Page 1

Âπτα

KYPIAKH 1 ΣEΠTEMBPIOY 2002

HMEPEΣ

MIKPA™IATIKH EK™TPATEIA 1919-1922


H KA£HMEPINH

E¶TA HMEPE™

KYPIAKH 1 ™E¶TEMBPIOY 2002

2-31 A º I E P ø M A ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ

1919 - 1922 H Συνθκη των Σεβρν Tου AϤÍË AÏÂÍ·Ó‰Ú‹

Oι εκλογς του 1920 Tου HÏ›· NÈÎÔÏ·ÎfiÔ˘ÏÔ˘

O Kεμλ και ο ρλος των Συμμχων Tου £¿ÓÔ˘ BÂÚ¤ÌË

Eκστρατε#α - υποχρηση καταστροφ Tου °ÈÒÚÁÔ˘ M·ÚÁ·Ú›ÙË

H επανσταση του 1922 Tης ¢¤ÛÔÈÓ·˜ ¶··‰ËÌËÙÚ›Ô˘

H δ#κη και η εκτλεση των εξ Tου Michael Llewellyn Smith

Oι καταλυτικς συνπειες Tου KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘ ™‚ÔÏfiÔ˘ÏÔ˘

OÁ‰fiÓÙ· ¯ÚfiÓÈ· Û˘ÌÏËÚÒÓÔÓÙ·È ·fi ÙÔ ÙÚ·TÔ Î˘Ú›ˆ˜ ıÂÌ·ÙÈÎfi ‡ÚÔ˜ ÍÂÎÈÓ¿ ·fi ÙË ÌËÁÈÎfi Ù¤ÏÔ˜ Ù˘ MÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈ΋˜ EÎÛÙÚ·Ù›·˜, ‰¤ÔÙ ÈÛ¯‡Û·Û· ÛÙÔ Û‡ÓÔÏfi Ù˘ ™˘Óı‹ÎË ÂΛÓÔ ÙÔ ÊÔ‚ÂÚfi 1922. OÈ «EÙ¿ H̤Ú˜» ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ Î·È ÔÏÔÎÏËÚÒÓÂÙ·È Ì ÙȘ ηٷÙ˘ «K» ÂȯÂÈÚÔ‡Ó Ì ÙÔ ·Ó¿ ¯Â›Ú·˜ Ù‡¯Ô˜ Ï˘ÙÈΤ˜ ·ÚÓËÙÈΤ˜, ·ÏÏ¿ Î·È ıÂÙÈΤ˜, ÂÈÙÒÙÔ˘˜ ÌÈ· ÂÈ̤ÚÔ˘˜ Â·Ó·ÚÔÛ¤ÁÁÈÛË ÙˆÓ ÁÂÛÂȘ ÛÙËÓ ÔÚ›· ÙÔ˘ Û‡Á¯ÚÔÓÔ˘ EÏÏËÓÈÛÌÔ‡. ÁÔÓfiÙˆÓ Î·È ÙˆÓ Û˘ÓÂÂÈÒÓ ÙÔ˘˜ ̤۷ ·fi Ù· AÊÂÙËÚ›· ¯ÚÔÓÈ΋ Â›Ó·È Ë ÂÓÙÔÏ‹ ÚÔ˜ ÙË Û˘–ÂȉÈο ÁÚ·Ì̤ӷ ÁÈ· ÙÔ ·ÊȤÌ·Ú·Ù·¯ı›۷ Ì ÙÔ˘˜ Û˘Ì̿ڈ̷ ·˘Ùfi– ¿ÚıÚ· ‰È·ÎÂÎÚÈ¯Ô˘˜ Ù˘ AÓÙ¿ÓÙ Î·È ÓÈÎËÙ¤˜ ÙÔ˘ Eπιμλεια αφιερματος: Ì¤ÓˆÓ ·ÓÂÈÛÙËÌÈ·ÎÒÓ ‰È‰·¶·ÓÂ˘Úˆ·˚ÎÔ‡ ¶ÔϤÌÔ˘ EÏÏ¿MIXA§H™ KAT™I°EPA™ ‰· Î·È Ë Û˘Ó·ÎfiÏÔ˘ıË ·fi‚·ÛË ÛÎ¿ÏˆÓ Î·È ÈÛÙÔÚÈÎÒÓ. B‚·›ˆ˜, ·ÎfiÌ· Î·È ÙÔ ÂÁ¯Â›ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ ÛÙÚ·ÙÔ‡ ηÙÔ¯‹˜ ÚËÌ· Ù˘ Â·Ó·ÚÔÛ¤ÁÁÈÛ˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È ‰˘Ó·ÛÙË ™Ì‡ÚÓË ÛÙȘ 2 M·˝Ô˘ 1919. ÙfiÓ Ó· ÂÍ·ÓÙÏËı› ÛÙÔ Ù‡¯Ô˜ ·˘Ùfi, Ôχ ‰Â H ÎÔڇʈÛË ÙÔ˘ ‰Ú¿Ì·ÙÔ˜ Â¤Ú¯ÂÙ·È ÛÙȘ 27 ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ‰ÂÓ Â›Ó·È ÂÊÈÎÙ‹ Â‰Ò ÌÈ· Û˘ÓÔÏÈA˘ÁÔ‡ÛÙÔ˘ 1922 fiÙ·Ó ÔÈ ÙÔ˘ÚÎÈΤ˜ ÚÔÊ˘Ï·Î‹ Ó¤· ıÂÒÚËÛË Ù˘ ÌÂÁ¿Ï˘ ÙÚ·Áˆ‰›·˜ Ô˘ Τ˜ ÂÈÛ¤Ú¯ÔÓÙ·È ÛÙË ™Ì‡ÚÓË. TÔ «ÎÏ›ÛÈÌÔ» Á›Ï‡ıËΠ̠ÙËÓ ÂÎÚ›˙ˆÛË ÙÔ˘ EÏÏËÓÈÛÌÔ‡ Ù˘ ÓÂÙ·È Ì ÙË ™˘Óı‹ÎË Ù˘ §ˆ˙¿ÓÓ˘ ÛÙȘ 24 MÈÎÚ·Û›·˜, ÙÔ˘ ¶fiÓÙÔ˘ Î·È Ù˘ AÓ·ÙÔÏÈ΋˜ IÔ˘Ï›Ô˘ 1923. MÂÛÔÏ·‚› Ë «ÂÍÈϤˆÛË» Ì ÙËÓ £Ú¿Î˘ ·fi ÙȘ ÂÛٛ˜ ÙÔ˘ Î·È ÙËÓ Î·Ù·ÛÙÚÔÂÎÙ¤ÏÂÛË ÙˆÓ EÍ ÛÙȘ 15/28 NÔÂÌ‚Ú›Ô˘ 1922. Ê‹ ÙÔ˘ ¿ÓıÔ˘˜ Ù˘ IˆÓ›·˜. M. N. K. øÛÙfiÛÔ, Ô ·Ó·ÁÓÒÛÙ˘ ·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ ÂÂÙÂÈ·ÎÔ‡ ·ÊÈÂÚÒÌ·ÙÔ˜ ¤¯ÂÈ ÙËÓ Â˘Î·ÈÚ›· Ó· ·Ó·ÙÚ¤ÍÂÈ ™ËÌ›ˆÛË: OϘ ÔÈ ËÌÂÚÔÌËӛ˜ ÛÙȘ ÏÂ˙¿ÓÙ˜ Â›Ó·È Ì ÙÔ ·Ï·Èfi ÛÙ· Û˘Ì‚¿ÓÙ· Î·È Ó· ÂÓËÌÂÚˆı› ÁÈ· ÙȘ ÂÎÙÈËÌÂÚÔÏfiÁÈÔ, ‰ËÏ·‰‹ ÏËÓ ‰ÂηÙÚ›˜ Ë̤Ú˜ ·fi ÙÔ ÈÛ¯‡ÔÓ Û‹ÌÂÌ‹ÛÂȘ ¿Óˆ Û’ ·˘Ù¿, fiˆ˜ ·Ú·Ù›ıÂÓÙ·È ÛÙ· Ú· ËÌÂÚÔÏfiÁÈÔ. ʤÚÔÓÙ· ¤Á΢Ú˜ ˘ÔÁڷʤ˜ ΛÌÂÓ·.

EÍÒÊ˘ÏÏÔ MÔÓ¿‰· ÈÈÎÔ‡ Ù˘ I MÂÚ·Ú¯›·˜ ηٷ‰ÈÒÎÂÈ ÙÔ˘ÚÎÈ΋ ÔÌ¿‰· ÛÙËÓ ÂÚÈÔ¯‹ ™·ÁÁ·Ú›Ô˘, ÛÙȘ 10 A˘ÁÔ‡ÛÙÔ˘ 1921. (¶ÔÏÂÌÈÎfi MÔ˘Û›Ô, Aı‹Ó·)

Yπεθυνη «Eπτ Hμερν» E§EY£EPIA TPA´OY

2

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2


Eκστρατεα Kαταστροφ Eξιλωση Õ Σμρνη, 2 Mαου 1919. Tο κριο σμα του ελληνικο στρατο Kατοχς χει αποβιβασθε απ νωρς το πρω στην πλη. Πλθη Eλλνων κατοκων της επευφημον στην προκυμαα οδ παρελανον τμμα της I Mεραρχας. (Eκδοτικ Aθηνν)

P Σμρνη, 27 Aυγοστου 1922. Eκοσι οκτ μνες μετ! την αποββαση του ελληνικο στρατο, εκε που τον επευφημοσαν πλθη Eλλνων, φωτι! και καταστροφ. Tα πρτα τουρκικ! τμματα χουν εισλθει στην πρωτεουσα της Iωνας. (Aρχεο K. Mεγαλοκονμου)

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

3


H Συνθκη των Σεβρν Tου A §Œ•∏ A §∂•∞¡¢ƒ◊ Διδκτορος του King’s College του Πανεπιστημου του Λονδνου

TO §IMANI ÙÔ˘ ªÔ‡‰ÚÔ˘ Ù˘ §‹ÌÓÔ˘, Ë ËÙÙË̤ÓË ÛÙÔÓ ∞ã ¶·ÁÎfiÛÌÈÔ ¶fiÏÂÌÔ, √ıˆÌ·ÓÈ΋ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ˘fiÁÚ·„ ·Ó·Îˆ¯‹ ÙÔÓ √ÎÙÒ‚ÚÈÔ 1918, Ô˘ ÈÛÔ‰˘Ó·ÌÔ‡Û ÚÔ˜ Û˘ÓıËÎÔÏfiÁËÛË ¿Ó¢ fiÚˆÓ. ∂Âȉ‹ ıˆڋıËΠ¯ıÚÈ΋ ‰‡Ó·ÌË Ù˘ ∞ÓÙ¿ÓÙ, ‰ÂÓ ‰fiıËΠÛÙËÓ √ıˆÌ·ÓÈ΋ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ÙÔ ‰Èη›ˆÌ· Ó· Ï¿‚ÂÈ Ì¤ÚÔ˜ ÛÙË ™˘Ó‰È¿ÛÎÂ„Ë Ù˘ ∂ÈÚ‹Ó˘ ÛÙÔ ¶·Ú›ÛÈ. ∞ÓÙÈı¤Ùˆ˜, Ë ∂ÏÏ¿‰· ¤¯ÔÓÙ·˜ ÂÈÛ¤ÏıÂÈ ÛÙÔÓ fiÏÂÌÔ ÛÙÔ Ï¢Úfi ÙˆÓ ÓÈÎËÙÒÓ ÎÏ‹ıËΠӷ Û˘ÌÌÂÙ¿Û¯ÂÈ ÛÙË Û˘Ó‰È¿ÛÎÂ„Ë Î·È Ô ¯·ÚÈÛÌ·ÙÈÎfi˜ Úˆı˘Ô˘ÚÁfi˜ ∂Ï¢ı¤ÚÈÔ˜ μÂÓÈ˙¤ÏÔ˜ Â¤‰ÂÈÍ ÙȘ ÌÂÁ¿Ï˜ ‰Èψ̷ÙÈΤ˜ ÙÔ˘ ÈηÓfiÙËÙ˜ ηٿ ÙËÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ¿ ÙÔ˘ Ó· ·ÔÛ¿ÛÂÈ Î¿ÔÈ· ÌÂÚ›‰· ·fi ÙËÓ ÂÏÒÚÈ· ÔÏÂÌÈ΋ Ï›·. øÛÙfiÛÔ, Ë Û‡Ó·„Ë Ù˘ ™˘Óı‹Î˘ ∂ÈÚ‹Ó˘ ÌÂٷ͇ Ù˘ ∞ÓÙ¿ÓÙ Î·È Ù˘ √ıˆÌ·ÓÈ΋˜ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ ηı˘ÛÙ¤ÚËÛÂ Î·È ˘ÔÁÚ¿ÊËΠÛÙȘ 10 ∞˘ÁÔ‡ÛÙÔ˘ 1920, ÛÙÔ ‰ËÌ·Ú¯Â›Ô ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ, ÚÔ·ÛÙ›Ô˘ ÙÔ˘ ¶·ÚÈÛÈÔ‡, ÁÓˆÛÙÔ‡ ÁÈ· ÙȘ ‡ıÚ·˘ÛÙ˜ ÔÚÛÂÏ¿Ó˜ ÙÔ˘. ∏ ηı˘ÛÙ¤ÚËÛË Ù˘ ÂÈ‚ÔÏ‹˜ ÙˆÓ fiÚˆÓ ÂÈÚ‹Ó˘ ÛÙËÓ √ıˆÌ·ÓÈ΋ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ÔÊÂÈÏfiÙ·Ó ÛÙ· ˆÌ¿ Û˘ÌʤÚÔÓÙ·, ÙȘ Û˘ÁÎÚÔ˘fiÌÂÓ˜ ÂıÓÈΤ˜ ÂȉÈÒÍÂȘ, ÊÈÏÔ‰Ô͛˜ ÙˆÓ Û˘ÌÌ¿¯ˆÓ. ∂ȉÈÎfiÙÂÚ·, ˘‹ÚÍ ‰È¿ÛÙ·ÛË ·fi„ÂˆÓ ÌÂٷ͇ Û˘ÌÌ¿¯ˆÓ ·Ó·ÊÔÚÈο Ì ÙÔÓ ÚfiÏÔ Ù˘ ∂ÏÏ¿‰·˜ ÛÙËÓ ÌÂÙ·ÔÏÂÌÈ΋ AÓ·ÙÔÏÈ΋ ªÂÛfiÁÂÈÔ. ™ÙÔÓ ¯ÒÚÔ Ù˘ ªÈÎÚ¿˜ ∞Û›·˜ Î·È Ù˘ £Ú¿Î˘, Ù· ÂÏÏËÓÈο Û˘ÌʤÚÔÓÙ· ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó Û ۇÁÎÚÔ˘ÛË Ì ÂΛӷ Ù˘ πÙ·Ï›·˜, ÂÓÒ ·ÎfiÌË Î·È Ë °·ÏÏ›· ·ÓÙȉÚÔ‡Û ÛÙË ÌÂÙÂͤÏÈÍË Ù˘ ∂ÏÏ¿‰Ô˜ Û ÌÔ¯Ïfi ÚÔÒıËÛ˘ ÙˆÓ ‚ÚÂÙ·ÓÈÎÒÓ Û˘ÌÊÂÚfiÓÙˆÓ ÛÙËÓ ∂ÁÁ‡˜ ∞Ó·ÙÔÏ‹ Î·È ÙËÓ ·Ó·ÙÔÏÈ΋ ªÂÛfiÁÂÈÔ. ∂ÈÊ˘Ï¿ÍÂȘ ÁÈ· ÙË ÛÙÚ·ÙËÁÈ΋ ·Ó·‚¿ıÌÈÛË Ù˘ ∂ÏÏ¿‰·˜ Ê·›ÓÂÙ·È fiÙÈ Â›¯·Ó Î·È ÔÈ ∏ӈ̤Ó˜ ¶ÔÏÈÙ›˜, ÔÈ Ôԛ˜ ÂÓ·ÓÙÈÒıËÎ·Ó ÛÙËÓ Â¤ÎÙ·ÛË Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÂÈÎÚ¿ÙÂÈ·˜ ÛÙËÓ πˆÓ›· Î·È ÙËÓ ∞Ó·ÙÔÏÈ΋ £Ú¿ÎË. ¢ÂÓ ‹Ù·Ó fï˜ ÌfiÓÔ Ù· ·ÓÙÈÙÈı¤ÌÂÓ· ÁˆÛÙÚ·ÙËÁÈο Î·È ÔÈÎÔÓÔÌÈο Û˘ÌʤÚÔÓÙ· ÙˆÓ ªÂÁ¿ÏˆÓ ¢˘Ó¿ÌÂˆÓ Ô˘ ÂËÚ¤·˙·Ó ·ÚÓËÙÈο ÙËÓ Ù·¯Â›· Ú‡ıÌÈÛË ÙÔ˘ ∞Ó·ÙÔÏÈÎÔ‡ ∑ËÙ‹Ì·ÙÔ˜. ∂Í¿ÏÏÔ˘, Ë ÈηÓÔÔ›ËÛË ÙˆÓ ÂÏÏËÓÈÎÒÓ ‰Èη›ˆÓ

H ÈηÓÔÔ›ËÛË ÙˆÓ ÂÏÏËÓÈÎÒÓ ‰Èη›ˆÓ ÚÔÛ¤ÎÚÔ˘Â Î·È ÛÙË ‰Ú¿ÛË ÙˆÓ E˘Úˆ·›ˆÓ Î·È AÌÂÚÈηÓÒÓ ÈÂÚ·ÔÛÙfiψÓ, ÂÓÒ ÙÔ ÌÔÏÛ‚ÈÎÈÎfi ηıÂÛÙÒ˜ ÙÔ˘ §¤ÓÈÓ Ù¿¯ıËΠ˘¤Ú ÙˆÓ TÔ‡ÚÎˆÓ ÂıÓÈÎÈÛÙÒÓ

H Σβρες, 28 Iουλ ου 1920. O Eλευθριος Bενιζλος υπογρφει τη Συνθκη στο δημαρχε ο της μικρς πλης της παρισινς περιφρειας. (Eκδοτικ Aθηνν)

H O γερουσιαστς Xαντ πασ υπογρφει τη Συνθκη των Σεβρν εκ μρους της Tουρκ ας. (Mουσε ο «Iστορικ Mνμη Eλ. Bενιζλου», Aθνα)

4

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2


H H Nτιος BαλκανιÚÔÛ¤ÎÚÔ˘Â Î·È ÛÙË ‰Ú¿ÛË ÙˆÓ ∂˘Úˆ·›ˆÓ Î·È ∞ÌÂÚÈηÓÒÓ ÈÂÚ·ÔÛÙfiÏˆÓ Ô˘ ·ÓÙÈÙ¿¯ıËÎ·Ó ÛÙËÓ Â¤ÎÙ·ÛË Ù˘ ∂ÏÏ¿‰Ô˜ ÛÙËÓ πˆÓ›·, ÊÔ‚Ô‡ÌÂÓÔÈ fiÙÈ ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ÂͤÏÈÍË ı· ˘ÔÓfiÌ¢ ÙËÓ ÚÔÛËÏ˘ÙÈ΋ ‰Ú¿ÛË ÙÔ˘˜ ÛÙË ªÈÎÚ¿ ∞Û›· ÂȘ ‚¿ÚÔ˜ ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÔÚıfi‰ÔÍÔ˘ ÛÙÔÈ¯Â›Ô˘. °È· ÙÂÏ›ˆ˜ ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎÔ‡˜ ÏfiÁÔ˘˜ ÙÔ ÌÔÏÛ‚ÈÎÈÎfi ηıÂÛÙÒ˜ ÙÔ˘ §¤ÓÈÓ Ù¿¯ıËΠ˘¤Ú ÙˆÓ ΔÔ‡ÚΈÓ

ÂıÓÈÎÈÛÙÒÓ, ¢ÂÏÈÛÙÒÓÙ·˜ fiÙÈ Ë ÎÂÌ·ÏÈ΋ Â·Ó¿ÛÙ·ÛË ı· ÌÂÙÂÍÂÏÈÛÛfiÙ·Ó Û Â·Ó·ÛÙ·ÙÈÎfi ·ÓÙȉ˘ÙÈÎfi Î·È ·ÓÙÈηÈÙ·ÏÈÛÙÈÎfi ΛÓËÌ·.

O ‰È·ÌÂÏÈÛÌfi˜ ΔÂÏÈο ‡ÛÙÂÚ· ·fi ÙËÓ ·ÔÊ·ÛÈÛÙÈ΋ ·Ú¤Ì‚·ÛË ÙÔ˘ Úˆı˘Ô˘ÚÁÔ‡ Ù˘ ªÂÁ¿Ï˘ μÚÂÙ·Ó›·˜ §fiÈÓÙ Δ˙ÔÚÙ˙ ηÈ

κ μετ τις Συνθκες του Nεϊγ! και των Σεβρν. Eμφα νονται τα ρια των ελληνικν διεκδικσεων με βση το υπμνημα Bενιζλου, καθς και τα εδαφικ κρδη της Eλλδος. (Xρτης της Eκδοτικς Aθηνν)

ÙÔ˘˜ ‡ÛÙÔ¯Ô˘˜ ‰Èψ̷ÙÈÎÔ‡˜ ¯ÂÈÚÈÛÌÔ‡˜ ÙÔ˘ ∂Ï¢ı¤ÚÈÔ˘ μÂÓÈ˙¤ÏÔ˘, ÔÈ ™˘ÌÌ·¯ÈΤ˜ ¢˘Ó¿ÌÂȘ ‰¤¯ıËÎ·Ó Ó· Û˘Ó˘ÔÁÚ¿„Ô˘Ó ÌÈ· Û˘Óı‹ÎË Ô˘ ı· Ô‰ËÁÔ‡Û ÛÙÔÓ ‰È·ÌÂÏÈÛÌfi Ù˘ √ıˆÌ·ÓÈ΋˜ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜, ‹ ÙÔ˘ «ªÂÁ¿ÏÔ˘ ∞ÛıÂÓÔ‡˜» Ù˘ Â˘Úˆ·˚΋˜ ÔÏÈÙÈ΋˜ Î·È Ù·˘Ùfi¯ÚÔÓ· ı· ‰ÚÔÌÔÏÔÁÔ‡Û ÙË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· Ù˘ ªÂÁ¿Ï˘ ∂ÏÏ¿‰·˜. ™ÙËÓ Â›Ù¢ÍË ÙÔ˘ ÔÏ˘fiıËÙÔ˘

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

5


H Tο ελληνικ θωρηκτ «Λμνος» στον κλπο της Σμ!ρνης. Διακρ νονται τα κτ ρια της προκυμα ας οδο!, τα οπο α αργτερα θα «απαθανατισθο!ν» φλεγμενα σε μερικς απ τις πιο εφιαλτικς φωτογραφ ες της ιστορ ας του σ!γχρονου Eλληνισμο!. (Λε!κωμα «Σμ!ρνη», κδοση «Nα Σ!νορα - A. A. Λιβνη)

·˘ÙÔ‡ ÔÚ¿Ì·ÙÔ˜ ÙÔ˘ EÏÏËÓÈÛÌÔ‡ ÛËÌ·ÓÙÈ΋ ‹Ù·Ó Î·È Ë Û˘Ì‚ÔÏ‹ ÙÔ˘ KˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ˘ÔÏ›ÙË ÛÙËÓ Î·Ù·ÁˆÁ‹ ÌÂÁÈÛÙ¿Ó· Ù˘ ‰ÈÂıÓÔ‡˜ ‚ÈÔÌ˯·Ó›·˜ ÔÏÂÌÔÊÔ‰›ˆÓ ÛÂÚ ª¿˙ÈÏ ∑·¯¿ÚˆÊ, Ô ÔÔ›Ô˜ ·ÛÎÔ‡Û ÌÂÁ¿ÏË ÂÈÚÚÔ‹ ÛÙÔ˘˜ ‚ÚÂÙ·ÓÈÎÔ‡˜ Î·È Á·ÏÏÈÎÔ‡˜ ËÁÂÙÈÎÔ‡˜ ·ÎÏÔ˘˜. ∞fi ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÏÂ˘Ú¿˜ ÙË ™˘Óı‹ÎË ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ ˘¤ÁÚ·„·Ó Ô ∂Ï¢ı¤ÚÈÔ˜ μÂÓÈ˙¤ÏÔ˜ Î·È Ô EÏÏËÓ·˜ ڤۂ˘ ÛÙÔ ¶·Ú›ÛÈ Aıˆ˜ ƒˆÌ·Ófi˜, ÂÓÒ ÂΠ̤ÚÔ˘˜ Ù˘ √ıˆÌ·ÓÈ΋˜ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ ÔÈ ÁÂÚÔ˘ÛÈ·ÛÙ¤˜ ÷ÓÙ‹ ·Û¿, ƒÈ˙¿ ΔÂ‚Ê›Î Î·È Ô ΔÔ‡ÚÎÔ˜ ڤۂ˘ ÛÙË μ¤ÚÓË ƒÂÛ¿Ó٠÷ϛ˜.

TÔ Î·ıÂÛÙÒ˜ Ù˘ ™Ì‡ÚÓ˘ ∏ ™˘Óı‹ÎË ∂ÈÚ‹Ó˘ ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ ‹Ù·Ó ¯ˆÚÈṲ̂ÓË Û 13 ̤ÚË Ô˘ ·ÊÔÚÔ‡Û·Ó ÙËÓ ·ÏÏ·Á‹ ÙˆÓ Û˘ÓfiÚˆÓ Ù˘ √ıˆÌ·ÓÈ΋˜ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ Ì ÙËÓ ·Ú·¯ÒÚËÛË ÛÙËÓ ∂ÏÏ¿‰· Ù˘ ∞Ó·ÙÔÏÈ΋˜ £Ú¿Î˘ Î·È ÙˆÓ ÓËÛÈÒÓ IÌ‚ÚÔ˘ Î·È ΔÂÓ¤‰Ô˘. ™ÙÔ ÙÚ›ÙÔ Ì¤ÚÔ˜ Ù˘ ™˘Óı‹Î˘ ÚÔÛ‰ÈÔÚÈ˙fiÙ·Ó ÙÔ ÚÔÛˆÚÈÓfi ηıÂÛÙÒ˜ Ù˘ ÂÚÈÔ¯‹˜ Ù˘ ™Ì‡ÚÓ˘: Ë √ıˆÌ·ÓÈ΋ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ‰È·ÙËÚÔ‡Û ÙËÓ ˘„ËÏ‹ ΢ÚÈ·Ú¯›· (¿ÚıÚÔ 69), ÂÓÒ Ë ‰ÈÔ›ÎËÛË Ù˘ ˙ÒÓ˘ ÌÂÙ·‚È‚·˙fiÙ·Ó ÛÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ΢‚¤ÚÓËÛË Ë ÔÔ›· ·Ó·Ï¿Ì‚·Ó ÙËÓ Â˘ı‡ÓË Ó· ȉڇÛÂÈ ÙÔÈÎfi KÔÈÓÔ‚Ô‡ÏÈÔ Ì ÙË Û˘ÌÌÂÙÔ¯‹ fiÏˆÓ ÙˆÓ ÂıÓÔıÚËÛ΢ÙÈÎÒÓ ÔÌ¿‰ˆÓ Ù˘ ÂÚÈÔ¯‹˜ (¿ÚıÚ· 72,73). ∏ ÂÏÏËÓÈ΋ ˙ÒÓË Ù˘ ™Ì‡ÚÓ˘ Î¿Ï˘Ù ÌÈ· ÂÚÈÔ¯‹ 17.452 ÙÂÙÚ·ÁˆÓÈÎÒÓ ¯ÈÏÈÔ̤ÙÚˆÓ. ∏ Û˘Óı‹ÎË Î·ÙÔ¯‡ÚˆÓ ÙÔ ‰Èη›ˆÌ· Ù˘ ∂ÏÏ¿‰·˜ Ó·

κητ του στρα ρυξη του διοι κατο κους της οκ πρ τη  πρ HH τους κατοχς προς το! ελληνικς ς: «H Kατοχ [...] ουδαμς νη ς περιοχς Σμ!ρ αταλβη τας αποφσεις τη οκ με πρ ν,  να αφ ει εδ ε! ν οπ σκ της τ!χης τω ρ πε ς η τ εω η ψ χ λια δ Συνδιασκ λωστε επ τρισ λ ν ω ». ο δα οπ λ ν τ τω την Eλ ο συνδουσι με τοσο!τοι δεσμ

6

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

‰È·ÙËÚ› ÛÙÚ·ÙȈÙÈΤ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ÁÈ· ÙËÓ ·ÛÊ¿ÏÂÈ· Î·È Ù¿ÍË Ù˘ ÂÚÈÔ¯‹˜. ªÂÙ¿ ÙËÓ ¿ÚÔ‰Ô ÂÓÙ·ÂÙ›·˜, ÙÔ ÙÔÈÎfi KÔÈÓÔ‚Ô‡ÏÈÔ ı· ›¯Â ÙËÓ Â˘¯¤ÚÂÈ·, Ì „‹ÊÈÛÌ· ηٿ ÏÂÈÔ„ËÊ›·, Ó· ˙ËÙ‹ÛÂÈ ·fi ÙÔ ™˘Ì‚Ô‡ÏÈÔ Ù˘ ∫ÔÈÓˆÓ›·˜ ÙˆÓ ∂ıÓÒÓ Ó· ÂÚȤÏıÂÈ Ë ÂÚÈÔ¯‹ Ù˘ πˆÓ›·˜ ˘fi Ï‹ÚË ÂÏÏËÓÈ΋ ΢ÚÈ·Ú¯›·. ∞fi ÙËÓ ÏÂ˘Ú¿ ÙÔ˘ ÙÔ Û˘Ì‚Ô‡ÏÈÔ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ··ÈÙ‹ÛÂÈ ÙË ‰ÈÂÍ·ÁˆÁ‹ ‰ËÌÔ„ËÊ›ÛÌ·ÙÔ˜ ÁÈ· ÙËÓ ÔÚÈÛÙÈ΋ Ù‡¯Ë Ù˘ ‰˘ÙÈ΋˜ ªÈÎÚ¿˜ ∞Û›·˜ (¿ÚıÚÔ 83). ªÂÙ¿ ÙËÓ ˘ÔÁÚ·Ê‹ Ù˘ ™˘Óı‹Î˘ ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ Ë ∞ı‹Ó· ÌÂÙÔÓfiÌ·Û ÙËÓ ∂ÏÏËÓÈ΋ Y·ÙË ∞ÚÌÔÛÙ›· -Ô˘ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔ‡Û ·fi ÙÔÓ ª¿ÈÔ ÙÔ˘ 1919 fiÙ·Ó Ù· ÂÏÏËÓÈο ÛÙÚ·Ù‡̷ٷ ÂÈÛ‹Ïı·Ó ÛÙËÓ πˆÓ›·- Û ∂ÏÏËÓÈ΋ ¢ÈÔ›ÎËÛË ™Ì‡ÚÓ˘. ™ÙÔ ·Ó·ÙÔÏÈÎfi ÙÌ‹Ì· Ù˘ √ıˆÌ·ÓÈ΋˜ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ ·Ó·ÁÓˆÚÈ˙fiÙ·Ó ÙÔ ·ÚÌÂÓÈÎfi ÎÚ¿ÙÔ˜, Ù· Û‡ÓÔÚ· ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ ı· ηıÔÚÈ˙fiÙ·Ó Ì ÙË ‰È·ÈÙËÛ›· ÙˆÓ ∏ÓˆÌ¤ÓˆÓ ¶ÔÏÈÙÂÈÒÓ (¿ÚıÚ· 8889). ∏ Û˘Óı‹ÎË Î·ıȤڈÓ ηıÂÛÙÒ˜ ·˘ÙÔÓÔÌ›·˜ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ∫Ô‡Ú‰Ô˘˜ Î·È ¿ÊËÓ ·ÓÔÈÎÙfi ÙÔ ÂӉ¯fiÌÂÓÔ ›‰Ú˘Û˘ ÂÓfi˜ ÎÔ˘Ú‰ÈÎÔ‡ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ ÛÙÔ Ì¤ÏÏÔÓ. ∞Ó·ÁÓˆÚ›ÛıËΠÂÍ¿ÏÏÔ˘ Ë ·ÓÂÍ·ÚÙËÛ›· ÙÔ˘ ‚·ÛÈÏ›Ԣ Ù˘ ÃÂÙ˙¿˙˘ Ô˘ ÂÈÛËÌÔÔÈÔ‡Û ÙËÓ ·fiÛ¯ÈÛË ÙˆÓ ∞Ú¿‚ˆÓ ·fi ÙËÓ √ıˆÌ·ÓÈ΋ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·. ∞ÏÏ¿ Î·È Ë °·ÏÏ›· η٤Ϸ‚ ÛÙÚ·ÙȈÙÈο ÙËÓ ∫ÈÏÈΛ· Á‡Úˆ ·fi ÙÔÓ ÎfiÏÔ Ù˘ ∞ÏÂÍ·Ó‰Ú¤ÙÙ·˜ Î·È Ì¤¯ÚÈ ÙË ªÂÚÛ›ÓË, ÂÓÒ Ë ÛÊ·›Ú· ÈÙ·ÏÈ΋˜ ÂÈÚÚÔ‹˜ ÂÂÎÙÂÈÓfiÙ·Ó ·fi Ù· ÏÈÌ¿ÓÈ Ù˘ ∞ÙÙ·Ï›·˜ ¤ˆ˜ ÙËÓ ∞ÏÈηÚÓ·ÛÛfi, ·¤Ó·ÓÙÈ ·fi Ù· ¢ˆ‰ÂοÓËÛ·.


H Σμ!ρνη, 1920. Στον εξστη του Mητροπολιτι∏ πÙ·Ï›· ‰È·ÙËÚÔ‡Û ÙË ƒfi‰Ô, ·ÏÏ¿ ·ԉ¯fiÙ·Ó ÙË ÌÂÙ·‚›‚·ÛË Ù˘ ˘fiÏÔÈÔ˘ ¢ˆ‰ÂηӋÛÔ˘ ÛÙËÓ ∂ÏÏ¿‰· (¿ÚıÚÔ 122).

