκέπτη του. Λίγο ψηλότερα το Παλαµήδι µελαγχολικό στη φθινοπωρινή συννεφιά σαν να περιµένει τη βάρκα µε τους δήµιους από το Μπούρτζι για µια τελευταία δοκιµή στην καρµανιόλα. Γραφικές δροµόσκαλες της παλιάς πόλης που ανηφορίζουν ανηφορίζουν στους Προµαχώνες και τις Πύλες της Ακροναυπλίας, ο "Μεγάλος ∆ρόµος" πάντοτε φωτισµένος και "µεγάλος", παρά το περιορισµένο πλάτος του, πλατείες µε ενετικά, οθωµανικά και νεοκλασικά δηµόσια κτήρια στην πρώτη πρωτεύουσα της ελεύθερης Ελλάδας, µε αγάλµατα άλµατα του Καποδίστρια και των ηρώων του '21, µαρµάρινα λιοντάρια βαυαρικά και ενετικά, ενθύµια διαφορετικών εποχών και πολιτισµών του Ναυπλίου, µιας από τις οµορφότερες επαρχιακές πόλεις της χώρας, µε ενάµισι εκατοµµύριο τουρίστες ετησίως και σε απόσταση 145 χιλιοµέτρων από την Αθήνα. Πρώτος οικιστής της περιοχής ο µυθικός Ναύπλιος, που γεννήθηκε από την ένωση του θεού Ποσειδώνα µε την εκθαµβωτική Αµυµώνη. Τα εµβλήµατα και τα µνηµεία της Παλιάς Πόλης

Εικόνα 1 Οι κόκκινες στέγες της παλιάς πόλης του Ναυπλίου και η ιστορική Μητρόπολη του Αγίου Γεωργίου

Α

πό το 1827 µέχρι το 1834, την εποχή του Καποδίστρια και της άφιξης του Οθωνα, όταν το Ναύπλιο έχει γίνει η πρώτη πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους, η πόλη γνωρίζει περίοδο µεγάλης ακµής. Αν µπορούσαµε να περιηγηθούµε στους ακανόνιστους και µικρούς δρόµους της παλιάς πόλης του


Ναυπλίου εκείνης της περιόδου, θα βλέπαµε τους πλανόδιους µικροπωλητές να πωλούν τσακµακόπετρες και θειάφι, ραπτάδικα, παντοπωλεία και καφενεία, όπου οι ναργιλέδες έδες έδιναν και έπαιρναν, ανάµεσα σε ετερόκλητα πλήθη από κληρικούς, δηµοδιδασκάλους, Φαναριώτες, Ρώσους οµογενείς, Επτανήσιους και οπλαρχηγούς του '21. Στα κατάµεστα σοκάκια και τις δροµόσκαλες του Ναυπλίου θα ακούγαµε εκτός από τα ελληνικά και τα αρβανίτικα, αρβανίτικα, αγγλικά, γερµανικά και πορτογαλικά, θα παρατηρούσαµε µελαχρινούς άνδρες µε λερωµένες φουστανέλες και όπλα στο σελάχι να κοιτάζονται µε αµοιβαία καχυποψία µε ξανθούς, ευρωπαίους επισκέπτες που φορούσαν ηµίψηλο και ρεντιγκότα. Ο Ψαροµαχαλάς ήταν η µοναδική µοναδική συνοικία που υπήρχε στην κάτω πόλη, όταν ακόµη εκείνη, πριν τον 15ο αιώνα ήταν µια ελώδης, ακατοίκητη περιοχή. Ηδη από τα χρόνια του Βυζαντίου θα πρέπει να κατοικούνταν από ψαράδες, όπως µαρτυρεί το όνοµα της περιοχής, και σήµερα εξακολουθεί να αποτελεί αποτελεί ένα από τα πιο γραφικά κοµµάτια της παλιάς πόλης. Σηµαντικές εκκλησίες του συνοικισµού είναι αυτή της Παναγίας (15ος αιώνας) µε τη χορωδία της να φηµίζεται για το ωραίο ψάλσιµο των εγκωµίων της Μεγάλης Εβδοµάδας και της Αγίας Σοφίας, στη δροµόσκαλα της οδού οδού Λαµπρυνίδου, που πιθανότατα οικοδοµήθηκε στα βυζαντινά χρόνια. Η όµορφη και µικροσκοπική πλατεία του Αγίου Σπυρίδωνα, µε την προτοµή του Ναυπλιώτη ιώτη λογοτέχνη και ακαδηµαϊκού Άγγελου Άγγελου Τερζάκη, µε τις οθωµανικές κρήνες (βρύσες του 18ου αιώνα) που την κοσµούν, και φυσικά µε την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα, µάλλον ασφυκτιά σήµερα από το πλήθος των παρκαρισµένων αυτοκινήτων που την καταλαµβάνουν. Στο στενό που βρίσκεται η κεντρική είσοδος ε του Αγίου Σπυρίδωνα η 27η Σεπτεµβρίου 1831 µοιάζει να ρίχνει ακόµη βαριά τη σκιά της, καθώς το πρωινό εκείνης της ηµέρας ο Γιώργης και ο Κωνσταντής Μαυροµιχάλης δολοφόνησαν τον Καποδίστρια στο κατώφλι του ναού. Η συνοικία του Γιαλού, δυτικά της πλατείας πλατείας Καποδιστρίου, άρχισε να οικοδοµείται οικοδοµείτα βάσει σχεδίου στα χρόνια του Όθωνα Όθωνα και διαµορφώθηκε όπως τη βλέπουµε σήµερα µέχρι την πρώτη εικοσαετία του 20ού αιώνα.

Χαρακτηριστική δροµόσκαλα στην παλιά πόλη.


