Uplifting Tunes, Vivid Reminiscence, and Misty Town

Page 1

ลํานําเพลงอันชืน ่ ใจ ความทรงจําที่สดใส และถิ่นแดนไกลในม่านหมอก zAif;ugmrf;aysMbrlefjoldOf;qgf wDjrmBw.if;nefqkdefjqgf tvj rldif;uBegf;r.ufbukrfj Uplifting tunes, vivid reminiscence, and misty town

โครงการว ิจัยการยกระดับมรดกทางวัฒนธรรมเพื่อการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ในจังหวัดแม่ฮอ ่ งสอน Upgrading Cultural Heritage for Creative Tourism in Mae Hong Son Province

ดนตรและจั ี ดสรรโดย ดร.ศุภพร สุวรรณภักดี Music and curated by Suppabhorn Suwanpakdee บรรเลงโดย ศิลปินพื้นบ้านในจังหวัดแม่ฮ่องสอน และวงดนตรอองซอมเบลอ ี มิวสิค เมกเกอร์ Performed by Mae Hong Son Music Gurus and Ensemble Music Makers

คณะว ิจัย ศ.ดร.บุษบา กนกศิลปธรรม (หัวหน้าโครงการ) รศ.ดร.จิรส ั สา คชาชีวะ ผศ.นุชนภางค์ ชุมดี ปว ินนา เพ็ชรล้วน และ ดร.ศุภพร สุวรรณภักดี

ผู้ชว่ ยว ิจัย ดร.พงษ์เทพ จิตดวงเปรม ฉมามาศ แก้วบัวดี และเอื้ออังกูร หนูรก ั ษ์

วันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2565 เวลา 16.00 น.

12 February 2022, 4 pm

ณ ศูนย์ภาษาและการเรยนรู ี เ้ พื่อชีว ิตและสังคม (อาคารชานกะเล) จังหวัดแม่ฮอ ่ งสอน

at LLC Chankalay Mae Hong Son

1


2


ลำ�นำ�เพลง Programme

บทเพลงพื้นบ้านจังหวัดแม่ฮ่องสอน ศิลปินพื้นบ้านจังหวัดแม่ฮ่องสอน Mae Hong Son Folk Tunes performed by Mae Hong Son Music Gurus บทเพลงจากแรงบันดาลใจดนตรจากจั ี งหวัดแม่ฮอ ่ งสอน วงดนตรอองซอมเบลอ ี มิวสิค เมคเกอร์ Music Inspired by Mae Hong Son performed by Ensemble Music Makers

ภาพโดย รศ.ดร.สุภาว ี ศิรนคราภรณ์ ิ และ ดร.ขจรศักดิ์ นาคปาน มหาว ิทยาลัยศิลปากร


เพลงชุดปางมะผ้า

qkrf;zAif;ymifrmufbzMj Pang Ma Pha Suite

• • •

ลาหูด ่ ำ�บ้านจ่าโบ่ Black Lahu from Baan Jabo ม้งบ้านไร่ Hmong from Baan Rai ไทใหญ่บ้านแม่ละนา Tai Yai from Baan Mae Lana

เสียงสะท้อนแม่สะเรยง ี

oAifr.ufbvmwfjrldif;,lrf;vlif (trjo&Aif;) Resonance I Mae Sariang

• •

สาละว ิน Salween River แม่สะเรยง ี Mae Sariang

เมืองแห่งหมอก

rldif;egf;r.ufbukrfj Misty Town I “Mueang Mae Hong Son”

• • •

ปานแซง Pan Sang หมอก Mist หม่องส่วยยี Maungsuayyee

ความทรงจำ�ขุนยวม

wDjrmBw.if;rdlif;ukefvlrf; (ckef,lrf;) Recollection I Khun Yuam

สองทำ�นองจากความทรงจำ�ของป้าง ตาหนู และวงดนตรรวมดาวขุ ี นยวม Two melodies from the memory of Pang Tanu and Khun Yuam all-star ensemble


เปิ​ิดม่​่านหมอก

ลำำ�นำำ�เพลงอั​ันชื่​่�นใจ ดนตรี ีพื้​้� น บ้​้ า นในแม่​่ ฮ่​่ อ งสอนอบอวลไปด้​้ ว ยเรื่ อ่� งราวที่​่� ส ะท้​้ อ นให้​้ เ ห็​็ น ถึ​ึ ง วิ ิถี​ี การดำำ�เนิ​ิ นชี​ีวิ ิตผ่​่านวิ ิถี​ีแห่​่งเกษตรกรรม พิ​ิธีก ี รรม ประเพณี​ี ความงามผ่​่านเสี​ียงเต็​็มไปด้​้วย กลิ่​่�นอายวั​ัฒนธรรมพื้​้�นบ้​้านที่​่�ยั​ังคงอั​ัตลั​ักษณ์​์สำำ�คั​ัญของผู้​้�คน