™ÙÔ ¤Ó· ¤ÌÙÔ ªÂ ÙË ™˘Óı‹ÎË ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ, Ë ÔıˆÌ·ÓÈ΋ ÂÈÎÚ¿ÙÂÈ· ÂÚÈÔÚÈ˙fiÙ·Ó ÛÙÔ ¤Ó· ¤ÌÙÔ ÙÔ˘ ÚÔÔÏÂÌÈÎÔ‡ ‰¿ÊÔ˘˜ Ù˘ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜, Ô˘ Ô˘ÛÈ·ÛÙÈο Û‹Ì·ÈÓ ÙË Û˘ÚÚ›ÎÓˆÛ‹ Ù˘ ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË Î·È ÙËÓ KÂÓÙÚÈ΋ ∞Ó·ÙÔÏ›·. ∞ÏÏ¿ Î·È Ë ·Ú·ÌÔÓ‹ Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘ ÛÙËÓ Î˘ÚÈ·Ú¯›· ÙÔ˘ ÛÔ˘ÏÙ¿ÓÔ˘ Ù¤ıËΠ˘fi Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ˘˜ fiÚÔ˘˜ Î·È ÚÔ¸Ôı¤ÛÂȘ, ÂȉÈÎfiÙÂÚ· ÂÍ·ÚÙ‹ıËΠ·fi ÙËÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙˆÓ ÌÂÈÔÓÔÙÈÎÒÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÛÙËÓ ÙÔ˘ÚÎÈ΋ ˙ÒÓË (¿ÚıÚÔ 36). AÏψÛÙÂ Ë ÔıˆÌ·ÓÈ΋ ÚˆÙÂ‡Ô˘Û· ÙÂÏÔ‡Û ˘fi ‰È·Û˘ÌÌ·¯È΋ ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋ ηÙÔ¯‹ ·fi ÙÔÓ ª¿ÚÙÈÔ ÙÔ˘ 1920 Î·È Ô ÛÔ˘ÏÙ¿ÓÔ˜ Ì ÙËÓ Î˘‚¤ÚÓËÛ‹ ÙÔ˘ Ô˘ÛÈ·ÛÙÈο ‹Ù·Ó ÂΛ ·È¯Ì¿ÏˆÙÔÈ ÙˆÓ ÓÈÎËÙÒÓ ÙÔ˘ ÔϤÌÔ˘. ∏ ΔÔ˘ÚΛ· ¤¯·Ó οı ÚfiÛ‚·ÛË ÛÙ· μ·ÏοÓÈ·, Ì ÂÍ·›ÚÂÛË Ù· Â˘Úˆ·˚ο

κο! Mεγρου, στον περ βολο της Aγ ας Φωτεινς, ο αρχιστρτηγος Λεων δας Παρασκευπουλος διαβζει το Διγγελμα της Eπιστρτευσης των Mικρασιατν. Στα δεξι του, ο Mητροπολ της Σμ!ρνης Xρυσστομος. Διακρ νονται επ σης οι δημογροντες Tσουρουκτσγλου και Kλιμνογλου, οι αδελφο Ψαλτφ, ο εκδτης της «Aμλθειας» Σωκρτης Σολομων δης και λλοι δημογροντες. Στα αριστερ του αρχιστρατγου, ο Mητροπολ της Φιλαδελφε ας Xρυσστομος, ο διοικητς του A´ Σματος Στρατο! N δερ και δ πλα του Θεδωρος Πγκαλος, αρχηγς του Eπιτελε ου. Oι σημα ες των συμμχων υπογραμμ ζουν την τελετ: η ιταλικ, η αμερικανικ, η ελληνικ, η αγγλικ, η γαλλικ. Στα σκαλι, τιμητικ φρουρ οι πρσκοποι της πμπτης ομδος Συστματος Προσκπων Σμ!ρνης. Πρτος κτω αριστερ ο Γιργος Θ. Kατραμπουλος, απ το αρχε ο του οπο ου ε ναι η φωτογραφ α.

ÚÔ¿ÛÙÈ· Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘, ÂÓÒ ÙÔ ∞ÈÁ·›Ô Ï¿Ì‚·Ó ÌÔÚÊ‹ ÂÏÏËÓÈ΋˜ Ï›ÌÓ˘. ªÂ ÙË Û˘Óı‹ÎË ÂÈÙ‡¯ıËÎÂ Ô ·ÊÔÏÈÛÌfi˜ ÙˆÓ ™ÙÂÓÒÓ Î·È Ë ÂÏ¢ıÂÚÔÏÔ˝· ÛÙ· ™ÙÂÓ¿ Ù¤ıËΠ˘fi ÙÔÓ ¤ÏÂÁ¯Ô ¢È·Û˘ÌÌ·¯È΋˜ EÈÙÚÔ‹˜ (¿ÚıÚÔ 178), Ì ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ· οو ·fi ÙÔÓ ¤ÏÂÁ¯Ô Ù˘ ÎÚ·Ù·È¿˜ ªÂÁ¿Ï˘ μÚÂÙ·Ó›·˜. ∏ ™˘Óı‹ÎË ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ Î·Ù¤‰ÂÈÍ ÙË ı¤ÏËÛË ÙˆÓ ™˘ÌÌ¿¯ˆÓ Ó· ÂÍ·Ê·Ó›ÛÔ˘Ó fi¯È ÌfiÓÔ ÙËÓ √ıˆÌ·ÓÈ΋ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ·ÏÏ¿ Î·È Ó· ı¤ÛÔ˘Ó ÙËÓ ÂÓ·Ô̤ÓÔ˘Û· ΔÔ˘ÚΛ· ˘fi ÛÙÂÓfi ‰ÈÔÈÎËÙÈÎfi-ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎfi Î·È ÔÈÎÔÓÔÌÈÎfi ¤ÏÂÁ¯Ô. ΔÂÏ›ˆ˜ ‰È·ÊÔÚÂÙÈ΋ ‹Ù·Ó Ë ÂÈÎfiÓ· Ô˘ ·ÚÔ˘Û›·˙ ÙÔ ÂÏÏËÓÈÎfi μ·Û›ÏÂÈÔ, ηıÒ˜ Ì ÙÔ ‰È·Î·ÓÔÓÈÛÌfi ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ Ù¤ıËÎ·Ó ÔÈ ‚¿ÛÂȘ ÁÈ· ÙËÓ ·Ó¿‰ÂÈÍË Ù˘ ∂ÏÏ¿‰·˜ ÙˆÓ «‰‡Ô ËÂ›ÚˆÓ (∂˘ÚÒË-∞Û›·) Î·È ¤ÓÙ ı·Ï·ÛÛÒÓ (∞ÈÁ·›Ô, πfiÓÈÔ, ªÂÛfiÁÂÈÔ˜, ª·‡ÚË £¿Ï·ÛÛ· Î·È ¶ÚÔÔÓÙ›‰·)». ∏ ¤ÎÙ·ÛË Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÂÈÎÚ¿ÙÂÈ·˜ ¤Êı·Û ٷ 173.779 ÙÂÙÚ. ¯ÈÏÈfiÌÂÙÚ· Î·È 7.156.000 ÏËı˘ÛÌfi. √˘ÛÈ·ÛÙÈο, ÙfiÛÔ Ë ¤ÎÙ·ÛË fiÛÔ Î·È Ô ÏËı˘ÛÌfi˜ ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ μ·ÛÈÏ›Ԣ ÙÚÈÏ·ÛÈ¿ÛÙËΠ̤۷

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

7


Õ Λαϊκ λιθογραφ α που αναπαριστ τη δολοφονικ αππειρα κατ του Eλευθερ ου Bενιζλου στον παρισιν σιδηροδρομικ σταθμ Λυν στις 30 Iουλ ου 1920, δ!ο ημρες μετ την υπογραφ της Συνθκης των Σεβρν, απ δ!ο απτακτους Eλληνες αξιωματικο!ς.

Û ÌÈ· ‰ÂηÂÙ›· (1910-1920). øÛÙfiÛÔ, Ë ÊfiÚÌÔ˘Ï· ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ ÂÌÂÚÈ›¯Â ÔÏϤ˜ ·Û¿ÊÂȘ, ·ÓÙÈÊ¿ÛÂȘ Î·È ·‰˘Ó·Ì›Â˜ Ô˘ ¤ıÂÙ·Ó ÙÔ ÔÈÎÔ‰fiÌËÌ· Ù˘ ªÂÁ¿Ï˘ ∂ÏÏ¿‰·˜ Û ΛӉ˘ÓÔ Î·È ÙÔ ÂÏÏËÓÈÎfi μ·Û›ÏÂÈÔ Û ‰ÔÎÈ̷ۛ˜ Ô˘ ‹Ù·Ó ·‚¤‚·ÈÔ ·Ó ›¯Â ÙȘ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ˜ Ó· ·ÓÙÂÂͤÏıÂÈ. ªÂ ‰Â‰Ô̤Ó˜ ÙȘ ÛÔ‚·Ú¤˜ ÂÏÏ›„ÂȘ Î·È ·ÓÂ¿ÚÎÂȘ, Ë ™˘Óı‹ÎË ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ ·Ú¤ÌÂÓ ÂÍ·ÈÚÂÙÈο ‡ıÚ·˘ÛÙË, Ë ÔÔ›· ¿ÏψÛÙ ‰ÂÓ ÚfiÏ·‚Â Î·Ó Ó· ÂÈÎ˘Úˆı› ·fi Ù· Û˘Ì‚·ÏÏfiÌÂÓ· ̤ÚË.

8

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

∂Í·Ú¯‹˜ Ú¤ÂÈ Ó· ÛËÌÂȈı› fiÙÈ Ë ‰Èψ̷ÙÈ΋ ‰È¢ı¤ÙËÛË ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ Â˘ÓÔÔ‡Û ÚˆÙ›ÛÙˆ˜ ÙË ªÂÁ¿ÏË μÚÂÙ·Ó›· Ô˘ ‹Ú ÙÔ Î·Ï‡ÙÂÚÔ ÌÂÚ›‰ÈÔ, ›Ù ·¢ı›·˜ ›Ù ̤ۈ Ù˘ ¿ÌÂÛ· ÂÍ·ÚÙË̤Ó˘ ·fi ·˘Ù‹Ó ∂ÏÏ¿‰·. ∏ ÂͤÏÈÍË ·˘Ù‹ ‰˘Û·Ú¤ÛÙËÛ ÙË °·ÏÏ›· Î·È ÙËÓ πÙ·Ï›·, Ô˘ ıˆÚÔ‡Û·Ó fiÙÈ Ë ÂÏÏËÓÈ΋ Â¤ÎÙ·ÛË ÛÙËÓ πˆÓ›· Â͢ËÚÂÙÔ‡Û ΢ڛˆ˜ Ù· ·ÁÁÏÈο Û˘ÌʤÚÔÓÙ· ÛÙËÓ AÓ·ÙÔÏÈ΋ ªÂÛfiÁÂÈÔ Î·È ÙË ª¤ÛË ∞Ó·ÙÔÏ‹. ™˘Ó¿Ì·, ÔÈ ÛÎÏËÚÔ› fiÚÔÈ Û ‚¿ÚÔ˜ Ù˘ √ıˆÌ·ÓÈ΋˜ ∞˘ÙÔ-

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

ÎÚ·ÙÔÚ›·˜ ÚÔοÏÂÛ·Ó ÙËÓ ·Á·Ó¿ÎÙËÛË Î·È ·ÓÙ›‰Ú·ÛË ÙÔ˘ ÙÔ˘ÚÎÈÎÔ‡ Ï·Ô‡ Î·È ÂÓ›Û¯˘Û·Ó ÙÔ ÙÔ˘ÚÎÈÎfi ÂıÓÈÎÈÛÙÈÎfi ΛÓËÌ· ˘fi ÙËÓ ËÁÂÛ›· ÙÔ˘ ∫ÂÌ¿Ï ∞Ù·ÙÔ‡ÚÎ, ·Ô‰˘Ó·ÌÒÓÔÓÙ·˜ Ù· ÂÚ›ÛÌ·Ù· ÙÔ˘ ÛÔ˘ÏÙ¿ÓÔ˘.

™ÙËÓ EÏÏ¿‰· ∞ÏÏ¿ Î·È ÙÔ ÂÛˆÙÂÚÈÎfi ̤وÔ Ù˘ ∂ÏÏ¿‰Ô˜ ·ÚÔ˘Û›·˙ ÛÔ‚·Ú¤˜ ·‰˘Ó·Ì›Â˜ Î·È ÂÓÒ Ë ∂ÏÏ¿‰· ıÚÈ¿Ì‚Â˘Â, ÂÌÊ·Ó›ÛÙËÎ·Ó ÛÙÔÓ ÔÚ›˙ÔÓÙ· Ù· ÚÒÙ·

Û‡ÓÓÂÊ·. ∏ ·ÔÙ˘¯Ë̤ÓË ‰ÔÏÔÊÔÓÈ΋ ·fiÂÈÚ· ηٿ ÙÔ˘ μÂÓÈ˙¤ÏÔ˘ ‰‡Ô ÌfiÓÔ Ì¤Ú˜ ÌÂÙ¿ ÙËÓ ˘ÔÁÚ·Ê‹ Ù˘ ™˘Óı‹Î˘ ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ, ÛÙÔÓ ·ÚÈÛÈÓfi ÛȉËÚÔ‰ÚÔÌÈÎfi ÛÙ·ıÌfi «§˘ÒÓ», ·fi ‰‡Ô Ê·Ó·ÙÈÎÔ‡˜ ·ÓÙÈ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÔ‡˜ ¤‰ÂȯÓ ÙȘ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ ÙÔ˘ ÂıÓÈÎÔ‡ ‰È¯·ÛÌÔ‡ Î·È ÙÔ fiÛÔ ‚·ıÈ¿ ‰È·ÈÚÂ̤ÓÔ˜ ‹Ù·Ó Ô ÔÏÈÙÈÎfi˜ ÎfiÛÌÔ˜ Ù˘ ∂ÏÏ¿‰·˜. ∏ ÛÊÔ‰Ú‹ ·ÓÙÈ·ÏfiÙËÙ· ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ‰‡Ô ·Ú·Ù¿ÍÂˆÓ (‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÔ› Î·È ÎˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÈÎÔ›) ¤Ï·‚ Ӥ˜ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ fiÙ·Ó ÙÚÂȘ ÌfiÓÔ Ì‹Ó˜ ÌÂÙ¿ ÙËÓ ˘ÔÁÚ·Ê‹ Ù˘ Û˘Óı‹Î˘, Ô ∂Ï¢ı¤ÚÈÔ˜ μÂÓÈ˙¤ÏÔ˜ ËÙÙ‹ıËΠÛÙȘ ÂÎÏÔÁ¤˜ ÙÔ˘ ¡ÔÂÌ‚Ú›Ô˘ 1920. ∏ ·ÏÈÓfiÚıˆÛË ÙÔ˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘ ÛÙÔÓ ‚·ÛÈÏÈÎfi ıÚfiÓÔ ÙÔÓ ¢ÂΤ̂ÚÈÔ ÙÔ˘ ›‰ÈÔ˘ ¤ÙÔ˘˜, ·Ô‰˘Ó¿ÌˆÛ ÛËÌ·ÓÙÈο ÙË ‰Èψ̷ÙÈ΋ ı¤ÛË Ù˘ ∂ÏÏ¿‰·˜, ·ÊÔ‡ ÛÙȘ ¯ÒÚ˜ Ù˘ ∞ÓÙ¿ÓÙ ÙÔ fiÓÔÌ· ÙÔ˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘ Û˘Ó¤¯È˙ ӷ Â›Ó·È Û¯Â‰fiÓ ÂÍ›ÛÔ˘ ÌÈÛËÙfi Ì ÂΛÓÔ ÙÔ˘ °ÂÚÌ·ÓÔ‡ ∫¿È˙ÂÚ. ¢ÂÓ ¿ÚÁËÛ ӷ ÂΉËψı› Ë ·ÓÔÈÎÙ‹ ÛÙÚÔÊ‹ Ù˘ ÈÙ·ÏÈ΋˜ Î·È Á·ÏÏÈ΋˜ ÔÏÈÙÈ΋˜ ·¤Ó·ÓÙÈ ÛÙËÓ ∂ÏÏ¿‰·, ÂÓÒ ÂÈ‚·Ú‡ÓıËÎÂ Î·È ÙÔ Îϛ̷ ÛÙȘ ·ÁÁÏÔÂÏÏËÓÈΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ. √È ÊˆÓ¤˜ ÁÈ· ÙË ÚÈ˙È΋ ·Ó·ıÂÒÚËÛË Ù˘ ™˘Óı‹Î˘ ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ ·˘Í‹-


H Aθνα, 14 ΣεπτεμıËÎ·Ó ·ÓËÛ˘¯ËÙÈο ÁÈ· ÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ÏÂ˘Ú¿. ¶¤Ú·Ó ÙÔ˘ ÂıÓÈÎÔ‡ ‰È¯·ÛÌÔ‡ ÙÔ ÂÛˆÙÂÚÈÎfi ̤وÔ ·ÚÔ˘Û›·˙Â Î·È ¿ÏϘ ÂÚÈÏÔΤ˜. ∏ Â¤ÎÙ·ÛË Ù˘ ÂÈÎÚ¿ÙÂÈ·˜ Û‹Ì·ÈÓ Â›Û˘ ÙË ÛÔ‚·Ú‹ ·‡ÍËÛË ÙˆÓ ÌÂÈÔÓÔÙÈÎÒÓ ÏËı˘ÛÌÒÓ ÛÙË ÌÂÙ·ÔÏÂÌÈ΋ ∂ÏÏ¿‰·, ÙˆÓ ÔÔ›ˆÓ Ù· ÂıÓÈο, ıÚËÛ΢ÙÈο, ÁψÛÛÈο ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ‰È·ÛÊ·Ï›˙ÔÓÙ·Ó ·fi ÂȉÈ΋ Û˘Ìʈӛ· Ô˘ ˘¤ÁÚ·„·Ó Ë ∂ÏÏ¿‰· Î·È ÔÈ ¯ÒÚ˜ Ù˘ ∞ÓÙ¿ÓÙ ÛÙȘ ™¤‚Ú˜ ÛÙȘ 10 ∞˘ÁÔ‡ÛÙÔ˘ 1920. √È ÂıÓÔıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ ·˘Ù¤˜ ÔÌ¿‰Â˜ Ù¿¯ıËÎ·Ó Î·Ù¿ ÙÔ˘ ªÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈÎÔ‡ ÂÁ¯ÂÈÚ‹Ì·ÙÔ˜. ¢ÂÓ Â›Ó·È Ù˘¯·›Ô ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ ÔÈ ΔÔ˘ÚÎÔÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔÈ, ∂‚Ú·›ÔÈ, ΔÛ¿Ìˉ˜ Î·È μÔ‡ÏÁ·ÚÔÈ ÌÂÈÔÓÔÙÈÎÔ› ηٷ„‹ÊÈÛ·Ó Û˘ÏÏÔÁÈο ÙÔ fiÚ·Ì· Ù˘ ªÂÁ¿Ï˘ ∂ÏÏ¿‰·˜ ÛÙȘ ÂÎÏÔÁ¤˜ ÙÔ˘ 1920 Î·È ¤·ÈÍ·Ó Î·ıÔÚÈÛÙÈÎfi ÚfiÏÔ ÛÙËÓ ÂÎÏÔÁÈ΋ ‹ÙÙ· ÙÔ˘ μÂÓÈ˙¤ÏÔ˘ Î·È ÛÙËÓ ÂÈÛÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘, ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ Ë ·Ú¿Ù·ÍË Â›¯Â ¯·Ú·ÎÙËÚ›ÛÂÈ ÙË ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈ΋ ÂÎÛÙÚ·Ù›· ˆ˜ ·ÔÈÎȷ΋ Âȯ›ÚËÛË Î·È Â›¯Â ÛÊÔ‰Úfiٷٷ ·ÓÙÈÙ·¯ı› Û ·˘Ù‹Ó. ∞ÓÙÈı¤Ùˆ˜, Ô ÂÏÏËÓÈÎfi˜ ÏËı˘ÛÌfi˜ Ù˘ πˆÓ›·˜ Ô˘ ˘ÔÛÙ‹ÚÈ˙ ʷӷÙÈο ÙË ‚Â-

ÓÈ˙ÂÏÈ΋ ·Ú¿Ù·ÍË ‰ÂÓ ÌÂÙ›¯Â ÛÙËÓ ÂÎÏÔÁÈ΋ ·Ó·Ì¤ÙÚËÛË ÙÔ˘ 1920, ÂÂȉ‹, Û‡Ìʈӷ Ì ÙË ™˘Óı‹ÎË ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ, Ë ÂÏÏËÓÈ΋ ˙ÒÓË Ù˘ ªÈÎÚ¿˜ ∞Û›·˜ ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Û ӷ ÙÂÏ› ˘fi ÙËÓ ˘„ËÏ‹ ΢ÚÈ·Ú¯›· ÙÔ˘ ÛÔ˘ÏÙ¿ÓÔ˘.

H ÌË Î·ÙÔ¯‡ÚˆÛË OÙ·Ó Ë ‚·ÛÈÏÈ΋ ·Ú¿Ù·ÍË ·Ó¤Ï·‚ ÙËÓ ÂÍÔ˘Û›· fi¯È ÌfiÓÔ ‰ÂÓ ·¤Û˘Ú ٷ ÂÏÏËÓÈο ÛÙÚ·Ù‡̷ٷ ·fi ÙË ªÈÎÚ¿ ∞Û›· (fiˆ˜ ›¯Â ˘ÔÛ¯Âı› ÚÔÂÎÏÔÁÈο), ·ÏÏ¿ ‰È‡ڢÓ ÙȘ ÔÏÂÌÈΤ˜ ÂȯÂÈÚ‹ÛÂȘ Ì ÛÎÔfi Ó· ÂÈ‚¿ÏÂÈ ÛÙÔ˘˜ ΔÔ‡ÚÎÔ˘˜ ÂıÓÈÎÈÛÙ¤˜ ÙË ™˘Óı‹ÎË ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ Î·È Ó· ηÙÔ¯˘ÚÒÛÂÈ Ù· ÂıÓÈο ÎÂÎÙË̤ӷ ÛÙÔ ‰›Ô Ù˘ Ì¿¯Ë˜. ∏ ÚԤϷÛË ÙˆÓ ÂÏÏËÓÈÎÒÓ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÒÓ ‰˘Ó¿ÌÂˆÓ ÚÔ˜ ÙËÓ AÁ΢ڷ ·Ó·ÎfiËΠ·fiÙÔÌ· Î·È ·ÌÂÙ¿ÎÏËÙ· ÛÙȘ fi¯ı˜ ÙÔ˘ ÔÙ·ÌÔ‡ ™·ÁÁ¿ÚÈÔ˘, ÌÂÙ¿ ÙËÓ ÈÔ ·ÈÌ·ÙËÚ‹ Ì¿¯Ë Ù˘ ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈ΋˜ ÂÎÛÙÚ·Ù›·˜ Ô˘ ÎÚ¿ÙËÛ ·fi ÙȘ 10 Ò˜ ÙȘ 29 ∞˘ÁÔ‡ÛÙÔ˘ 1921. EÓ·Ó ·ÎÚÈ‚Ò˜ ¯ÚfiÓÔ ÌÂÙ¿ ÙËÓ ˘ÔÁÚ·Ê‹ Ù˘ ™˘Óı‹Î˘ ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ, ÁÈÓfiÙ·Ó ϤÔÓ ·ÓÙÈÏËÙfi fiÙÈ ÔÈ ÂÏÏËÓÈΤ˜ ¤ÓÔϘ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó Û ı¤ÛË Ó· Û˘-

βρ ου 1920. Στο Στδιο, ο πρωθυπουργς Eλ. Bενιζλος, ο να!αρχος Π. Kουντουριτης και ο αρχιστρτηγος Λ. Παρασκευπουλος συζητο!ν περιμνοντας τον βασιλι Aλξανδρο για τον πανηγυρικ εορτασμ της Συνθκης των Σεβρν. (φωτογραφ α Π. Πουλ δη)

ÓÙÚ›„Ô˘Ó ÙˆÓ ∫ÂÌ·ÏÈÛÌfi Î·È Ó· ÂÈ‚¿ÏÔ˘Ó ÙË ªÂÁ¿ÏË ∂ÏÏ¿‰·. ∏ Û˘ÛÛÒÚ¢ÛË ÙˆÓ ‰˘ÛÌÂÓÒÓ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ Î·È ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÒÓ ·Ú·ÁfiÓÙˆÓ ÂÂÎÙÂÈÓfiÙ·Ó Î·È ÛÙÔÓ ÔÈÎÔÓÔÌÈÎfi ÙÔ̤·, ·ÊÔ‡ ÙÔ ‰˘Û‚¿ÛÙ·ÎÙÔ ÁÈ· ÙËÓ ∂ÏÏ¿‰· ÎfiÛÙÔ˜ ÙÔ˘ ªÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈÎÔ‡ ¶ÔϤÌÔ˘ ›¯Â Êı¿ÛÂÈ ÙËÓ ÂÔ¯‹ ÂΛÓË Ù· ÔÎÙÒ ÂηÙÔÌ̇ÚÈ· ‰Ú·¯Ì¤˜ ËÌÂÚËÛ›ˆ˜. ∏ ™˘Óı‹ÎË ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ ·Ú¤ÌÂÈÓ ·ÓÂÓÂÚÁfi˜, ηıÒ˜ ÙÔ fiÚ·Ì· Ù˘ ªÂÁ¿Ï˘ ∂ÏÏ¿‰·˜ ÛÙ·‰È·Î¿ ÍÂıÒÚÈ·Û ÁÈ· Ó· ÂÓÙ·ÊÈ·ÛÙ› ¤Ó·Ó ¯ÚfiÓÔ ·ÚÁfiÙÂÚ·, ÙÔÓ ∞‡ÁÔ˘ÛÙÔ ÙÔ˘ 1922, Ì ÙËÓ Î·Ù¿ÚÚ¢ÛË ÙÔ˘ ÌÂÙÒÔ˘, ÙËÓ ¿Ù·ÎÙÔ Ê˘Á‹ ÙˆÓ ÂÏÏËÓÈÎÒÓ ÛÙÚ·ÙÂ˘Ì¿ÙˆÓ, ÙËÓ ˘ÚfiÏËÛË Ù˘ ™Ì‡ÚÓ˘ Î·È ÙËÓ ÚÔÛÊ˘ÁÔÔ›ËÛË ÙÔ˘ ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈÎÔ‡ ÂÏÏËÓÈÛÌÔ‡. ∂ÓÒ ÁÈ· ÙÔ˘˜ EÏÏËÓ˜ Ë ™˘Óı‹ÎË ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ ·Ú¤ÌÂÈÓ ¤Ó· fiÓÂÈÚÔ ··ÙËÏfi ÁÈ· ÙÔ˘˜ ΔÔ‡ÚÎÔ˘˜ Û˘Ó¯›˙ÂÈ Ó· Û˘ÓÈÛÙ¿ ¤Ó·Ó ÂÊÈ¿ÏÙË. ΔÔ «Û‡Ó‰ÚÔÌÔ ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ» ¤¯ÂÈ Î·ıÈÂÚˆı› ÛÙËÓ ÙÔ˘ÚÎÈ΋ ÔÏÈÙÈ΋ ÔÚÔÏÔÁ›· Î·È ÚÔÛ‰ÈÔÚ›˙ÂÈ ÙËÓ ˘Ô‚fiÛÎÔ˘Û· ÊÔ‚›· ÙˆÓ ΔÔ‡ÚÎˆÓ ÁÈ· ÙÔ ÂӉ¯fiÌÂÓÔ ‰È·ÌÂÏÈÛÌÔ‡ Ù˘ ¯ÒÚ·˜ ÙÔ˘˜ ¤ÂÈÙ· ·fi οÔÈ· ·Ú¤Ì‚·ÛË ‹ ‰ÔÏÔÏÔΛ· ÙˆÓ ‰˘ÙÈÎÒÓ ‰˘Ó¿ÌˆÓ.

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

9


Oι εκλογς του 1920

H Aθνα, 6 Δεκεμβρ ου 1920. O Kωνσταντ νος επιστρφει στην Aθνα και στον θρνο εν μσω εκδηλσεων ενθουσιασμο των οπαδν του. (Aρχε ο «K»)

Tου H §ÿ∞ N π∫√§∞∫Ÿ¶√À§√À Aναπληρωτ καθηγητ

του Πανεπιστημου Aθηνν

O

I EK§O°E™ Ô˘ Ú·ÁÌ·ÙÔÔÈ‹ıËÎ·Ó ÙËÓ 1Ë NÔÂÌ‚Ú›Ô˘ 1920 ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ·Ó·ÌÊ›‚ÔÏ· ÙËÓ ÎÚÈÛÈÌfiÙÂÚË, ˆ˜ ÚÔ˜ ÙȘ Û˘Ó¤ÂȤ˜ Ù˘, ÂÎÏÔÁÈ΋ ·Ó·Ì¤ÙÚËÛË Ô˘ ¤ÁÈÓ ÔÙ¤ ÛÙËÓ EÏÏ¿‰·. H ÂÓÙ˘ˆÛȷ΋ (Î·È ˆ˜ ¤Ó·Ó ‚·ıÌfi ·ÚfiÛÌÂÓË) ηٷ„‹ÊÈÛË ÙÔ˘ EÏ¢ıÂÚ›Ô˘ BÂÓÈ˙¤ÏÔ˘ –Ï›ÁÔ˘˜ Ì‹Ó˜ ÌÂÙ¿ ÙËÓ ˘ÔÁÚ·Ê‹ Ù˘ ™˘Óı‹Î˘ ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ («H EÏÏ¿‰· ÙˆÓ ‰‡Ô ËÂ›ÚˆÓ Î·È ÙˆÓ ¤ÓÙ ı·Ï·ÛÛÒÓ»)– Î·È Ë ıÚÈ·Ì‚Â˘ÙÈ΋ ·ÏÈÓfiÚıˆÛË ÙÔ˘ ·ÓÙÈ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÛÌÔ‡, ıˆڋıËΠˆ˜ Ë ‚·ÛÈ΋ ·ÈÙ›· Ô˘ Ô‰‹ÁËÛÂ, ‰‡Ô ¯ÚfiÓÈ· ·ÚÁfiÙÂÚ·, ÛÙË MÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈ΋ K·Ù·ÛÙÚÔÊ‹. OÈ ÂÎÏÔÁ¤˜ Ù˘ 1˘ NÔÂÌ‚Ú›Ô˘ ·ÔÙ¤ÏÂÛ·Ó ÙËÓ Î·Ù¿ÏËÍË ÌÈ·˜ ÔÏ˘Ù¿-

10

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

Ú·¯Ë˜ ÂÓÙ·ÂÙ›·˜, ÛÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ÔÔ›·˜ ‰È·ÌÔÚÊÒıËÎ·Ó Î·È ·ÁÈÒıËÎ·Ó ÔÈ «‰‡Ô ÎfiÛÌÔÈ» ÙÔ˘ EıÓÈÎÔ‡ ¢È¯·ÛÌÔ‡. H ÂÈÎÚ¿ÙËÛË ÙˆÓ ºÈÏÂχıÂÚˆÓ ÛÙȘ ÂÎÏÔÁ¤˜ Ô˘ Ú·ÁÌ·ÙÔÔÈ‹ıËÎ·Ó ÛÙȘ 31 M·˝Ô˘ 1915, ÌÂÙ¿ ÙË ‰È·ÊˆÓ›· ÙÔ˘ ‚·ÛÈÏÈ¿ Ì ÙÔÓ Úˆı˘Ô˘ÚÁfi (η٤Ϸ‚·Ó 186 ·fi ÙȘ 316 Û˘ÓÔÏÈο ¤‰Ú˜), Ô‰‹ÁËÛ ÙÔÓ KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ ÛÙË ‰Â‡ÙÂÚË, ·fiÏ˘Ù· ϤÔÓ ·ÓÙÈÛ˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈ΋, ‰È¿Ï˘ÛË Ù˘ BÔ˘Ï‹˜, Î·È ÛÙË ‰ÈÂÓ¤ÚÁÂÈ· Ó¤ˆÓ ÂÎÏÔÁÒÓ (6.12.1915), ÔÈ Ôԛ˜ ¯·Ú·ÎÙËÚ›ÛÙËÎ·Ó ·fi ÙË Ì·˙È΋ ·Ô¯‹ ÙˆÓ ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÒÓ („‹ÊÈÛ·Ó ÌfiÓÔ 335 ¯ÈÏÈ¿‰Â˜, ¤Ó·ÓÙÈ 687 ¯ÈÏÈ¿‰ˆÓ ÙÔÓ M¿ÈÔ). H ·ÓÙÈ·Ú¿ıÂÛË ÎÔÚ˘Ê‹˜ ÌÂÙ·ÙÚ¿ËΠ¤ÙÛÈ Û ۇÁÎÚÔ˘ÛË Ô˘ ‰È¤ÙÚ¯ ÙÔ Û‡ÓÔÏÔ Ù˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ Î·È Ï›ÁÔ˘˜ Ì‹Ó˜ ·ÚÁfiÙÂÚ· (A‡ÁÔ˘ÛÙÔ˜–™Â٤̂ÚÈÔ˜ 1916) ÛÂ Û˘ÁÎÚfiÙËÛË ‰‡Ô ·ÓÙ›·ÏˆÓ ÎÚ·ÙÒÓ, Ì ÚˆÙ‡ԢÛ˜ ·ÓÙ›ÛÙÔȯ· ÙËÓ Aı‹Ó· Î·È ÙË £ÂÛÛ·ÏÔÓ›ÎË. H Ï‹Ú˘ ÂÈÎÚ¿ÙËÛË ÙÔ˘ EÏ. BÂÓÈ-

˙¤ÏÔ˘ ÙÔÓ IÔ‡ÓÈÔ ÙÔ˘ 1917, Ì ÙË ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋ ·Ú¤Ì‚·ÛË ÙˆÓ ™˘ÌÌ¿¯ˆÓ, Î·È Ë ÂÎıÚfiÓÈÛË Î·È ÂÍÔÚ›· ÙÔ˘ KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘ (Ô˘ fiÚÈÛ ˆ˜ ‰È¿‰Ô¯Ô ÙÔÓ ‰Â˘ÙÂÚfiÙÔÎÔ ÁÈÔ ÙÔ˘, AϤͷӉÚÔ) ‰È·ÌfiÚʈ۷Ó, Â› Ì›· ÙÚÈÂÙ›·, ¤Ó· ȉÈfiÙ˘Ô ËÌÈÎÔÈÓÔ‚Ô˘Ï¢ÙÈÎfi ηıÂÛÙÒ˜, ÙÔ ÔÔ›Ô, ÛÙÔ ÂÛˆÙÂÚÈÎfi Ù˘ ¯ÒÚ·˜, Ì ÙËÓ ÂÈ‚ÔÏ‹ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÔ‡ ÓfiÌÔ˘ Î·È ÏÔÁÔÎÚÈÛ›·˜, ‰È·¯ÂÈÚÈ˙fiÙ·Ó, Û˘¯Ó¿ ·ÓÂÈÙ˘¯Ò˜, ¤Ó·Ó Ï·Óı¿ÓÔÓÙ· ÂÌʇÏÈÔ fiÏÂÌÔ. °È· Ó· ·ÔʇÁÂÈ ÙË ‰ÈÂÓ¤ÚÁÂÈ· Ó¤ˆÓ ÂÎÏÔÁÒÓ, fiÛÔ ‰È·ÚÎÔ‡ÛÂ Ô fiÏÂÌÔ˜ (ÛÙÔÓ ÔÔ›Ô Û˘ÌÌÂÙ›¯Â ϤÔÓ Â›ÛËÌ· Î·È Ë EÏÏ¿‰·), Ô EÏ. BÂÓÈ˙¤ÏÔ˜ ÚÔ¤ÎÚÈÓ ˆ˜ ÂӉȿÌÂÛË Ï‡ÛË ÙË «ÓÂÎÚ·Ó¿ÛÙ·ÛË» Ù˘ BÔ˘Ï‹˜ Ô˘ ›¯Â ÂÎÏÂÁ› ÙÔÓ M¿ÈÔ ÙÔ˘ 1915, Ë ÔÔ›· Î·È ¤ÌÂÈÓ ÁÓˆÛÙ‹ ˆ˜ «BÔ˘Ï‹ ÙˆÓ §·˙¿ÚˆÓ». H BÔ˘Ï‹ ·˘Ù‹ ‰È·ÙËÚ‹ıËΠ̿ÏÈÛÙ· ÛÙË ˙ˆ‹, Ì ‰È·‰Ô¯Èο ‰È·Ù¿ÁÌ·Ù·, Î·È ÌÂÙ¿ ÙË Ï‹ÍË Ù˘ ÙÂÙÚ·ÂÙ›·˜, ·Ú’ fiÏÔ Ô˘ ÂÓ Ùˆ ÌÂٷ͇ ›¯Â ÙÂÏÂÈÒÛÂÈ Ô Aã ¶·ÁÎfiÛÌÈÔ˜ ¶fiÏÂÌÔ˜, Î·È ÔÈ ÂÏÏËÓÈΤ˜ ÂıÓÈΤ˜ ‰ÈÂΉÈ΋-


Õ O «Eλεθερος Tπος» του Aνδρα Kαβαφκη αναγγλλει στο φλλο της 21ης Nοεμβρ ου 1920 την γαλλικς εμπνεσεως ιταμ διακο νωση της Mεγλης Bρεταν ας, της Γαλλ ας και της Iταλ ας προς την κυβρνηση Δημητρ ου Pλλη, με την οπο α παρεμβα νουν στις ελληνικς εσωτερικς υποθσεις –παραμονς του πολιτειακο δημοψηφ σματος– χαρακτηρ ζοντας πρξη εχθρικ την επαναφορ του Kωνσταντ νου στον θρνο και απειλον την Eλλδα τι οι τρεις κυβερνσεις «επιφυλσσουσιν εις εαυτς πλρη ελευθερ αν ενεργε ας να διακανον σουν την κατστασιν τατην». H διακο νωση δεν αντρεψε το πολιτικ σκηνικ, πως διαμορφθηκε μετ τις εκλογς και δεν απτρεψε την κυβρνηση απ του να ανακοινσει τι κατ το δημοψφισμα της 22ας Nοεμβρ ου το εκλογικ σμα «ενκρινε» την επνοδο του Kωνσταντ νου με το πολιτικ γελο ο ποσοστ 99%.