Στα ωραία δροµάκια της περιοχής µε τους ωραίους ανθοστόλιστους ανθοστόλιστους εξώστες, τα περίτεχνα κάγκελα και τις καµαρωτές εισόδους θα συναντήσουµε την εκκλησία του Αγίου Νικολάου, που θεµελιώθηκε αρχικά στα χρόνια των Ενετών, µε ωραίο ξυλόγλυπτο τέµπλο και άµβωνα, και και το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυµα, Ί στην οδό Βασιλέως σιλέως Αλεξάνδρου. Το Λαογραφικό Μουσείο που στεγάζεται εκεί διαθέτει µια µεγάλη και άρτια οργανωµένη και παρουσιασµένη συλλογή ρούχων, υφασµάτων και κοσµηµάτων, µε συνολικό αριθµό αντικειµένων που ξεπερνούν τις 25.000. ∆ηµιουργός του ιδρύµατος υπήρξε η ενδυµατολόγος εν - σκηνογράφος Ιωάννα Παπαντωνίου και στους χώρους του πραγµατοποιούνται σήµερα πολλές εκθέσεις και εκδηλώσεις πολιτισµού. Αξίζει να σηµειωθεί και το εξαιρετικό πωλητήριο του µουσείου, µε αντίγραφα έργων, κάρτες, εκδόσεις του Ιδρύµατος και πολλά άλλα.

Οι περίτεχνες, Οθωµανικές Κρήνες, αποτελούν αναπόσπαστο κοµµάτι του ψηφιδωτού που συνθέτει την ιστορία του Αναπλιού. Σε κοντινή απόσταση συναντούµε και το Πολεµικό Μουσείο Ναυπλίου, που αποτελεί παράρτηµα του Πολεµικού Μουσείου της Αθήνας και στεγάζεται στεγάζεται στο κτίριο της πρώτης Σχολής Ευελπίδων της χώρας (1828-1834). (1828 1834). Τα εκθέµατά του συνοψίζουν την πολεµική ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, από τον αγώνα της Ανεξαρτησίας του 1821 µέχρι την Απελευθέρωση από τη γερµανική Κατοχή το 1944. Περιήγηση στην Πλατεία ία Συντάγµατος Το καφέ Κεντρικόν στην πλατεία Συντάγµατος είναι η ιδανική επιλογή ξεκούρασης και αναψυχής ακόµη και για µια οικογένεια µε µωρό. Μπορείτε να δώσετε τα φρούτα για την κρέµα του µωρού και τα φιλόξενα γκαρσόνια να την ετοιµάσουν για σας στο µπλέντερ ή, ακόµη, να επωφεληθείτε από τις ειδικές αλλαξιέρες για τα µωρά οι οποίες υπάρχουν στην τουαλέτα.


Η πλατεία Συντάγµατος µε τα ωραία καφέ, τα εστιατόρια και τα ξενοδοχεία είναι συνυφασµένη µε τη νεότερη ιστορία της πόλης. Το σηµείο του καφέ είναι ιδανικό, όµως, και για µια αναπόληση αναπόληση στην πλούσια ιστορία της πλατείας, καθώς κάτω από τον πλάτανο συνήθιζαν να συγκεντρώνονται µετά την απελευθέρωση οι λεγόµενοι Αναφορογράφοι, εγγράµµατοι άνδρες που πρόσφεραν έναντι αµοιβής τις υπηρεσίες τους συντάσσοντας συµβόλαια και αναφορές για κάθε ζήτηµα, ή προσφέροντας συµβουλές σε πάσης φύσεως αγύρτες ή θεσιθήρες που συνωστίζονταν στο Ναύπλιο αναζητώντας µια θέση εργασίας στον νεοσύστατο κρατικό µηχανισµό. Κάπου εκεί, σκεφτόµαστε, θα πρέπει να είχε στηθεί και το βάθρο που είχε εκφωνήσει την οµιλία οµιλία του στις 8 Ιουνίου 1826 ο µέγας διδάσκαλος του Γένους Γεώργιος Γεννάδιος. Ο λόγος του υπέρ του εράνου για την ενίσχυση των τραγικών οικονοµικών της Ελλάδα της εποχής υπήρξε τόσο συγκινητικός ώστε ακόµη και η κουρελιασµένη ζητιάνα Ψωροκώσταινα κατέθεσε, εν εν µέσω χειροκροτηµάτων, πάνω στο τραπέζι των προσφορών το µοναδικό ασηµένιο δαχτυλίδι που της είχε αποµείνει. Το κτίριο του σηµερινού Αρχαιολογικού Μουσείου, µε την καφετιά πέτρα και τις τοξοστοιχίες, έχει εντοιχισµένη στην πρόσοψή του µια µαρµάρινη επιγραφή επιγραφή που µας πληροφορεί στα λατινικά ότι φτιάχτηκε το 1713 από τον Αυγουστίνο Σαγρέδο για να χρησιµοποιηθεί ως αποθήκη του Βενετικού Στόλου. Το Οπλοστάσιο των Ενετών, που αργότερα µετατράπηκε σε στρατώνα, στα χρόνια της γερµανικής Κατοχής στέγασε τα ανακριτικά ανακριτικά γραφεία των ναζί. Πάνω στην πλατεία βρίσκεται και το εστιατόριο "Ελλάς", από το 1860, το παλαιότερο, ίσως, του ελληνικού κράτους, που είχε χρησιµεύσει ως σκηνικός χώρος και για τα γυρίσµατα ταινίας "Μελισσοκόµος" του Θ. Αγγελόπουλου. Το Τριανόν, σηµερινό σηµεριν ∆ηµοτικό Θέατρο, πήρε το όνοµά του από τον κινηµατογράφο Τριανόν που λειτούργησε για χρόνια κάτω από τη στέγη του, αλλά στην πραγµατικότητα πρόκειται για κτίριο του 16ου αιώνα, πιθανόν, που αρχικά φιλοξένησε φιλοξένησε το παλιό τζαµί της πόλης. Έκτοτε Έ οι χρήσεις του υπήρξαν πολλές: καθολική εκκλησία, αλληλοδιδακτικό σχολείο αρρένων, θέατρο, κινηµατογράφος.