ความทรงจำำ�ที่​่�สดใส เรื่ อ่� งราวบางเรื่ อ่� งราวอาจถู​ู ก บั​ั น ทึ​ึ ก ไว้​้ ใ นรู​ูป แบบของเสี​ี ย งดนตรี ีผ่​่ า นรุ่​่�น สู่​่�รุ่​่�น ทำำ�ให้​้คนรุ่​่�นหลั​ังเข้​้าใจและไม่​่ลื​ืมรากของวั​ัฒนธรรมเดิ​ิม

ถิ่​่�นแดนไกลในม่​่านหมอก แม่​่ ฮ่​่ อ งสอนเมื​ืองสามหมอก วั​ั ฒ นธรรมที่​่� ห ลากหลาย ดนตรี ี…ยั​ั ง คงทำำ� หน้​้ า ที่​่� เล่​่าเรื่อ่� งราวเหล่​่านั้​้�น ศุ​ุภพร สุ​ุวรรณภั​ักดี​ี

3


zAif;ugmrf;aysMbrlefjoldOf;qgf wk&d,KbzAif;ugmrf;c.ifyDje.ifhqmOf;cldOf; qldOf;,lboOf;egf;rldif;trj[.ifjo.ef yAefv.ifjaysMbrlefjoldOf;qgf tvjysM htev.ifj,lboOf; zkufbo.rfj wmif;[l hwmif;[mifjvDc.ifuljqmOf;cldOf; wDjrmBw.if;nefqkdefjqgf oAifwk&d,Mbr.ufbvmwfjtev.ifjyAefrM;c.ifyDje.ifhuljqmOf;cldOf; ymefokdyfbymef[gfjulef;wmif;vifvBj[l hzdifjtibxkif;qmrfb nefyAefclOf;uOfbclOf;r.ef rD;uMjrD;cef rldif;uBegf;r.ufbukrfj trj[.ifjo.ef rldif;omrfr.ufb oAifzAif;wk&d,Mb vmwfjtev.ifjyAefrM; tvjxkif;qmrfbuljqmOf;cldOf;,lb,Ofh (แปลโดย ธรรศ ศรีรั​ัี ตนบั​ัลล์​์ พิ​ิมพ์​์โดย สิ​ิทธิ​ิชัย ั พั​ันชน)

4


Uplifting tunes, Mae Hong Son’s folk music is rich with stories that reflect the way of life through agriculture, rituals, traditions, and music. Beauty can be transmitted through sounds and infused with traditional culture, preserving the important identity of the people.

Vivid reminiscence, ​​

Some stories may be recorded in the form of music and passed down

from generation to generation, allowing future generations to comprehend and remember the roots of the ancient culture.

Far away land in the mist Mae Hong Son is the city of three mists and diverse culture. Music … continues to perform these functions. (edited by Budsaba Kanoksilapatham)

คณะวิ ิจั​ัยการยกระดั​ับมรดกทางวั​ัฒนธรรมเพื่​่�อการท่​่องเที่​่�ยวเชิ​ิงสร้​้างสรรค์​์ในจั​ังหวั​ัดแม่​่ฮ่อ ่ งสอนฯ Research team: Upgrading cultural heritage for creative tourismin Mae Hong Son province

5


บู​ูชาครู​ูเพลง คณะวิ ิจั​ัยได้​้เดิ​ินทางเก็​็บข้​้อมู​ูลภาคสนามเมื่​่�อวั​ันที่​่� 24 ตุ​ุลาคมถึ​ึงวั​ันที่​่� 1 พฤศจิ​ิกายน 2564 คณะวิ ิจั​ัยขอกราบครู​ูผู้​้�เป็​็นคุ​ุณู​ูปการความรู้​้�ทางดนตรีพื้​้ ี �นบ้​้าน พบว่​่า วั​ัฒนธรรมดนตรี ี ที่​่� ลึ​ึกซึ้​้�งผ่​่านความงามของเสี​ี ยงนั้​้� นเรี ียบง่​่ายสะท้​้อนให้​้เห็​็นถึ​ึ งวิ ิถี​ี การดำำ�เนิ​ิ นชี​ีวิ ิตของผู้​้�คน ในจั​ังหวั​ัดแม่​่ฮ่อ ่ งสอน