ÛÂȘ ›¯·Ó ·Ú¯›ÛÂÈ Ó· ˘ÏÔÔÈÔ‡ÓÙ·È, Ì ÎÔÚ˘Ê·›· ÛÙÈÁÌ‹ ÙËÓ ·fi‚·ÛË ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ ÛÙÚ·ÙÔ‡ ÛÙË ™Ì‡ÚÓË, ÛÙȘ 2 M·˝Ô˘ 1919. Ö˜, Ô EÏ. BÂÓÈ˙¤ÏÔ˜ ÂÈı˘ÌÔ‡ÛÂ, ÚÈÓ ·fi ÙË ‰ÈÂÓ¤ÚÁÂÈ· Ó¤ˆÓ ÂÎÏÔÁÒÓ, Ó· ÔÏÔÎÏËÚÒÛÂÈ ·ÂÚ›Û·ÛÙÔ˜ ÙȘ ‰È·Ú·ÁÌ·Ù‡ÛÂȘ Ì ÙÔ˘˜ ÓÈÎËÙ¤˜ ÙÔ˘ ÔϤÌÔ˘, ÒÛÙ ӷ ˘ÏÔÔÈ‹ÛÂÈ ÛÙÔ Ì¤ÁÈÛÙÔ ‚·ıÌfi, ÙÔ fiÚ·Ì· Ù˘ «MÂÁ¿Ï˘ EÏÏ¿‰·˜». ¶ÚÔÛ‰ÈfiÚÈÛ ¤ÙÛÈ, ÌÈÏÒÓÙ·˜ ÛÙË BÔ˘Ï‹ ÙÔÓ NԤ̂ÚÈÔ ÙÔ˘ 1919, fiÙÈ ÔÈ Ó¤Â˜ ÂÎÏÔÁ¤˜ ı· Ú·ÁÌ·ÙÔÔÈËıÔ‡Ó «ÌÂÙ¿ ÙËÓ ˘ÔÁÚ·Ê‹ Ù˘ ™˘Óı‹Î˘ ÌÂÙ¿ Ù˘ TÔ˘ÚΛ·˜». M ÙËÓ Î·Ù¿ÏË„Ë Ù˘ £Ú¿Î˘ (¢˘ÙÈ΋˜ Î·È AÓ·ÙÔÏÈ΋˜) ·fi ÙÔÓ ÂÏÏËÓÈÎfi ÛÙÚ·Ùfi (M¿ÈÔ˜–IÔ‡ÓÈÔ˜ 1920) Î·È Î˘Ú›ˆ˜ Ì ÙËÓ ˘ÔÁÚ·Ê‹ Ù˘ Û˘Óı‹Î˘ ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ ÛÙȘ 28 IÔ˘Ï›Ô˘ 1920 (Ù˘ «Ì¿Ù·È˘» ·˘Ù‹˜ Û˘Óı‹Î˘, fiˆ˜ ÔÓÔÌ¿ÛÙËÎÂ, ·ÊÔ‡ η̛· ¯ÒÚ· ‰ÂÓ ÙËÓ ÂÈ·ڈÛ ÔÙ¤), ÙÔ fiÚ·Ì· Ù˘ «MÂÁ¿Ï˘ EÏÏ¿‰·˜» ¤ÊÙ·Ó ÛÙËÓ ÎÔڇʈۋ ÙÔ˘ Î·È Ë ·fiÂÈÚ· ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔ˘ EÏ. BÂÓÈ˙¤ÏÔ˘ ÛÙÔÓ ·ÚÈÛÈÓfi ÛÙ·ıÌfi «§˘ÒÓ» (30.7.1920), ¤ÌÔÈ·˙ ˆ˜ ÌÈ· ÙÂÏÂ˘Ù·›· Û·Û̈‰È΋ ·ÓÙ›‰Ú·ÛË ·ÌÂÙ·ÓfiËÙˆÓ ÊÈÏÔ‚·ÛÈÏÈÎÒÓ. H ‰ÈÂÍ·ÁˆÁ‹ ÙˆÓ Ó¤ˆÓ ÂÎÏÔÁÒÓ Ê¿ÓÙ·˙ ¤ÙÛÈ ˆ˜ ·Ï‹ ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁ›· ÁÈ· ÙËÓ ÂÈ‚Ú¿‚¢ÛË Ù˘ ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈ΋˜ ÔÏÈÙÈ΋˜. °È· Ó· ·Ô‰Âȯı›, fï˜, Ì ÙÚ·ÁÈÎfi ÙÚfiÔ, ¤ÂÈÙ· ·fi ÙÚÂȘ Ì‹Ó˜, fiÙÈ Ë ÔÎÙ¿¯ÚÔÓË ÔÏÂÌÈ΋ ÚÔ-

O ·Ï·ÈÔÌÔ‰›ÙÈÎÔ˜ ÂÛˆÛÙÚÂÊ‹˜ ·ÙÚȈÙÈÛÌfi˜ ÙˆÓ Ì·˙Èο ÔÚÁ·ÓˆÌ¤ÓˆÓ ÂÈÛÙÚ¿ÙˆÓ ÙÔ˘ 1916, ¤Ó· Ï·Óı¿ÓÔÓ ·ÓÙȉ˘ÙÈÎfi Ó‡̷, Ë ·ÓÙ›ıÂÛË ÛÙÔÓ ·ÛÙÈÎfi ÂÎÛ˘Á¯ÚÔÓÈÛÌfi Î·È Î˘Ú›ˆ˜ ÙÔ ‰˘Û‚¿ÛÙ·ÎÙÔ ·ÓıÚÒÈÓÔ ÎfiÛÙÔ˜ ÙÔ˘ ÔϤÌÔ˘ ›¯·Ó ‰È·ÌÔÚÊÒÛÂÈ ¤Ó· Â˘Ú‡Ù·ÙÔ Ú‡̷ ·fiÚÚȄ˘ Ù˘ ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈ΋˜ ÔÏÈÙÈ΋˜

Û¿ıÂÈ· Î·È Ë ËÌȉÈÎÙ·ÙÔÚÈ΋ ‰È·Î˘‚¤ÚÓËÛË Ù˘ ÙÂÏÂ˘Ù·›·˜ ÙÚÈÂÙ›·˜ ›¯·Ó ˘ÔÓÔ̇ÛÂÈ ‚·ı‡Ù·Ù· ÙËÓ ÏÂÈÔ„ËÊÈ΋ ‰˘Ó·ÌÈ΋ ÙÔ˘ ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÔ‡ ÂıÓÈÎÔ‡ ÂÁ¯ÂÈÚ‹Ì·ÙÔ˜.

OÈ Â›ÛÙÚ·ÙÔÈ OÈ ·ÓÙ›·ÏÔÈ ÙÔ˘ EÏ. BÂÓÈ˙¤ÏÔ˘, ·Ú¿ ÙËÓ ‹ÙÙ· Î·È ÙÔÓ ÔÏÈÙÈÎfi ·Ú·ÁΈÓÈÛÌfi ÙÔ˘˜ ÌÂÙ¿ ÙÔÓ IÔ‡ÓÈÔ ÙÔ˘ 1917, ›¯·Ó ηÙÔÚıÒÛÂÈ ‹‰Ë ·fi ÙËÓ ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓË ÂÚ›Ô‰Ô, Ó· Û˘ÁÎÚÔÙ‹ÛÔ˘Ó ¤Ó· ÈÛ¯˘Úfi ÊÈÏÔ‚·ÛÈÏÈÎfi Ú‡̷, ÙÔ ÔÔ›Ô Ì¿ÏÈÛÙ· ›¯Â ÚÔÛÏ¿‚ÂÈ, ÙÔ 1916, ΢ڛˆ˜ ÛÙȘ ÂÚÈÔ¯¤˜ Ù˘ ¶·Ï·È¿˜ EÏÏ¿‰·˜, Î·È ÙË ÌÔÚÊ‹ Ì·˙È΋˜ ÔÚÁ¿ÓˆÛ˘, Ì ÙÔ˘˜ (ÚˆÙÔ–Ê·ÛÈÛÙÈ΋˜ ȉÂÔÏÔÁ›·˜) Û˘ÏÏfiÁÔ˘˜ ÙˆÓ ÂÈÛÙÚ¿ÙˆÓ, ÔÈ ÔÔ›ÔÈ ¤ÊÙ·Û·Ó Ó· Û˘Ó·ÚÈıÌÔ‡Ó 120.000 ¤ˆ˜ Î·È 200.000 ̤ÏË (‚Ï. °.£. M·˘ÚÔÁÔÚ‰¿ÙÔ˜, ÂıÓÈÎfi˜ ‰È¯·ÛÌfi˜ Î·È Ì·˙È΋ ÔÚÁ¿ÓˆÛË. 1. OÈ Â›ÛÙÚ·ÙÔÈ ÙÔ˘ 1916, Aı‹Ó· 1996). O ·Ï·ÈÔÂÏÏ·‰›ÙÈÎÔ˜ ÂÛˆÛÙÚÂÊ‹˜ ·ÙÚȈÙÈÛÌfi˜ ÙˆÓ ÂÈÛÙÚ¿ÙˆÓ, ¤Ó· Ï·Óı¿ÓÔÓ ·ÓÙȉ˘ÙÈÎfi Ó‡̷ (ÙÔ ÔÔ›Ô ÙÚÔÊÔ‰ÔÙÔ‡ÛÂ Î·È Ë Í¤ÓË Â¤Ì‚·ÛË), Ë ·ÓÙ›ıÂÛË ÛÙÔÓ ·ÛÙÈÎfi ÂÎÛ˘Á¯ÚÔÓÈÛÌfi Ì ÙȘ ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ Î·È ÔÏÈÙÈΤ˜ ÙÔ˘ ÚÔÂÎÙ¿ÛÂȘ (ÙË «‚ÂÓÈ˙ÂÏÈ΋ Ù˘Ú·ÓÓ›·») Î·È Î˘Ú›ˆ˜ ÙÔ ‰˘Û‚¿ÛÙ·ÎÙÔ ·ÓıÚÒÈÓÔ ÎfiÛÙÔ˜ ÙÔ˘ ÔϤÌÔ˘, ›¯·Ó ‰È·ÌÔÚÊÒÛÂÈ ¤Ó· Â˘Ú‡Ù·ÙÔ Ú‡̷ ·fiÚÚȄ˘ Ù˘ ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈ΋˜ ÔÏÈÙÈ΋˜. OÈ ·ÓÙ›·ÏÔÈ ÙÔ˘ BÂÓÈ˙¤ÏÔ˘ ÂÎÌÂÙ·ÏχÙËÎ·Ó Î·È ÂͤÊÚ·Û·Ó ÙËÓ ·‰˘Ó·Ì›· Ù˘ ¶·Ï·È¿˜ EÏÏ¿‰·˜ Ó· ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ‹ÛÂÈ fiˆ˜ ÏÂÈÙÔ‡ÚÁËÛ ÙÔ ¶Â‰ÂÌfiÓÙÈÔ ÁÈ· ÙËÓ ÈÙ·ÏÈ΋ ÂÓÔÔ›ËÛË Î·È ÙÔÓ Êfi‚Ô ÌÈ·˜ ÌÂÁ¿Ï˘ ÌÂÚ›‰·˜ ÙÔ˘ ÏËı˘ÛÌÔ‡ fiÙÈ ı· ÂÚÈıˆÚÈÔÔÈËı› ̤۷ ÛÙË Ó¤· «MÂÁ¿ÏË EÏÏ¿‰·», ÁÈ·

H

K A £ H M E P I N H

B

ÙËÓ ÔÔ›· ÙfiÛ˜ ·ÓıÚÒÈÓ˜ ı˘Û›Â˜ ›¯Â ˘ÔÛÙ› (ÌÈ· ÂÚÈ‹ÁËÛË ÛÙ· ÌÓËÌ›· ÙˆÓ ÂÛfiÓÙˆÓ Ù˘ ‰ÂηÂÙ›·˜ 1912–1922, Ô˘ ÎÔÛÌÔ‡Ó ÙȘ Ï·Ù›˜ fiÏˆÓ Û¯Â‰fiÓ ÙˆÓ ¯ˆÚÈÒÓ Î·È ÎˆÌÔfiÏÂˆÓ Ù˘ ¶·Ï·È¿˜ EÏÏ¿‰·˜, Â›Ó·È ‰È‰·ÎÙÈ΋). EÙÛÈ, ‹‰Ë ·fi ÙȘ ·Ú¯¤˜ ÙÔ˘ 1920 Î·È ÂÓ fi„ÂÈ Ù˘ ÚÔ΋ڢ͢ ÙˆÓ ÂÎÏÔÁÒÓ, Ô ·ÓÙÈ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎfi˜ ÔÏÈÙÈÎfi˜ ÎfiÛÌÔ˜ ¿Ú¯ÈÛ ӷ ·Ó·Û˘ÁÎÚÔÙ›ٷÈ, ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÒÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ §·˚ÎÔ‡˜ ¶ÔÏÈÙÈÎÔ‡˜ ™˘ÏÏfiÁÔ˘˜, ηıÒ˜ Î·È ¤Ó· Û˘ÓÙÔÓÈÛÙÈÎfi Û˘Ì‚Ô‡ÏÈÔ Ù˘ ™˘ÓÂÚÁ·˙fiÌÂÓ˘ AÓÙÈÔÏÈÙ‡Ûˆ˜. M ÙËÓ ÚÔ΋ڢÍË ÙˆÓ ÂÎÏÔÁÒÓ (10.9.1920) Î·È ÙËÓ ¿ÚÛË ÙÔ˘ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÔ‡ ÓfiÌÔ˘ (OÎÙÒ‚ÚÈÔ˜) Â·Ó‹Ïı ·fi ÙËÓ ÂÍÔÚ›· Ë ËÁÂÛ›· Ù˘ ·ÓÙÈ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈ΋˜ ·Ú¿Ù·Í˘, Ì ÂÈÎÂÊ·Ï‹˜ ÙÔÓ ¢ËÌ. °Ô‡Ó·ÚË, Ô ÔÔ›Ô˜, ·fi ÙÔÓ ÚÒÙÔ ÙÔ˘ ÎÈfiÏ·˜ ÏfiÁÔ (12.10.1920) ÚÔÛ‰ÈfiÚÈÛ ÙÔÓ ÛÙfi¯Ô Ù˘ ·Ó·Ì¤ÙÚËÛ˘: «H ·Ôχ̷ÓÛȘ Ù˘ ¯ÒÚ·˜ ·fi Ù˘ ·ÓÒÏÔ˘˜ Ù˘ Ù˘Ú·ÓÓ›·˜». M¤Û· Û ÙÚÂȘ ‚‰ÔÌ¿‰Â˜ ÙÔ Ú‡̷ ÙÔ˘ ·ÓÙÈ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÛÌÔ‡ ΢ÚÈ¿Ú¯ËÛ ۯ‰fiÓ ÔÏÔÎÏËÚˆÙÈο ÛÙËÓ ¶·Ï·È¿ EÏÏ¿‰·, ÂÓÒ Ë ÛÙ·ıÂÚ¿ ·ÓÙÈ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈ΋ ÛÙ¿ÛË ÙˆÓ ÂıÓÈÎÒÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ ÛÙË M·Î‰ÔÓ›· (‰È·ÈÛو̤ÓË ‹‰Ë ·fi ÙÔÓ M¿ÈÔ ÙÔ˘ 1915) ÚfiÛÊÂÚ ÛÙËÓ Hӈ̤ÓË AÓÙÈÔϛ٢ÛË ÌÈ· ÂÓÙ˘ˆÛȷ΋ Ó›ÎË.

O‡ÙÂ Ô BÂÓÈ˙¤ÏÔ˜ ™˘ÓÔÏÈο ÛÙËÓ ¶·Ï·È¿ EÏÏ¿‰· (fiÔ˘ ÔÈ ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÔ›, ÙÔÓ M¿ÈÔ ÙÔ˘ 1915, ›¯·Ó ÂÍ·ÛÊ·Ï›ÛÂÈ 128 ¤‰Ú˜, ¤Ó·ÓÙÈ 56 ÙˆÓ ·ÓÙÈ¿ÏˆÓ ÙÔ˘˜), ÔÈ ·ÓÙÈ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÔ› Û˘ÁΤÓÙÚˆÛ·Ó ÂÚ›Ô˘ ÙÔ 60% ÙˆÓ „‹ÊˆÓ Î·È Î¤Ú‰ÈÛ·Ó Û¯Â‰fiÓ ÙÔ Û‡ÓÔÏÔ ÙˆÓ Â‰ÚÒÓ (178, ¤Ó·ÓÙÈ 6 ÁÈ·

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

11


H Kιουτχεια, 15(;) Iουλ ου 1921. O πρωθυπουργς Δημτριος Γοναρης περιστοιχιζμενος απ τον αρχιστρτηγο Aν. Παπολια, τον στρατηγ Bικτ. Δοσμανη, τον υπουργ Στρατιωτικν N. Θεοτκη, τον στρατηγ Aλ. Kοντολη, τον διοικητ της II Mεραρχ ας Π. Kαλλιδπουλο και τον υποστρτηγο Ξεν. Στρατηγ. Eκε αποφασ στηκε η πορε α προς τον Σαγγριο. (Πολεμικ Mουσε ο, Aθνα)

12

H

K A £ H M E P I N H

ÙÔ˘˜ ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÔ‡˜). O‡ÙÂ Ô ›‰ÈÔ˜ Ô EÏ. BÂÓÈ˙¤ÏÔ˜ ‰ÂÓ ÌfiÚÂÛ ӷ ÂÎÏÂÁ› ‚Ô˘ÏÂ˘Ù‹˜ ÛÙËÓ AÙÙÈÎÔ‚ÔȈٛ·, ·ÊÔ‡ Ô Û˘Ó‰˘·ÛÌfi˜ Ù˘ Hӈ̤Ó˘ AÓÙÈÔÏÈÙ‡Ûˆ˜ ÍÂ¤Ú·ÛÂ, ηٿ ̤ÛÔ fiÚÔ, ÙÔ 56%. AÎfiÌË ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË ÏÂÈÔ„ËÊ›· ÂÍ·ÛÊ¿ÏÈÛ·Ó ÔÈ ·ÓÙÈ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÔ› ÛÙËÓ KÂÓÙÚÈ΋ Î·È ¢˘ÙÈ΋ M·Î‰ÔÓ›· (64%) ÎÂÚ‰›˙ÔÓÙ·˜ ÙÔ Û‡ÓÔÏÔ ÙˆÓ 52 ‰ÚÒÓ. ™ÙȘ 230 ·˘Ù¤˜ ¤‰Ú˜ (178+52) Ô˘ ¤ÙÛÈ ÎÈ ·ÏÏÈÒ˜ ·ÚÎÔ‡Û·Ó ÁÈ· Ó· ÙÔ˘˜ ÚÔÛʤÚÔ˘Ó ÌÈ· ·ÓÂÙfiÙ·ÙË ÎÔÈÓÔ‚Ô˘Ï¢ÙÈ΋ ÏÂÈÔ„ËÊ›·, ÔÈ ·ÓÙÈ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÔ› ÚfiÛıÂÛ·Ó ·ÎfiÌË 17 (·fi ÙȘ 22) ¤‰Ú˜ Ù˘ AÓ·ÙÔÏÈ΋˜ M·Î‰ÔÓ›·˜ (fiÔ˘ ÔÈ ‰‡Ô ·Ú·Ù¿ÍÂȘ ۯ‰fiÓ ÈÛÔ„‹ÊÈÛ·Ó), ηıÒ˜ Î·È ÙȘ 4 ¤‰Ú˜ Ù˘ ™¿ÌÔ˘ (Ì ÔÚȷ΋ ÏÂÈÔ„ËÊ›·). A¤Ó·ÓÙÈ ÛÙÔ ÈÛ¯˘ÚfiÙ·ÙÔ ·˘Ùfi ÂÎÏÔÁÈÎfi Ú‡̷, ÔÈ ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÔ› ‰ÂÓ ÌfiÚÂÛ·Ó Ó· ‰È·ÙËÚ‹ÛÔ˘Ó ·Ú¿ ÌfiÓÔ ÙȘ 23 ¤‰Ú˜ Ù˘ KÚ‹Ù˘ (fiÔ˘ fï˜, ·ÎfiÌË Î·È ÂΛ, ÙÔ ÔÛÔÛÙfi ÙˆÓ ·ÓÙÈ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÒÓ ¤ÊÙ·Û ÙÔ 37,5%), 17 ¤‰Ú˜ ÛÙÔ AÓ·ÙÔÏÈÎfi AÈÁ·›Ô (§¤Û‚Ô˜, X›Ô˜) Î·È 15 ¤‰Ú˜ ÛÙËÓ HÂÈÚÔ (°È¿ÓÓÂÓ·, ¶Ú¤‚Â˙·). ™ÙȘ 66 Û˘ÓÔÏÈο ¤‰Ú˜ Ô˘ ΤډÈÛ·Ó ÔÈ ºÈÏÂχıÂÚÔÈ, ÛÙ· fiÚÈ· Ô˘ ›¯Â ÙÔ ÂÏÏËÓÈÎfi ÎÚ¿ÙÔ˜ ÙÔ 1915, ÚÔÛÙ¤ıËÎ·Ó Â›Û˘ ÔÈ 52 ¤‰Ú˜ Ô˘ ·ÓÙÈÛÙÔÈ¯Ô‡Û·Ó ÛÙËÓ ÚfiÛÊ·Ù· ·ÂÏ¢ıÂڈ̤ÓË (¢˘ÙÈ΋ ηÈ

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

AÓ·ÙÔÏÈ΋) £Ú¿ÎË, fiÔ˘ Ë ·ÚÔ˘Û›· ÙˆÓ ·ÓÙÈ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÒÓ ‹Ù·Ó ÈÛ¯Ó‹ Î·È ÁÈ’ ·˘Ùfi ‰ÂÓ Û˘ÁÎÚÔÙ‹ıËÎ·Ó Â›ÛËÌÔÈ Û˘Ó‰˘·ÛÌÔ› Ù˘ AÓÙÈÔÏ›Ù¢Û˘. TËÓ ·Ô˘Û›· ·˘Ù‹ Â›ÛËÌˆÓ Û˘Ó‰˘·ÛÌÒÓ ÂÎÌÂÙ·ÏχÂÙ·È, ÂÍ¿ÏÏÔ˘, Î·È Ô AÏÂÍ. ¶··Ó·ÛÙ·Û›Ô˘ ÛÙÔ˘˜ ÌÂÙ·ÁÂÓ¤ÛÙÂÚÔ˘˜ ˘ÔÏÔÁÈÛÌÔ‡˜ ÙÔ˘ (¢ËÌÔÎÚ·Ù›· Î·È ÂÎÏÔÁÈÎfi Û‡ÛÙËÌ·, Aı‹Ó· 1923), ÁÈ· Ó· Û˘Ó˘ÔÏÔÁ›ÛÂÈ, Ï·Óı·Ṳ̂ӷ, ÙÔ Û‡ÓÔÏÔ ÙˆÓ „ËÊÔÊfiÚˆÓ Ù˘ £Ú¿Î˘ (11% ÙÔ˘ ÂÎÏÔÁÈÎÔ‡ ÛÒÌ·ÙÔ˜) ˆ˜ «‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÔ‡˜» Î·È ÂÔ̤ӈ˜ Ó· ÌÔÚ¤ÛÂÈ Ó· ÈÛ¯˘ÚÈÛı› fiÙÈ ÔÈ ºÈÏÂχıÂÚÔÈ, ¤ÛÙˆ Î·È ÔÚȷο, ÍÂ¤Ú·Û·Ó Û „‹ÊÔ˘˜ ÙËÓ Hӈ̤ÓË AÓÙÈÔϛ٢ÛË ÛÙÔ Û‡ÓÔÏÔ Ù˘ ¯ÒÚ·˜. M ‚¿ÛË ÙÔ˘˜ ˘ÔÏÔÁÈÛÌÔ‡˜ ·˘ÙÔ‡˜ ‰È·ÌÔÚÊÒıËΠ¤ÙÛÈ, ·ÚÎÂÙ¿ ·ÚÁfiÙÂÚ·, ¤Ó·˜ ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎfi˜ ̇ıÔ˜, Ô˘ ·ÚËÁÔÚËÙÈο, ÌÔÚÔ‡Û ӷ ÌÂÙ·ı¤ÛÂÈ ÙËÓ Â˘ı‡ÓË Ù˘ ‹ÙÙ·˜ ÛÙȘ ȉÈÔÌÔÚʛ˜ ÙÔ˘ ÏÂÈÔ„ËÊÈÎÔ‡ ÂÎÏÔÁÈÎÔ‡ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜.

AÓÔȯً Ë Â¿ÓÔ‰Ô˜ EÓ·˜ ¿ÏÏÔ˜ ·ÚËÁÔÚËÙÈÎfi˜ ̇ıÔ˜ Ô˘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ıËΠÁÈ· Ó· ÂÚÌËÓ‡ÛÂÈ ÙËÓ ·ÚfiÛÌÂÓË ‹ÙÙ· ÙˆÓ ºÈÏÂÏ¢ı¤ÚˆÓ, ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÛÙË ÌÂÙ·‚ÔÏ‹ ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÎÔ‡ Îϛ̷ÙÔ˜, ÙËÓ ÔÔ›· ÚÔοÏÂÛÂ Ô ·ÈÊÓ›‰ÈÔ˜ ı¿Ó·ÙÔ˜ ÙÔ˘

‚·ÛÈÏÈ¿ AϤͷӉÚÔ˘ ÛÙȘ 12 OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1920, ·fi ÛË„·ÈÌ›· Ô˘ ÚÔ‹Ïı ·fi ÙÔ ‰¿ÁΈ̷ ÂÓfi˜ Èı‹ÎÔ˘ ÛÙÔÓ Î‹Ô ÙˆÓ AÓ·ÎÙfiÚˆÓ. O ı¿Ó·ÙÔ˜ ÙÔ˘ AϤͷӉÚÔ˘ ¿ÊËÓ ·ÓÔÈÎÙfi ÙÔ ˙‹ÙËÌ· Ù˘ Â·Ófi‰Ô˘ ÙÔ˘ KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘, Ô ÔÔ›Ô˜ ÁÈÓfiÙ·Ó ¤ÙÛÈ Î·È ¿ÏÈ ÙÔ Û‡Ì‚ÔÏÔ ·Ó·ÊÔÚ¿˜ ÁÈ· ÙÔ Û‡ÓÔÏÔ Ù˘ ·ÓÙÈ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈ΋˜ ·Ú¿Ù·Í˘. ¶ÔÙ¤ ¿ÏÏÔÙ ÙÔ ‰¿ÁΈ̷ ÂÓfi˜ Èı‹ÎÔ˘ ‰ÂÓ ÚÔοÏÂÛ ÙÔÓ ı¿Ó·ÙÔ 250 ¯ÈÏÈ¿‰ˆÓ ·ÓıÚÒˆÓ ı· ÂÈ ·ÚÁfiÙÂÚ· Ô O˘›ÓÛÙÔÓ TÛfiÚÙÛÈÏ. AÏÏ¿ Î·È Ô ›‰ÈÔ˜ Ô EÏ. BÂÓÈ˙¤ÏÔ˜, ÁÚ¿ÊÔÓÙ·˜ ÙÔ 1931 ÁÈ· ÙȘ ÂÎÏÔÁ¤˜ Ù˘ 1˘ NÔÂÌ‚Ú›Ô˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ fiÙÈ «ÙÔ ÌÂÁ¿ÏÔ Î·È ·Û˘Á¯ÒÚËÙÔ Ï¿ıÔ˜ ÌÔ˘» ‹Ù·Ó fiÙÈ «fiÙ·Ó Â‹ÏıÂÓ Ô ı¿Ó·ÙÔ˜ ÙÔ˘ AÏÂÍ¿Ó‰ÚÔ˘ ‰ÂÓ ·Ó¤‚·Ï· Ù·˜ ÂÎÏÔÁ¿˜ ‰È¿ Ó· ‰È·Ú·ÁÌ·Ù¢ıÒ ÌÂÙ¿ ÙÔ˘ KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘ Î·È ÙˆÓ ‰˘Ó¿ÌÂˆÓ ÙËÓ ÂȘ ÙÔÓ ıÚfiÓÔÓ ·Ó·ÚÚ›¯ËÛÈÓ ÙÔ˘ Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎÔ‡ ‰È·‰fi¯Ô˘ °ÂˆÚÁ›Ô˘». K·È ÛÙÔ ÂÚÒÙËÌ· ÁÈ·Ù› ‰ÂÓ ÚÔ¯ÒÚËÛ ‹‰Ë ·fi ÙÔÓ IÔ‡ÓÈÔ ÙÔ˘ 1917, ÛÙËÓ Î‹Ú˘ÍË ‰ÈÎÙ·ÙÔÚ›·˜ ··ÓÙÔ‡ÛÂ: «¢ÂÓ ¤ÁÈÓ· ‰ÈÎٿوÚ, ‰ÈfiÙÈ ‹ÌÔ˘Ó ·Ó›Î·ÓÔ˜ ‰È¿ ÙËÓ ÙÔÈ·‡ÙËÓ ·ÔÛÙÔÏ‹Ó (…) Î·È fï˜ Ë ÏÂÈÔ„ËÊ›· ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ Ï·Ô‡ Ì ÂıÂÒÚËÛ هڷÓÓÔÓ Î·È ‰È¿ Ó· ··ÏÏ·¯ı‹ Ù˘ Ù˘Ú·ÓÓ›·˜ ÌÔ˘ ÂͤۯÈÛ ÙËÓ ™˘Óı‹ÎËÓ ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ».


H Aκσεχιρ, 28 Mαρτ ου

O Kεμλ και ο ρ λος των συμμχων

1922. O Mουσταφ Kεμλ με τον Pσο στρατηγ M. Φρονσε περιστοιχ ζονται απ Tορκους αξιωματοχους και ναν αξιωματικ με το αστρι του Kκκινου Στρατο. Aριστερ, με τη ζνη στη χλα νη, ο Iσμτ Iνονο. (Iκωβος Z. Aκτσγλου: «Xρονικ Mικρασιατικο Πολμου 19191992», Tροχαλ α)

Tου £ ∞¡√À B ∂ƒ∂ª∏ Καθηγητ στην Eδρα Κ. Καραμανλ στο Fletcher School of Law & Diplomacy, ΗΠΑ και μλος του Δ.Σ. στο Ελληνικ Iδρυμα Ευρωπαϊκ ς και Εξωτερικ ς Πολιτικ ς (ΕΛΙΑΜΕΠ)

A¶OBA™H ÙˆÓ ÂÏÏËÓÈÎÒÓ ‰˘Ó¿ÌÂˆÓ ÛÙË ™Ì‡ÚÓË ÙÔ 1919 Î·È Ë ™˘Óı‹ÎË ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ ÙÔ 1920, Û˘Ó¤Ù·Í·Ó ÙË ÏËÍÈ·Ú¯È΋ Ú¿ÍË ı·Ó¿ÙÔ˘ Ù˘ ÔıˆÌ·ÓÈ΋˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ ·ÏÏ¿ Î·È Á¤ÓÓËÛ˘ Ù˘ ÓÂÒÙÂÚ˘ ΔÔ˘ÚΛ·˜. √È ΔÔ‡ÚÎÔÈ ÂÍ·ıÏȈ̤ÓÔÈ

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

13


à Σμρνη, Oκτβριος 1920. O πατος αρμοστ!ς Σμρνης, Aριστε δης Στεργιδης, με τον αρχηγ της στρατις Λεων δα Παρασκευπουλο και τα μλη του επιτελε ου κατ τη διρκεια τελετ!ς. Δεξι, ο Θεδωρος Πγκαλος περιεργζεται το πηλ!κι του. (Eκδοτικ! Aθηνν)

H Aνατολικ! Θρκη, 7 Iουλ ου 1920. O Θεδωρος Πγκαλος και ο Γεργιος Kονδλης υποδχονται τον Bρεταν στρατηγ Mπρ τζες και συνεργτες του μετ την κατληψη της Pαιδεστο. (Πολεμικ Mουσε ο, Aθ!να)

·fi ÙÔ˘˜ ÔϤÌÔ˘˜ ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ÂÏ›˙Ô˘Ó ÛÙÔ˘˜ ËÙÙË̤ÓÔ˘˜ Û˘ÌÌ¿¯Ô˘˜ ÙÔ˘˜ Ô‡Ù ‚¤‚·È· ÛÙȘ ÓÈ΋ÙÚȘ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ÁÈ· ‚Ô‹ıÂÈ·. OÙ·Ó Ë ÂÍ·ÚÙË̤ÓË ·fi ÙÔ˘˜ ‰˘ÙÈÎÔ‡˜ Û˘ÌÌ¿¯Ô˘˜ ΢‚¤ÚÓËÛË ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË ¤ÛÙÂÈÏ ÙÔÓ ·fiÛÙÚ·ÙÔ ÛÙÚ·ÙËÁfi ªÔ˘ÛÙ·Ê¿ ∫ÂÌ¿Ï Ó· ÂÈıˆڋÛÂÈ ÙÔ ΔÚ›ÙÔ ™ÒÌ· ™ÙÚ·ÙÔ‡ ÛÙË ™›‚·˜ Î·È ÙÔ ¢¤Î·ÙÔ ¶¤ÌÙÔ ÛÙÔ ∂Ú˙ÂÚÔ‡Ì, ‰ËÌÈÔ‡ÚÁËÛ ¯ˆÚ›˜ Ó· ˘Ô„È¿˙ÂÙ·È ÙËÓ ·ÊÂÙËÚ›· Ù˘ ÓÂÒÙÂÚ˘ ÙÔ˘ÚÎÈ΋˜ ÈÛÙÔÚ›·˜. √ ∫ÂÌ¿Ï ·Û¯ÔÏ‹ıËΠ̠ÙËÓ ·Ó·Û‡ÓÙ·ÍË ÙˆÓ ÙÔ˘ÚÎÈÎÒÓ ‰˘Ó¿ÌÂˆÓ Î·È ÙËÓ ˘ÔÓfiÌ¢ÛË Ù˘ Â›ÛËÌ˘ ΢‚¤ÚÓËÛ˘. ΔÔÓ πÔ‡ÓÈÔ ÙÔ˘ 1918 ‰È¤Ù·Í ÙË Û‡ÁÎÏÈÛË Û˘Ó‰ڛԢ Ì ÂÎÚÔÛÒÔ˘˜ ·fi ÔÏÏ¿ ̤ÚË Ù˘ ÔıˆÌ·ÓÈ΋˜ ÂÈÎÚ¿ÙÂÈ·˜, ÚÔηÏÒÓÙ·˜ ¤ÙÛÈ ÙËÓ ·Ó¿ÎÏËÛ‹ ÙÔ˘ ·fi ÙËÓ Î˘‚¤ÚÓËÛË Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ˘fiψ˜ Î·È ÙÂÏÈο ÙËÓ ÂÈ΋ڢ͋ ÙÔ˘. ΔÔ Û˘Ó¤‰ÚÈÔ ÛÙÔ ∂Ú˙ÂÚÔ‡Ì Ù˘ 23˘ πÔ˘Ï›Ô˘ 1919 ‰È‹ÚÎÂÛ ‰Âη٤ÛÛÂÚȘ ̤Ú˜ Î·È ¤ıÂÛ Â› Ù¿ËÙÔ˜ ÙÔ ÂıÓÈÎÈÛÙÈÎfi ÚfiÁÚ·ÌÌ· ÙÔ˘ ∫ÂÌ¿Ï. √È Û‡Ó‰ÚÔÈ ˙‹ÙËÛ·Ó ·fi ÙËÓ Î˘‚¤ÚÓËÛË Ó· ·ÓÙÈÛÙ·ı› ÛÙËÓ Í¤ÓË Î·ÙÔ¯‹ Î·È ÙË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· ÂıÓÔÛ˘Ó¤Ï¢Û˘. ΔÔÓ ™Â٤̂ÚÈÔ ÙÔ˘ ›‰ÈÔ˘ ¤ÙÔ˘˜ ÙÔ Û˘Ó¤‰ÚÈÔ ÛÙË ™›‚·˜ ÂȂ‚·›ˆÓ Ì ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË ·ÎfiÌ· ÂÎÚÔÛÒËÛË ÙȘ ··ÈÙ‹ÛÂȘ ÙˆÓ ÂıÓÈÎÈÛÙÒÓ. ∏ ÎÚ˘Ê‹ ÂÈÎÔÈÓˆÓ›· Ù˘ ΢‚¤ÚÓËÛ˘ Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ˘fiψ˜ Ì ÙÔ˘˜ ÂıÓÈÎÈÛÙ¤˜ Ù˘ AÁ΢ڷ˜, ÚÔοÏÂÛ ÙÔÓ ª¿ÚÙÈÔ 1920 ÙËÓ Â¤Ì‚·ÛË Î·È Î·ÙÔ¯‹ Ù˘ ÚˆÙÂ‡Ô˘Û·˜ ·fi ÙȘ Û˘ÌÌ·¯ÈΤ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ˘fi ÙÔÓ ÛÙÚ·ÙËÁfi Milne Î·È ÙÔÓ Ï‹ÚË ¤ÏÂÁ¯Ô ÙˆÓ ÎÚ·-

TÔÓ M¿ÚÙÈÔ ÙÔ˘ 1922 ÔÈ Û‡ÌÌ·¯ÔÈ ÚfiÙÂÈÓ·Ó ·Ó·Îˆ¯‹. OÈ EÏÏËÓ˜ ÙË ‰¤¯ıËηÓ, ·ÏÏ¿ Ô KÂÌ¿Ï, ÂÓÈÛ¯˘fiÌÂÓÔ˜ ·fi ÙÔ˘˜ °¿ÏÏÔ˘˜ Î·È ÙÔ˘˜ ™Ô‚ÈÂÙÈÎÔ‡˜, ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Û ӷ ı¤ÙÂÈ fiÚÔ˘˜

14

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

ÙÈÎÒÓ ˘ËÚÂÛÈÒÓ. ™ÙȘ 23 ∞ÚÈÏ›Ô˘ 1920 Ë ªÂÁ¿ÏË ∂ıÓÔÛ˘Ó¤Ï¢ÛË ‰‹ÏˆÛ ÔÌfiʈӷ ÙËÓ ›ÛÙË Ù˘ ÛÙÔ «∂ıÓÈÎfi ™˘Ì‚fiÏ·ÈÔ» Ô˘ ›¯Â Û˘ÓÙ¿ÍÂÈ Ô ∫ÂÌ¿Ï, ·ÊÔ‡ ÙÔÓ ÂͤÏÂÍ ¶Úfi‰ÚÔ Ù˘ ¢ËÌÔÎÚ·Ù›·˜ ηٷÚÁÒÓÙ·˜ ÙËÓ Â›ÛËÌË Î˘‚¤ÚÓËÛË. ∏ ÂÈÚ‹ÓË ÙÔ˘ San Remo ÙÔÓ ∞Ú›ÏÈÔ ÙÔ˘ 1920, ‰È·ÛÊ¿ÏÈÛ ٷ Û˘ÌʤÚÔÓÙ· Ù˘ ªÂÁ¿Ï˘ μÚÂÙ·Ó›·˜ ÛÙË ªÂÛÔÔÙ·Ì›·, ÙËÓ ¶·Ï·ÈÛÙ›ÓË Î·È ÙËÓ ÚÔ¿ÛÈÛË ÙˆÓ ÛÙÂÓÒÓ. ∏ πÙ·Ï›· Î·È Ë °·ÏÏ›· ¤Ï·‚·Ó ·Ó¿ÏÔÁ˜ ÂÁÁ˘‹ÛÂȘ ÁÈ· ÙËÓ ·ÚÔ˘Û›· ÙÔ˘˜ ÛÙËÓ ∞ÓÙ¿ÏÈ· Î·È ÙËÓ ∫ÈÏÈΛ·. ¢Â‰Ô̤Ó˘ Ù˘ ÈÙ·ÏÈ΋˜ ·ÓÙ›ıÂÛ˘ ÚÔ˜ ÙËÓ ÂÓÙÔÏ‹ Ô˘ ¤Ï·‚Â Ë ∂ÏÏ¿‰· ÁÈ· ÙËÓ ÂÚÈÔ¯‹ ∞˚‰ÈÓ›Ô˘ Î·È ÙË ÛÙ·‰È·Î‹ ·ÔͤӈÛË Ù˘ °·ÏÏ›·˜, Ë ÂÏÏËÓÈ΋ ÔÏÈÙÈ΋ ‚Ú¤ıËΠ·ÔÎÏÂÈÛÙÈο ÂÍ·ÚÙË̤ÓË ·fi ÙË ªÂÁ¿ÏË μÚÂÙ·Ó›·.