Μια εύθυµη νότα µε τον «Σαρλό» για µικρούς και µεγάλους. Το µεγάλο τζαµί της πλατείας (1730) είναι γνωστό µε την ονοµασία Βουλευτικό γιατί εκεί είχε στεγαστεί η Βουλή των Ελλήνων µεταξύ 1825-26. 1825 26. Στους χώρους του ο Καποδίστριας είχε οργανώσει τον πρώτο δηµόσιο χορό των Ναυπλιωτών προς τιµή του Γάλλου στρατάρχη Μαιζών, συναντώντας την άρνηση των οπλαρχηγών να τον τιµήσουν µε την παρουσία τους, από φόβο ότι θα γελοιοποιούνταν γελοιοποιούνταν χορεύοντας παραδοσιακούς ελληνι��ούς χορούς, µπροστά στους Ευρωπαίους προσκεκληµένους του κυβερνήτη.

Το Αρχαιολογικό Μουσείο στεγάζεται στο εντυπωσιακό κτίριο του παλιού βενετσιάνικου οπλοστασίου και περιλαµβάνει σηµαντικές συλλογές. Το Βουλευτικό υτικό χρησίµευσε ακόµη ως σχολείο, φυλακή, αλλά και τόπος διεξαγωγής της δίκης των οπλαρχηγών Θ. Κολοκοτρώνη και ∆. Πλαπούτα το 1834. Σήµερα στο ανακαινισµένο Βουλευτικό λειτουργεί η ∆ηµοτική Πινακοθήκη. Πίσω από το


Βουλευτικό, στα τέλη του 19ου ή στις αρχές αρχές του επόµενου αιώνα οικοδοµήθηκε ο µεντρεσές, το τουρκικό ιεροδιδασκαλείο. Το κτίσµα είναι γνωστό και ως Φυλακές Λεονάρδου, καθώς το 1926 είχαν µεταφερθεί εκεί οι κρατούµενοι, µετά το κλείσιµο των φυλακών Παλαµηδίου. Μετά την πικρή γεύση των φυλακών δεν παραλείπουµε να επισκεφτούµε πίσω από την πλατεία Συντάγµατος, στην οδό Σταϊκοπούλου, τον "Κατσίγιαννη", ο οποίος µας αφήνει την καλύτερη γεύση από τα σιροπιαστά γλυκά του Ναυπλίου, µε τις "σουλτάνες" του (κρέµα γιαούρτι) και τα "φακελάκια του γιατρού" (ινδική (ινδική καρύδα µε καρύδια).

Η Ακροναυπλία, το αρχαιότερο από τα οχυρά της πόλης, όπως φαίνεται από το Παλαµήδι.

Ακροναυπλία, αδελφικοί προµαχώνες και πύλες Το λάβαρο της Γαληνοτάτης ∆ηµοκρατίας του Αγίου Μάρκου µε τα οικόσηµα του κυβερνήτη Αυγουστίνου Σαγρέδου Σαγρέδου έχει πάψει να κυµατίζει εδώ και αιώνες στο κάστρο της Ακροναυπλίας, τον βράχο πάνω στον οποίο ήταν αρχικά περιορισµένο το Ναύπλιο, πριν από την επέκτασή του στα σηµερινά όρια της παλιάς πόλης. Τον 13ο αιώνα οι Φράγκοι κατακτητές χώρισαν την Ακροναυπλία Ακροναυπλία στο φράγκικο και το ρωµαίικο κάστρο, ενώ στην περίοδο της Πρώτης Ενετοκρατίας η οχύρωση ενισχύθηκε µε σηµαντικά έργα, όπως το Κάστρο των Τόρων, τον στρογγυλό πύργο µε τις οδοντωτές επάλξεις, θαυµάσιο δείγµα αναγεννησιακής οχυρωµατικής τέχνης που µπορούµε να το θαυµάσουµε και σήµερα ανηφορίζοντας τη δροµόσκαλα της λεγόµενης φραγκοκλησιάς.