อำำ�เภอปางมะผ้​้า บ้านไร่

พ่อเฒ่าซัวยี้ แซ่หน ั

บ้านจ่าโบ่

แม่เฒ่าเก้า แซ่หน ั

พ่อเฒ่าชิดชัย สรานนท์หริ ญ ั กุล

บ้านแม่ละนา

นางจินลา หิรญ ั โกเมทร์

6

พ่อเฒ่าส่วยที หนั่นตะ

นายสมพงษ์ หิรญ ั โกเมทร์


อำำ�เภอแม่​่สะเรียง ี

พระอัษดิน ว ิสุทฺธจิ ต ิ ฺโต

สามเณรศุภโชค คำ�สาลี

วงดนตร ีล้ า นนาบ้ า นน้ำ � ดิ บ อ.แม่ ส ะเร ียง

อำำ�เภอเมื​ืองแม่​่ฮ่อ ่ งสอน

อาจารย์ประเสรฐิ ประดิษฐ์

ศูนย์ไทใหญ่ศึกษา

ครูธนารักษ์ คำ�สิงห์

ครูสุวัฒน์ ไม่โรยรส

ครูอัฉะรยา ิ คำ�จิง่

อำำ�เภอขุ​ุนยวม

วงดนตรรวมดาวขุ ี นยวม

7


เพลงชุดปางมะผ้า Pang Ma Pha Suite เส้นทางท่องเที่ยวโบราณคดีก่อนประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมโลงไม้ ใน อำ�เภอปางมะผ้า ปางมะผ้​้ า อำำ� เภอที่​่� รุ่​่�ม รวยทางวั​ั ฒ นธรรม สะท้​้ อ นให้​้ เ ห็​็ น อั​ั ต ลั​ั ก ษณ์​์ ข องผู้​้�คน ในการดำำ�เนิ​ินชี​ีวิ ิต วิ ิถี​ีเกษตรกรรม บทเพลงพื้​้น � บ้​้านของกลุ่​่�มพี่​่�น้​้องชาติ​ิพัน ั ธุ์​์�เป็​็นแรงบั​ันดาลใจ ในการประพั​ันธ์​์และเรียบเรี ี ยงสำำ ี �เนี​ียงดนตรีดั​ัี งกล่​่าว ในลั​ักษณะบทเพลงชุ​ุด (suite) นำำ�เสนอ สามบทเพลงจากสามกลุ่​่�มชาติ​ิพั​ันธุ์​์�ได้​้แก่​่ ลาหู่​่�ดำำ� (Black Lahu) ม้​้ง (Hmong) และ ไทใหญ่​่ ในอำำ�เภอปางมะผ้​้า จั​ังหวั​ัดแม่​่ฮ่อ ่ งสอน ท่​่ อนที่​่� 1 ลาหู่​่�ดำำ� บ้​้ า นจ่​่ า โบ่​่ เสี​ี ยงแคนจากพ่​่ อเฒ่​่ าชิ​ิ ด ชั​ั ย สราหิ​ิ รั ั ญ กุ​ุ ล ผ่​่านสามบทเพลงได้​้แก่​่

เชชา โจ่​่วชา จาแม ดอแม บรรเลงโดยแคนใหญ่​่ (หน่​่อกู่​่�มา)​ ในความหมายที่​่�เป็​็นการให้​้พร รั​ับขวั​ัญ อยู่​่�ดี​ีมี​ีสุ​ุข ขอให้​้กิ​ินอร่​่อย และอายุ​ุยื​ืนยาว

ฮะดะเว บรรเลงโดยแคนกลาง (ตอเล็​็ม) รั​ักใคร่​่กลมเกลี​ียว และ เตจา มุ​ุมจา ออ ขื่​่�อมา ขื่​่�อเว ดะเว ขื่​่�อเว ปลู​ูกพื​ืชขอให้​้เจริญรุ่​่� ิ งเรื​ืองงอกงาม บทเพลงในท่​่ อ นนี้​้� เ ป็​็ น การผสมทำำ� นองหลั​ั ก ของเสี​ี ย งแคนในสาระสำำ�คั​ั ญ ของดนตรี ีเดิ​ิ มไว้​้ ผสมผสานกั​ั บการประพั​ั นธ์​์ ใ นรู​ู ป แบบพลิ​ิ ก กลั​ั บ (retrograde) ผ่​่านจิ​ินตนาการของผู้​้�ประพั​ันธ์​์ในช่​่วงครึ่ง่� หลั​ังของบทเพลง ที่​่�ยั​ังคงความเป็​็นพื้​้�นบ้​้านและจั​ังหวะของแคนไว้​้ ท่​่อนที่​่� 2 ม้​้ง บ้​้านไร่​่ แรงบั​ันดาลใจจากสองบทเพลง ได้​้แก่​่ จู่​่�ลู่​่�ใจ๋​๋ดู​ูนั​ังเต่​่กั​ังเต่​่ลามอ ้ ง ฝนไม่​่ตก)​ จอตั​ัง (ถึ​ึงหน้​้าฝนแล้​้วต้​้องปลู​ูกพื​ืชผั​ัก) และบทเพลง ปู๊​๊�ชู้​้�ส้ง้ ต่​่อปู๊​๊�สู้​้�จื​ือกั๊​๊�วะ (ฟ้​้าไม่​่ร้อ โดยพ่​่อเฒ่​่าซั​ัวหยี้​้� แซ่​่หัน ั อดี​ีตผู้​้�นำำ�ชุม ุ ชน และแม่​่เฒ่​่าเก้​้า แซ่​่หัน ั เสี​ียงเพลงรั​ับขานกั​ันในไร่​่ นา หากเมื่​่�อร้​้องจบประโยคหนึ่​่�งแล้​้ว หากอี​ีกฝ่​่ายขานรั​ับแสดงให้​้เห็​็นว่​่ามี​ีใจให้​้แก่​่กั​ันและกั​ัน โดยบทประพั​ั น ธ์​์ไ ด้​้ นำำ� เอาทำำ� นองมาขยายให้​้ มี​ี ช่ ่ว งกว้​้ า งขึ้​้� น กล่​่ า วคื​ือเป็​็ น บรรยากาศ ของท้​้องไร่​่ท้​้องนา ณ บ้​้านไร่​่ ในช่​่วงแรก และเริ่​่ม � มี​ีจังั หวะจะโคนในบทเพลงที่​่� 2