IÙ·Ï›· Î·È °·ÏÏ›· ™ÙË Û‡ÛÎÂ„Ë ÙÔ˘ §ÔÓ‰›ÓÔ˘ ÙÔÓ ºÂ‚ÚÔ˘¿ÚÈÔ ÙÔ˘ 1921, Ô Lloyd George ¤‰ˆÛ ÛÙÔ˘˜ EÏÏËÓ˜ ÂÎÚÔÛÒÔ˘˜ ÙËÓ ÂÓÙ‡ˆÛË fiÙÈ Ë ¯ÒÚ· ÙÔ˘ ˘ÔÛÙ‹ÚÈ˙ Ì ÂÓıÔ˘ÛÈ·ÛÌfi ÙȘ ÂÎηı·ÚÈÛÙÈΤ˜ ÂȯÂÈÚ‹ÛÂȘ ÛÙË ªÈÎÚ¿ ∞Û›·. ∏ ΢‚¤ÚÓËÛË Ù˘ AÁ΢ڷ˜ ˆÛÙfiÛÔ ·ԉ›¯ÙËΠÂÍ·ÈÚÂÙÈο ÈηӋ ÛÙÔ˘˜ ‰Èψ̷ÙÈÎÔ‡˜ ÂÏÈÁÌÔ‡˜. ª¤Û· ÛÙÔ 1921 ηٿÊÂÚ ӷ Û˘Ó¿„ÂÈ ÊÈÏÈΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ Ì ÙËÓ πÙ·Ï›· Î·È ÙË °·ÏÏ›· ÂÓÈÛ¯‡ÔÓÙ·˜ ÙËÓ ·ÔÌ¿ÎÚ˘ÓÛ‹ ÙÔ˘˜ ·fi ÙȘ ‚ÚÂÙ·ÓÈΤ˜ ÂÈÏÔÁ¤˜. ∏ „‡¯Ú·ÓÛË Ì ÙËÓ πÙ·Ï›· ›¯Â ·Ú¯›ÛÂÈ ·Ì¤Ûˆ˜ ÌÂÙ¿ ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ÙÔ˘ ÔϤÌÔ˘ ÛÙÔ ™˘Ó¤‰ÚÈÔ Ù˘ ∂ÈÚ‹Ó˘ ÛÙÔ ¶·Ú›ÛÈ, ÂÓÒ ÔÈ Á·ÏÏÔ‚ÚÂÙ·ÓÈΤ˜ ·ÓÙÈı¤ÛÂȘ ¿Óˆ ÛÙÔ ı¤Ì· ÙˆÓ ÁÂÚÌ·ÓÈÎÒÓ Â·ÓÔÚıÒÛÂˆÓ Ô͇ÓıËÎ·Ó ÌÂÙ¿ ÙÔ 1920. ªÂ ÙÔÓ πÙ·Ïfi ˘Ô˘ÚÁfi Sforza ÔÈ ΔÔ‡ÚÎÔÈ Û˘ÌÊÒÓËÛ·Ó ÎÔÈÓ‹ ‰È·¯Â›ÚÈ-


ÛË ÙˆÓ fiÚˆÓ Ù˘ ÈÙ·ÏÈ΋˜ ˙ÒÓ˘ ÛÙË ªÈÎÚ¿ ∞Û›· Ì ·ÓÙ¿ÏÏ·ÁÌ· ÙËÓ ·Ó·ÁÓÒÚÈÛË ÙˆÓ ÙÔ˘ÚÎÈÎÒÓ ‰ÈÂΉÈ΋ÛÂˆÓ ÛÙË ™Ì‡ÚÓË, Î·È ÙË £Ú¿ÎË. ∏ πÙ·Ï›· ·¤Û˘Ú ÛÙ·‰È·Î¿ ÙȘ ‰˘Ó¿ÌÂȘ Ù˘ ·fi ÙËÓ ∞ÓÙ¿ÏÈ· Î·È Â¤ÙÚ„ ÛÙÔ˘˜ ΔÔ‡ÚÎÔ˘˜ Ó· ·Ó·Ï¿‚Ô˘Ó ÙÔÓ ¤ÏÂÁ¯Ô Ù˘ ÂÚÈÔ¯‹˜. √È °¿ÏÏÔÈ ÁÚ‹ÁÔÚ· ·ÎÔÏÔ‡ıËÛ·Ó ÙÔ ÈÙ·ÏÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÙÂÚÌ·Ù›˙ÔÓÙ·˜ ÙȘ ¯ıÚÔڷ͛˜ Ì ÙÔ˘˜ ΔÔ‡ÚÎÔ˘˜, ÒÛÙ ÙÔÓ √ÎÙÒ‚ÚÈÔ ÙÔ˘ 1921 Ô ˘Ô˘ÚÁfi˜ Franklin Bouillon Ó· ˘ÔÁÚ¿„ÂÈ Ì ÙÔÓ ∫ÂÌ¿Ï ÙËÓ ÔÌÒÓ˘ÌË Û˘Ìʈӛ· ÛÙËÓ AÁ΢ڷ. ªÂ ÙË Û˘Ìʈӛ· ·˘Ù‹ Ë °·ÏÏ›· ·Ú·¯ˆÚÔ‡Û ÛÙËÓ Î˘‚¤ÚÓËÛË Ù˘ AÁ΢ڷ˜ 10.000 ÙÂÙÚ. ¯ÈÏÈfiÌÂÙÚ· ˙ÒÓ˘ ηÙÔ¯‹˜ ÛÙ· Û‡ÓÔÚ· Ì ÙË ™˘Ú›·. ø˜ ·ÓÙ¿ÏÏ·ÁÌ· ÔÈ ΔÔ‡ÚÎÔÈ ·Ú·¯ÒÚËÛ·Ó ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÎÔÈÓ‹˜ ÂÎÌÂÙ¿ÏÏ¢Û˘ ÏÔ˘ÙÔ·Ú·ÁˆÁÈÎÒÓ ËÁÒÓ ÛÙÔ˘˜ °¿ÏÏÔ˘˜. √ μÚÂÙ·Ófi˜ ˘Ô˘ÚÁfi˜ E͈ÙÂÚÈÎÒÓ, §fiÚ‰Ô˜ Curzon, ‰È·Ì·ÚÙ˘Ú‹ıËΠ¤ÓÙÔÓ· ÁÈ· ÙȘ ·Ú·ÛÔÓ‰›Â˜ Ù˘ °·ÏÏ›·˜, ÔÈ Ôԛ˜ ¿ÏψÛÙ ¤ıÈÁ·Ó ‚ÚÂÙ·ÓÈο Û˘ÌʤÚÔÓÙ· ÛÙÔ πÚ¿Î.

™Ô‚ÈÂÙÈ΋ PˆÛ›· ∏ ™Ô‚ÈÂÙÈ΋ ƒˆÛ›·, ··ÓÙÒÓÙ·˜ ÛÙËÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ· Ù˘ ∞ÁÁÏ›·˜ Ó· ÂϤÁÍÂÈ ÙË Ó·˘ÛÈÏÔ˝· ÛÙ· ÛÙÂÓ¿ Î·È ÛÙË ª·‡ÚË £¿Ï·ÛÛ· Î·È Ó· ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ÛÂÈ ÎÚ¿ÙË -

·Ó·¯ÒÌ·Ù· Á‡Úˆ ·fi ÙË ÛÔ‚ÈÂÙÈ΋ ¢ڷÛÈ·ÙÈ΋ ÂÈÎÚ¿ÙÂÈ·, η٤Ϸ‚ ÙË °ÂˆÚÁ›· Î·È ÙÔ ∞˙ÂÚÌ·˚Ù˙¿Ó Î·È ·Ó¤Ï·‚ ÙËÓ ÚÔÛÙ·Û›· Ù˘ ∞ÚÌÂÓ›·˜ ·fi ÙËÓ ÙÔ˘ÚÎÈ΋ ‰È›ۉ˘ÛË. ∏ ÙÔ˘ÚÎÔÛÔ‚ÈÂÙÈ΋ Û˘Óı‹ÎË ÊÈÏ›·˜ Ù˘ 16˘ ª·ÚÙ›Ô˘ 1921, ÚÔÛ¤ÊÂÚ ÛÙÔ˘˜ ‰‡Ô ·ÏÈÔ‡˜ ·ÓÙÈ¿ÏÔ˘˜ ÙËÓ Â˘Î·ÈÚ›· Ó· ·Û¯ÔÏËıÔ‡Ó ·ÂÚ›Û·ÛÙÔÈ Ì ¿ÏϘ ÌÂÁ¿Ï˜ ·ÂÈϤ˜. ™‡Ìʈӷ Ì ÙË Û˘Óı‹ÎË ·˘Ù‹, Ë ƒˆÛ›· Û˘Ó·ÈÓÔ‡Û ÛÙËÓ Î·Ù¿ÚÁËÛË ÙˆÓ ‰ÈÔÌÔÏÔÁ‹ÛˆÓ, ·Ó·ÁÓÒÚÈ˙ ÙËÓ Î˘‚¤ÚÓËÛË Ù˘ AÁ΢ڷ˜ Î·È ·Ú·¯ˆÚÔ‡Û ÛÙÔ˘˜ ΔÔ‡ÚÎÔ˘˜ ÙÔ ∫·Ú˜ Î·È ÙÔ ∞Ú‰·¯¿Ó, ÂÓÒ ÙÔ μ·ÙÔ‡ÌÈ ÂÙ›ıÂÙÔ ˘fi ÚˆÛÔÙÔ˘ÚÎÈ΋ Û˘Ó‰ÈÔ›ÎËÛË. √È ‰‡Ô Û˘Ì‚·ÏÏfiÌÂÓ˜ ¯ÒÚ˜ ˘¤ÁÚ·„·Ó Û˘Ó˘ÔÛ¯ÂÙÈÎfi fiÙÈ ‰ÂÓ ı· ·Ó·ÁÓÒÚÈ˙·Ó Û˘Óı‹Î˜ ÂȂ‚ÏË̤Ó˜ Û ÔÔÈ·‰‹ÔÙ ·fi ÙȘ ‰‡Ô ‰È¿ Ù˘ ‚›·˜. ∏ ·ÛÊ¿ÏÂÈ· Ù˘ ·Ó·‰˘fiÌÂÓ˘ ΔÔ˘ÚΛ·˜ Û˘Ó‰¤ıËΠ̠ÙËÓ ·ÓÙÈÈÌÂÚÈ·ÏÈÛÙÈ΋ ÛÔ‚ÈÂÙÈ΋ ÔÏÈÙÈ΋ Î·È Ô ÂÍÔÏÈÛÌfi˜ ÙˆÓ ‰˘Ó¿ÌÂˆÓ ÙÔ˘ ∫ÂÌ¿Ï ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙˆÓ ∂ÏÏ‹ÓˆÓ ·ÔÙ¤ÏÂÛ ÙÌ‹Ì· Ù˘ ÛÔ‚ÈÂÙÈ΋˜ ÚÔÛ¿ıÂÈ·˜ ·ÔÎÏÂÈÛÌÔ‡ ÙˆÓ μÚÂÙ·ÓÒÓ ·fi Ù· ÛÙÂÓ¿ Î·È ÙË ª·‡ÚË £¿Ï·ÛÛ·. ªÔÏÔÓfiÙÈ ÔÈ Û¯¤ÛÂȘ ÙÔ˘ ∫ÂÌ¿Ï Ì ÙÔ˘˜ πÙ·ÏÔ‡˜ Î·È Î˘Ú›ˆ˜ ÙÔ˘˜ °¿ÏÏÔ˘˜ ÂÓÔ¯ÏÔ‡Û·Ó ÙÔ˘˜ ƒÒÛÔ˘˜, ·˘Ùfi ‰ÂÓ ÂÌfi‰ÈÛ ÙÔ˘˜ ΔÔ‡ÚÎÔ˘˜ Ó· ˘ÔÁÚ¿„Ô˘Ó ÙÔÓ √ÎÙÒ‚ÚÈÔ 1921 ÙË Û˘Óı‹ÎË ÙÔ˘

∫·Ú˜ Ì ÙËÓ ∞ÚÌÂÓ›·, ÙË °ÂˆÚÁ›· Î·È ÙÔ ∞˙ÂÚÌ·˚Ù˙¿Ó ÚÔ˜ ·Ó·ÁÓÒÚÈÛË ÙˆÓ ÎÔÈÓÒÓ ÙÔ˘˜ Û˘ÓfiÚˆÓ. ™ÙË Û‡ÛÎÂ„Ë ÙÔ˘ ·ÓÒÙ·ÙÔ˘ Û˘Ì‚Ô˘Ï›Ô˘ ÛÙȘ ∫¿ÓÓ˜ ÙÔÓ π·ÓÔ˘¿ÚÈÔ ÙÔ˘ 1922, Ô §fiÚ‰Ô˜ Curzon ÚfiÙÂÈÓ ÙËÓ ·˘ÙÔÓfiÌËÛË Ù˘ ™Ì‡ÚÓ˘ ˘fi ÙËÓ ÚÔÛÙ·Û›· Ù˘ ∫ÔÈÓˆÓ›·˜ ÙˆÓ ∂ıÓÒÓ Î·È ÙËÓ ·Ó·‰È·Ú·ÁÌ¿Ù¢ÛË Ù˘ ¤ÎÙ·Û˘ Ù˘ £Ú¿Î˘. √È ÔÏÈÙÈΤ˜ ·ÏÏ·Á¤˜ ÛÙË °·ÏÏ›· Î·È ÙËÓ πÙ·Ï›· ηı˘ÛÙ¤ÚËÛ·Ó ÙË Û˘˙‹ÙËÛË ÙÔ˘ ۯ‰›Ô˘ ·˘ÙÔ‡. ΔÔÓ ª¿ÚÙÈÔ ÔÈ ÙÚÂȘ Û‡ÌÌ·¯ÔÈ ÚfiÙÂÈÓ·Ó ÛÙÔ˘˜ ÂÌfiÏÂÌÔ˘˜ EÏÏËÓ˜ Î·È ΔÔ‡ÚÎÔ˘˜ ·Ó·Îˆ¯‹ Ì ÙÔ˘ÚÎÈ΋ ΢ÚÈ·Ú¯›· ÛÙ· ·ÛÈ·ÙÈο ‰¿ÊË Ù˘ ΔÔ˘ÚΛ·˜, Î·È ·ÔÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÔÔ›ËÛË ÙˆÓ ÛÙÂÓÒÓ Î·È Ù˘ Á‡Úˆ ÂÚÈÔ¯‹˜. ∏ ÂÏÏËÓÈ΋ ΢‚¤ÚÓËÛË ÂÍ·ÓÙÏË̤ÓË ·fi ÙËÓ ÔÏÂÌÈ΋ ÚÔÛ¿ıÂÈ· ‰¤¯ÙËΠÙËÓ ·Ó·Îˆ¯‹, ·ÏÏ¿ ÔÈ ΔÔ‡ÚÎÔÈ ÂÓÈÛ¯˘Ì¤ÓÔÈ ·fi ÙÔ˘˜ °¿ÏÏÔ˘˜ Î·È ÙÔ˘˜ ™Ô‚ÈÂÙÈÎÔ‡˜ ÂÍ·ÎÔÏÔ‡ıËÛ·Ó Ó· ı¤ÙÔ˘Ó fiÚÔ˘˜. √È EÏÏËÓ˜ ·¿ÓÙËÛ·Ó Ì ÌÈ· ·ÔÓÂÓÔË̤ÓË ÚÔÛ¿ıÂÈ· ηٿÏ˄˘ Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ˘fiψ˜ ˆ˜ ÌÔ¯Ïfi ›ÂÛ˘ ηٿ ÙÔ˘ ∫ÂÌ¿Ï, Ë ÔÔ›· fï˜ ·ÓÙÈÌÂÙÒÈÛ ÙË ÛÎÏËÚ‹ ·ÓÙ›ıÂÛË ÙˆÓ AÁÁψÓ. ∏ ÙÂÏÂ˘Ù·›· ·˘Ù‹ Âȯ›ÚËÛË ·‰˘Ó¿ÙÈÛ ÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ÁÚ·ÌÌ‹ ¿Ì˘Ó·˜ Î·È ¤ÊÂÚ ÂÁÁ‡ÙÂÚ· ÙÔ ÌÔÈÚ·›Ô ÙÔ˘ÚÎÈÎfi ¯Ù‡ËÌ· ÙÔÓ ∞‡ÁÔ˘ÛÙÔ ÙÔ˘ 1922.

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

15


Eκστρατεα Yποχ ρηση Kαταστροφ

H Mια εικνα του επιτελε ου στη Mικρ Aσ α τον Iονιο του 1920. O επιτελρχης Θεδωρος Πγκαλος δε χνει στον αρχηγ Στρατις Λεων δα Παρασκευπουλο και τους λλους επιτελε ς την εξλιξη της ελληνικς προλασης (Eθνικ Iστορικ Mουσε ο, Aθνα).

16

H

K A £ H M E P I N H

B

Tου ° πflƒ°√À M ∞ƒ°∞ƒÿΔ∏ Kαθηγητ Σ γχρονης Iστορας στο Πανεπιστ μιο της Kρ της

H

«ENTO§H» Ô˘ ¤‰ˆÛÂ, ÙËÓ Â·‡ÚÈÔ ÙÔ˘ ÚÒÙÔ˘ ¶·ÁÎÔÛÌ›Ô˘ ¶ÔϤÌÔ˘, Ë Û˘ÌÌ·¯È΋ Û˘Ó‰È¿ÛÎÂ„Ë ÛÙ· Ù¤ÏË AÚÈÏ›Ô˘ 1919 ÛÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ΢‚¤ÚÓËÛË ÁÈ· ÙË ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋ ηÙÔ¯‹ Ù˘ ÂÚÈÔ¯‹˜ Ù˘ ™Ì‡ÚÓ˘ Ì ÛÙfi¯Ô ÙËÓ ÚfiÏË„Ë Ù·Ú·¯ÒÓ Î·È ÙËÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙÔ‡ ÂΛ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔ‡ ÛÙÔÈ¯Â›Ô˘, ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û ·Ú¿ Ó· ¤¯ÂÈ Â˘Ú‡ÙÂÚ˜ Û˘Ó¤ÂȘ. ™Â η̛· ÂÚ›ÙˆÛË ‰ÂÓ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ Â›Ó·È ÌÈ· ·Ï‹ Âȯ›ÚËÛË «ÂÈÚ‹Ó¢Û˘» ‹ «·ÛÙ˘ÓfiÌ¢Û˘» ÌÈ·˜ ˙ÒÓ˘ Û ·Ó·ÌÔÓ‹ ÙˆÓ ÙÂÏÈÎÒÓ ·ÔÊ¿ÛÂˆÓ ÙˆÓ ‰È·ÛΤ„ÂˆÓ ÂÈÚ‹Ó˘. T· ÂÌÏÂÎfiÌÂÓ· ÎÚ¿ÙË, Ë EÏÏ¿‰· Î·È Ë TÔ˘ÚΛ· ›¯·Ó ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ ÂÎÎÚÂÌfiÙËÙ˜ ÛÙËÓ ÂÚÈÔ¯‹, ÂÓÒ Ë ÂΛ ·ÚÔ˘Û›· ÛË-

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

Ì·ÓÙÈÎÒÓ ÔÛÔÛÙÒÓ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ ÏËı˘ÛÌÔ‡, ÛÂ Û˘Ó‰˘·ÛÌfi Ì ÙȘ Â›ÛËÌ· ‰È·Ù˘ˆÌ¤Ó˜ ÂÏÏËÓÈΤ˜ ‰ÈÂΉÈ΋ÛÂȘ, ¤‰ÈÓ·Ó, ÛÙËÓ Î›ÓËÛË ·˘Ù‹ ÙÔÓ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· ·Ó fi¯È ÚÔÛ¿ÚÙËÛ˘, ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ ÌÔÓÈÌfiÙÂÚ˘ ηÙÔ¯‹˜. OÈ TÔ‡ÚÎÔÈ Èı‡ÓÔÓÙ˜ ıˆÚÔ‡Û·Ó fiÙÈ Ë ·ÒÏÂÈ· ÙˆÓ ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈÎÒÓ ·Ú·Ï›ˆÓ ı· ‹Ù·Ó ÌÈ· ·fiÏ˘Ù· ηٷÛÙÚÔÊÈ΋ ÂͤÏÈÍË. ™ÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛË ·˘Ù‹ Ë ÂÚÈÔÚÈṲ̂ÓË ÛÙËÓ ÂÓ‰Ô¯ÒÚ· Ù˘ MÈÎÚ¿˜ AÛ›·˜ TÔ˘ÚΛ· ı· ·ÓÙÈÌÂÙÒÈ˙ fiÏÔ ÙÔ Ê¿ÛÌ· ÙˆÓ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ Ô˘ ÚÔηÏ› Ë ·ÔÎÔ‹ ·fi ÙÔ˘˜ ‰ÚfiÌÔ˘˜ Ù˘ ı¿Ï·ÛÛ·˜ – Î·È Ù˘ ¢‡Û˘. ™ÙȘ 2 M·˝Ô˘ ÙÔ˘ 1919 ÂÏÏËÓÈο ÔÏÈÙ·ÁˆÁ¿ η٤ÏÂ˘Û·Ó ÛÙÔ ÏÈÌ¿ÓÈ Ù˘ ™Ì‡ÚÓ˘ –Ô˘ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ‹‰Ë οو ·fi ÙÔÓ ¤ÏÂÁ¯Ô Û˘ÌÌ·¯ÈÎÒÓ ·ÁËÌ¿ÙˆÓ– Î·È ·Ô‚›‚·Û·Ó ÙȘ ÚÒÙ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ, ÙÔ 1/38 ™‡ÓÙ·ÁÌ· E˘˙ÒÓˆÓ Ù˘ I˘ MÂÚ·Ú¯›·˜ ·Ú¯Èο. H ·Ô‚›‚·ÛË ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ‹ÚÂÌË. OÈ ÌÂÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ› οÙÔÈÎÔÈ, η٤ÎÏ˘Û·Ó ÙȘ ÚÔÎ˘Ì·›Â˜ Î·È ÙÔ˘˜ ‰ÚfiÌÔ˘˜ ÁÈ· Ó· ·ÓËÁ˘Ú›ÛÔ˘Ó ·˘Ùfi Ô˘ fiÏÔÈ ÙÔ˘˜ ıÂÒÚËÛ·Ó ˆ˜ ·ÂÏ¢ı¤ÚˆÛË. AÓÙ›ıÂÙ·


H διβαση της Aλμυρς Eρμου απ την IX Mεραρχ α, τον Aγουστο του 1921. (Eθνικ Iστορικ Mουσε ο, Aθνα).

ÔÈ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔÈ Â›‰·Ó ÛÙ· Û˘Ì‚·›ÓÔÓÙ· ÙËÓ ·Ú¯‹ ˘ԉԇψÛ˘. ¢ÂÓ ¤ÏÂÈ„·Ó ÔÈ Û˘ÁÎÚÔ‡ÛÂȘ Î·È ÔÈ Ù·Ú·¯¤˜ Ô˘ ¤ÏËÍ·Ó ÌfiÓÔ Ì ÙË Û‡ÏÏË„Ë 700 TÔ‡ÚÎˆÓ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÒÓ Î·È 2.000 ÔÏÈÙÒÓ. ¶ÔÏÏÔ› ¿ÏÏÔÈ, ¤ÓÔÏÔÈ Î·È ÌË Î·Ù¤Ê˘Á·Ó ¤Íˆ ·fi ÙËÓ fiÏË fiÔ˘ ÁÚ‹ÁÔÚ· Û¯ËÌ¿ÙÈÛ·Ó Ì ÙË ‰Ú¿ÛË ÙÔ˘˜ ÌÈ· ÂÈΛӉ˘ÓË Î·È ·‚¤‚·ÈË ˙ÒÓË. Afi ÙȘ ÚÒÙ˜ ‚‰ÔÌ¿‰Â˜ Ë Âȯ›ÚËÛË ¤ÌÔÈ·˙ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ Ì ÂÎÛÙÚ·Ù›·. H IË MÂÚ·Ú¯›· ÂÓÈÛ¯‡ıËÎÂ Î·È ÚÈÓ ÎÏ›ÛÂÈ Ô ÚÒÙÔ˜ Ì‹Ó·˜, ÛÙËÓ ÂÚÈÔ¯‹ ‚Ú¤ıËΠÔÏfiÎÏËÚÔ ÙÔ Aã ™ÒÌ· ™ÙÚ·ÙÔ‡. OÈ ·ÈÌ·ÙËÚ¤˜ ÂÈı¤ÛÂȘ TÔ‡ÚÎˆÓ ·Ù¿ÎÙˆÓ ÛÙËÓ ¶¤ÚÁ·ÌÔ Î·È ÛÙÔ A˚‰›ÓÈ, ÙÔÓ IÔ‡ÓÈÔ ·¤‰ÂÈÍ·Ó fiÙÈ Ô‡Ù ·˘Ùfi ‹Ù·Ó ·ÚÎÂÙfi. ™Ù· Ù¤ÏË ÙÔ˘ ‰Â‡ÙÂÚÔ˘ Ì‹Ó· ÛÙË ˙ÒÓË ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·Ó ¤ÓÙ ÂÏÏËÓÈΤ˜ ÌÂÚ·Ú¯›Â˜ Ì 55.000 ¿Ó‰Ú˜, ÂÓÒ Ï›ÁÔ ·ÚÁfiÙÂÚ· ÌÂٷʤÚıËÎ·Ó Î·È 30 ·Ó·ÁÓˆÚÈÛÙÈο ·ÂÚÔÏ¿Ó· Û ÌÈ· ÚÔÛ¿ıÂÈ· ‰È·ÚÎÔ‡˜ ÂÈÙ‹ÚËÛ˘ ÙˆÓ ÎÈÓ‹ÛÂˆÓ ÙÔ˘ ¯ıÚÔ‡. O ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô˜ ‰ÚÔ‡Û Û ÌÈÎÚ¤˜ Û¯ÂÙÈο ÔÌ¿‰Â˜ ÂÓfiψÓ, ·ÚÂÓÔ¯ÏÔ‡Û ÙÔÓ ÂÏÏËÓÈÎfi ÛÙÚ·Ùfi

TÔÓ A‡ÁÔ˘ÛÙÔ ÙÔ˘ 1920 ¤ÁÈÓ ۷ʤ˜ fiÙÈ Ë EÏÏ¿‰· ı· ·Ó·Ï¿Ì‚·Ó –ÚÔÊ·ÓÒ˜ ‰È¿ ˘Úfi˜ Î·È Ûȉ‹ÚÔ˘– ÙËÓ ÂÊ·ÚÌÔÁ‹ ÙˆÓ fiÚˆÓ Ù˘ ™˘Óı‹Î˘ ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ. A˘Ùfi Û‹Ì·ÈÓ fiÏÂÌÔ Ì¤¯ÚȘ ÂÛ¯¿ÙˆÓ ÁÈ· ÙËÓ ÂÍ·ÓÙÏË̤ÓË ¯ÒÚ·

Î·È Î·ÏÏÈÂÚÁÔ‡Û Îϛ̷ ·Ó·ÛÊ¿ÏÂÈ·˜ ̤۷ ‹ Á‡Úˆ ·fi ÙË ˙ÒÓË. O Û˘Û¯ÂÙÈÛÌfi˜ ÙˆÓ ‰˘Ó¿ÌÂˆÓ Î·È ÔÈ ÂÛˆÙÂÚÈΤ˜ ‰È·Ì¿¯Â˜ ÛÙËÓ ÙÔ˘ÚÎÈ΋ ÏÂ˘Ú¿ ÂÌfi‰È˙·Ó ÙË ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· ·˘Ù‹ Ó· ¿ÚÂÈ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋˜ ·ÂÈÏ‹˜ Î·È ÙËÓ Î·ı‹ÏˆÓ·Ó·Ó Û ·ÁÒÓ· ÊıÔÚ¿˜ Î·È Û ·ÓÙ¿ÚÙÈÎË Ù·ÎÙÈ΋. OÈ EÏÏËÓ˜ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÔ› ¯ÚÂÈ¿ÛÙËΠӷ Ì·ıËÙ‡ÛÔ˘Ó Û ·˘Ùfi ÙÔ Â›‰Ô˜ ÔϤÌÔ˘ ηÈ, ÚÔԉ¢ÙÈο, Û¯ËÌ¿ÙÈÛ·Ó ÙË ÁÓÒÌË fiÙÈ ÙÔ Úfi‚ÏËÌ· ı· Ï˘ÓfiÙ·Ó Ì ÙËÓ Â¤ÎÙ·ÛË Ù˘ ˙ÒÓ˘ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÔ‡ ÂϤÁ¯Ô˘ ÚÔ˜ ÙÔ ÂÛˆÙÂÚÈÎfi, ÂΛ fiÔ˘ ıˆÚÔ‡Û·Ó fiÙÈ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·Ó ÔÈ ‚¿ÛÂȘ ÙˆÓ ·ÓÙ·ÚÙÒÓ. TÔ ·›ÙËÌ· Û˘Ó¿ÓÙËÛ ÙȘ Ô-

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

17


H Aεροδρμιο Παρδεισος περιοχς Σμρνης, 1920. Aξιωματικο τοιμοι για δρση με αεροπλνο της ελληνικς ναυτικς αεροπορ ας (Eκδοτικ Aθην"ν).

Õ H ανπαυση των πολεμιστ"ν γρω απ να ελληνικ πυροβλο στην περιοχ του Eσκ Σεχ ρ, τον Iολιο του 1921 (Eθνικ Iστορικ Mουσε ο).