Στα χρόνια των Τούρκων το Ιτς Καλέ, όπως ονοµαζόταν η Ακροναυπλία , υποβαθµίστηκε σε χώρο κατοικίας φτωχών Ελλήνων και Τούρκων, καθώς η κάτω πόλη άρχισε να αναπτύσσεται και να ακµάζει. Επί Καποδίστρια, από το 1829, µέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του 20ού αιώνα η Ακροναυπλία γνώρισε πολλές και διαφορετικές χρήσεις: Στρατώνας, Στρατιωτικό Νοσοκοµείο, Ποινικές και Πολιτικές Φυλακές, Ξενοδοχείο Ξενία Παλάς. Σήµερα από το Πάρκο Πάρκο Σταϊκοπούλου µπορούµε να ανέβουµε προς την Ακροναυπλία, µέσω της πλατείας της Αρβανιτιάς ή περνώντας από την Πύλη του Κάστρου των Τόρων. Ο Προµαχώνας 5 αδέλφια, στην άκρη της παραλίας, είναι ο µοναδικός στην κάτω πόλη που σώθηκε από την κατεδάφιση. Το όνοµά του οφείλεται στα πέντε όµοια πυροβόλα όπλα που βλέπει ο σηµερινός επισκέπτης και τα οποία, στραµµένα προς τη θάλασσα, προστάτευαν τη βορειοδυτική βορειοδυτική πλευρά του Κάστρου της Ακροναυπλίας. Θεωρείται έργο των Βενετών (τέλη 15ου αιώνα) ή κατ' άλλους των Οθωµανών, λόγω της προχειρότητας στην κατασκευή του. Κάτω από τις φραγκοσυκιές, τα πεύκα και τα αγριολούλουδα του βράχου της Ακροναυπλίας συνηθίζουν συνηθίζουν να παίρνουν τον περίπατό τους ο Αναπλιώτες στον πλακόστρωτο δρόµο που ονοµάζεται Γύρος της Αρβανιτιάς, ο οποίος ξεκινά από την παραλία και φτάνει µέχρι την λεγόµενη πλατεία της Αρβανιτιάς (που ονοµάστηκε έτσι επειδή υπήρξε τόπος κατοικίας Αρβανιτών, από πό τα πρώτα χρόνια των Ενετών). Από εκεί οι επιλογές διίστανται. Το καλοκαίρι µπορεί κάποιος να κατηφορίσει µέχρι την παραλία της Αρβανιτιάς για µπάνιο ή να επιλέξει κάθοδο στην παλιά πόλη από την Πύλη της Ξηράς, µια µάλλον ατυχής και ακαλαίσθητη ανακατασκευή ευή της πύλης του 1708, που θυµίζει περισσότερο ψεύτικο σκηνικό, παρά κοµψό φρουριακό έργο της ενετικής περιόδου. Η Πύλη αποτελεί τµήµα του πάρκου Στάικου Σταϊκοπούλου, το οποίο ονοµάστηκε από τον ήρωα που κατέλαβε αιφνιδιαστικά από τους Τούρκους το κάστρο του Παλαµηδιού τη νύχτα της 29ης Νοεµβρίου 1822 και προς τιµήν του, στην ανατολική πλευρά του χώρου, στήθηκε το 1966 ο ανδριάντας του, φιλοτεχνηµένος από τον Πηλιορείτη γλύπτη Νικόλα.


Η παραλία του Καραθώνα λίγα χιλιόµετρα µακριά από το Ναύπλιο. Πάνω απόό την Πύλη και το Πάρκο, σώζεται σε καλή κατάσταση ο Προµαχώνας Γκριµάνι (1706), µε τον φτερωτό λέοντα της Βενετίας στα τείχη, που µε τα κανόνια του προστάτευε την Πύλη της Ξηράς, τη µοναδική είσοδο της κάτω πόλης από τη στεριά. Το 1713 ο Βενετός προβλεπτής προβλεπτής του Στόλου Αυγουστίνος Σαγρέδος µερίµνησε για τη δηµιουργία δεύτερης πύλης που επικοινωνούσε µε την κάτω πόλη, την σωζόµενη σήµερα Πύλη Σαγρέδου, για να διευκολύνει τους στρατιώτες του, αποκλειστικούς κατοίκους της Ακροναυπλίας εκείνη την εποχή. Το Παλαµήδι ήδι του µύθου και της Ιστορίας

Ο γύρος της Αρβανιτιάς αγαπηµένη βόλτα Ναυπλιωτών και επισκεπτών. Όταν ταν ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης αγνάντευε από το Παλαµήδι την πόλη ελευθερωµένη από τους Τούρκους, υπό τους ήχους 50 πανηγυρικών κανονιών, ήταν µάλλον αδύνατον να φανταστεί ότι λίγα χρόνια αργότερα, στο ελεύθερο ελληνικό


κράτος, θα βρισκόταν κλεισµένος σε ένα χαµηλό, σκοτεινό και υγρό κελί του προµαχώνα Μιλτιάδη, έναν από τους οκτώ προµαχώνες του φρουρίου, ως κρατούµενος µε τη χαλκευµένη κατηγορία της εσχάτης προδοσίας. προδοσίας. Η ακρόπολη, σε υψόµετρο 216 µέτρα, στην κορυφή του λόφου, κατασκευάστηκε στη δεύτερη περίοδο της Βενετοκρατίας, µεταξύ 1711 και 1714, και αποτελεί µνηµειώδες δείγµα της οχυρωµατικής τέχνης των Βενετών. Οι προµαχώνες, µε ονόµατα εµπνευσµένα από την ελληνική ιστορία και µυθολογία (Θεµιστοκλής, Πελοπίδας, Επαµεινώνδας, Φωκίωνας, Αχιλλέας) διέθεταν αυτονοµία και µπορούσαν να αµύνονται αυτοτελώς, ανεξάρτητα αν κάποιος άλλος προµαχώνας είχε ήδη πέσει στα χέρια των εχθρών. Το λιοντάρι της Βενετίας κοσµεί τη τ Μεγάλη Πύλη του κεντρικού προµαχώνα του Αγίου Ανδρέα, όπου και το οµώνυµο εκκλησάκι. Τον καιρό των Βενετών η εκκλησία ήταν αφιερωµένη στον Άγιο Ά Γεράρδο, ο οποίος προστάτευε την οικογένεια του Αυγουστίνου Σαγρέδου. Ο καλλιεργηµένος εκείνος Βενετός και κυβερνήτης κυβερνήτης του Μοριά εµπνεύστηκε το όνοµα της Ακρόπολης από τον µυθικό ήρωα Παλαµήδη, γιο του Ναύπλιου.

Νυχτερινή άποψη του Ναυπλίου, µε το Παλαµήδι να αιωρείται σαν ολόχρυσο στεφάνι. Ο επισκέπτης που περπατά σήµερα πάνω στα γλιστερά πλακόστρωτά του έχει την τη αίσθηση ενός τοπίου λαβυρίνθου. Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας οι Τούρκοι ολοκλήρωσαν και συµπλήρωσαν τα οχυρωµατικά έργα των Ενετών, ενώ η κατάληψη κα του Παλαµηδίου από τους Έλληνες, Έλληνες, που σηµατοδότησε και την απελευθέρωση του Ναυπλίου, µετά από πολιορκία 20 20 µηνών, έγινε στα τέλη του 1829. Από την απελευθέρωση και µετά το Παλαµήδι µετατράπηκε σε έναν ζοφερό τόπο φυλακών που φιλοξένησε µέχρι το 1926 αγωνιστές του '21 έως και βαρυποινίτες και θανατοποινίτες που έβρισκαν φρικτό θάνατο στη λαιµητόµο. Από την ανατολική ανα του πλευρά η πρόσβαση στο κάστρο γίνεται εύκολα µε το αυτοκίνητο, ωστόσο υπάρχει και η πρόσβαση από τη ∆υτική Πύλη µε τα 999 σκαλοπάτια που ανηφορίζουν προς το κάστρο, καθώς το χιλιοστό διαλύθηκε από το άλογο του Κολοκοτρώνη που ανέβηκε θριαµβευτικά στο Παλαµήδι µετά την πτώση του. Τα εν λόγω σκαλοπάτια, ωστόσο, που στην πραγµατικότητα είναι λιγότερα (περίπου 850), φτιάχτηκαν από τους κατάδικους στα χρόνια του Όθωνα, Όθωνα, υπό την επίβλεψη των Βαυαρών.


Παραλία Ναυπλίου

Πριν από περίπου 500 χρόνια, όταν οι Ενετοί διοικούσαν το Ναύπλιο, πρέπει να φανταστούµε την πόλη περιορισµένη στον βράχο της Ακροναυπλίας και τη συνοικία του Ψαροµαχαλά, ενώ στα βορειοανατολικά κυριαρχούσαν υγρές εκτάσεις µε έλη που έφταναν µέχρι τον Αργολικό κόλπο. Σταδιακά η λεγόµενη σήµερα σήµε παλιά πόλη του Ναυπλίου και η παραλία της διαµορφώθηκαν χάρη σε προσχώσεις και επιχωµατώσεις. Στα χρόνια των Βενετών ένας τεχνητός λιµενοβραχίονας ξεκινούσε από τη σηµερινή παραλία κι έφτανε µέχρι το Μπούρτζι, όπου υπήρχε µια στενή δίοδος για την είσοδο των πλοίων στο λιµάνι, η οποία έκλεινε µε µια αλυσίδα, εξ ου και η ονοµασία του Πόρτο Κατένα.

Σήµερα η φιλειρηνική, πλακόστρωτη παραλία της πόλης προσφέρεται για ροµαντικούς περιπάτους, για φαγητό στις ψαροταβέρνες, καφέ και wi fi στο "Ηλιοτρόπιο", και στα υπόλοιπα καφέ, µε το βλέµµα στη θάλασσα. Στο κέντρο της πλατείας Φιλελλήνων, στην παραλία, συναντούµε το οµώνυµο µνηµείο (1903), προς τιµήν των Γάλλων φιλελλήνων που έπεσαν στη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, ενώ στη βορειοδυτική βορειοδυτική πλευρά της πλατείας τοποθετήθηκε η προτοµή της ηρωίδας Μαντούς Μαυρογένους. Στην πλατεία Φιλελλήνων το ανακαινισµένο ιστορικό ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετανία, προσφέρει µια πολύ καλή επιλογή για καφέ σε χαµηλές τιµές. Ωραίο αρχιτεκτονικό δείγµα των Στ. Κλεάνθη Κλεάνθη και Ε. Σάουµπερτ, αποτελεί το παλιό Τελωνείο, στην παραλιακή οδό.


Το φοβερό Μπούρτζι Μαζί µε το Παλαµήδι, το Μπούρτζι, οχυρό της πρώτης περιόδου της Βενετοκρατίας, στο νησάκι που κάποτε υπήρχε ο βυζαντινός ναός του Αγίου Θεοδώρου, είναι το χαρακτηριστικότερο στικότερο τοπόσηµο στις καρτ ποστάλ του Ναυπλίου. Από το 1473, οπότε και χτίστηκε, µέχρι το 1865, το Μπούρτζι υπήρξε φρούριο, το οποίο χάρη στη στρατηγική του θέση, χρησιµοποιήθηκε διαδοχικά τόσο από τους Βενετούς όσο και από τους Τούρκους. Το 1826, κι ενώ η χώρα διένυε περίοδο εµφυλίου πολέµου, είχε κατα��ύγει εκεί η ελληνική κυβέρνηση. Σήµερα καθώς πλησιάζουµε το Καστέλι (όπως το έλεγαν οι Ενετοί) µε το καραβάκι, από την προκυµαία του Ναυπλίου, ή περιδιαβαίνουµε τις πέτρινες αψίδες και τα πλακόστρωτά του πλάι πλάι στη θαλασσινή αύρα του Αργολικού, δύσκολα µπορούµε να ταυτίσουµε το µέρος µε τον µισητό τόπο κατοικίας των φοβερών δήµιων των θανατοποινιτών του Παλαµηδίου, από τα µέσα του 19ου αιώνα

και µετά.