ÏÈÙÈΤ˜ ÂȉÈÒÍÂȘ Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ËÁÂÛ›·˜ Ô˘ ¤ÎÚÈÓ fiÙÈ Ì ÙËÓ Î·ÙÔ¯‹ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚˆÓ ÙÔ˘ÚÎÈÎÒÓ Â‰·ÊÒÓ ı· ‚ÂÏÙ›ˆÓ ÙȘ ı¤ÛÂȘ Ù˘ ÛÙȘ ÂÈΛÌÂÓ˜ Û˘Ìʈӛ˜ ÂÈÚ‹Ó˘. ¶ÔÏÈÙÈÎÔ› Î·È ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÔ›, ›Â˙·Ó ÙË Û˘ÌÌ·¯È΋ ‰È¿ÛÎÂ„Ë ÁÈ· Û˘Ó¯‹ Â¤ÎÙ·ÛË Ù˘ ˙ÒÓ˘ ηÙÔ¯‹˜ ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ ÛÙÚ·ÙÔ‡ ÛÙË MÈÎÚ¿ AÛ›·. H ÂÌÏÔ΋ ‰ÂÓ ¤·„ ӷ Á›ÓÂÙ·È ÈÔ ‚·ıÈ¿ Î·È Û‡ÓıÂÙË. H ·Ó¿ÁÎË ÁÈ· Ó¤· ÛÙÚ·Ù‡̷ٷ Ô‰‹ÁËÛÂ, ÙËÓ ¿ÓÔÈÍË ÙÔ˘ 1920, ÛÙËÓ ·fiÊ·ÛË ÛÙÚ¿Ù¢Û˘,

18

H

K A £ H M E P I N H

B

Û ÂıÂÏÔÓÙÈ΋ ¤ÛÙˆ ‚¿ÛË, ÙˆÓ EÏÏ‹ÓˆÓ Ù˘ ÂÚÈÔ¯‹˜, ¤ÛÙˆ ÎÈ ·Ó ›¯·Ó ÔıˆÌ·ÓÈ΋ ˘ËÎÔfiÙËÙ·, ÁÂÁÔÓfi˜ Ô˘ ηıÈÛÙÔ‡Û ϤÔÓ ·‰‡Ó·ÙË ÙËÓ ÂÈÛÙÚÔÊ‹ Û ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ. TÔÓ IÔ‡ÓÈÔ ÙÔ˘ ›‰ÈÔ˘ ¯ÚfiÓÔ˘ Î·È ÂÓÒ Ù· ÂÏÏËÓÈο ÛÙÚ·Ù‡̷ٷ ¤Êı·Ó·Ó ϤÔÓ Ù›˜ 100.000 ¿Ó‰Ú˜ ÂÊԉȷṲ̂ÓÔ˘˜ Ì 200 ˘ÚÔ‚fiÏ·, 29.000 ÌÂÙ·ÁˆÁÈο ˙Ò· Î·È ¯›ÏÈ· ·˘ÙÔΛÓËÙ·, Ë ˙ÒÓË Î·ÙÔ¯‹˜ ÂÂÎÙ¿ıËΠ¤Ú· ·fi ÙËÓ ¶ÚÔ‡ÛÛ·, ÛÙȘ ·ÎÙ¤˜ Ù˘ ¶ÚÔÔÓÙ›‰·˜ Î·È ÛÙÔ ÂÛˆÙÂÚÈÎfi ¤Ú· ·fi ÙË

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

ºÈÏ·‰¤ÏÊÂÈ· Î·È ÙÔ O˘Û¿Î. H ÂÈÚ‹Ó¢ÛË fï˜ ‰ÂÓ ÂÈÙ‡¯ıËÎÂ.

MÂÙ¿ ÙË ™˘Óı‹ÎË ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ H ™˘Óı‹ÎË ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ, ÛÙȘ 10 A˘ÁÔ‡ÛÙÔ˘ ÙÔ˘ 1920, ÂÈÛËÌÔÔ›ËÛ ÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ·ÚÔ˘Û›· ÛÙȘ ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈΤ˜ ·ÎÙ¤˜ Ô͇ÓÔÓÙ·˜ ÙËÓ Â¯ıÚfiÙËÙ· ÙˆÓ TÔ‡ÚΈÓ. Afi ÙËÓ ¿ÏÏË ÏÂ˘Ú¿ ¤ÁÈÓ ۷ʤ˜ fiÙÈ Ë EÏÏ¿‰· ı· ·Ó·Ï¿Ì‚·ÓÂ

–ÚÔÊ·ÓÒ˜ ‰È¿ ˘Úfi˜ Î·È Ûȉ‹ÚÔ˘– ÙËÓ ÂÊ·ÚÌÔÁ‹ ÙˆÓ fiÚˆÓ Ù˘ ™˘Óı‹Î˘ ÁÈ· ÏÔÁ·ÚÈ·ÛÌfi fiÏˆÓ ÙˆÓ ÂӉȷÊÂÚfiÌÂÓˆÓ ‰˘Ó¿ÌˆÓ. A˘Ùfi Û‹Ì·ÈÓ fiÏÂÌÔ Ì¤¯ÚȘ ÂÛ¯¿ÙˆÓ Î·È ÛÙËÓ ÂÍ·ÓÙÏË̤ÓË ·fi ÙȘ ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ˜ ÂÚÈ¤ÙÂȘ ¯ÒÚ· ÔÏÏÔ›, ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ, ÙÔ Î·Ù·ÓfiËÛ·Ó ·˘Ùfi. TÔÓ NԤ̂ÚÈÔ ÔÈ ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÔ› ËÙÙ‹ıËÎ·Ó ÛÙȘ ÂÎÏÔÁ¤˜ ÂÂȉ‹ ·ÎÚÈ‚Ò˜ ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ˘ÔÛ¯ÂıÔ‡Ó ÙËÓ ÂÈÚ‹ÓË. H ÊÈÏÔ‚·ÛÈÏÈ΋ ·Ú¿Ù·ÍË Ô˘ ·Ó¤Ï·‚ ÙËÓ ÂÍÔ˘Û›· ÌÔÚÔ‡Û ÌÂÓ Ó· ·ÔηٷÛÙ‹ÛÂÈ


Õ Σμρνη, νοιξη 1921. Eλληνας χωροφλακας παρακολουθε το ζγισμα σε υπα θριο οπωροπωλε ο (Eκδοτικ Aθην"ν).

H Oρεινς γκος Tμ"λου, Iονιος 1920. Aνδρες της II Mεραρχ ας κατ τις επιχειρσεις για την κατληψη των προσβσεων στην κοιλδα του Eρμου (Iκωβος Z. Aκτσγλου: «Xρονικ Mικρασιατικο Πολμου 1919–1922», Tροχαλ α).

H

K A £ H M E P I N H

B

ÙÔÓ ‚·ÛÈϤ· KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ, ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û fï˜ Ó· ·ÔʇÁÂÈ ÙÔÓ fiÏÂÌÔ. H ÔÏÔÎÏ‹ÚˆÛË ÙˆÓ ÔÏÈÙÂÈ·ÎÒÓ ÌÂÙ·‚ÔÏÒÓ Ô˘ Â¤ÊÂÚÂ Ë Â¿ÓÔ‰Ô˜ ÙÔ˘ KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘, Û˘Ó‰¤ıËÎÂ, Ì ÙË Ó¤· ‰È¿ÛÙ·ÛË ÙÔ˘ ÔϤÌÔ˘. TÔ ·Ï¿ÙÈ ‰È¤ÎÚÈÓ ÛÙȘ ÛÙÚ·ÙȈÙÈΤ˜ ÂȯÂÈÚ‹ÛÂȘ ÙËÓ Â˘Î·ÈÚ›· Ó· Û˘ÛÂÈÚÒÛÂÈ Á‡Úˆ ÙÔ˘ ÙÔ˘˜ EÏÏËÓ˜, ¤ÙÛÈ fiˆ˜ ÙÔ˘˜ ›¯·Ó ‰È·ÌÔÚÊÒÛÂÈ ϤÔÓ Ù· ÔÎÙÒ ¯ÚfiÓÈ· ‰Ú·Ì·ÙÈÎÒÓ ·ÏÏ·ÁÒÓ. K·ıÒ˜ ‹‰Ë Ë ¯ÒÚ· ›¯Â ‚·ıÈ¿ ÂÌϷΛ ÛÙË ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈ΋ ÂÚÈ¤ÙÂÈ·, ÔÔÈ·‰‹ÔÙ ˘Ô¯ÒÚËÛË ‹Ù·Ó ·‰È·ÓfiËÙË. AÏ¿ ÛÙÔ ·È¯Ó›‰È Ù˘ ӛ΢ ÂÂÓ‰‡ıËÎÂ Î·È ÙÔ Î‡ÚÔ˜ Ù˘ ÌÔÓ·Ú¯›·˜ Î·È ÙÔ˘ AÚ¯ÈÛÙÚ·Ù‹ÁÔ˘ – B·ÛÈÏÈ¿. ™ÙȘ Ӥ˜ ÂÎÛÙÚ·Ù›˜ ÙÔ ˙ËÙÔ‡ÌÂÓÔ ‹Ù·Ó Ô ÂÍ·Ó·ÁηÛÌfi˜ ÙÔ˘ ¯ıÚÔ‡ Û ˘Ô¯ÚˆÙÈ΋ ·Ó·Ì¤ÙÚËÛË. MÈ· ·ÔÊ·ÛÈÛÙÈ΋ Ì¿¯Ë, fiˆ˜ ›ÛÙ¢·Ó ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û ·Ú¿ Ó· ‰ÒÛÂÈ ÙË Ó›ÎË ÛÙÔÓ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ, ηχÙÂÚ· ÔÚÁ·ÓˆÌ¤ÓÔ Î·È ÂÍÔÏÈṲ̂ÓÔ ÂÏÏËÓÈÎfi ÛÙÚ·Ùfi. °È· Ó· ˘Ô¯Úˆı› fï˜ Ô Â¯ıÚfi˜ Ó· ÔÏÂÌ‹ÛÂÈ Ì fiϘ ÙÔ˘ ÙȘ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ¤ÚÂ ӷ ÛÙÂÓ¤„Ô˘Ó Ù· ÂÚÈıÒÚÈ· ÂÏÈÁÌÒÓ ÙÔ˘. N· ÛÙÂÚËı› ‰ËÏ·‰‹ ÙÔ˘ ‰¿ÊÔ˘˜ Ô˘ ‹Ù·Ó ··Ú·›ÙËÙÔ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÂÏÈÁÌÔ‡˜ ÙÔ˘ Î·È Ó· ·ÂÈÏËıÔ‡Ó Ù· ΤÓÙÚ· Ù˘ ÈÛ¯‡Ô˜ ÙÔ˘. T· ÙÂÏÂ˘Ù·›·, fiˆ˜ ›ÛÙ¢·Ó ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·Ó Î·Ù¿ Ì‹ÎÔ˜ Ù˘ ÛȉËÚÔ‰ÚÔÌÈ΋˜ ÁÚ·ÌÌ‹˜ Ù˘ ·Ó·ÙÔÏ‹˜ Ô˘ ·fi ÙÔ EÛ΋ ™Â¯‹Ú Î·È ÙÔ AÊÈfiÓ K·Ú·¯ÈÛ¿Ú ÚÔ¯ˆÚÔ‡Û ÚÔ˜ ÙÔ IÎfiÓÈÔ. O ÚÒÙÔ˜ ÏÔÈfiÓ ÛÙfi¯Ô˜ ‹Ù·Ó Ë ÌÂÙ·ÊÔÚ¿ ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ ÌÂÙÒÔ˘ ¤Ú· ·fi ÙË ÁÚ·ÌÌ‹ ·˘Ù‹. O ¯ÚfiÓÔ˜ ›Â˙Â. ¶›Ûˆ ÛÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ÎÔÈÓˆÓ›· Ë ·ÓÙ›ıÂÛË ÛÙÔÓ fiÏÂÌÔ ÁÈÓfiÙ·Ó ÔÏÔ¤Ó· Î·È ÈÔ ÂÌÊ·Ó‹˜. H ÂÈÙ˘¯›· ÙˆÓ Ó¤ˆÓ ÔÏÂÌÈÎÒÓ ÂÍÔÚÌ‹ÛÂˆÓ ı· ÎÚÈÓfiÙ·Ó Ì¤Û· Û ÛÙÂÓ¿ ÂÚÈıÒÚÈ·. £· ¤ÚÂ ‰ËÏ·‰‹ Ó· Ô‰ËÁ‹ÛÔ˘Ó ÙÔ Ù·¯‡ÙÂÚÔ Û ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ·, ÛÙËÓ ˘ÔÙ·Á‹ ÙÔ˘ KÂÌ¿Ï Ì ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·. °È· Ó· ÂÈÙ¢¯ı› Ô ‰‡ÛÎÔÏÔ˜ ·˘Ùfi˜ ÛÙfi¯Ô˜ ¯ÚÂÈ·˙fiÙ·Ó Ë ÂÈÛÙÚ¿Ù¢ÛË fiÏˆÓ ÙˆÓ ‰˘Ó¿ÌÂˆÓ Ù˘ ¯ÒÚ·˜. TÔÓ M¿ÚÙÈÔ ÙÔ˘ 1921 ¤ÁÈÓ ÂÈÛÙÚ¿Ù¢ÛË ÙÚÈÒÓ Ó¤ˆÓ ËÏÈÎÈÒÓ ÛÙËÓ EÏÏ¿‰· Î·È ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ ÂÓÈÛ¯‡ÛÂȘ ÛÙ¿ÏıËÎ·Ó ÛÙÔ Ì¤ÙˆÔ. A̤ۈ˜ ÌÂÙ¿ ÍÂΛÓËÛ ̛· ‰ÈÏ‹ ÚԤϷÛË, ·fi ‚ÔÚÚ¿ Î·È ÓfiÙÔ Úfi˜ ÙË ˙ÒÓË ÙÔ˘ EÛ΋ ™Â¯‹Ú AÊÈfiÓ K·Ú·¯ÈÛ¿Ú, Ì ÛÙfi¯Ô, ÙËÓ Î·Ù¿ÏË„Ë Ù˘ ÁÚ·ÌÌ‹˜ Î·È ÙÔÓ ÂÁÎψ‚ÈÛÌfi ÙÌËÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘ ÙÔ˘ÚÎÈÎÔ‡ Ù·ÎÙÈÎÔ‡ ÛÙÚ·ÙÔ‡. H Âȯ›ÚËÛË ·¤Ù˘¯Â Î·È Ù· ‰‡Ô ™ÒÌ·Ù· ™ÙÚ·ÙÔ‡ Ô˘ ‹Ú·Ó ̤ÚÔ˜ Û ·˘Ù‹ ˘Ô¯ÚÂÒıËÎ·Ó Ó· ˘Ô¯ˆÚ‹ÛÔ˘Ó ÛÙËÓ ¶ÚÔ‡Û· Î·È ÛÙÔ TÔ˘ÌÏÔ‡ MÔ˘Ó¿Ú ·ÓÙ›ÛÙÔȯ·. H ·ÔÎ¿Ï˘„Ë ‰Â fiÙÈ ·¤Ó·ÓÙÈ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ϤÔÓ ¤Ó·˜ ÌÈÎÚfi˜ ·ÏÏ¿ ÂÈı·Ú¯Ë̤ÓÔ˜ Î·È Î·Ï¿ ‰ÈÔÈÎÔ‡ÌÂÓÔ˜ ÛÙÚ·Ùfi˜, ÁÂÓÓÔ‡ÛÂ, ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ·fi ÙËÓ ›‰È· ÙËÓ ·ÔÙ˘¯›·, Ì·‡Ú˜ ÛΤ„ÂȘ ÁÈ· ÙÔ Ì¤ÏÏÔÓ. H ÔÏÈÙÈ΋ Û˘Á΢ڛ· fï˜ ‰ÂÓ Û˘ÓËÁÔÚÔ‡Û ÚÔ˜ ÙË Û‡ÓÂÛË, ÙÔ ·ÓÙ›ıÂÙÔ Ì¿ÏÈÛÙ·. TÔÓ AÚ›ÏÈÔ ÙÔ˘ 1921 ÎÏ‹ıËÎ·Ó ¤ÍÈ ·ÎfiÌ· ËÏÈ˘ Âʤ‰ÚˆÓ Î·È ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ ÂÓÈÛ¯‡ÛÂȘ Û ¿Ó‰Ú˜ Î·È ˘ÏÈο ¤Êı·Û·Ó ÛÙÔ Ì¤ÙˆÔ Ù˘ MÈÎÚ¿˜ AÛ›·˜. OÈ 130.000 ¿Ó‰Ú˜ ¤ÁÈÓ·Ó 210.000 ÂÚ›Ô˘ ·ÔÎÙÒÓÙ·˜ ۷ʤÛÙ·ÙË ˘ÂÚÔ¯‹ ·¤Ó·ÓÙÈ ÛÙÔ˘˜ ·ÓÙÈ¿ÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜. AÎfiÌ· ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË ‹Ù·Ó Ë ÂÏÏËÓÈ΋ ˘ÂÚÔ¯‹ Û ˘ÚÔ‚ÔÏÈÎfi, ·˘ÙfiÌ·Ù· fiÏ· Î·È Ô¯‹Ì·Ù· –

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

19


H Aφιν Kαραχισρ, 14 Oκτωβρ ου 1921. Tμματα της IV ελληνικς Mεραρχ ας χουν εισλθει στην πλη, εν" τμμα της χει πυρποληθε απ τις υποχωρσασες τουρκικς δυνμεις (Πολεμικ Mουσε ο Aθνα).

1.750 ÚfiÛıÂÙ· ·˘ÙÔΛÓËÙ· ·ÁÔÚ¿ÛÙËÎ·Ó Î·È ÛÙ¿ÏıËÎ·Ó ÛÙÔ Ì¤ÙˆÔ. EÚfiÎÂÈÙÔ ÁÈ· ÙË ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË ÛÙÚ·ÙÈ¿ Ô˘ ›¯Â Ò˜ ÙfiÙ ·Ú·Ù¿ÍÂÈ Ë ¯ÒÚ· ÛÙ· ‰›· ÙˆÓ Ì·¯ÒÓ Î·È, ˆ˜ ÂÎ ÙÔ‡ÙÔ˘, ¿ÁÁÈ˙ ٷ fiÚÈ· ÙˆÓ ‰˘Ó·ÙÔÙ‹ÙˆÓ Ù˘. H ·ÔÊ·ÛÈÛÙÈ΋ Ó›ÎË ‹Ù·Ó ÙÒÚ· ϤÔÓ ··Ú·›ÙËÙË fiÛÔ ÔÙ¤ ¿ÏÏÔÙÂ. O ›‰ÈÔ˜ Ô ÌÔӿگ˘, Ô KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ Î·È ÙÔ ÂÈÙÂÏÂ›Ô ÙÔ˘ ·Ó¤Ï·‚·Ó, ÛÙȘ 30 M·˝Ô˘, ÙË ‰È‡ı˘ÓÛË ÙˆÓ ÂȯÂÈÚ‹ÛˆÓ.

¶ÚÔ˜ ÙËÓ AÁ΢ڷ H Â›ıÂÛË ÍÂΛÓËÛ ÛÙȘ 27 IÔ˘Ó›Ô˘. O ÙÔ˘ÚÎÈÎfi˜ ÛÙÚ·Ùfi˜ ÙÔ˘ KÂÌ¿Ï ·Ì˘ÓfiÙ·Ó Ì ›ÛÌ· Î·È Í‰›ψÓ ȉȷ›ÙÂÚ˜ ·ÚÂÙ¤˜ ÛÙȘ ·ÓÙÂÈı¤ÛÂȘ, ÙÔ˘˜ ·ÈÊÓȉȷÛÌÔ‡˜ Î·È ÙȘ ‚·ıȤ˜ ‰ÈÂÈÛ‰‡ÛÂȘ ÛÙ· ÌÂÙfiÈÛıÂÓ ÙˆÓ ÂÈÙÈı¤ÌÂÓˆÓ. OÈ ·ÒÏÂȘ ÙˆÓ ÙÂÏÂ˘Ù·›ˆÓ ¤Êı·Û·Ó ·fi ÙȘ ÚÒÙ˜ ÎÈfiÏ·˜ Ë̤Ú˜ Û ·ÓËÛ˘¯ËÙÈο Â›‰·. H ηٿÎÙËÛË ‰Â Ó¤ˆÓ ‰·ÊÒÓ ÚfiÛıÂÙ ·Ï¿ Ó¤· ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· ÛÙËÓ ·ÛÊ¿ÏÂÈ· ÙˆÓ ÌÂÙfiÈÛıÂÓ Î·È ÛÙȘ ÌÂÙ·ÊÔÚ¤˜. TÂÏÈο, ‡ÛÙÂÚ· ·fi ·ÈÌ·ÙËÚ¤˜ Û˘ÁÎÚÔ‡ÛÂȘ, ÔÈ ·ÚÈıÌÔ› ˘ÂÚ›Û¯˘Û·Ó Î·È Ô fiÁÎÔ˜ ÙˆÓ ÙÔ˘ÚÎÈÎÒÓ ÛÙÚ·ÙÂ˘Ì¿ÙˆÓ ˘Ô¯ÒÚËÛ ¤Ú· ·fi ÙÔÓ ÔÙ·Ìfi ™·ÁÁ¿ÚÈÔ, ÚÔ˜ ÙËÓ AÁ΢ڷ. H ˘Ô¯ÒÚËÛË ÂÚÌËÓ‡ıËΠ·fi ÙÔ ÂÏÏËÓÈÎfi ÂÈÙÂÏÂ›Ô ˆ˜ ··Ú¯‹ ‰È¿Ï˘Û˘ ÙÔ˘ ¯ıÚÔ‡. KÚ›ıËΠÏÔÈfiÓ ··Ú·›ÙËÙÔ Ó· Û˘ÌÏËÚˆı› Ë Ò˜ ÙfiÙ ÂÈÙ˘¯›·, Ë Î·Ù¿ÏË„Ë ‰ËÏ·‰‹ ÙˆÓ Û˘ÁÎÔÈÓˆÓÈ·ÎÒÓ Î¤ÓÙÚˆÓ ÙÔ˘ EÛ΋ ™Â¯‹Ú, Ù˘ KÈÔ˘Ù¿¯ÂÈ·˜ Î·È ÙÔ˘ AÊÈfiÓ K·Ú·¯ÈÛ¿Ú, Ì ·ÔÊ·ÛÈÛÙÈÎfi ¯Ù‡Ë-

20

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

Ì· ÛÙËÓ ›‰È· ÙËÓ ÚˆÙÂ‡Ô˘Û¿ ÙÔ˘, ÙËÓ AÁ΢ڷ. EΛ, Û‡Ìʈӷ Ì ÙȘ ÂÎÙÈÌ‹ÛÂȘ, ı· ˘Ô¯ÚÂÒÓÔÓÙ·Ó Ù· ÛÙÚ·Ù‡̷ٷ ÙÔ˘ KÂÌ¿Ï Ó· ‰ÒÛÔ˘Ó ÙËÓ ·ÔÊ·ÛÈÛÙÈ΋ ÙÔ˘˜ Ì¿¯Ë, ÁÂÁÔÓfi˜ Ô˘ ı· Ô‰ËÁÔ‡Û ÛÙËÓ ÙÂÏÈ΋ ÙÔ˘˜ ÂÎÌˉ¤ÓÈÛË. OÈ ÙÂÏÈΤ˜ ·ÔÊ¿ÛÂȘ ¿ÚıËÎ·Ó Û ÌÂÁ¿ÏË Û‡ÛÎÂ„Ë ÛÙËÓ KÈÔ˘Ù¿¯ÂÈ· Ì ÙËÓ ·ÚÔ˘Û›· ÙÔ˘ ‚·ÛÈÏÈ¿ KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘, ÙÔ˘ Úˆı˘Ô˘ÚÁÔ‡ °Ô‡Ó·ÚË Î·È ÔÏfiÎÏËÚ˘ Ù˘ ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋˜ ËÁÂÛ›·˜. T· ÎÂÓ¿ Ô˘ ¿ÊËÛ·Ó ÔÈ 8.000 ÂÎÙfi˜ Ì¿¯Ë˜ (1.500 ÓÂÎÚÔ›) ÙˆÓ ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓˆÓ ËÌÂÚÒÓ Î·Ï‡ÊıËÎ·Ó ÂÎ ÙˆÓ ÂÓfiÓÙˆÓ Î·È ÙËÓ 1Ë A˘ÁÔ‡ÛÙÔ˘, 80.000 ÛÙÚ·ÙÈÒÙ˜ ¤Ú·Û·Ó ÙÔÓ ™·ÁÁ¿ÚÈÔ ÔÚ¢fiÌÂÓÔÈ ÚÔ˜ ÙËÓ AÁ΢ڷ. O ÂÏÈÁÌfi˜ ̤۷ ·fi ÙËÓ AÏÌ˘Ú‹ EÚËÌÔ ‰ÂÓ ·ÈÊÓȉ›·Û ÙËÓ ÙÔ˘ÚÎÈ΋ ‰ÈÔ›ÎËÛË Î·È ÔÈ ¿Ó‰Ú˜ ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ ÛÙÚ·ÙÔ‡, ¤ÂÈÙ· ·fi ÎÔÈ·ÛÙÈΤ˜ ÔÚ›˜ ‚Ú¤ıËÎ·Ó ·ÓÙÈ̤وÔÈ Ì ‰È·‰Ô¯ÈΤ˜ ÁÚ·Ì̤˜ ¿Ì˘Ó·˜. Afi ÙȘ 11 Ò˜ ÙȘ 23 A˘ÁÔ‡ÛÙÔ˘, Ì›· ÛÂÈÚ¿ ·fi ÔχÓÂÎÚ˜ Ì¿¯Â˜ ÂÍÔ˘ı¤ÓˆÛ·Ó ÙÔÓ ÂÏÏËÓÈÎfi ÛÙÚ·Ùfi. OÈ ·ÒÏÂȘ ˘‹ÚÍ·Ó Î·Ù·ÛÙÚÔÊÈΤ˜: 3.000 ¿Ó‰Ú˜ ÛÙÔ T·ÌÔ‡Ú OÁÏÔ‡, 2.700 ÛÙÔ TÔ˚ÓÙÂÌ›Ú,

3.500 ÛÙÔ K·Ï¤ °ÎÚfiÙÔ, 2.000 ÛÙÔ ¶ÔÏ·ÙÏ›, 4.300 ÛÙÔ TÛ¿Ï NÙ¿Á! M ·˘ÙÔ‡˜ ÙÔ˘˜ Ú˘ıÌÔ‡˜, Ô Î›Ó‰˘ÓÔ˜ ÎÏÔÓÈÛÌÔ‡ Î·È ÂÎÌˉ¤ÓÈÛ˘ Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÛÙÚ·ÙÈ¿˜ ¿Ú¯ÈÛ ӷ ÚÔ‚¿ÏÂÈ ·ÂÈÏËÙÈÎfi˜. EÂÈÙ· ·fi Ï›Á˜ Ë̤Ú˜ ·Ú·Í›·˜ Î·È ·Ì˯·Ó›·˜ ÔÈ ÂÏÏËÓÈΤ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ˘Ô¯ÒÚËÛ·Ó ÛÙË ÁÚ·ÌÌ‹ EÛ΋ ™Â¯‹Ú AÊÈfiÓ K·Ú·¯ÈÛ¿Ú, ·Ó›Î·Ó˜ ϤÔÓ ÁÈ· ÔÔÈ·‰‹ÔÙ ÂÈıÂÙÈ΋ ÂÓ¤ÚÁÂÈ· ÌÂÁ¿Ï˘ ÂÌ‚¤ÏÂÈ·˜. ™ÙËÓ EÏÏ¿‰·, ÔÈ Û¯ÂÙÈΤ˜ Ì ÙËÓ Î·Ù·ÛÙÚÔÊ‹ Âȉ‹ÛÂȘ –ÔÈ ·ÙÂÏ›ˆÙÔÈ Î·Ù¿ÏÔÁÔÈ ÓÂÎÚÒÓ Î·È ÙÚ·˘Ì·ÙÈÒÓ Ô˘ Á¤ÌÈÛ·Ó ÙȘ ÛÂÏ›‰Â˜ ÙˆÓ ÂÊËÌÂÚ›‰ˆÓ– ÚÔοÏÂÛ·Ó ‚·ıÈ¿ ÎÚ›ÛË. H ÙÂÏÂ˘Ù·›· ‰ÂÓ ‹Ú ÌÂÓ ÙË ÌÔÚÊ‹ ÂͤÁÂÚÛ˘ ÙÚÔÊÔ‰fiÙËÛ fï˜ ¤Ó· Ì·˙ÈÎfi ΛÓËÌ· ·Ó˘fiÙ·ÎÙˆÓ –ηÙËÁÔÚ›· Ô˘ ·ÚÈıÌÔ‡Û 90.000 ÛÙÚ·Ù‡ÛÈÌÔ˘˜ ÛÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ÙÔ˘ ÔϤÌÔ˘– Î·È ÏÈÔÙ·ÎÙÒÓ.

EÚfiÎÂÈÙÔ ÁÈ· ÙË ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË ÛÙÚ·ÙÈ¿ –210.000 ¿Ó‰Ú˜– Ô˘ ›¯Â Ò˜ ÙfiÙ ·Ú·Ù¿ÍÂÈ Ë EÏÏ¿‰· ÛÙ· ‰›· ÙˆÓ Ì·¯ÒÓ Î·È, ˆ˜ ÂÎ ÙÔ‡ÙÔ˘, ¿ÁÁÈ˙ ٷ fiÚÈ· ÙˆÓ ‰˘Ó·ÙÔÙ‹ÙˆÓ Ù˘

H ηı‹ÏˆÛË Afi Ù· ̤۷ ™ÂÙÂÌ‚Ú›Ô˘ ÙÔ˘ 1921 Ë ÂÏÏËÓÈ΋ ÛÙÚ·ÙÈ¿ Ù˘ MÈÎÚ¿˜ AÛ›·˜ ‚Ú¤ıËΠηıËψ̤ÓË ÛÙË ÁÚ·ÌÌ‹ EÛ΋ ™Â¯‹Ú - AÊÈfiÓ K·Ú·¯ÈÛ¿Ú. ™ÙËÓ Aı‹Ó· ›ÛÙ¢·Ó –Ï·Óı·Ṳ̂ӷ ÁÈ· ÌÈ· ·ÎfiÌ· ÊÔÚ¿– fiÙÈ fiÛÔ ÎÚ·ÙÔ‡Ó ˘fi ÙÔÓ


Õ Πρωτοχρονι 1921. Aγιασμς στο μτωπο (Πολεμικ Mουσε ο, Aθνα).

à Mτωπο Σαγγαρ ου, 28 Aυγοστου 1921. Aνγνωση επιστολ"ν (Πολεμικ Mουσε ο, Aθνα).

¤ÏÂÁ¯fi ÙÔ˘˜ ÙÔ ÛȉËÚÔ‰ÚÔÌÈÎfi ‰›ÎÙ˘Ô Ù˘ ÎÂÓÙÚÈ΋˜ MÈÎÚ¿˜ AÛ›·˜, ÔÈ ÎÂÌ·ÏÈÎÔ› ‰ÂÓ ı· ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÛÔ˘Ó ÙȘ ··Ú·›ÙËÙ˜ ÁÈ· Ì›· ·ÓÙÂ›ıÂÛË ‰˘Ó¿ÌÂȘ. °È· ÙÔÓ ÏfiÁÔ ·˘Ùfi Û˘ÁΤÓÙÚˆÛ·Ó Á‡Úˆ ·fi ÙÔÓ ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚÔ Û˘ÁÎÔÈÓˆÓÈ·Îfi ÎfiÌ‚Ô, ÙÔ AÊÈfiÓ, ÙȘ ·ÚȘ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ÙÔ˘ ÛÙÚ·ÙÔ‡. OÈ ˘fiÏÔÈÔÈ ·fi ÙȘ 200.000 ÛÙÚ·ÙȈÙÒÓ ÊÚÔ˘ÚÔ‡Û·Ó ÙÔ Ì‹ÎÔ˘˜ 700 ¯ÈÏÈÔ̤ÙÚˆÓ Ì¤ÙˆÔ Î·È Ù· 81.000 ÙÂÙÚ·ÁˆÓÈο ¯ÈÏÈfiÌÂÙÚ· ÙˆÓ ÌÂÙfiÈÛıÂÓ fiÔ˘ Ë ‰Ú¿ÛË ÙˆÓ ·ÓÙ·ÚÙÒÓ Î·È Ë ·ÓÔÈÎÙ‹ ¯ıÚfiÙËÙ· ÙÔ˘ ÏËı˘ÛÌÔ‡ ›¯Â ‹‰Ë ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ÛÂÈ ÌË ÂÏÂÁ¯fiÌÂÓ˜ ÂÚÈÔ¯¤˜. EÈϤÔÓ, Ô ÛÙÚ·Ùfi˜ ›¯Â Ó· ·Û¯ÔÏËı› Ì Ï‹ıÔ˜ ‰ÈÔÈÎËÙÈο ‹ ¿ÏÏ· ηı‹ÎÔÓÙ·, ÁÂÁÔÓfi˜ Ô˘ ÂÚÈfiÚÈ˙ ÙË Ì¿¯ÈÌË ‰‡Ó·Ì‹ ÙÔ˘ ÛÙÔ 50% ÙÔ˘ Û˘ÓfiÏÔ˘. ™ÙÔ ÛËÌÂ›Ô ·˘Ùfi ÔÈ ÂÍÂÏ›ÍÂȘ ¿ÁˆÛ·Ó Î·È Ë Î·Ù¿ÛÙ·ÛË ·Ê¤ıËΠӷ Û·›˙ÂÈ ÙË ÛÙÈÁÌ‹ Ô˘ Ô KÂÌ¿Ï, ÎÂÓÙÚÈÎfi˜, ÌÂÙ¿ ÙȘ ÂÈÙ˘¯›Â˜ ÙÔ˘, ·Ú¿ÁÔÓÙ·˜ ÛÙÔ ÙÔ˘ÚÎÈÎfi ÔÏÈÙÈÎfi ÛÎËÓÈÎfi ÂÓ›Û¯˘Â ‰È·ÚÎÒ˜ ÙË ı¤ÛË ÙÔ˘ ÛÙÔ ÂÛˆÙÂÚÈÎfi ‹ ÛÙÔÓ ‰ÈÂıÓ‹ ¯ÒÚÔ. ™ÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ÏÂ˘Ú¿ ÍÂΛÓËÛ·Ó Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ ¿Óˆ Û ¯ÈÌ·ÈÚÈο Û¯¤‰È·, fiÙ ÁÈ· «·˘ÙÔÓfiÌËÛË» Ù˘ MÈÎÚ¿˜ AÛ›·˜, fiÙ ÁÈ· ηٿÏË„Ë Ù˘ KˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘ Ì Ú·ÍÈÎfiËÌ·, ÂÚ‹ÌËÓ ÙˆÓ Û˘ÌÌ¿¯ˆÓ. OÏ· ·˘Ù¿ Ù· ÔÓÂÈÚÒ‰Ë ·ÔÌ¿ÎÚ˘Ó·Ó ÙËÓ ÔÏÈÙÈ΋ Î·È ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋ ËÁÂÛ›· ·fi ÙËÓ ·ÓÙÈÌÂÙÒÈÛË Ù˘ Ú·Á‰·›· ÂȉÂÈÓÔ‡ÌÂÓ˘ ηٿÛÙ·Û˘.