Οι δήµιοι ήταν κατάδικοι που δέχονταν έναντι µισθού, και µε επιπλέον αµοιβή ανά θανατοποινίτη, να εκτελούν όσους είχαν καταδικαστεί από τη δικαιοσύνη σε θάνατο. Έµεναν µόνιµα στο Μπούρτζι και πηγαινοέρχονταν στο Ανάπλι µόνο σε δύο περιπτώσεις: για να γυµνάζονται στην τροµερή τέχνη της λαιµητόµου, στον Στρατώνα της πλατείας Συντάγµατος ή, σε πραγµατικές συνθήκες, για να παίρνουν τα κεφάλια των καταδικασµένων δίπλα στην εκκλησία του Αγ. Ανδρέα στο Παλαµήδι. Το 1935 το Μπούρτζι είχε µετατραπεί και λειτουργήσει για ορισµένο χρονικό διάστηµα και ως ξενοδοχείο. Η πλατεία Κολοκοτρώνη Τα γοητευτικά πετρόκτιστα κτίρια και τα πλακόστρωτα δροµάκια της παλιάς πόλης, µε τις µεγάλες προσδοκίες που καλλιεργούν, εντείνουν την απογοήτευση του επισκέπτη που συνεχίζει την περιήγησή του προς τη νέα πόλη. Το ιστορικό σκηνικό δίνει τη θέση του στη γνωστή πολεοδοµική ασυναρτησία όλων των σύγχρονων ελληνικών πόλεων, χωρίς, ωστόσο, και εδώ να λείπουν ορισµένα ενδιαφέροντα σηµεία. Για να στηθεί το άγαλµα του έφιππου Κολοκοτρώνη στο µέσον του οµώνυµου πάρκου το 1901 απαιτήθηκε πανελλήνιος έρανος. Επτά χρόνια νωρίτερα το έργο είχε χυτευτεί σε χυτήριο του Παρισιού από τον Τήνιο γλύπτη Λάζαρο Σώχο. Ειδικά για τους Αθηναίους που επιθυµούν να θαυµάσουν ένα από τα σηµαντικότερα έργα της νεοελληνικής γλυπτικής δεν θα χρειαστεί να πάνε στην πλατεία Κολοκοτρώνη, αφού το ίδιο έργο από τον ίδιο καλλιτέχνη βρίσκεται και µπροστά στην Παλαιά Βουλή στην οδό Σταδίου. Εξω από τον ωραίο σιδηροδροµικό σταθµό του Ναυπλίου, στο Πάρκο ΟΣΕ, το τρένο που βλέπουµε έπαψε να κινείται το 1963. Ο ίδιος σταθµός φιλοξενεί, σε παλιό βοηθητικό χώρο, το ∆ηµοτικό Ωδείο Ναυπλίου "Κωνσταντίνος Νόνης", ενώ τα παιδιά, εκτός από την ευκαιρία να περιεργαστούν τα παλιά βαγόνια των τρένων, µπορούν να επισκεφτούν και το παιδικό µουσείο Σταθµός. Ο χώρος έχει διαµορφωθεί από το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυµα και περιλαµβάνει από παλιά ξύλινα αλογάκια µέχρι φιγούρες του Καραγκιόζη, ενώ µε πρωτοβουλία του οργανώνονται πρωτοποριακά εκπαιδευτικά προγράµµατα. Το αναψυκτήριο που λειτουργεί στον χώρο του σταθµού είναι µια ακόµη καλή πρόταση για οικογένειες, καθώς τα παιδιά βρίσκουν εκεί ελεύθερους χώρους πρασίνου και παιδική χαρά µε κούνιες για να περάσουν ευχάριστα την ώρα τους. Μελαγχολική είναι η εικόνα που παρουσιάζει σήµερα η µικρή µονοκατοικία? πατρικό σπίτι του ποιητή Νίκου Καρούζου, στην οδό Βασιλέως Κων/νου 35, καθώς ρηµάζει απροστάτευτο, εικόνα που λίγο-πολύ µοιάζει και µε τον τρόπο που έζησε ο ίδιος, µακριά από προστασίες ή κρατικές µέριµνες. Μοναδική υπόµνηση στον επισκέπτη για το πέρασµα του ποιητή από εκεί µια µάλλον ασήµαντη προτοµή του στο πάρκο απέναντι από το σπίτι. Στο γειτονικό παράρτηµα της Εθνικής Πινακοθήκης στο Ναύπλιο η κατάσταση είναι ριζικά διαφορετική. Σε ένα πανέµορφο νεοκλασικό οίκηµα των αρχών του 20ού αιώνα, πρώην γυναικολογική κλινική και κατοικία του Γεώργιου Μηναίου, στεγάζεται το παράρτηµα της Πινακοθήκης, έξοχα ανακαινισµένο και εξοπλισµένο χάρη στο Ίδρυµα Ωνάση. Ο κορµός της συλλογής συγκροτείται από ζωγραφικά έργα µε επίκεντρο τον αγώνα του 1821 και συµπληρώνεται από γλυπτά, όπλα και αντικείµενα καθηµερινής χρήσης των αγωνιστών. Εκτός από την υψηλή τέχνη της Πινακοθήκη στην οδό Σιδηράς


Μεραρχίας θα ήταν άδικο να µη µνηµονεύσουµε στον ίδιο δρόµο, στη γωνία µε τη ∆ερβενίων, και την ταπεινή τέχνη του κου Τάκη, µε τα υπέροχα σουβλάκια και τα αγχολυτικά χάµπουργκερ, µε αρώµατα και γεύσεις απευθείας από τη δεκαετία του 1980. Η σκέψη του Γερµανού γλύπτη Κριστιάν Ζίγκελ να αποτίσει φόρο τιµής σε συµπατριώτες στρατιώτες του, από τη συνοδεία του Όθωνα, που πέθαναν στην Ελλάδα σε επιδηµία τύφου µεταξύ 1833-34, εκφράστηκε µε τη συγκινητική ιδέα ενός µεγάλου µαρµάρινου λιονταριού που κοιµάται άκακα µέσα σε µια σπηλιά σκαλισµένη στον βράχο. Ο Λέων των Βαυαρών, στην οδό Μιχαήλ Ιατρού, από τα σηµαντικότερα γλυπτά του 19ου αιώνα στην Ελλάδα, έγινε το 1840-41, κατόπιν παραγγελίας του βασιλιά της Βαυαρίας και πατέρα του Όθωνα, Λουδοβίκου. Σηµαντικά επιτύµβια γλυπτά φιλοξενούνται ακόµη στο νεκροταφείο του Ναυπλίου, που φέρουν τις υπογραφές των µεγαλύτερων ελλήνων γλυπτών του 19ου αιώνα: Ι. Βιτσάρη, Γ. Μπονάνου, Ι. Μαλακατέ. Τρία χιλιόµετρα βορειανατολικά από την πόλη επισκεπτόµαστε την Αγία Μονή, το καθολικό της οποίας χρονολογείται στα 1149 και εκπλήσσει µε την άριστη διατήρησή του, εδώ και µία χιλιετία σχεδόν. Σήµερα φιλοξενεί γυναικεία µοναστική κοινότητα, ενώ σύµφωνα µε την παράδοση η πηγή του µοναστηριού, έξω από τον περίβολο, ταυτίζεται από πολλούς µε την αρχαία πηγή Κάναθο, η οποία αναφέρεται από τον περιηγητή Παυσανία: Από το νερό της η θεά Ηρα ανανέωνε την παρθενία της κάθε χρόνο και χάρη σε αυτήν η Αναπλιώτισσες οφείλουν, σύµφωνα µε την παράδοση, την παροιµιώδη οµορφιά τους. Το "Λάθος" του Τάσου Γκολέµη Η Πηνελόπη είναι η τελευταία εφεύρεση που µε υπερηφάνεια µας παρουσιάζει ο Τάσος Γκολέµης. Σε µια οθόνη αφής επιλέγουµε ανάµεσα σε "Μαργαρίτες" και "Μπλάντι Μέρι" το κοκτέιλ που προτιµούµε. Ενα οµοίωµα γυναικείου χεριού εµφανίζεται γεµίζοντας τα ποτήρια µας που περιµένουν πάνω στην µπάρα. Γύρω µας, παρατηρούµε τον κατάφορτο από αντικείµενα χώρο του µπαρ, ενώ από τα ηχεία ακούγεται µουσική τζαζ, παιγµένη σε µποµπινόφωνο. Κάθε είδους παλιές ηλεκτρικές συσκευές, οθόνες, όλα επιδιορθωµένα και επιφορτισµένα µε έναν νέο, ιδιαίτερο ρόλο, που τον ανακαλύπτουµε µε το πάτηµα ενός κουµπιού: Ενα κουτί που πετάει σαΐτες, ένα ποδήλατο που ανεβοκατεβαίνει από τον "ουρανό" του "Λάθους" στη γη, µια κίτρινη κάσκα που φοριέται στο κεφάλι και µετράει την αθωότητα ή την ενοχή σου, η Μπάρµπι που κλαίει, ένα τηλέφωνο σε απευθείας σύνδεση µε τον Παράδεισο. Το "Λάθος" του, ένα µείγµα µπαρ και Trash art gallery, έχει παρουσιαστεί στους γνωστότερους τουριστικούς οδηγούς του πλανήτη. Με γονείς από την ευρύτερη περιοχή της Αργολίδας και µεγαλωµένος µεταξύ Χολαργού και Παπάγου ο κος Γκολέµης αποφασίζει στα 21 του να µετοικήσει στη γενέθλια γη. "Βρισκόµαστε στις αρχές της δεκαετίας του '80", µας λέει, "εποχή που κυριαρχεί το σύνθηµα της αποκέντρωσης, αν θυµάστε". Σήµερα το µπαρ "Λάθος", στον "Μεγάλο ∆ρόµο", µαζί µε τις ευφάνταστες κατασκευές του, από υλικά πεταµένα και άχρηστα, υπήρξε φυσική συνέχεια µιας προσπάθειας που ξεκίνησε πριν από περίπου 25 χρόνια. "Αρχικά είχα ένα άλλο µπαρ, το ?Trap? λίγο µακρύτερα από εδώ. Εκεί ξεκίνησε η ιδέα όλων αυτών των κατασκευών". Τον ρωτώ αν ερµηνεύω σωστά τις προθέσεις του κι εκείνος γνέφει καταφατικά: Του αρέσει να δίνει µια δεύτερη ευκαιρία στα πράγµατα. Τα απορρίµµατα ενός καταναλωτικού πολιτισµού στα χέρια του µετουσιώνονται σε έργα τέχνης, µε κύριο συστατικό το χιούµορ.


Το χιούµορ του αναδύεται από όλες του τις κατασκευές, όπως, για παράδειγµα, τότε που αναζητούσε µια λύση για τα πεταµένα πήλινα κεσεδάκια του γιαουρτιού που έβρισκε. Σε ένα από τα αναρίθµητα κουµπιά που πατάµε στο "Λάθος", ένα πήλινο δοχείο κατηφορίζει από αριστερά µας κι ένα σφυρί πέφτει µε δύναµη πάνω του και το θρυµµατίζει µέσα σε ένα ξύλινο κουτί. Ο Συνοικισµός της Πρόνοιας Περπατώντας στα στρωµένα µε κυβόλιθους δροµάκια της Πρόνοιας, στις βορειανατολικές πλαγιές του Παλαµηδιού, πλάι σε χαµηλά σπίτια, καταλαβαίνουµε ότι ο συνοικισµός διατηρεί ακόµη κάτι από την αρχική του εικόνα. Κάτι από τα µικρά µονόχωρα σπιτάκια που σχεδίασε ο µηχανικός Στ. Βούλγαρης το 1828. Αν και τα ίχνη κατοίκησης στην περιοχή χρονολογούνται από τα προϊστορικά χρόνια, ο χώρος είχε ερηµωθεί στις αρχές του 19ου αιώνα. Το 1828 µε µέριµνα του Καποδίστρια αποφασίστηκε η δηµιουργία του οµώνυµου προαστίου για τη στέγαση των προσφύγων, κυρίως από την Κρήτη, που άρχισαν να συρρέουν στο Ναύπλιο µετά το 1822. Το 1832 στην κεντρική πλατεία του συνοικισµού (Εθνοσυνέλευσης), σε µια ξύλινη παράγκα µε τρεις σειρές από πάγκους κι ένα τραπέζι για βήµα, ανάµεσα σε θεριακλήδες καπνιστές βουλευτές µε κελαριστά κοµπολόγια, συνήλθε η Τέταρτη Εθνοσυνέλευση (η Βουλή εκείνης της περιόδου), η οποία επικύρωσε την εκλογή του Οθωνα ως βασιλιά της Ελλάδας. Σήµερα, στην Πρόνοια, εκτός από τους ήρεµους περιπάτους σε ατµόσφαιρα γειτονιάς, το ενδιαφέρον προσελκύουν οι ταβέρνες του συνοικισµού, µε αυθεντικό χαρακτήρα και γεύσεις, αλλά και τα εξαιρετικά αγγλικά γλυκά της Λιζ στο µικρό της κατάστηµα Liz's cupcakes, στην 25ης Μαρτίου 13. ∆ιαµονή •