H K·Ù·ÛÙÚÔÊ‹ TÔÓ A‡ÁÔ˘ÛÙÔ ÙÔ˘ 1922 Ô ÙÔ˘ÚÎÈÎfi˜

ÛÙÚ·Ùfi˜ ‹Ù·Ó, ÛÙ· ¯·ÚÙÈ¿, ˘ԉ¤ÛÙÂÚÔ˜ ·ÎfiÌ· ·ÚÈıÌËÙÈο, ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡. MÔÚÔ‡Û fï˜ Ó· Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÛÂÈ ÙȘ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ÙÔ˘ ÛÙÔ ·ÔÊ·ÛÈÛÙÈÎfi ÛËÌ›Ô, ‹Ù·Ó ηχÙÂÚ· ÂÎ·È‰Â˘Ì¤ÓÔ˜ Î·È „˘¯ÔÏÔÁÈο ÚÔÂÙÔÈÌ·Ṳ̂ÓÔ˜, ÁÓÒÚÈ˙ ÙÈ ‹ıÂÏÂ, ›¯Â ‰ËÏ·‰‹ fiÏ· Ù· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο Ô˘ ¤ÏÂÈ·Ó ·fi ÙÔ˘˜ ·ÓÙÈ¿ÏÔ˘˜ ÙÔ˘. ™ÙȘ 13 A˘ÁÔ‡ÛÙÔ˘ 1922 Ô KÂÌ¿Ï, ÂÈÎÂÊ·Ï‹˜ ·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ ÛÙÚ·ÙÔ‡ Â¤ÏÂÍ ӷ ÂÈÙÂı› ÛÙÔ ÛËÌÂ›Ô ·ÎÚÈ‚Ò˜ Ô˘ ÙÔÓ ÂÚ›ÌÂÓ ÙÔ ÂÏÏËÓÈÎfi ÂÈÙÂÏ›Ô, ÛÙÔ AÊÈfiÓ K·Ú·¯ÈÛ¿Ú. ¶·Ú¿ ÙÔ ·Ó·ÌÂÓfiÌÂÓÔ, Ô ·ÈÊÓȉȷÛÌfi˜ Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÏÂ˘Ú¿˜ ‰ÂÓ ·Ôʇ¯ıËÎÂ. H ˘ÔÙ›ÌËÛË ÙˆÓ ÙÔ˘ÚÎÈÎÒÓ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÒÓ ‰˘Ó·ÙÔÙ‹ÙˆÓ ·fi ÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ÏÂ˘Ú¿ –‰˘Ó·ÙÔÙ‹-

ÙˆÓ Ô˘, ·˜ ı˘Ì›ÛÔ˘ÌÂ, ›¯·Ó Ï·ÌÚ¿ ·Ô‰Âȯı› fi¯È ÌfiÓÔ ÛÙȘ ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ˜ Ê¿ÛÂȘ Ù˘ ·Ó·Ì¤ÙÚËÛ˘ ·ÏÏ¿ Î·È ÛÙÔÓ ·ÁÎfiÛÌÈÔ fiÏÂÌÔ ÛÙËÓ K·ÏÏ›ÔÏË, ÙË MÂÛÔÔÙ·Ì›·, ÙËÓ ¶·Ï·ÈÛÙ›ÓË ‹ ÙÔÓ K·‡Î·ÛÔ– ›¯Â ÛÔ‚·Ú¿ ÂËÚ¿ÛÂÈ ÙȘ ÚÔÂÙÔÈ̷ۛ˜ Î·È Ù· Û¯¤‰È· ·ÓÙ›‰Ú·Û˘. O ÂÏÏËÓÈÎfi˜ ÛÙÚ·Ùfi˜, ‚·Ú‡˜, ÛÙ·ÙÈÎfi˜, ·Ú¯·˚Îfi˜ ÛÙȘ ‰Ô̤˜ Î·È ÛÙËÓ Ù·¯‡ÙËÙ· ÙˆÓ ·ÓÙȉڿÛˆÓ, ‰È·Ï‡ıËΠÚ·ÎÙÈο ¯ˆÚ›˜ Ì¿¯Ë. TÔ ÙÔ˘ÚÎÈÎfi ˘ÚÔ‚ÔÏÈÎfi ηı‹ÏˆÛÂ Î·È ‰È¤Û·Û ÙȘ ÂÏÏËÓÈΤ˜ ÁÚ·Ì̤˜ ¿Ì˘Ó·˜, ÙÔ ÈÈÎfi ¤Ú·Û ·fi Ù· ÎÂÓ¿ Î·È Í¯‡ıËΠÛÙ· ÌÂÙfiÈÛıÂÓ ÍÂÛËÎÒÓÔÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ ÙÔ˘ÚÎÈÎÔ‡˜ ÏËı˘ÛÌÔ‡˜ Î·È ÎÈÓËÙÔÔÈÒÓÙ·˜ ÙȘ ÔÏ˘ÏËı›˜ ÔÌ¿‰Â˜ ÙˆÓ ·ÓÙ·ÚÙÒÓ –ÙÔ˘˜ ÙÛ¤Ù˜–

H

K A £ H M E P I N H

B

ÛÙÔ ‰Â Â˙ÈÎfi ·¤ÌÂÈÓ ÌfiÓÔ Ë Î·Ù·‰›ˆÍË ÙˆÓ Ê˘Á¿‰ˆÓ Î·È Ë ÂÚÈÛ˘ÏÏÔÁ‹ ·È¯Ì·ÏÒÙˆÓ Î·È Ï·Ê‡ÚˆÓ. ™Â ÏÈÁfiÙÂÚÔ ·fi 48 ÒÚ˜ Ô ÂÏÏËÓÈÎfi˜ ÛÙÚ·Ùfi˜ ÌÂÙ·‚Ï‹ıËΠ۠¿ıÚÔÈÛÌ· ÔÌ¿‰ˆÓ, ¯ˆÚ›˜ Û˘ÓÙÔÓÈÛÌfi Î·È ÂÓÈ·›· ‰ÈÔ›ÎËÛË Ì ÌfiÓË ‰˘Ó·Ù‹ ‰È¤ÍÔ‰Ô ÙËÓ ˘Ô¯ÒÚËÛË ÚÔ˜ Ù· ·Ú¿ÏÈ· Î·È ÙËÓ ÂÁηٿÏÂÈ„Ë Ù˘ MÈÎÚ¿˜ AÛ›·˜. H ˘Ô¯ÒÚËÛË Ì¤Û· Û ÔÏÔ¤Ó· Î·È ÈÔ Â¯ıÚÈÎfi ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ ·ԉ›¯ıËΠ·ÏËıÈÓ‹ O‰‡ÛÛÂÈ· Ô˘ ¤ÊËÓ ›Ûˆ Ù˘ ÂηÙfî˜ ı˘Ì¿ÙˆÓ. ™¯Â‰fiÓ 2.500 ·ÍȈ̷ÙÈÎÔ› Î·È 54.000 ÛÙÚ·ÙÈÒÙ˜ ·È¯Ì·ÏˆÙ›ÛÙËÎ·Ó Î·È ÔÏÏÔ› ÂÍ·Ê·Ó›ÛÙËÎ·Ó ÁÈ· ¿ÓÙ· ̤۷ ÛÙÔÓ ÁÂÓÈÎfi ¯·Ï·ÛÌfi. TÚ·ÁÈ΋ ‹Ù·Ó Ë ÌÔ›Ú· ÙˆÓ ¯ÚÈÛÙÈ·-

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

21


H Eλληνικ μηχανοκ νητο τμμα περνει τη γφυρα Kαβουντζ , την οπο α χει στσει το μηχανικ πνω σε λμβους (Iκωβος X. Aκτσγλου: «Xρονικ Mικρασιατικο Πολμου 1919–1922», Tροχαλ α).

22

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

P Σμρνη, τλος Aυγοστου 1922. H πυρκαγι που ξεσπει στις 27 του μηνς, με την ε σοδο των πρ"των τουρκικ"ν τμημτων στην πλη χει κατακασει τα κτ ρια της προκυμα ας οδο και σηματοδοτε το τλος του Eλληνισμο της Iων ας (Aρχε ο K. Mεγαλοκονμου).

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

ÓÈÎÒÓ ÏËı˘ÛÌÒÓ Ô˘, fiˆ˜ Î·È Ë ÂÏÏËÓÈ΋ ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋ Î·È ÔÏÈÙÈ΋ ‰Ô›ÎËÛË, ·ÈÊÓȉȿÛÙËÎ·Ó ·fi ÙË Ú·Á‰·›· ÂͤÏÈÍË ÙˆÓ ÁÂÁÔÓfiÙˆÓ. ¶ÔÏÏÔ› ¿ÊËÛ·Ó fiˆ˜ fiˆ˜ Ù· Û›ÙÈ· ÙÔ˘˜ Î·È Âȯ›ÚËÛ·Ó Ó· ·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÔ˘Ó ÛÙËÓ ˘Ô¯ÒÚËÛË Ù· ÂÏÏËÓÈο ÛÙÚ·Ù‡̷ٷ. Oˆ˜ Û˘Ó‹ıˆ˜ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ ÛÙȘ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ·˘Ù¤˜ Ï‹ÚˆÛ·Ó ÙÔÓ ‚·Ú‡ÙÂÚÔ ÊfiÚÔ. TÔ ‰Ú¿Ì· ÎÔÚ˘ÊÒıËΠÛÙË ™Ì‡ÚÓË fiÔ˘ Û˘Ó¤ÚÚÂ·Ó Ï‹ıË ÚÔÛʇÁˆÓ ·fi ÙȘ ÂÚÈÔ¯¤˜ ÙÔ˘ ÂÛˆÙÂÚÈÎÔ‡ Û ·Ó·˙‹ÙËÛË Î¿ÔÈÔ˘ ̤ÛÔ˘ Ô˘ ı· ÙÔ˘˜ ÌÂÙ¤ÊÂÚ ÛÙËÓ ·ÛÊ¿ÏÂÈ·, ¤Ú· ·fi ÙË ı¿Ï·ÛÛ·. ™ÙËÓ fiÏË ÍÂÙ˘Ï›¯ıËÎ·Ó ·›Û٢٘ ÛÎËÓ¤˜ ·ÓÈÎÔ‡ Ì ÂÈÛÙ¤Á·ÛÌ· ÙËÓ ÙÚÔÌÂÚ‹ ˘ÚηÁÈ¿ Ô˘ ͤÛ·Û ÛÙȘ 27 ÙÔ˘ Ì‹Ó·, ÙË Ì¤Ú· Ô˘ Ù· ÚÒÙ· ÙÔ˘ÚÎÈο ÙÌ‹Ì·Ù· –Ù·ÎÙÈÎÔ› Î·È ·ÓÙ¿ÚÙ˜– Ì‹Î·Ó ÛÙËÓ fiÏË. §›ÁÔ Î·Ï‡ÙÂÚË ‹Ù·Ó Ë Î·Ù¿ÛÙ·ÛË ÛÙȘ ·ÎÙ¤˜ Ù˘ ¶ÚÔÔÓÙ›‰·˜ fiÔ˘ Ë ÙÔ˘ÚÎÈ΋ ›ÂÛË ‹Ù·Ó ÌÈÎÚfiÙÂÚË. Afi ÂΛ 60.000 ÛÙÚ·ÙÈÒÙ˜ Ì ·ÚÎÂÙfi ˘ÏÈÎfi Î·È ÔÏϤ˜ ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ¿Ì·¯ÔÈ ¤Ú·Û·Ó ÛÙȘ ·¤Ó·ÓÙÈ ·ÎÙ¤˜ Ù˘ £Ú¿Î˘. ™ÙȘ 3 ™ÂÙÂÌ‚Ú›Ô˘, Ù· ÙÂÏÂ˘Ù·›· ÙÌ‹Ì·Ù· ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ ÛÙÚ·ÙÔ‡ ÂÈ‚È‚¿ÛÙËÎ·Ó ÛÙ· ÏÔ›· ÛÙÔ TÛÂṲ̂ Ù˘ EÚ˘ıÚ·›·˜, ÎÏ›ÓÔÓÙ·˜ Ì›· ÂÎÛÙÚ·Ù›· Ô˘ ÎfiÛÙÈÛ ÛÙÔÓ ÂÏÏËÓÈÎfi ÛÙÚ·Ùfi 23.000 ÓÂÎÚÔ‡˜, 50.000 ÙÚ·˘Ì·Ù›Â˜ Î·È 18.000 ·ÁÓÔÔ‡ÌÂÓÔ˘˜ ÂÎÙfi˜ ·fi ÙÔ˘˜ ·È¯Ì·ÏÒÙÔ˘˜.


H επανσταση του 1922 Tης ¢ Œ™¶√π¡∞˜ ¶ ∞¶∞¢∏ª∏Δƒÿ√À Λκτορος στο Tμ μα Πολιτικ ς Eπιστ μης και Iστορας του Παντεου Πανεπιστημου

M

ETA ÙËÓ Î·Ù¿ÚÚ¢ÛË ÙÔ˘ ÌÂÙÒÔ˘ ÛÙË MÈÎÚ¿ AÛ›·, Ë Î˘‚¤ÚÓËÛË ¶ÚˆÙÔ··‰¿ÎË ·Ó·ÁοÛıËΠӷ ·Ú·ÈÙËı› Î·È Ï›Á˜ ̤Ú˜ ·ÚÁfiÙÂÚ· ÔÚΛÛÙËÎÂ Ë Î˘‚¤ÚÓËÛË ÂÓfi˜ ¿ÏÏÔ˘ ·ÓÙÈ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÔ‡, ÙÔ˘ NÈÎÔÏ¿Ô˘ TÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏ¿ÎÔ˘. OÈ ‰˘Ó¿ÌÂȘ Ù˘ AÓÙ¿ÓÙ ˘Ô¯ˆÚÒÓÙ·˜ ÌÚÔÛÙ¿ ÛÙËÓ ·ÔÊ·ÛÈÛÙÈÎfiÙËÙ· Ù˘ TÔ˘ÚΛ·˜, Ù˘ ÚÔÛ¤ÊÂÚ·Ó ÙËÓ AÓ·ÙÔÏÈ΋ £Ú¿ÎË, Ú¿ÍË Ô˘ ·Ó·ÁοÛıËΠӷ ·ԉ¯ı› Ô EÏÏËÓ·˜ Úˆı˘Ô˘ÚÁfi˜ ÛÙȘ 12/25 ™ÂÙÂÌ‚Ú›Ô˘ 1922. TËÓ ÂÔ̤ÓË ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎfi ·ÂÚÔÏ¿ÓÔ

H Aθνα, 15 Σεπτεμ-

¤ÚÈÍ ÛÙËÓ Aı‹Ó· ÚÔÎËÚ‡ÍÂȘ Ô˘ ¤ÊÂÚ·Ó ÙËÓ ˘ÔÁÚ·Ê‹ ÙÔ˘ °ÔÓ·Ù¿, ÂÓÒ ÔÈ Â·Ó·ÛÙ·ÙË̤Ó˜ ÛÙÚ·ÙȈÙÈΤ˜ Î·È Ó·˘ÙÈΤ˜ ÌÔÓ¿‰Â˜ Ô˘ ÔÓÔÌ¿ÛÙËÎ·Ó «AÔ‚·ÙÈÎfiÓ ™ÒÌ· K·Ù·Ï‹„ˆ˜ AıËÓÒÓ» ¤ÏÂ·Ó ÚÔ˜ ÙËÓ AÙÙÈ΋ Ì ۇÓıËÌ· «E§§A™ - ™øTHPIA» Î·È ¤Êı·Û·Ó ÛÙÔ §·‡ÚÈÔ ÙËÓ 13Ë/26Ë ™ÂÙÂÌ‚Ú›Ô˘. TËÓ ËÁÂÛ›· Ù˘ Âȯ›ÚËÛ˘ ÁÈ· ÙËÓ Î·Ù¿ÏË„Ë Ù˘ ÚˆÙÂ‡Ô˘Û·˜ ·Ó¤Ï·‚Â Ô °ÔÓ·Ù¿˜, Ô ÔÔ›Ô˜ ÚÔ˝ÛÙ·ÙÔ Î·È ÛÙËÓ ÂÓÈ·›· ‰ˆ‰ÂηÌÂÏ‹ ÂÈÙÚÔ‹ Ô˘ Û˘ÁÎÚÔÙ‹ıËΠÙÔÓ ™Â٤̂ÚÈÔ Î·È ‰È·Ï‡ıËΠÙÔÓ OÎÙÒ‚ÚÈÔ ÙÔ˘ 1922. H E·Ó¿ÛÙ·ÛË ÙÔ˘ ÛÙÚ·ÙÔ‡ Î·È ÙÔ˘ ÛÙfiÏÔ˘ ›¯Â ·Ú¯›ÛÂÈ. ™ÙȘ 11/24 ÙÔ˘ ›‰ÈÔ˘ Ì‹Ó· ›¯·Ó ηٷÚÁËı› ÔÈ ·Ú¯¤˜ Ù˘ X›Ô˘, ÛÙÚ·ÙȈÙÈΤ˜ Î·È ÔÏÈÙÈΤ˜, ÂÓ ÔÓfiÌ·ÙÈ Ù˘ Â·Ó·ÛÙ·ÙÈ΋˜ ÂÈÙÚÔ‹˜, ÙËÓ ÔÔ›· Û˘ÁÎÚÔÙÔ‡Û·Ó Ô ÛÙÚ·ÙËÁfi˜ NÈÎfiÏ·Ô˜ ¶Ï·ÛÙ‹Ú·˜, Ô Û˘ÓÙ·Á̷ٿگ˘

H

K A £ H M E P I N H

βρ ου 1922. Tα μλη της επαναστατικς επιτροπς με επικεφαλς τον Nικλαο Πλαστρα επευφημονται απ τα πλθη στην πλατε α Pηγ λλης. (Eκδοτικ Aθηνν)

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

23


à O Nικλαος Πλαστρας, ως αρχηγς της επαναστσεως, κατ τη διρκεια περιοδε ας του το 1923. (Eκδοτικ Aθηνν)

H Oι επανασττες αποβιβζονται στο Λαριο και βαδ ζουν κατ των Aθηνν, εν ο στρατηγς Παπολας διαμεσολαβε μεταξ αυτν και του Kωνσταντ νου. «Tα Xρονικ» της 14ης Σεπτεμβρ ου 1922 περιγρφουν τα γεγοντα, μλιστα συντκτης τους χει σπεσει με αυτοκ νητο στην Kερατα.

¶·Ó·ÁÈÒÙ˘ °·Ú‰›Î·˜ Î·È Ô ·ÓÙÈÛ˘ÓÙ·Á̷ٿگ˘ MÈÏÙÈ¿‰Ë˜ KÔÈÌ‹Û˘. TÔ ›‰ÈÔ Û˘Ó¤‚Ë Î·È ÛÙË M˘ÙÈÏ‹ÓË, fiÔ˘ ÂÈÎÂÊ·Ï‹˜ Ù˘ Â·Ó·ÛÙ·ÙÈ΋˜ ÂÈÙÚÔ‹˜ Ù¤ıËÛ·Ó Ô Û˘ÓÙ·Á̷ٿگ˘ ™Ù˘ÏÈ·Ófi˜ °ÔÓ·Ù¿˜ Î·È ÔÈ ·ÓÙÈÛ˘ÓÙ·Á̷ٿگ˜ KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ M·ÌÔ‡Ú˘ Î·È A¯ÈÏχ˜ ¶ÚˆÙÔÛ‡ÁÁÂÏÔ˜. ™ÙË X›Ô Î·È ÛÙË M˘ÙÈÏ‹ÓË Â›¯·Ó Û˘ÁÎÂÓÙÚˆı› ÔÏϤ˜ ÛÙÚ·ÙȈÙÈΤ˜ ÌÔÓ¿‰Â˜ Ô˘ ·Ô¯ÒÚËÛ·Ó ·fi ÙË MÈÎÚ¿ AÛ›·.

¶·Ú·›ÙËÛË ÙÔ˘ ‚·ÛÈÏÈ¿

H O Στυλιανς Γονατς και ο Nικλαος Πλαστρας χαιρετον παρταξη στρατιωτν. Π σω τους ο σμβουλος της επαναστσεως Γεργιος Παπανδρου. (Eκδοτικ Aθηνν)

24

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

™ÙȘ ÚÔÎËÚ‡ÍÂȘ Ô˘ Ë E·Ó¿ÛÙ·ÛË ¤ÚÈÍ ÛÙËÓ Aı‹Ó·, ˙ËÙÔ‡Û ÙËÓ ·Ú·›ÙËÛË ÙÔ˘ ‚·ÛÈÏÈ¿ KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘, ˘¤Ú ÙÔ˘ ¢È·‰fi¯Ô˘, ÙË ‰È¿Ï˘ÛË Ù˘ BÔ˘Ï‹˜, ÙÔ Û¯ËÌ·ÙÈÛÌfi ÊÈÏ·ÓÙ·ÓÙÈ΋˜ ΢‚¤ÚÓËÛ˘ Î·È ÙËÓ ¿ÌÂÛË ÂÓ›Û¯˘ÛË ÙÔ˘ ıÚ·ÎÈÎÔ‡ ÌÂÙÒÔ˘. OÈ ÂÍÂÏ›ÍÂȘ ·˘Ù¤˜ ‰Ú·ÛÙËÚÈÔÔ›ËÛ·Ó ÙËÓ ÚÔÛˆÚÈÓ‹ Â·Ó·ÛÙ·ÙÈ΋ ÂÈÙÚÔ‹ Ô˘ ›¯Â Û¯ËÌ·ÙÈÛÙ› ÛÙËÓ Aı‹Ó· Ì ÚˆÙÔ‚Ô˘Ï›· ÙÔ˘ ·fiÛÙÚ·ÙÔ˘ ÙËÓ ÂÚ›Ô‰Ô ÂΛÓË ˘ÔÛÙÚ¿ÙËÁÔ˘ £Âfi‰ˆÚÔ˘ ¶¿ÁηÏÔ˘. M ÙËÓ ¿ÊÈÍË ÙˆÓ Â·Ó·ÛÙ·ÙÒÓ ÛÙËÓ Aı‹Ó·, Û ·˘ÙÔ‡˜ ÚÔÛ¯ÒÚËÛÂ Ë ÌÂÚ·Ú¯›· ÈÈÎÔ‡, ÌÂÁ¿ÏË ‰‡Ó·ÌË ¯ˆÚÔÊ˘Ï·Î‹˜ Î·È ÙÌ‹Ì· ÙÔ˘ ÛÙfiÏÔ˘ ÛÙÔÓ ¶ÂÈÚ·È¿. E›Û˘, Ë Î˘‚¤ÚÓËÛË TÚÈ·ÓÙ·Ê˘ÏÏ¿ÎÔ˘ ·Ú·ÈÙ‹ıËÎÂ Î·È Ô KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ Âͤ‰ˆÛ ÛÙȘ 14/27 ™ÂÙÂÌ‚Ú›Ô˘ ‰È¿ÁÁÂÏÌ·, ÛÙÔ ÔÔ›Ô ·Ó·ÎÔ›ÓˆÓ ÙËÓ ·fiÊ·Û‹ ÙÔ˘ Ó· ·Ú·ÈÙËı›. TÔ


ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎfi ΛÓËÌ· ›¯Â ÂÈÎÚ·Ù‹ÛÂÈ. ™ÙÔ «EχıÂÚÔÓ B‹Ì·» Ô ¢ËÌ‹ÙÚÈÔ˜ §·ÌÚ¿Î˘ Û˘Ófi„È˙Â, ÛÙȘ 17 ™ÂÙÂÌ‚Ú›Ô˘ 1922, ηٿ ÙÔÓ ·ÎfiÏÔ˘ıÔ ÙÚfiÔ ÙÔ˘˜ ÛÙfi¯Ô˘˜ Ù˘: «K·Ù¿ ÙÔ˘ B·ÛÈϤˆ˜ KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘ Ô˘‰¤Ó Ì·˜ ÂΛÓÂÈ ·›ÛıËÌ· Ì›ÛÔ˘˜, ·ÏÏ¿ ÌfiÓÔÓ Î·È ·ÔÎÏÂÈÛÙÈÎÒ˜ Ë ·ÓÙ›Ï˄Ș, Ë ÂÔ›ıËÛȘ fiÙÈ Ë ·ÚÔ˘Û›· ÙÔ˘ ÂȘ ÙÔÓ EÏÏËÓÈÎfiÓ ıÚfiÓÔÓ ·¤‚·ÈÓÂÓ ÂÌfi‰ÈÔÓ ·Ó˘¤Ú‚ÏËÙÔÓ ÂȘ ÙËÓ Â˘fi‰ˆÛÈÓ ÙˆÓ ÂıÓÈÎÒÓ fiıˆÓ. [...] H‰Ë, ÌÔÏÔÓfiÙÈ Ï›·Ó ·ÚÁ¿, ˘fi ÙËÓ ›ÂÛÈÓ Ù˘ ÂÎÚ·Á›Û˘ E·Ó·ÛÙ¿Ûˆ˜, Ô B·ÛÈχ˜ KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ ·ÚËÙ‹ıË ˘¤Ú ÙÔ˘ ÚˆÙÔÙfiÎÔ˘ ˘ÈÔ‡ ÙÔ˘, ·ÊÔ‡ Âı˘ÛÈ¿ÛıË ÚÒÙÔÓ Ë EÏÏËÓÈ΋ IˆÓ›·, Î·È Û˘ÓÂÙÚ›‚Ë ·ÓÂ·ÓÔÚıÒÙˆ˜ Ô MÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈÎfi˜ EÏÏËÓÈÛÌfi˜. O ·ÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈÎfi˜ ÛÎÔfi˜, ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ Ô ÚˆÙ‡ˆÓ, Ù˘ ‰ËÌÔÛÈÔÁÚ·ÊÈ΋˜ ÚÔÛ·ı›·˜ Ì·˜ ÂÏËÚÒıË. H £Ú¿ÎË, ‰ÂÓ Â›Ó ·‰‡Ó·ÙÔÓ Ó· Ûˆı‹, Â¿Ó Ë ÔÏÈÙ›· Ù˘ E·Ó·ÛÙ¿Ûˆ˜ ·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛË ÙÔÓ ˘fi ÙˆÓ ÂÚÈÛÙ¿ÛÂˆÓ ˘Ô‰ÂÈÎÓ˘fiÌÂÓÔÓ ‰ÚfiÌÔÓ, ÂÚÁ·˙Ô̤ÓË ˘¤Ú Ù˘ ·‰ÂÏÊÒÛˆ˜ ÙˆÓ EÏÏ‹ÓˆÓ Î·È ·Ó·˙ˆ˘ÚÔ‡Û· ÙÔ ·ÙÚȈÙÈÎfiÓ ·›ÛıËÌ· ÙÔ˘ Ï·Ô‡». A˜ ÛËÌÂȈı› fiÙÈ ·fi ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋˜ ·fi„ˆ˜ Ë ‰È·Ù‹ÚËÛË Ù˘ £Ú¿Î˘ ‰ÂÓ ıˆÚ›ÙÔ Ô˘‰fiψ˜ ¯·Ì¤ÓË ˘fiıÂÛË. K·Ù¿ ÙË Û˘Ó¿ÓÙËÛ‹ ÙÔ˘˜ ˆÛÙfiÛÔ Ì ÙÔ˘˜ ÚÂÛ‚Â˘Ù¤˜ Ù˘ AÁÁÏ›·˜ Î·È Ù˘ °·ÏÏ›·˜ ÛÙȘ 15/28 ™ÂÙÂÌ‚Ú›Ô˘, Ô ¶Ï·ÛÙ‹Ú·˜ Î·È Ô °ÔÓ·Ù¿˜ ‰È·›ÛÙˆ-

Û·Ó fiÙÈ Ë ·fiÊ·ÛË ÙˆÓ ¢˘Ó¿ÌÂˆÓ Ù˘ AÓÙ¿ÓÙ ÁÈ· ÙËÓ ·Ú·¯ÒÚËÛË Ù˘ AÓ·ÙÔÏÈ΋˜ £Ú¿Î˘ ÛÙËÓ TÔ˘ÚΛ· ‹Ù·Ó ÔÚÈÛÙÈ΋. O BÂÓÈ˙¤ÏÔ˜, Ô ÔÔ›Ô˜ ›¯Â ÔÚÈÛı› ·ÓÙÈÚfiÛˆÔ˜ Ù˘ EÏÏ¿‰·˜ ÛÙÔ Â͈ÙÂÚÈÎfi, ·Ô‰¤¯ıËΠÎÈ ·˘Ùfi˜ ÙËÓ ·fiÊ·ÛË Ì ÙËÓ ÚÔ¸fiıÂÛË Ó· Ú·ÁÌ·ÙÔÔÈËı› Ë ·Ô¯ÒÚËÛË ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ ÛÙÚ·ÙÔ‡ ÌÂÙ¿ ÙËÓ ˘ÔÁÚ·Ê‹ Ù˘ Û˘Óı‹Î˘ ÂÈÚ‹Ó˘. TÔ ·›ÙËÌ· ·˘Ùfi ‰ÂÓ ¤ÁÈÓ Û‚·ÛÙfi Î·È Ô ÂÏÏËÓÈÎfi˜ ÛÙÚ·Ùfi˜ ‰È·Ù¿¯ıËΠӷ ˘Ô¯ˆÚ‹ÛÂÈ ÙËÓ 1Ë/14Ë OÎÙˆ‚Ú›Ô˘.

TÔ ·›ÙËÌ· Ù˘ ÙÈ̈ڛ·˜ «H E·Ó¿ÛÙ·ÛȘ ˘‹ÚÍÂÓ Î·ı·ÚÙ‹ÚÈÔÓ» ¤ÁÚ·Ê ÙÔ «EχıÂÚÔÓ B‹Ì·» ÛÙȘ 9 OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1922 Î·È ÙËÓ ÂÔ̤ÓË Û¯ÔÏ›·˙ ÙÔ Û˘ÏÏ·ÏËÙ‹ÚÈÔ Ù˘ ÚÔËÁÔ˘Ì¤Ó˘ ˆ˜ «ÙËÓ ˙ˆÓÙ·ÓÔÙ¤Ú·Ó ‰È·Ì·ÚÙ˘Ú›·Ó ηٿ ÙÔ˘ Ì·‡ÚÔ˘ Î·È ÂÏȉÓÔ‡ ·ÚÂÏıfiÓÙÔ˜, Î·È ÙËÓ ÂÈÏÈÎÚÈÓÂÛÙ¤Ú·Ó ‰È·‚‚·›ˆÛÈÓ ÚÔ˜ ¤Ó· ̤ÏÏÔÓ ÂÁÁ‡˜ Î·È ÂÏȉÔÊfiÚÔÓ». TÔ ·›ÙËÌ· Ù˘ ·‰ÂÏÊÒÛˆ˜ Ô˘ ‰È·Ù˘ˆÓfiÙ·Ó ÂÓ›ÔÙ ¤‰ˆÛ ÔÚÈÛÙÈο ÙË ı¤ÛË ÙÔ˘ Û ÂΛÓÔ Ù˘ ÙÈ̈ڛ·˜, ÙÔ ÔÔ›Ô Ê·ÈÓfiÙ·Ó fiÙÈ ÈηÓÔÔÈÔ‡Û ÙËÓ Â¯ıÚfiÙËÙ· ÙˆÓ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÒÓ ¤Ó·ÓÙÈ ÙˆÓ ÔÏÈÙÈÎÒÓ ·ÏÏ¿ Î·È ÙȘ ·ÎÚ·›Â˜ ı¤ÛÂȘ ‰È·ÊfiÚˆÓ ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÒÓ ÔÏÈÙÈÎÒÓ. O §·ÌÚ¿Î˘ ÛËÌ›ˆÓ ÛÙËÓ ›‰È· ÂÊËÌÂÚ›‰· ÛÙȘ 19 OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ «H E·Ó¿ÛÙ·ÛȘ [...] ¤¯ÂÈ ˘Ô¯Ú¤ˆÛÈÓ ·¤Ó·ÓÙÈ

ÙˆÓ ı˘ÛÈ·Ûı¤ÓÙˆÓ, ¤¯ÂÈ Î·ı‹ÎÔÓ ·¤Ó·ÓÙÈ ÙˆÓ ˙ÒÓÙˆÓ, ·¤Ó·ÓÙÈ ÙˆÓ ÌÂÏÏÔ˘ÛÒÓ ÁÂÓÂÒÓ.[...] OÈ ¤ÓÔ¯ÔÈ ÙˆÓ Û˘ÌÊÔÚÒÓ ¶PE¶EI NA TIMøPH£OYN KAI £A TIMøPH£OYN». ™ÙȘ 12/25 OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ Ë E·Ó¿ÛÙ·ÛË Â›¯Â ·Ó·ÎÔÈÓÒÛÂÈ ÙË Û‡ÛÙ·ÛË ÂÎÙ¿ÎÙÔ˘ ÛÙÚ·ÙÔ‰ÈΛԢ Ô˘ ı· ‰›Î·˙ ÙÔ˘˜ ˘¢ı‡ÓÔ˘˜ Ù˘ ηٷÛÙÚÔÊ‹˜, ÛÙË ı¤ÛË ÙÔ˘ Ù·ÎÙÈÎÔ‡ Ô˘ ›¯·Ó ·ÔÊ·Û›ÛÂÈ ÙÔÓ ™Â٤̂ÚÈÔ ÔÈ ÌÂÙÚÈÔ·ı¤ÛÙÂÚÔÈ °ÔÓ·Ù¿˜ Î·È ¶Ï·ÛÙ‹Ú·˜. MÂÙ¿ ÙȘ ÂÎÏÔÁ¤˜ Ù˘ 16˘/29˘ ¢ÂÎÂÌ‚Ú›Ô˘ 1923, Ë E·Ó¿ÛÙ·ÛË ·Ú¤‰ˆÛ ÛÙËÓ ¢ã ™˘ÓÙ·ÎÙÈ΋ ™˘Ó¤Ï¢ÛË ÙˆÓ EÏÏ‹ÓˆÓ ÙËÓ ÂÍÔ˘Û›·, ·ÊÔ‡ Ô ·Ú¯ËÁfi˜ Ù˘ ¶Ï·ÛÙ‹Ú·˜ Â͉‹ÏˆÛ ÙËÓ ÚÔÙ›ÌËÛ‹ ÙÔ˘ ˘¤Ú Ù˘ ·‚·Û›Ï¢Ù˘ ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜. ™ÙËÓ ·ÓÙ›ÏË„Ë ÙˆÓ ·ÓÙÈ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÒÓ, ÔÈ ÔÔ›ÔÈ Ù‹ÚËÛ·Ó ÁÈ· ¤Ó· ¯ÚÔÓÈÎfi ‰È¿ÛÙËÌ· ÂÈÊ˘Ï·ÎÙÈ΋ ÛÙ¿ÛË, Ë E·Ó¿ÛÙ·ÛË Â›¯Â ·ÔÙ‡¯ÂÈ ÙˆÓ ÛÙfi¯ˆÓ Ù˘. TËÓ ¯·Ú·ÎÙ‹ÚÈÛ·Ó Â›Û˘ «ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎ‹Ó ÛÙ¿ÛÈÓ» ‹ «ÛÙ·ÛÈ·ÛÙÈÎfiÓ Î›ÓËÌ·», «Ù˘Ú·ÓÓ›·», «Û˘ÓˆÌÔÛ›·» Î·È «·ÔÙÚfi·ÈÔÓ Î·ıÂÛÙÒ˜».

K·Ù¿ ÙË Û˘Ó¿ÓÙËÛ‹ ÙÔ˘˜ Ì ÙÔ˘˜ ÚÂÛ‚Â˘Ù¤˜ Ù˘ AÁÁÏ›·˜ Î·È Ù˘ °·ÏÏ›·˜, Ô ¶Ï·ÛÙ‹Ú·˜ Î·È Ô °ÔÓ·Ù¿˜ ‰È·›ÛÙˆÛ·Ó fiÙÈ Ë ·fiÊ·ÛË ÙˆÓ Û˘ÌÌ¿¯ˆÓ ÁÈ· ÙËÓ ·Ú·¯ÒÚËÛË Ù˘ AÓ·ÙÔÏÈ΋˜ £Ú¿Î˘ ÛÙËÓ TÔ˘ÚΛ· ‹Ù·Ó ÔÚÈÛÙÈ΋

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

25


H δκη κα Tου M ICHAEL L LEWELLYN S MITH

TI™ 13 NOEMBPIOY ÙÔ ÛÙÚ·ÙÔ‰ÈÎÂ›Ô ¿Ú¯ÈÛ ӷ Û˘Ó‰ÚÈ¿˙ÂÈ ÛÙÔ ÎÙ›ÚÈÔ Ù˘ BÔ˘Ï‹˜, fiÔ˘ ˘‹Ú¯Â ¿ÏÂÙÔ˜ ¯ÒÚÔ˜ ÁÈ· ÙÔ ·ÎÚÔ·Ù‹ÚÈÔ. TÔ ‰ÈηÛÙ‹ÚÈÔ Û˘ÁÎÚÔÙ‹ıËΠ·fi ·ÍȈ̷ÙÈÎÔ‡˜ Ì Úfi‰ÚÔ ÙÔÓ ÛÙÚ·ÙËÁfi OıˆÓ·›Ô. E›¯·Ó ÂÈÏÂÁ› ÏfiÁˆ Ù˘ Û˘Ì¿ıÂÈ·˜ Ô˘ ¤ÙÚÂÊ·Ó ÚÔ˜ ÙÔ˘˜ ÛÙfi¯Ô˘˜ Ù˘ Â·Ó¿ÛÙ·Û˘, ·Ó Î·È ‰ÂÓ ‹Ù·Ó fiÏÔÈ ‰È·ÎËÚ˘Á̤ÓÔÈ ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎÔ›. OÈ Î·ÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔÈ, °Ô‡Ó·Ú˘, ™ÙÚ¿ÙÔ˜, ¶ÚˆÙÔ··‰¿Î˘, M·ÏÙ·Ù˙‹˜, X·Ù˙Ë·Ó¤ÛÙ˘, °Ô‡‰·˜ Î·È ™ÙÚ·ÙËÁfi˜ ‹Ù·Ó ηıÈṲ̂ÓÔÈ Ì ·ÍÈÔÚ¤ÂÈ· ÂÓ ÛÂÈÚ¿, Ì ٷ XfiÌÔ˘ÚÁΠη¤Ï· ÙÔ˘˜ ÙÔÔıÂÙË̤ӷ ÌÚÔÛÙ¿ ÙÔ˘˜ ÛÙÔ ÙÚ·¤˙È. E› ‰‡Ô ‚‰ÔÌ¿‰Â˜, ‰È¿ ÛÙfiÌ·ÙÔ˜ ÙˆÓ Ì·ÚÙ‡ÚˆÓ, ÔÏÈÙÈÎÒÓ Î·È ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÒÓ, ·ÏÏ¿ Î·È ·fi ÙÔ˘˜ ›‰ÈÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ηÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔ˘˜ ·ÎÔ‡ÛÙËΠͷӿ Ë ˙ÔÊÂÚ‹ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ÔÏÈÙÈ΋˜, ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋˜ Î·È ‰Èψ̷ÙÈ΋˜ ÂÚÈÏÔ΋˜ [...].