• • •

"Grand Bretagne" (Πλατεία Φιλελλήνων, 27520-96200, www.grandebretagne.com) Χτισµένο το 1878 είναι συνώνυµο των υψηλών προδιαγραφών, µε ιστορικούς προσκεκληµένους στους χώρους του. "Αδιάντη" (Όθωνος 31, 27520-22073, www.hotel-adiandi.com). Επτά δωµάτια και σουίτες µέσα στην παλιά πόλη σε κτίσµα του 1860. "Nafplia palace" (Ακροναυπλία, 27520-70800, www.nafplionhotels.gr). 51 δωµάτια και 33 αυτόνοµες βίλες, µε θερµαινόµενες πισίνες και τζακούζι. "Amphitryon Hotel" (Σπηλιάδου, 27520-70700, www.amphitryon.gr). Με προνοµιακή θέα στο Μ��ούρτζι, 42 δωµάτια και 3 πολυτελείς σουίτες. "Xennon Inn" (Πλ. Συντάγµατος, 27520-29333, www.xenoninn.gr). Η πολυτέλεια κυριαρχεί στον προσεγµένο ξενώνα σε αναστηλωµένο κτίριο που στέγαζε τους στάβλους του Νικηταρά. "Ιππολύτη" (Αριστείδου & Ηλία Μηνιάτη 9, 27520-96088, www.ippoliti.gr). Αυθεντικά έπιπλα Τοσκάνης, αντίγραφα πινάκων κλασικών δηµιουργών, ροµαντικές σοφίτες και πισίνα. "Αµφιτρίτη" (Καποδιστρίου 24, 27520-96270, www.amfitriti-pension.gr). Πέντε δωµάτια µε ξεχωριστή προσωπικότητα και φροντισµένη διακόσµηση. "Αδελφάκι" του ξενοδοχείου "Amfitriti Belve- dere" (Κοκκίνη 27, 2752096250).


"Ναυσιµέδων" (Σιδηράς Μεραρχίας 9, 27520- 25060, www.nafsimedon.gr). 9 δωµάτια και 4 σουίτες στο πρώτης κατηγορίας ξενοδοχείο που στεγάζεται σε νεοκλασικό οίκηµα.

Φαγητό •

"Νούφαρα" (Πλατεία Συντάγµατος 3, 27520 23648, www.noufaranafplio.gr). Ανοιχτό από το πρωί στην κεντρική πλατεία ειδικεύεται στα ιταλικά πιάτα, αλλά και στις ελληνικές γεύσεις. "Ο ψείρας" (Πόρου 5, στην Πρόνοια, 27520 24117, www.pseiras.gr). Για περισσότερα από 20 χρόνια η οικογένεια Κουτελιά φροντίζει την πελατεία της µε ωραία σουβλιστά και ψητά κρέατα. "Το ποτηράκι της καρδιάς" (Σιδηράς Μεραρχίας 10, 27520 21824). Σπιτικά φαγητά που σερβίρονται στον κήπο, ή στο πάρκο Κολοκοτρώνη. "Ο Νούλης" (Μουτζουρίδου 22, 27520 25541). Ο ιδιοκτήτης, σεφ Νούλης, µε µαθητεία σε κουζίνες γνωστών εστιατορίων ξενοδοχείων προσφέρει στην πελατεία του επιλεγµένες και προσεγµένες γεύσεις από την ελληνική κουζίνα. "Αλαλούµ" (Παπανικολάου 10, 27520 29883). Απέναντι από την εκκλησία του Αγίου Νικολάου. ∆οκιµάστε το κότσι χοιρινό µε σος µουστάρδας βρασµένο σε ξανθιά µπίρα. "Επί σκηνής" (Λ. Αµαλίας 19, 27520 21331). Ορεκτικά, µεζέδες, επιλογές από µαγειρευτά, κρέατα και θαλασσινά σε έναν χώρο ζεστό, γεµάτο µε αφίσες, φωτογραφίες και άλλα αντικείµενα που φανερώνουν το πάθος των ιδιοκτητών του για το θέατρο. "Σαβούρας" (Μπουµπουλίνας 79, 27520 27704). Στη σειρά µε τις ψαροταβέρνες µπροστά στη θάλασσα, στην παραλία του Ναυπλίου, µε θαλασσινούς µεζέδες για ούζο, αστακοµακαρονάδα, ψαρόσουπα και πολλές ακόµη επιλογές.


Ναύπλιο, η πρωτεύουσα της ιστορίας