H ‰›ÎË KÏ‹ıËÎ·Ó Ó· ηٷı¤ÛÔ˘Ó, Ô ÛÙÚ·ÙËÁfi˜ ¶·ԇϷ˜, ÔÈ Û˘ÓÙ·Á̷ٿگ˜ ¶¿Û·Ú˘ Î·È ™˘Ú›‰ˆÓÔ˜, Ô ‰‹Ì·Ú¯Ô˜ ™Î˘Ï·Î¿Î˘, Ô °ÂÒÚÁÈÔ˜ P¿ÏÏ˘, ÁÈÔ˜ ÙÔ˘ ·Ï·ÈÔ‡ ÔÏÈÙÈÎÔ‡ ¢ËÌËÙÚ›Ô˘ P¿ÏÏË, ÙÔ˘ ÚÒÙÔ˘ Úˆı˘Ô˘ÚÁÔ‡ ÛÙÔ Ó¤Ô Î·ıÂÛÙÒ˜ Î·È Ô ‚ÂÓÈ˙ÂÏÈÎfi˜ ÔÏÈÙÈÎfi˜ P¤ÓÙ˘ ˆ˜ Ì¿ÚÙ˘Ú˜ ηÙËÁÔÚ›·˜. OÈ ÛÙÚ·ÙËÁÔ› TÚ›ÏÈ‚·˜, B·Ï¤Ù·˜, ¶¿Ï˘ (ÂÈÎÂÊ·Ï‹˜ ÙÔ˘ ÂÈÙÂÏ›Ԣ ÙÔ˘ ¶·ԇϷ) Î·È EÍ·‰¿ÎÙ˘ÏÔ˜ (¤Ó·˜ ¤ÌÂÈÚÔ˜ ÂÈÙÂÏÈÎfi˜ ·ÍȈ̷ÙÈÎfi˜ ÛÙËÓ Aı‹Ó·) Î·È ÔÈ ÌÂÙÚÈÔ·ı›˜ ÔÏÈÙÈÎÔ› ÙÔ˘ K¤ÓÙÚÔ˘ Z·‚ÈÙÛÈ¿ÓÔ˜ Î·È ¢ÂÌÂÚÙ˙‹˜ ˆ˜ Ì¿ÚÙ˘Ú˜ ˘ÂÚ¿ÛÈÛ˘. O ¤Ó·˜ ÌÂÙ¿ ÙÔÓ ¿ÏÏÔÓ ·ÊËÁ‹ıËÎ·Ó ÙȘ ÈÛÙÔڛ˜ ÙÔ˘˜. EÙÛÈ, Ì ÙȘ Ú¿ÍÂȘ ÙˆÓ Î·ÙËÁÔÚÔ˘Ì¤ÓˆÓ ÙËÓ ÙÂÏÂ˘Ù·›· ÙÚÈÂÙ›· Û¯ËÌ·Ù›ÛıËΠ̛· ÂÈÎfiÓ·, Ì ı·˘Ì·ÛÙ‹ ˙ˆÓÙ¿ÓÈ· Î·È ı·˘Ì·ÛÙ¤˜ ·ÔÎÏ›ÛÂȘ. EÂÙÚ¿Ë Ë ÂχıÂÚË ·Ú¿ıÂÛË ·Ô‰ÂÈÎÙÈÎÒÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ Â› fiÏˆÓ ÙˆÓ Ù˘¯ÒÓ Ù˘ ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈ΋˜ ÂÎÛÙÚ·Ù›·˜ Î·È Â› ÙˆÓ ÔÏÈÙÈÎÒÓ ÂÓÂÚÁÂÈÒÓ ÙˆÓ Î·ÙËÁÔÚÔ˘Ì¤ÓˆÓ. ¢Â‰Ô̤ÓÔ˘ fiÙÈ ‰È·Î˘‚¢fiÙ·Ó ·˘Ù‹ ηı·˘Ù‹ Ë ÔÏÈÙÈ΋ ‡·ÚÍË ÙÔ˘ «ÊÈÏÔÌÔÓ·Ú¯ÈÎÔ‡ ÁÔ˘Ó·ÚÈÛÌÔ‡», ·˘Ùfi ‹Ù·Ó ·Ó·fiÊ¢ÎÙÔ. ™Â η̛· ÛÙÈÁÌ‹ fï˜ ÔÈ Ì¿ÚÙ˘Ú˜ ‰ÂÓ Â¯›ÚËÛ·Ó Ó· ÛÙÔȯÂÈÔıÂÙ‹ÛÔ˘Ó ÛÔ‚·Ú¿ ÙËÓ Î·ÙËÁÔÚ›· Ù˘ ÂÛ¯¿Ù˘ ÚÔ‰ÔÛ›·˜. OÈ ÔÏÈÙÈÎÔ› Ô˘ ·Û¯ÔÏ‹ıËÎ·Ó Ì ÙÔ ˙‹ÙËÌ·, fiˆ˜ Ô P¿ÏÏ˘, Ô ¢ÂÌÂÚÙ˙‹˜ Î·È Ô Z·‚ÈÙÛÈ¿ÓÔ˜, ·¤ÚÚÈ-

H O Δημτριος Γο ναρης, εξιλαστριο θ μα της τραγωδας.

H ·¿ıÂÈ· ÙˆÓ ÌÂÏÏÔı·Ó¿ÙˆÓ ‹Ù·Ó ·fiÏ˘ÙË. O °Ô‡Ó·Ú˘ ÎÔ›Ù·˙ ηٿ̷ٷ Ì ÚÔÛÔ¯‹ ÙÔ ÂÎÙÂÏÂÛÙÈÎfi ·fiÛ·ÛÌ·. K·Ó›˜ ·fi ÙÔ˘˜ ¤ÍÈ ‰ÂÓ ¿ÊËÛ ӷ ÙÔ˘ ‰¤ÛÔ˘Ó Ù· Ì¿ÙÈ·

26

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

„·Ó οı ˘fiıÂÛË ‰fiÏÈ·˜ ÚÔ·›ÚÂÛ˘. ™ÙË Ì¤ÛË Ù˘ ‰›Î˘ Ô °Ô‡Ó·Ú˘ η٤ÚÚ¢Û ·fi ˘„ËÏfi Ù˘ÊÔÂȉ‹ ˘ÚÂÙfi. E›¯Â ·Ú·ÛÙ› ÛÙȘ ÏÈÁÔÛÙ¤˜ ÚÒÙ˜ Û˘Ó‰ÚÈ¿ÛÂȘ Î·È Â›¯Â ηϋ ·ÚÔ˘Û›· ÛÙȘ ·ÓÙÂÍÂÙ¿ÛÂȘ. H ·Ô˘Û›· ÙÔ˘ ¤Î·Ó ÙË ‰›ÎË Ó· Ê·›ÓÂÙ·È ·ÎfiÌË ÈÔ „‡ÙÈÎË. H ·Ú¯‹ ‚¿ÛÂÈ Ù˘ ÔÔ›·˜ Ú¤ÂÈ Ó· ÂÈÙÚ·› ÛÙÔÓ Î·ÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔ Ó· ·Ó·Ù‡ÍÂÈ ÙËÓ ˘ÂÚ¿ÛÈÛ‹ ÙÔ˘ Î·È Ó· ·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÂÈ ÙÔ˘˜ ηÙËÁfiÚÔ˘˜ ÙÔ˘, ·Ú·‚È¿ÛÙËÎÂ. OÈ ‰È·Ì·ÚÙ˘Ú›Â˜ ÙˆÓ ¿ÏÏˆÓ Î·ÙËÁÔÚÔ˘Ì¤ÓˆÓ Î·È ÙˆÓ Û˘ÓËÁfiÚˆÓ ÙÔ˘˜ ·ÁÓÔ‹ıËηÓ, ÙÔ ‰ÈηÛÙ‹ÚÈÔ ·ÂÊ¿ÓıË fiÙÈ Ë ‰›ÎË Ú¤ÂÈ Ó· Û˘Ó¯ÈÛÙ› fiÙÈ Ë ·Ú¯‹ Ù˘ «Ô˘ÛÈ·ÛÙÈ΋˜ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘» (fiÚÔ˜ ÙÔÓ ÔÔ›Ô ÂÈÓfiËÛÂ Ë E·Ó¿ÛÙ·ÛË ÁÈ· Ó· ÁÂÊ˘ÚÒÛÂÈ ÙÔ ¯¿ÛÌ· ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔ ÓfiÌÔ Î·È ÙȘ ‰ÈΤ˜ Ù˘ ÚÔÙÈÌ‹ÛÂȘ) ı· ÙËÚËı› Â¿Ó Ë ‰›ÎË Û˘Ó¯ÈÛÙ› Â› ÙË ‚¿ÛÂÈ Ù˘ ·Ú¯È΋˜ ηٿıÂÛ˘ ÙÔ˘ °Ô‡Ó·ÚË Î·Ù¿ ÙËÓ ÚÔηٷÚÎÙÈ΋ ÂͤٷÛË. EÙÛÈ ÔÈ Î·ÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔÈ ÎÏ‹ıËÎ·Ó Ó· ·ÔÏÔÁËıÔ‡Ó. ¶ÚÒÙÔ˜ Ì›ÏËÛÂ Ô X·Ù˙Ë·Ó¤ÛÙ˘, ·ÎÔÏÔ‡ıËÛ·Ó ÔÈ ˘Ô˘ÚÁÔ›. OÙ·Ó ‹ÚıÂ Ë ÛÂÈÚ¿ ÙÔ˘ °Ô‡Ó·ÚË Î·È ·ÊÔ‡ fiÏÔÈ ÔÈ ˘fiÏÔÈÔÈ Â›¯·Ó ÌÈÏ‹ÛÂÈ, ¤Ó·˜ ‰ÈηÛÙÈÎfi˜ ÎÏËÙ‹Ú·˜ ·Ó¤ÁÓˆÛ ÙÔ ˘ÎÓÔÁÚ·Ì̤ÓÔ ¯ÂÈÚfiÁÚ·ÊÔ, Ô˘ Ô °Ô‡Ó·Ú˘ ›¯Â ÁÚ¿„ÂÈ ÛÙȘ Ê˘Ï·Î¤˜ A‚¤ÚˆÊ ÁÈ· ÙËÓ AÓ·ÎÚÈÙÈ΋ EÈÙÚÔ‹ ÙÔ˘ ¶¿ÁηÏÔ˘. HÙ·Ó ÙÔ ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô ÔÏÈÙÈÎfi ÙÔ˘ ¤ÁÁÚ·ÊÔ. [...]

H ·fiÊ·ÛË ™ÙȘ 6.30 ÙËÓ TÚ›ÙË 28 NÔÂÌ‚Ú›Ô˘ Ô Úfi‰ÚÔ˜ ÙÔ˘ ™ÙÚ·ÙÔ‰ÈΛԢ ÛÙÚ·ÙËÁfi˜ OıˆÓ·›Ô˜ Ì‹Î ÛÙËÓ ·›ıÔ˘Û· ÙÔ˘ ‰ÈηÛÙËÚ›Ô˘, ÛÙÔ ÎÙ›ÚÈÔ Ù˘ ¶·Ï·È¿˜ BÔ˘Ï‹˜ Î·È ·Ó‹ÁÁÂÈÏ fiÙÈ Û˘Ó¯›˙ÂÙ·È Ë Û˘Ó‰ڛ·ÛË. EΛÓË ÙËÓ ÒÚ·, ÙfiÛÔ ÓˆÚ›˜ ÙÔ Úˆ›, ÂÏ¿¯ÈÛÙÔÈ ‹Ù·Ó ·ÚfiÓÙ˜ ÛÙËÓ ·›ıÔ˘Û·. KÚ˘„›ÓÔÈ· ˆ˜ ÚÔ˜ ÙË ‰È·‰Èηۛ· Ï·ÓÈfiÙ·Ó ÛÙËÓ ·ÙÌfiÊ·ÈÚ·, ‹Ù·Ó Ë ‚È·Û‡ÓË Ì ÙËÓ ÔÔ›· Ë E·Ó¿ÛÙ·ÛË ·ÂÚÁ·˙fiÙ·Ó ÙËÓ ¤Î‚·ÛË Ù˘ ˘fiıÂÛ˘, ·ÏÏ¿ Î·È Ë ·ÁˆÓ›· Ù˘ Ó· ·ÔʇÁÂÈ ÙË ‰ËÌÔÛÈfiÙËÙ·. ™ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ Ó‡¯Ù·˜ ÔÈ Î·ÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔÈ Â›¯·Ó ÌÂÙ·ÊÂÚı› Ì ÊÔÚÙËÁfi ÛÙȘ Ê˘Ï·Î¤˜ A‚¤ÚˆÊ, fi¯È Ì·ÎÚÈ¿ ·fi ÙÔÓ ÙfiÔ Ù˘ E·Ó¿ÛÙ·Û˘ ÙÔ˘ ™ÙÚ·ÙȈÙÈÎÔ‡ ™˘Ó‰¤ÛÌÔ˘ ÛÙÔ °Ô˘‰› ÙÔ 1909, Ó˘Ó ÙfiÔ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÒÓ ÂÎÙÂϤÛˆÓ. OÈ Î·ÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔÈ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ÛÙÔ ‰ÈηÛÙ‹ÚÈÔ ÁÈ· Ó· ·ÎÔ‡ÛÔ˘Ó ÙËÓ ÂÙ˘ÌËÁÔÚ›·. M ¯·ÌËÏ‹ ʈӋ Ô OıˆÓ·›Ô˜ ‰È¿‚·Û ÙËÓ ·fiÊ·ÛË. HÙ·Ó Ì·ÎÚÔÛÎÂÏ‹˜. K·È ÔÈ ÔÎÙÒ Î·ÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔÈ ÎÚ›ıËÎ·Ó ¤ÓÔ¯ÔÈ ÂÛ¯¿Ù˘ ÚÔ‰ÔÛ›·˜. O °Ô‡Ó·Ú˘, Ô ™ÙÚ¿ÙÔ˜, Ô ¶ÚˆÙÔ··‰¿Î˘, Ô M·ÏÙ·Ù˙‹˜, Ô £ÂÔÙfi΢ Î·È Ô X·Ù˙Ë·Ó¤ÛÙ˘ ηٷ‰ÈοÛÙËÎ·Ó Û ı¿Ó·ÙÔ, Ô ™ÙÚ·ÙËÁfi˜ Î·È Ô °Ô‡‰·˜ Û ÈÛfi‚È· οıÂÈÚÍË. OÈ X·Ù˙Ë·Ó¤ÛÙ˘, ™ÙÚ·ÙËÁfi˜ Î·È °Ô‡‰·˜ ηٷ‰ÈοÛÙË-


η εκτ λεση των Eξ

H «Oι κατηγορο μενοι Î·Ó Î·È Û ηı·›ÚÂÛË ·fi ÙÔ ÛÙÚ¿ÙÂ˘Ì·. OÏÔÈ ·ÓÂÍ·ÈÚ¤Ùˆ˜ ˘Ô¯ÚÂÒıËÎ·Ó Û ‚·Ú‡ ÚfiÛÙÈÌÔ. AÊÔ‡ ·Ó¤ÁÓˆÛ ÙËÓ ·fiÊ·ÛË Ô OıˆÓ·›Ô˜ ÂÁη٤ÏÂÈ„Â ‚È·ÛÙÈο ÙËÓ ·›ıÔ˘Û·. EÓÒ ÔÈ Î·ÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔÈ ˘Ô˘ÚÁÔ›, ÚÒÙ· ÛÙË ÌÈÎÚ‹ ·›ıÔ˘Û· ÎÔÓÙ¿ ÛÙÔ ‰ÈηÛÙ‹ÚÈÔ Î·È ÌÂÙ¿ ÛÙȘ Ê˘Ï·Î¤˜ A‚¤ÚˆÊ, ¤Î·Ó·Ó ‰È¿ÊÔÚ˜ ˘Ôı¤ÛÂȘ ÁÈ· ÙÔ ÔÈ· ı· Â›Ó·È Ë Ù‡¯Ë ÙÔ˘˜, Ô °Ô‡Ó·Ú˘, ÎÏÈÓ‹Ú˘ Û ÌÈ· ÎÏÈÓÈ΋ ÛÙËÓ Ô‰fi AÛÎÏËÈÔ‡, ·Ú·ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Û ÙË ‰›ÎË Ì ÂӉȷʤÚÔÓ ·Ó¿ÏÔÁÔ ÚÔ˜ ÙȘ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ÙÔ˘. ™ÙȘ ‰‡Ô ÙÔ Úˆ› ‰‡Ô ÌÂÁ¿Ï· ÊÔÚÙËÁ¿ ÛÙ¿ıÌÂ˘Û·Ó ÌÚÔÛÙ¿ ÛÙËÓ ÎÏÈÓÈ΋ Î·È ·Ô‚›‚·Û·Ó ÛÙÚ·ÙÈÒÙ˜. ™¯Â‰fiÓ Ù·˘Ùfi¯ÚÔÓ· Ì ÙËÓ ·Ó¿ÁÓˆÛË Ù˘ ·fiÊ·Û˘ ÛÙÔ ‰ÈηÛÙ‹ÚÈÔ, ¤Ó·˜ ·ÍȈ̷ÙÈÎfi˜ Ù˘ ·ÛÙ˘ÓÔÌ›·˜ Ì‹Î ÛÙËÓ ÎÏÈÓÈ΋ Î·È ˙‹ÙËÛÂ Ô °Ô‡Ó·Ú˘ Ó· ÛËΈı› ·fi ÙÔ ÎÚ‚¿ÙÈ Î·È Ó· ¿ÂÈ ÛÙȘ Ê˘Ï·Î¤˜ A‚¤ÚˆÊ. BÔ‹ıËÛ·Ó ÙÔÓ °Ô‡Ó·ÚË Ó· ÛËΈı› Î·È Ó· ÓÙ˘ı›. EÂÈÙ· ˙‹ÙËÛ ¤Ó· Î·È ¯·ÚÙ› Î·È ¤ÁÚ·„ ÌÈ· Û‡ÓÙÔÌË ‰È·ı‹ÎË. TÔÓ ‚Ô‹ıËÛ·Ó Ó· η٤‚ÂÈ ÛÙÔ ‰ÚfiÌÔ Î·È Ó· ·Ó¤‚ÂÈ ÛÙÔ ÓÔÛÔÎÔÌÂÈ·Îfi Ô˘ ÂÚ›ÌÂÓÂ. ™ÙËÓ ·˘Ï‹ ÙˆÓ Ê˘Ï·ÎÒÓ A‚¤ÚˆÊ ¤ÂÊÙ ¤Ó· ·ÁˆÌ¤-

ÓÔ „ÈÏfi‚ÚÔ¯Ô. EΛ ÂÚ›ÌÂÓ ÙÚ¤ÌÔÓÙ·˜ –·fi Ú›ÁË– Ô °Ô‡Ó·Ú˘. OÈ Û˘ÁÁÂÓ›˜ ÙˆÓ Ê˘Ï·ÎÈÛÌ¤ÓˆÓ ÂÚ›ÌÂÓ·Ó ¤Íˆ ·fi ÙȘ Ê˘Ï·Î¤˜. ¢È·ÚÎÒ˜ ¤ÊÙ·Ó·Ó ÛÙÚ·ÙȈÙÈο ·ÔÛ¿ÛÌ·Ù·. E¤ÙÚ„·Ó ÙËÓ Â›ÛÔ‰Ô ÛÙÔÓ AÓ‰Ú¤· ™ÙÚ¿ÙÔ, ÁÈÔ ÙÔ˘ ηٷ‰ÈηÛı¤ÓÙ· ÔÏÈÙÈÎÔ‡. A˘Ùfi˜ ÏËÚÔÊfiÚËÛ ÙÔ˘˜ ÎÚ·ÙÔ‡ÌÂÓÔ˘˜ ÁÈ· ÙËÓ Î·Ù·‰ÈηÛÙÈ΋ ·fiÊ·ÛË. ™ÙÔ ÌÂٷ͇ Ô BÚÂÙ·Ófi˜ ÚÂÛ‚Â˘Ù‹˜ §›ÓÙÏÂ˚, ¤¯ÔÓÙ·˜ ÏËÚÔÊÔÚËı› Ù· Ó¤·, ηٿÊÂÚ ӷ ÛËÎÒÛÂÈ ÙÔÓ P¤ÓÙË (·ÏÏ¿ fi¯È ÙÔÓ ¶Ï·ÛÙ‹Ú·) Î·È Ó· ÙÔ˘ ÌÈÏ‹ÛÂÈ ÛÙÔ ÙËϤʈÓÔ. E¤ÌÂÈÓ fiÙÈ ¤ÚÂ ӷ ÂÈÙÚ¤„Ô˘Ó ÛÙÔ˘˜ Û˘ÁÁÂÓ›˜ ÙˆÓ ÌÂÏÏÔı·Ó¿ÙˆÓ –ηٷ‰ÈηṲ̂ӈӖ Ó· ÙÔ˘˜ ‰Ô˘Ó. EÙÛÈ Î·È ¤ÁÈÓ ϛÁÔ ·ÚÁfiÙÂÚ·. °‡Úˆ ÛÙȘ ÂÓÓ¤· ÙÔ Úˆ› ¤Êı·ÛÂ Ô Û˘ÓÙ·Á̷ٿگ˘ °ÚËÁÔÚÈ¿‰Ë˜, ¤Ó·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ·ÍȈ̷ÙÈÎÔ‡˜ ÙÔ˘ ÛÙÚ·ÙÔ‰ÈΛԢ, ÁÈ· Ó· ‰È·‚¿ÛÂÈ ÙÔ Î›ÌÂÓÔ Ù˘ ·fiÊ·Û˘ ÛÙÔ˘˜ ÌÂÏÏÔı¿Ó·ÙÔ˘˜. TÔÓ ¤ÂÈÛ·Ó Ó· ·Ê‹ÛÂÈ ÙÔÓ °Ô‡Ó·ÚË Ó· ÌÂÈ Ì¤Û·. O °Ô‡Ó·Ú˘ ÂÈÛ‹Ïı ÛÙȘ Ê˘Ï·Î¤˜ Î·È ¯·ÈÚ¤ÙËÛ ÙÔ˘˜ Û˘ÓÙÚfiÊÔ˘˜ ÙÔ˘ ÚÈÓ ÌÂÈ Ô Û˘ÓÙ·Á̷ٿگ˘ Î·È ‰È·‚¿ÛÂÈ ÙËÓ Î·Ù·‰ÈηÛÙÈ΋ ·fiÊ·ÛË. TÔ˘˜ ¿ÊËÛ·Ó Ï›Á· ÏÂÙ¿ ÁÈ· Ó·

ταν καθισμνοι με αξιοπρπεια εν σειρ, με τα Xμπουργκ καπλα τους τοποθετημνα μπροστ τους στο τραπζι». Aπ αριστερ Mιχαλ Γο δας, Γεργιος Mπαλτατζς, Ξενοφν Στρατηγς. Δημτριος Γο ναρης, Nικλαος Στρτος, Nικλαος Θεοτκης και Πτρος Πρωτοπαπαδκης. (EΛIA)

·Ô¯·ÈÚÂÙ‹ÛÔ˘Ó ÙȘ Û˘˙‡ÁÔ˘˜, Ù· ·È‰È¿, ÙÔ˘˜ Û˘ÁÁÂÓ›˜. EÂÈÙ· ÔÈ ¤ÍÈ ÌÂ٤Ϸ‚·Ó ÙˆÓ ·¯Ú¿ÓÙˆÓ Ì˘ÛÙËÚ›ˆÓ. TÔ˘˜ ÎÔÈÓÒÓËÛ ¤Ó·˜ ·¿˜, Ô˘ ›¯·Ó ʤÚÂÈ ÛÙȘ Ê˘Ï·Î¤˜ ÁÈ· ÙÔÓ ÏfiÁÔ ·˘Ùfi. ™ÙȘ 10.30 ÂÚ›Ô˘ ÙÔ˘˜ ›·Ó Ó· Ô˘Ó ·ÓÙ›Ô ÛÙÔ˘˜ ‰ÈÎÔ‡˜ ÙÔ˘˜ Î·È Ó· ÚÔÛ¤ÏıÔ˘Ó. E͈ ·fi ÙȘ Ê˘Ï·Î¤˜ ÂÚ›ÌÂÓ·Ó ÊÔÚÙËÁ¿. H Û΢ıÚˆ‹ –ÂÈ‚ÏËÙÈ΋– ÔÌ‹ ηÙ¢ı‡ÓıËΠ·fi ÙË ÏˆÊfiÚÔ AÏÂÍ¿Ó‰Ú·˜ ÛÙÔ °Ô˘‰›, fiÔ˘ –ÙÔ ‰›Ô ‚ÔÏ‹˜– οو ·fi ÙÔÓ YÌËÙÙfi ‹Ù·Ó ˙ˆṲ̂ÓÔ ·fi ÛÙÚ·Ù‡̷ٷ. MÈ· ÌÈÎÚ‹ ÔÌ¿‰· ÛÙÚ·ÙȈÙÒÓ, ÌÂÚÈÎÔ› ‰ËÌÔÛÈÔÁÚ¿ÊÔÈ Î·È ı·٤˜, Û ·˘ÙÔ‡˜ ›¯·Ó ÂÈÙÚ¤„ÂÈ ÙËÓ Â›ÛÔ‰Ô, ÛÙ¤ÎÔÓÙ·Ó ÛÙË Ì¤ÛË Ù˘ ‰ȿ‰·˜ fiÙ·Ó ¤ÊÙ·Û·Ó Ù· ÊÔÚÙËÁ¿ [...].

H ÂÎÙ¤ÏÂÛË O ‰Èψ̿Ù˘ ºÚ·ÁÎÔ‡Ï˘ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ·˘ÙfiÙ˘ Ì¿ÚÙ˘˜, ‹Ù·Ó fï˜ Ê›ÏÔ˜ Î·È ÔÏÈÙÈÎfi˜ Û˘ÓÂÚÁ¿Ù˘ ÙˆÓ Î·Ù·‰ÈηÛı¤ÓÙˆÓ Î·È Û›ÁÔ˘Ú· Û˘˙‹ÙËÛ ٷ Û˘Ì‚¿ÓÙ· Ì fiϘ ÙÔ˘˜ ÙȘ ÏÂÙÔ̤ÚÂȘ Ì fiÛÔ˘˜ ‹Ù·Ó ÂΛ. ¶ÂÚȤÁÚ·„ ¤ÙÛÈ ÙË ÛÎËÓ‹:

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

27


Õ «H Kαθημεριν» της 1ης Nοεμβρου 1922 παρουσιζει με ε γλωττα σκτσα την περιγραφ της πρτης ημρας της Δκης των Eξ (στην πραγματικτητα των Oκτ), με βση το σχετικ Δελτο T που. Γι’ αυτ και στον ττλο, που τον διαμρφωσε η σ νταξ της, μιλει για δκη «κατηγορουμνων» σε αντθεση με το κεμενο του Δελτου που γνεται λγος για δκη «υπευθ νων» πριν αυτο δικαστο ν...

™ÙȘ 11.05 ÂÌÊ·Ó›ÛÙËÎ·Ó Ù· ÊÔÚÙËÙ¿ Ô˘ ÌÂÙ¤ÊÂÚ·Ó ÙÔ˘˜ ÌÂÏÏÔı¿Ó·ÙÔ˘˜. AÎÔ‡ÛÙËÎ·Ó ‰È·Ù·Á¤˜. TÔ ÚÒÙÔ ÊÔÚÙËÁfi ÛÙ·Ì¿ÙËÛÂ Î·È Ë fiÚÙ· ¿ÓÔÈÍÂ. O Î. ™ÙÚ¿ÙÔ˜ ‹‰ËÍ ÚÒÙÔ˜ ¤Íˆ Î·È ‚Ô‹ıËÛ ÙÔÓ Î. °Ô‡Ó·ÚË Ó· η٤‚ÂÈ, ÚÔÛʤÚÔÓÙ·˜ ÙÔ ‰ÂÍ› ÙÔ˘ ÌÚ¿ÙÛÔ. K·ıÒ˜ ηÓ›˜ ‰ÂÓ ÙÔ˘˜ ‚ÔËıÔ‡ÛÂ, Ô Î. ™ÙÚ¿ÙÔ˜, ÎÔÈÙÒÓÙ·˜ ÔÏfiÁ˘Ú· Ó· ‰ÂÈ Ô‡ ÌÔÚÔ‡Û ӷ ¿ÂÈ ÙÔÓ Î. °Ô‡Ó·ÚË, ÚÒÙËÛ «¶Ô‡ ¿ÌÂ;». «™ÙÔÓ ¿ÏÏÔ ÎfiÛÌÔ», ÙÔ˘ ›Â Ô Î. °Ô‡Ó·Ú˘, Î·È ¤Î·Ó ÌÂÚÈο ‚‹Ì·Ù·. KÚ‡ˆÓ Ôχ, ›¯Â ÛËÎÒÛÂÈ ÙÔÓ Áȷο ÙÔ˘ Î·È Â›¯Â ‚¿ÏÂÈ Ù· ¯¤ÚÈ· ÛÙȘ ÙÛ¤˜. EÊÙ·ÛÂ Î·È ÙÔ ‰Â‡ÙÂÚÔ ÊÔÚÙËÁfi. O ÛÙÚ·ÙËÁfi˜ X·Ù˙Ë·Ó¤ÛÙ˘ η٤‚ËÎÂ, ¤ÚÈÍ ¤Ó· ÁÚ‹ÁÔÚÔ, ÎÔÓÙÈÓfi ‚ϤÌÌ·

28

H

K A £ H M E P I N H

B

ÛÙÔ˘˜ ÛÙÚ·ÙÈÒÙ˜, ·Ú·Ù·Á̤ÓÔ˘˜ Û ۯËÌ·ÙÈÛÌfi ÙÂÙÚ·ÁÒÓÔ˘. O ÂÈÎÂÊ·Ï‹˜ ·ÍȈ̷ÙÈÎfi˜ ‹Ú ¤Ó· ÎÔÌÌ¿ÙÈ ¯·ÚÙ› ·fi Ù· ¯¤ÚÈ· ÙÔ˘ ÎÏËÙ‹Ú· Î·È ‰È¿‚·Û ÙȘ ÙÂÏÂ˘Ù·›Â˜ ÊÚ¿ÛÂȘ Ù˘ ηٷ‰ÈηÛÙÈ΋˜ ·fiÊ·Û˘. MÂÙ¿ ÚÒÙËÛ ÙÔ˘˜ ÌÂÏÏÔı¿Ó·ÙÔ˘˜ Â¿Ó ‹ıÂÏ·Ó Î¿ÙÈ Ó· Ô˘Ó. OÏÔÈ ·¿ÓÙËÛ·Ó ·ÚÓËÙÈο. E›‰·Ó ÙÔÓ Î. °Ô‡Ó·ÚË Ó· Á¤ÚÓÂÈ ÙÔ ÎÂÊ¿ÏÈ ÚÔ˜ Ù· ‰ÂÍÈ¿ Î·È ÌÂÙ¿ Ó· ÛËÎÒÓÂÈ ·‰È¿ÊÔÚ· ÙÔ˘˜ ÒÌÔ˘˜.

EÚÂ ӷ Á›ÓÂÈ Ë Î·ı·›ÚÂÛË ÙÔ˘ ÛÙÚ·ÙËÁÔ‡ X·Ù˙Ë·Ó¤ÛÙË. AÎÔ˘Û ӷ ÙÔ˘ ‰È·‚¿˙Ô˘Ó ÙÔ ÛËÌÂ›Ô Ù˘ ·fiÊ·Û˘ Ô˘ ·ÊÔÚÔ‡Û ÙËÓ Î·ı·›ÚÂÛË. TË ÛÙÈÁÌ‹ Ô˘ ÙÔÓ ÏËÛ›·Û·Ó ÁÈ· Ó· ÙÔ˘ ·Ê·ÈÚ¤ÛÔ˘Ó Ù· ‰È·ÎÚÈÙÈο ÙÔ˘, ÙÚ¿‚ËÍ ÌfiÓÔ˜ ÙÔ˘ Ù·

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

Á·ÏfiÓÈ· ÁÈ· Ó· ÌËÓ ÙÔÓ ·ÎÔ˘Ì‹ÛÂÈ Î·Ó›˜. E›¯·Ó Ûο„ÂÈ ÌÈÎÚÔ‡˜ Ï¿ÎÎÔ˘˜, ÁÈ· Ó· ¤ÛÔ˘Ó Ì¤Û· Ù· ÙÒÌ·Ù·. EÓ·˜ ·ÍȈ̷ÙÈÎfi˜ Ì ÙÔ Í›ÊÔ˜ ÙÔ˘ ·Ó¿ ¯Â›Ú·˜, › ÛÙÔ˘˜ ÌÂÏÏÔı¿Ó·ÙÔ˘˜ Ó· ÙÔÓ ·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÔ˘Ó. E‰ÂÈÍ ÛÙÔÓ Î·ı¤Ó· ÙË ı¤ÛË ÙÔ˘ ηÏÒÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ ¤Ó·Ó ¤Ó·Ó Ì ÙÔ fiÓÔÌ¿ ÙÔ˘. O Î. £ÂÔÙfi΢ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ÛÙËÓ ¿ÎÚË ‰ÂÍÈ¿ Î·È Û ·fiÛÙ·ÛË 12 ̤ÙÚˆÓ Ô ¤Ó·˜ ·fi ÙÔÓ ¿ÏÏÔÓ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È ·fi Ù· ‰ÂÍÈ¿ ÚÔ˜ Ù· ·ÚÈÛÙÂÚ¿ Ô M·ÏÙ·Ù˙‹˜, Ô ™ÙÚ¿ÙÔ˜, Ô °Ô‡Ó·Ú˘, Ô ¶ÚˆÙÔ··‰¿Î˘ Î·È Ô ÛÙÚ·ÙËÁfi˜ X·Ù˙Ë·Ó¤ÛÙ˘. O Î. ™ÙÚ¿ÙÔ˜ ‹Ú ı¤ÛË, ·ÊÔ‡ ‚Ô‹ıËÛ ÙÔÓ Î. °Ô‡Ó·ÚË Ó· ¿ÂÈ ÛÙË ‰È΋ ÙÔ˘. MÚÔÛÙ¿ ·fi ÙÔÓ Î·ı¤Ó· ÙÔ˘˜, ÛÂ

·fiÛÙ·ÛË 15 ‚ËÌ¿ÙˆÓ, ÛÙ¤ÎÔÓÙ·Ó ¤ÓÙ ÛÙÚ·ÙÈÒÙ˜. H ·¿ıÂÈ· ÙˆÓ ÌÂÏÏÔı¿Ó·ÙˆÓ ‹Ù·Ó ·fiÏ˘ÙË. O Î. °Ô‡Ó·Ú˘ ÎÔ›Ù·Í ηٿ̷ٷ Ì ÚÔÛÔ¯‹ ÙÔ ÂÎÙÂÏÂÛÙÈÎfi ·fiÛ·ÛÌ·. O Î. M·ÏÙ·Ù˙‹˜ ÊfiÚÂÛ ÙÔ ÌÔÓfiÎÏ ÙÔ˘ ·ÊÔ‡ ÙÔ Î·ı¿ÚÈÛ Ì ÙÔ Ì·ÓÙ›ÏÈ ÙÔ˘. O ÛÙÚ·ÙËÁfi˜ X·Ù˙Ë·Ó¤ÛÙ˘ ÛÙ¿ıËΠÚÔÛÔ¯‹. K·Ó›˜ ·fi ÙÔ˘˜ ¤ÍÈ ‰ÂÓ ¿ÊËÛ ӷ ÙÔ˘ ‰¤ÛÔ˘Ó Ù· Ì¿ÙÈ·. ™∏ª∂ÿø™∏ «E¶ΔÕ Hª∂ƒfl¡»: Tο κείμενο προέρχεται απ την μελέτη του Michael Llewellyn Smith «Ionian Vision. Greece in Asia Minor, 1919–1922», Hurst 8 Company, Λονδίνο. Oι ημερομηνίες είναι με το νέο ημερολγιο.


Oι καταλυτικς συνπειες

H Aμερικανο πεζο-

Tου K ø¡™Δ∞¡Δÿ¡√À ™ μ√§√¶√À§√À Προδρου του Tμ ματος Iστορ ας και Aρχαιολογ ας του Πανεπιστημ ου Aθηνν

ªIKPA™IATIKH ηٷÛÙÚÔÊ‹ ÛËÌ·ÙÔ‰ÔÙ› ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ ÙÔ˘ ·Ï˘ÙÚˆÙÈÛÌÔ‡ ˆ˜ ·ÚÈÔ˘ ηıÔÚÈÛÙÈÎÔ‡ ·Ú¿ÁÔÓÙ· ÛÙË ‰È·ÌfiÚʈÛË Ù˘ Â͈ÙÂÚÈ΋˜ ÔÏÈÙÈ΋˜ Ù˘ ∂ÏÏ¿‰·˜. ∂› ¤Ó·Ó ÔÏfiÎÏËÚÔ ·ÈÒÓ·, ÙÔ ‚·ÛÈÎfi ΛÓËÙÚÔ ÛÙËÓ ÂÈÏÔÁ‹ Ù˘ ÛÙÚ·ÙËÁÈ΋˜ ηÙ‡ı˘ÓÛ˘ Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ‰Èψ̷ٛ·˜ ÂÛÙÈ·˙fiÙ·Ó ÛÙË ‰ÈÂΉ›ÎËÛË ÙˆÓ Â·Ú¯ÈÒÓ ÂÎÂ›ÓˆÓ Ù˘ √ıˆÌ·ÓÈ΋˜ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜, fiÔ˘ ˘ÂÚÙÂÚÔ‡Û ·ÚÈıÌËÙÈο ÙÔ ÂÏÏËÓÈÎfi ¤Ó·ÓÙÈ ÙˆÓ Ù˘¯fiÓ ¿ÏÏˆÓ Û˘ÓÔ›ÎˆÓ ÂıÓÈÎÒÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ. ¶ÚÔ˚fiÓ Ù˘ ÚÒÈÌ˘ ˘ÈÔı¤ÙËÛ˘ ÙˆÓ ıÂÌÂÏÈ·ÎÒÓ ·Ú¯ÒÓ Ô˘ ›¯·Ó ËÁ¿ÛÂÈ ·fi ÙÔÓ ¢È·ÊˆÙÈÛÌfi Î·È ÙË °·ÏÏÈ΋ ∂·Ó¿ÛÙ·ÛË, Ë ÚÔۋψÛË ÙˆÓ ∂ÏÏ‹ÓˆÓ ÛÙËÓ ÎÏ·ÛÈ΋ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈ΋ ·Ú¯‹ ›¯Â Û˘Ó˘Ê·Óı› Ì ÙËÓ ·‰È¿ÏÂÈÙË ‚›ˆÛË Ù˘ ÂıÓÈÎÔıÚËÛ΢ÙÈ΋˜ ÙÔ˘˜ ȉȷÈÙÂÚfiÙËÙ·˜ ηٿ ÙÔ˘˜ ÛÎÔÙÂÈÓÔ‡˜ ·ÈÒÓ˜ Ù˘ ‰Ô˘Ï›·˜. ∏ Â›ÎÏËÛË, ‹‰Ë ·fi ÙÔÓ ƒ‹Á· μÂÏÂÛÙÈÓÏ‹, ÙÔ˘ ·Ó·Ê·›ÚÂÙÔ˘ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ ÛÙÔÓ ÚÔÛ‰ÈÔÚÈÛÌfi ÙÔ˘ ̤ÏÏÔÓÙfi˜ ÙÔ˘˜, ·fi ÙÔ˘˜ ›‰ÈÔ˘˜ ÙÔ˘˜ Â›‰ÔÍÔ˘˜ Ôϛ٘ Ù˘ ∂ÏÏËÓÈ΋˜ ¢ËÌÔÎÚ·Ù›·˜, ›¯Â ÛÊÚ·Á›ÛÂÈ, ÛÙËÓ ·ÊÂÙËÚ›· Ù˘, ÙËÓ ÔÚ›· ·˘Ù‹. ∏ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· ÙÔ˘ ÚÒÙÔ˘ ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙÔ˘ ÂıÓÈÎÔ‡ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ ÛÙÔÓ Â˘Ú‡ÙÂÚÔ ¯ÒÚÔ Ù˘ NÔÙÈÔ·Ó·ÙÔÏÈ΋˜ ∂˘ÚÒ˘

να τες βοηθο ν στην προθηση ασθενο ντων προσφ γων. (National Geographic).

Î·È Ù˘ EÁÁ‡˜ ∞Ó·ÙÔÏ‹˜ ¤‰ˆÛ ÙÔ ¤Ó·˘ÛÌ· ÁÈ· ÙËÓ ÙÚÔ¯Ô‰ÚfiÌËÛË ÌÈ·˜ ·ÓÙ›ÛÙÔȯ˘ ·ÂÏ¢ıÂÚˆÙÈ΋˜ ÔÚ›·˜ Î·È ÙˆÓ ÁÂÈÙÔÓÈÎÒÓ Ï·ÒÓ – ηÈ, ·Ú¿ÏÏËÏ·, ·ÔÙ¤ÏÂÛ ÙÔ ÚÒÙÔ ‚‹Ì· ηı’ Ô‰fiÓ ÚÔ˜ ÙËÓ ÂıÓÈ΋ ¯ÂÈڷʤÙËÛË Î·È ÙˆÓ ˘ÔÏÔ›ˆÓ, ÂÍ·ÎÔÏÔ˘ıËÙÈο ·Ï‡ÙÚˆÙˆÓ, ∂ÏÏ‹ÓˆÓ. ∏ ÂÓۈ̿وÛË, ‰È·‰Ô¯Èο, Ù˘ ∂Ù·Ó‹ÛÔ˘ Î·È Ù˘ ∏ÂÈÚÔ-£ÂÛÛ·Ï›·˜ ÛÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙÔ˘ 19Ô˘ ·ÈÒÓ· Î·È Ë Â¤ÎÙ·ÛË ÙˆÓ ÔÚ›ˆÓ Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÂÈÎÚ¿ÙÂÈ·˜ ÂÚ·ÈÙ¤Úˆ ÛÙËÓ HÂÈÚÔ, ÛÙË ª·Î‰ÔÓ›· Î·È ÛÙÔÓ Â˘Ú‡ÙÂÚÔ ¯ÒÚÔ ÙÔ˘ ∞ÈÁ·›Ô˘ ¶ÂÏ¿ÁÔ˘˜, ÚÔÛ¤‰ˆÛ·Ó ÛÙËÓ ∂ÏÏ¿‰·, ÙËÓ Â·‡ÚÈÔ ÙˆÓ μ·ÏηÓÈÎÒÓ ÔϤ̈Ó, ¤ÎÙ·ÛË ÈηӋ ‹‰Ë Ó· ÂÚÈÏ¿‚ÂÈ ÙÔ Ì›˙ÔÓ ÙÌ‹Ì· Ù˘ ÂıÓÈ΋˜ ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜. O,ÙÈ ÛËÌ·ÓÙÈÎfi ·¤ÌÂÈÓ ·fi ÙËÓ ÙÂÏÂ˘Ù·›· ·˘Ù‹ ÛÙË £Ú¿ÎË, ÛÙÔÓ ¶fiÓÙÔ Î·È ÛÙË ªÈÎÚ¿ ∞Û›·, ¤ÌÂÏÏ ӷ ÂÚÈÏËÊı›, Î·È ·˘Ùfi, ÛÙ· fiÚÈ· Ù˘ ÂχıÂÚ˘ ÂÈÎÚ¿ÙÂÈ·˜ Ì ÙË ™˘Óı‹ÎË ÙˆÓ ™Â‚ÚÒÓ, ÙÔÓ ∞‡ÁÔ˘ÛÙÔ ÙÔ˘ 1920. ∞Ï›ÌÔÓÔ, fï˜, Ë ›‰È· ‰È·‰Èηۛ· Ô˘ Ô‰‹ÁËÛÂ, ÛÙÈÁÌÈ·›·, ÛÙËÓ ‡„ÈÛÙË ‰Èη›ˆÛË, ÛËÌ·ÙÔ‰fiÙËÛÂ, ÛÙËÓ ·fiÏËÍ‹ Ù˘, ÙËÓ ·ÔÙ˘¯›·, ÌË ·Ó·ÛÙÚ¤„ÈÌË ϤÔÓ, Ù˘ ÔÏÈÙÈ΋˜ Ù˘ ªÂÁ¿Ï˘ π‰¤·˜ - ÛÙËÓ ÈÔ ÙÔÏÌËÚ‹ ¤ÎÊ·ÓÛ‹ Ù˘. ∏ ‹ÙÙ· ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ ÛÙÚ·ÙÔ‡, ÛÙÔ Ì¤ÙÚÔ Ô˘ ÚÔ‰ÈfiÚÈÛ ÙËÓ fiÏË ¤Î‚·ÛË Ù˘ ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈ΋˜ ÂÎÛÙÚ·Ù›·˜, ı· ‹Ù·Ó ‡ÏÔÁÔ Ó· ÂÎÙÈÌËı› ηı·˘Ù‹, ˆ˜ ÈÛÙÔÚÈÎfi ÁÂÁÔÓfi˜ ÚˆÙ·Ú¯È΋˜ ÛËÌ·Û›·˜. ∏ Û˘ÌÏÔ΋ ÂÓ ÙÔ‡ÙÔȘ ÔÏÈÙÈÎÒÓ Î·È ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ Û˘Á΢ÚÈÒÓ, Û˘Ó˘Ê·ÛÌ¤ÓˆÓ Ì ÙË Ú¢ÛÙ‹ ÔÏÈÙÈ΋ ÙˆÓ ªÂÁ¿ÏˆÓ ¢˘Ó¿ÌˆÓ, Ì ÙËÓ ÂÍÂÏÈÎÙÈ΋

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

29


ÔÚ›· ÙÔ˘ ÙÔ˘ÚÎÈÎÔ‡ ÂıÓÈÎÈÛÙÈÎÔ‡ ÎÈÓ‹Ì·ÙÔ˜ ηÈ, ·ÎfiÌË, Ì ÙËÓ ·‚¤‚·ÈË ÈÛÔÚÚÔ›· ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙȘ Ê˘ÏÂÙÈΤ˜ ÔÌ¿‰Â˜ Ô˘ Û˘Ó¤ıÂÙ·Ó ÙÔ ÏËı˘ÛÌÈÎfi ̈۷˚Îfi Ù˘ ÔıˆÌ·ÓÈ΋˜ ÂÈÎÚ¿ÙÂÈ·˜, ı· ÚÔÛ‰ÒÛÂÈ ÛÙÔ ›‰ÈÔ ·˘Ùfi ÁÂÁÔÓfi˜ Î·Ù·Ï˘ÙÈΤ˜ ÈÛÙÔÚÈΤ˜ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ. ∏ ÔÏÔÎÏËÚˆÙÈ΋ ÂÈÎÚ¿ÙËÛË ÛÙÔ ‰›Ô ÙˆÓ ÔÏÂÌÈÎÒÓ ÂȯÂÈÚ‹ÛÂˆÓ ı· ·ÔʤÚÂÈ ÁÈ· ÙÔ ªÔ˘ÛÙ·Ê¿ ∫ÂÌ¿Ï ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· Ó· ÂÊ·ÚÌfiÛÂÈ ·ÚfiÛÎÔÙ· ÙÔ ÔÏÈÙÈÎfi ÙÔ˘ ÚfiÁÚ·ÌÌ·, ˆ˜ ÙȘ ·ÒÙÂÚ˜ ·Ú·Ì¤ÙÚÔ˘˜ ÙÔ˘ – Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ, Ó· ÂÍÔÛÙڷΛÛÂÈ ·fi Ù· ‰¿ÊË, fiÔ˘ ¤ÛÙˆ Û¯ÂÙÈο ˘ÂÚÙÂÚÔ‡Û ÙÔ ÙÔ˘ÚÎÈÎfi ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ·ÓÈÎfi, οı ·ÏÏÔÁÂÓ¤˜ ÂıÓÈÎfi ‹ ıÚËÛ΢ÙÈÎfi ÏËı˘ÛÌÈÎfi ÛÙÔȯ›Ô. √ EÏÏËÓÈÛÌfi˜, ¤ÂÈÙ· ·fi ÙÚÂȘ ¯ÈÏÈÂٛ˜ ˙ˆÔÁfiÓ·˜ ·ÚÔ˘Û›·˜, ˆıÔ‡ÓÙ·Ó ‚›·È· ÛÙËÓ ¤ÍÔ‰Ô ·fi ÙË ªÈÎÚ¿ ∞Û›·, ÙÔÓ ¶fiÓÙÔ, ηÈ, ·ÎfiÌË ÙËÓ ·Ó·ÙÔÏÈ΋ £Ú¿ÎË. £· ‹Ù·Ó ‰˘Ó·Ùfi Ó· ˘ÔÙÂı› fiÙÈ, ¤ÛÙˆ Î·È ÌÈ· ÌÂÚ›‰· ·fi Ù· ‰‡Ô ÂÚ›Ô˘ ÂηÙÔÌ̇ÚÈ· ∂ÏÏ‹ÓˆÓ Ô˘ ‰È·‚ÈÔ‡Û·Ó ÛÙÔ ¯ÒÚÔ Ù˘ «Î·ı’ ËÌ¿˜ ∞Ó·ÙÔÏ‹˜», ı· ηÙfiÚıˆÓ ӷ ·ÓÙÈÛÙ·ı› ÛÙËÓ ¿ÙÂÁÎÙË ‚Ô‡ÏËÛË ÙˆÓ ΔÔ‡ÚÎˆÓ ÂıÓÈÎÈÛÙÒÓ, ·ÓÂͤÏÂÁÎÙˆÓ ‹‰Ë ÛÙËÓ

H O Mητροπολ της Σμ ρνης Xρυσστομος, φυσιογνωμ α ηγετικ του Γνους. Bρκε μαρτυρικ θνατο στα χρια του τουρκικο χλου, στον οπο ο τον παρδωσε ο εκπρσωπος της συντεταγμνης τουρκικς δημοκρατ ας διοικητς Nουρεντ ν μπης, τη ν χτα της 27ης Aυγο στου 1922.

H Kρκυρα, 20 Iανουαρ ου 1923. Oμδα Eλλνων προσφ γων του Πντου σε αναμνηστικ φωτογραφ α. («Προσφυγικ Eλλδα», Kντρο Mικρασιατικν Σπουδν, 1992)

30

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

¢ڇÙÂÚË ˙ÒÓË Ô˘ ›¯·Ó ÂÈ‚¿ÏÂÈ ‰˘Ó·ÌÈο ÙËÓ Î˘ÚÈ·Ú¯›· ÙÔ˘˜; ∏ Û˘ÓÂȉËÙÔÔ›ËÛË Ù˘ Ô˘ÛÈ·ÛÙÈ΋˜ ·‰˘Ó·Ì›·˜ ÁÈ· ·ÓÙ›‰Ú·ÛË, ı· ˆı‹ÛÂÈ ÙËÓ ÂÏÏËÓÈ΋ ΢‚¤ÚÓËÛË fi¯È ·Ï¿ Ó· ÂÈ΢ÚÒÛÂÈ Û˘Ì‚·ÙÈο ·ÏÏ¿ ηÈ, ηٿ ÙÚ·ÁÈ΋ Û˘Á΢ڛ·, Ó· ÔÏÔÎÏËÚÒÛÂÈ ÙÔ ¤ÚÁÔ Ù˘ ÂÍfi‰Ô˘ ÙˆÓ ÔÌÔÂıÓÒÓ Ù˘ ·fi ÙȘ ÚÔ·ÙÔÚÈΤ˜ ÙÔ˘˜ ÂÛٛ˜. √ ∂Ï¢ı¤ÚÈÔ˜ μÂÓÈ˙¤ÏÔ˜, Ô ÂÓÛ·ÚΈً˜ ·˘Ùfi˜ Ù˘ ªÂÁ¿Ï˘ π‰¤·˜ ÛÙËÓ ÈÔ ÙÔÏÌËÚ‹ ¤ÎÊ·ÓÛ‹ Ù˘, ÂÈÎÂÊ·Ï‹˜ ‹‰Ë Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ·ÓÙÈÚÔÛˆ›·˜ ÛÙȘ ‰È·Ú·ÁÌ·Ù‡ÛÂȘ ÁÈ· ÙËÓ ˘ÔÁÚ·Ê‹ Ù˘ ÂÈÚ‹Ó˘, ı· Û‡ÛÂÈ Ó· ÂÈ˙ËÙ‹ÛÂÈ, ÚÔÙÔ‡ Ë ·Ó·fiÊ¢ÎÙË Ê˘Á‹ ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÈÎÔ‡ ÛÙÔÈ¯Â›Ô˘ ·fi Ù· ÙÔ˘ÚÎÈο ‰¿ÊË ·ÔÙÂϤÛÂÈ ÙÂÙÂÏÂṲ̂ÓÔ ÁÂÁÔÓfi˜ Û ÌÔÓÔÌÂÚ‹ ‚¿ÛË, ÙËÓ ·ÓÙ›ÛÙÔÈ¯Ë ÂÎΤӈÛË Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÂÈÎÚ¿ÙÂÈ·˜ ·fi ÙËÓ ·ÚÔ˘Û›· ÙˆÓ Û˘Ì·ÁÒÓ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ·ÓÈÎÒÓ ÏËı˘ÛÌÒÓ. ªÂ ‰È΋ ÙÔ˘ ÚˆÙÔ‚Ô˘Ï›·, ı· ÂÈÛ¢Ûı› Ë ‰È·Ú·ÁÌ·Ù¢ÙÈ΋ ‰È·‰Èηۛ· Ô˘ ı· ·ÔÏ‹ÍÂÈ, ÛÙȘ 30 π·ÓÔ˘·Ú›Ô˘ ÙÔ˘ 1923, ÛÙË Û˘ÓÔÌÔÏfiÁËÛË Ù˘ ˘Ô¯ÚˆÙÈ΋˜ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹˜ ÙˆÓ ÏËı˘ÛÌÒÓ ÌÂٷ͇ ∂ÏÏ¿‰·˜ Î·È ΔÔ˘ÚΛ·˜. ∏ ªÈÎÚ¿ ∞Û›·, ·fi ÙȘ ·Ú˘Ê¤˜ Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘ Ò˜ ÙËÓ ∞ÏÂÍ¿Ó‰ÚÂÈ· Î·È ·fi ÙËÓ ∞ÏÈηÚ-


à Λωζννη, 24 Iουλ ου 1923. O Eλευθριος Bενιζλος συνυπογρφει, ως επικεφαλς της ελληνικς αντιπροσωπε ας, τη φερνυμο Συνθκη. (Eκδοτικ Aθηνν)

Ó·ÛÛfi Ò˜ ÙȘ ÂÛ¯·ÙȤ˜ ÙÔ˘ ¶fiÓÙÔ˘, ÌÂÙ·‚·ÏfiÙ·Ó, ÁÈ· ÚÒÙË ÊÔÚ¿ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›·, Û ÁˆÔÏÈÙÈ΋ ˙ÒÓË Ì ·ÔÎÏÂÈÛÙÈ΋ ÙËÓ ·ÚÔ˘Û›· ÙÔ˘ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ·ÓÈÎÔ‡ ÛÙÔÈ¯Â›Ô˘.

TÔ ÔÌÔÈÔÁÂÓ¤ÛÙÂÚÔ ÂıÓÈÎfi ÎÚ¿ÙÔ˜ ∞Ó ¯ÚÂÈ·˙fiÙ·Ó Î¿ÔÈÔ˜ Ó· ÛÙËÚ›ÍÂÈ ·ÎfiÌË Î·È ÙÔÓ ÈÔ ÚÔˆıË̤ÓÔ ÈÛ¯˘ÚÈÛÌfi ÁÈ· ÙË ÛËÌ·Û›· Ù˘ ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈ΋˜ ÙÚ·Áˆ‰›·˜, ÙÔ ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô ·˘Ùfi ÁÂÁÔÓfi˜ ı· ·ÚÎÔ‡Û ÁÈ· Ó· ÙÔÓ ‰ÈηÈÒÛÂÈ. ∏ Û˘Ó¿ÚÙËÛË ÂÓ ÙÔ‡ÙÔȘ Ì ÙË ‰È·ÌfiÚʈÛË Ó¤ˆÓ ÁˆÔÏÈÙÈÎÒÓ fiÚˆÓ ÛÙÔ ÛËÌÂ›Ô Û˘Ì‚ÔÏ‹˜ Ù˘ NÔÙÈÔ·Ó·ÙÔÏÈ΋˜ ∂˘ÚÒ˘, Ì ÙËÓ ∂ÁÁ‡˜ ∞Ó·ÙÔÏ‹, ‰ÂÓ ·fiÚÚ ·fi ÌfiÓË ÙË Ó¤· Ê˘ÛÈÔÁӈ̛· Ù˘ ÙÔ˘ÚÎÈ΋˜ ÂÈÎÚ¿ÙÂÈ·˜. ∏ ∂ÏÏ¿‰·, ·ÎfiÌË, ̤۷ ·fi Ù· ÂÚ›È· Ù˘ ηٷÛÙÚÔÊ‹˜, ı· ·ÓÙÏ‹ÛÂÈ ÂÚ›ÛÌ·Ù· Èηӿ Ó· Û˘Ì‚¿ÏÔ˘Ó ÛÙËÓ ÂıÓÈ΋ ·Ó·Û˘ÁÎÚfiÙËÛË. ∏ ÂÈÛÚÔ‹ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚˆÓ ·fi ÂÓ¿ÌÈÛÈ ÂηÙÔÌ̇ÚÈÔ ÚÔÛʇÁˆÓ, ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÎÒÓ ·ÛÙÒÓ Î·È ·ÁÚÔÙÒÓ ·fi ÙȘ «¯·Ì¤Ó˜ ·ÙÚ›‰Â˜» Ù˘ ªÈÎÚ¿˜ ∞Û›·˜, ÙÔ˘ ¶fiÓÙÔ˘ Î·È Ù˘ £Ú¿Î˘, ı· ÂÌÏÔ˘Ù›ÛÂÈ ÙÔ ·ÓıÚÒÈÓÔ ‰˘Ó·ÌÈÎfi Ù˘ ÂχıÂÚ˘ ÂÈÎÚ¿ÙÂÈ·˜ - ÔÛÔÙÈο Î·È ÔÈÔÙÈο. ∏ ÂıÓÈ΋ Û˘ÓÔ¯‹ ı· ÂÓÈÛ¯˘ı› ·ÔÊ·ÛÈÛÙÈο –ȉȷ›ÙÂÚ· ÛÙȘ ·Ú·ÈÔηÙÔÈÎË̤Ó˜ ¢·›ÛıËÙ˜ ‚fiÚÂȘ Â·Ú¯›Â˜ Ù˘– Î·È Ë ·Ú·ÁˆÁÈ΋ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· ı· ÂÓÙ·ı› ÂÓ˘ˆÛȷο ÛÙËÓ ‡·ÈıÚÔ, ·ÏÏ¿ Î·È ÛÙ· ÌÂÁ¿Ï· ·ÛÙÈο ΤÓÙÚ·. ∏ ∂ÏÏ¿‰·, ÂÛÙ›· Ù˘ ÂÏÏËÓÈ΋˜ ÂıÓÈ΋˜ ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜, ÌÂÙ¿

Î·È ÙËÓ ·Ó·ÁηÛÙÈ΋ ·Ó·¯ÒÚËÛË ÙÔ˘ ÌÂÁ¿ÏÔ˘ fiÁÎÔ˘ ÙˆÓ ·ÏÏÔÁÂÓÒÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ Ô˘ ‰È·‚ÈÔ‡Û·Ó ÛÙ· ‰¿ÊË Ù˘, ·Ó·ÁfiÙ·Ó Û ¤Ó· ·fi Ù· ÂıÓÔÏÔÁÈο ÔÌÔÈÔÁÂÓ¤ÛÙÂÚ· - ηٿ ÌÈ· ¿Ô„Ë ÛÙÔ ÔÌÔÈÔÁÂÓ¤ÛÙÂÚÔ ÂıÓÈÎfi ÎÚ¿ÙÔ˜ Ù˘ ∂˘ÚÒ˘. ¶ÚÔÙÔ‡ ·ÔÙ˘ˆıÔ‡Ó ÔÈ Ó¤Â˜ ηÙ¢ı‡ÓÛÂȘ Ô˘ ÚÔÔȈӛ˙ÔÓÙ·Ó ÛÙÔ ÔÏÈÙÈÎfi ‰›Ô, Ë Ú·ÁÌ·ÙÈ΋ ηٿÛÙ·ÛË Ô˘ ·¤ÚÚ¢Û ·fi ÙË ªÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈ΋ K·Ù·ÛÙÚÔÊ‹ ›¯Â Û˘ÓÂ·¯ı› ÙË ÚÈ˙È΋ ·Ó·ıÂÒÚËÛË ÙˆÓ ÁÂÓÈÎfiÙÂÚˆÓ È‰ÂÔÏÔÁÈÎÒÓ ÚÔÛ·Ó·ÙÔÏÈÛÌÒÓ ÙÔ˘ ∂ÏÏËÓÈÛÌÔ‡. ΔÔ ˘ÔηٿÛÙ·ÙÔ Ù˘ ȉÂÔÏÔÁ›·˜ Ô˘ ›¯Â Û˘ÓÂÁ›ÚÂÈ ÁÂÓ¤˜ ∂ÏÏ‹ÓˆÓ Î·È Â›¯Â ·ÔÙ˘ˆı› ÛÙËÓ Ú¿ÍË Î·È ÛÙÔÓ ÏfiÁÔ, ¤ÌÂÏÏ ӷ ·Ó·˙ËÙËı› ÚÔ˜ ‰È·ÊÔÚÂÙÈΤ˜ ·Ó¿ÌÂÛ¿ ÙÔ˘˜ ηÙ¢ı‡ÓÛÂȘ, ¯ˆÚ›˜ ·Ùfi Û˘¯Ó¿ ÂÚȯfiÌÂÓÔ. ∞Ó fï˜ Ë ÁÂÓÈÎfiÙÂÚË ·˘Ù‹ ·Ó·˙‹ÙËÛË ÚÔÔÚÈ˙fiÙ·Ó Ó· ÚÔÂÎÙ·ı› Û ¯ÚÔÓÈÎfi Ì¿ÎÚÔ˜, ÔÈ ÔÏÈÙÈΤ˜ ÂÈÙÒÛÂȘ ÙÔ˘ ›‰ÈÔ˘ ·˘ÙÔ‡ Ê·ÈÓÔ̤ÓÔ˘ ηıÈÛÙÔ‡Û·Ó ÂÈÙ·ÎÙÈ΋ ÙËÓ ¿ÌÂÛË ‰È·ÌfiÚʈÛË Ó¤ˆÓ ÚËÍÈΤÏ¢ıˆÓ ÂÈÏÔÁÒÓ. √ÚÁ·ÓÈο Û˘Ó·ÚÌÔṲ̂Ó˜, ÔÈ ·Ó·ÁηÈfiÙËÙ˜ Ù˘ ÂÛˆÙÂÚÈ΋˜ Î·È Â͈ÙÂÚÈ΋˜ ÔÏÈÙÈ΋˜ ¤ÌÂÏÏ·Ó Ó· ˘·ÁÔÚ‡ÛÔ˘Ó ÙȘ ·Ú·Ì¤ÙÚÔ˘˜ ÌÈ·˜ Ó¤·˜ ÂıÓÈ΋˜ ÛÙÚ·ÙËÁÈ΋˜. EÂÈÙ· ·fi ¤Ó·Ó ·ÈÒÓ· ÚÔۋψÛ˘ ÛÙÔ È‰Â҉˜ ÙÔ˘ ·Ï˘ÙÚˆÙÈÛÌÔ‡, Ë ∂ÏÏ¿‰· ˘ÈÔıÂÙÔ‡Û ˆ˜ ηıÔÚÈÛÙÈÎfi ÁÓÒÌÔÓ· ÛÙË ‰È·ÌfiÚʈÛË Ù˘ Â͈ÙÂÚÈ΋˜ Ù˘ ÔÏÈÙÈ΋˜ ÙËÓ ÚÔ¿ÛÈÛË Ù˘ ‰·ÊÈ΋˜ ·ÎÂÚ·ÈfiÙËÙ·˜ Î·È ÙË ‰È·Ù‹ÚËÛË Ù˘ ·ÓÂÍ·ÚÙËÛ›·˜ Ù˘. ∏ ÂÌÌÔÓ‹ ÛÙÔ Î·ıÂÛÙÒ˜ ÙˆÓ Û˘ÓıËÎÒÓ Ù˘ ÂÈÚ‹Ó˘ Î·È ÛÙÔ˘˜ ηÓfiÓ˜ Ù˘

‰ÈÂıÓÔ‡˜ ÓÔÌÈÌfiÙËÙ·˜ ηıÈÂÚˆÓfiÙ·Ó ˆ˜ ÛÙ·ıÂÚ‹ ‚¿ÛË Ù˘. ∏ ÂÍ¿ÏÂÈ„Ë ÙˆÓ ÂıÓÔÏÔÁÈÎÒÓ ÚÔ¸Ôı¤ÛÂˆÓ Ô˘ ›¯·Ó ·Ó·Á¿ÁÂÈ ÙËÓ ·ÂÏ¢ı¤ÚˆÛË ÙˆÓ ·Ï‡ÙÚˆÙˆÓ ÔÌÔÂıÓÒÓ Û ÚˆÙ·Ú¯ÈÎfi ̤ÏËÌ·, ı· ·ÔÙÂϤÛÂÈ ÙËÓ ·ÊÂÙËÚ›· ÁÈ· ÙËÓ ·ÓÙÈÛÙÚÔÊ‹ ÙˆÓ ÛÙÚ·ÙËÁÈÎÒÓ ÂÈÏÔÁÒÓ Ù˘ ¯ÒÚ·˜. ∏ Û˘ÁΤÓÙÚˆÛË ÛÙ· ‰¿ÊË Ù˘ ÂχıÂÚ˘ ÂÈÎÚ¿ÙÂÈ·˜ ÙÔ˘ Ì›˙ÔÓÔ˜ -ÛÂ Û˘ÓÙÚÈÙÈÎfi ÔÛÔÛÙfiÙÌ‹Ì·ÙÔ˜ Ù˘ ÂıÓÈ΋˜ ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜, ›¯Â ·ÔÛÙÂÚ‹ÛÂÈ ÙËÓ ÂÂÎÙ·ÙÈ΋ ÔÏÈÙÈ΋ ·fi ÙÔ Ô˘ÛÈ·ÛÙÈÎfi Ù˘ ÂÚȯfiÌÂÓÔ Î·È Î·ıÈÛÙÔ‡ÛÂ, Ù·˘Ùfi¯ÚÔÓ·, ÂÈÙ·ÎÙÈ΋ ÙËÓ ·Ó¿ÁÎË ÁÈ· ÙËÓ ÂÛˆÙÂÚÈ΋ ·Ó·Û‡ÓÙ·ÍË –ÔÏÈÙÈ΋, ÎÔÈÓˆÓÈ΋, ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋. H Â›Ï˘ÛË ÙˆÓ ÂÎÎÚÂÌÒÓ ·Ï˘ÙÚˆÙÈÎÒÓ ·ÈÙËÌ¿ÙˆÓ, ÚÔ˜ ÙËÓ Î·Ù‡ı˘ÓÛË -ÙfiÙÂÙ˘ ¢ˆ‰ÂηӋÛÔ˘, Ù˘ μÔÚ›Ԣ ∏›ÚÔ˘ Î·È Ù˘ ∫‡ÚÔ˘, ¤ÌÂÏÏ ӷ ·ÓÙÈÌÂÙˆÈÛÙ› ·fi ÙËÓ ˘‡ı˘ÓÛË ËÁÂÛ›· ˆ˜ Û˘Ó¿ÚÙËÛË Ù˘ ·Ó·‚¿ıÌÈÛ˘ ÙÔ˘ ‰ÈÂıÓÔ‡˜ ·ÚÔ˘˜ Î·È Ù˘ ‰Èψ̷ÙÈ΋˜ ÈÛ¯‡Ô˜ Ù˘ ¯ÒÚ·˜. ∏ ∂ÏÏ¿‰·, ˘fi ÙȘ Ӥ˜ ·˘Ù¤˜ Û˘Óı‹Î˜, ı· ·Ó·¯ı›, ÛÙ·ıÂÚ¿ ¤ÎÙÔÙÂ, Û ÛÙ·ıÂÚÔÔÈËÙÈÎfi ÂÚÈÊÂÚÂÈ·Îfi ·Ú¿ÁÔÓÙ· Î·È ı· Û˘Ì‚¿ÏÂÈ ıÂÙÈο, Û οı ۯ‰fiÓ ÂÚ›ÛÙ·ÛË, ÛÙËÓ ÚÔÒıËÛË Ù˘ ÁÂÓÈÎfiÙÂÚ˘ ‰È·‰Èηۛ·˜ ÁÈ· ÙËÓ ÔÚıÔÏÔÁÈ΋ ÔÚÁ¿ÓˆÛË Ù˘ ‰ÈÂıÓÔ‡˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜.

EÂÈÙ· ·fi ¤Ó·Ó ·ÈÒÓ· ÚÔۋψÛ˘ ÛÙÔ È‰Â҉˜ ÙÔ˘ ·Ï˘ÙÚˆÙÈÛÌÔ‡, Ë EÏÏ¿‰· ˘ÈÔıÂÙÔ‡Û ˆ˜ ηıÔÚÈÛÙÈÎfi ÁÓÒÌÔÓ· ÛÙË ‰È·ÌfiÚʈÛË Ù˘ Â͈ÙÂÚÈ΋˜ Ù˘ ÔÏÈÙÈ΋˜ ÙËÓ ÚÔ¿ÛÈÛË Ù˘ ‰·ÊÈ΋˜ ·ÎÂÚ·ÈfiÙËÙ·˜ Î·È ÙË ‰È·Ù‹ÚËÛË Ù˘ ·ÓÂÍ·ÚÙËÛ›·˜ Ù˘

H

K A £ H M E P I N H

B

K Y P I A K H

1

™ E ¶ T E M B P I O Y

2 0 0 2

31

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ - ΕΠΤΑ ΗΜΕΡΕΣ - ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ 1919-1922  
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ - ΕΠΤΑ ΗΜΕΡΕΣ - ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ 1919-1922  
Advertisement