8


จู่​่ �ลู่​่�ใจ๋​๋ดู​ูนั​ังเต่​่กั​ังเต่​่ลามอจอตั​ัง ถึ​ึงหน้​้าฝนแล้​้วต้​้องปลู​ูกพื​ืชผั​ัก สู่​่� รู้​้� ใจ๋​๋ ดู​ู นั้​้�ง

ถึ​ึงหน้​้าฝนแล้​้ว ฝนตกลงมา

บล้​้อง ช้​้ง บล้​้อง ด้​้อง ม่​่อง หลั​ัง ตั่​่�ง

ใบไม้​้ก็​็ผลิ​ิใหม่​่ พื​ืชก็​็ขึ้​้�น

สู่​่� รู้​้� แจ้​้ง คู๊​๊�ก ควอ

ถึ​ึงหน้​้าแล้​้งแล้​้ว

บล้​้อง ช้​้ง บล้​้อง ด้​้อง หม่​่อง เย่​่ง ชั​ัว

ใบไม้​้ก็​็ร่ว่ ง พื​ืชผลก็​็มาเก็​็บเอาไว้​้

เต้​้ กง เต้​้ หล่​่อง ม่​่อง เช๊​๊า ชั​ัว พื​ืชผลก็​็มาเก็​็บเอาไว้​้แล้​้ว (เพื่​่�อจะได้​้ดำำ�รงชี​ีวิ ิตต่​่อไปในปี​ีหน้​้า)

ปู๊​๊�ชู้​้�ส้ง้ ต่​่อปู๊​๊�สู้​้�จือ ื กั๊​๊�วะ ฟ้​้าไม่​่ร้อ ้ ง ฝนไม่​่ตก ปู๊​๊� ชู้​้� ส้​้ง ต่​่อ ปู๊​๊� สู้​้� จื​ือ กั๊​๊�วะ

ฟ้​้าไม่​่ร้อ ้ ง ฝนไม่​่ตก

บล่​่อง ซ่​่ง บล่​่อง ดอง หลั​ัง จื​ือ มั​ัว

ใบไม้​้จะไม่​่ผลิ​ิให้​้เห็​็น

ปู๊​๊� ซู๊​๊� เท กอ ท่​่อง หนา ม่​่อง เป๊​๊ ชั​ัว

ฟ้​้าร้​้องสามครั้​้�ง

บล่​่อง ซ่​่ง บล่​่อง ด่​่อง เร ลั้​้�ง จั๊​๊�วะ

ใบไม้​้ใบหญ้​้าจึ​ึงเขี​ียว

ปู๊​๊� ซู๊​๊� เท กอ ท่​่อง น่​่า เป้​้ หยั่​่�ง

ฟ้​้าร้​้องสามครั้​้�ง

บล่​่อง ซ่​่ง บล่​่อง ดอง เร หลั​ัง ตั้​้�ง

ใบไม้​้ใบหญ้​้าผลิ​ิ

9


ท่​่อนที่​่� 3 ตั้​้�งสู​ูตั้​้�งเฮา (มาร่​่วมกั​ัน)​สำำ�เนี​ียงดนตรีไทใหญ่​่ ี จากบ้​้านแม่​่ละนา บทเพลงที่​่�สะท้​้อน เรื่อ่� งราวของการช่​่วยเหลื​ือกั​ันของผู้​้�คนในชุ​ุมชน ถอดความในทำำ�นองหนั​ั กในงานประพั​ันธ์​์ สำำ�หรั​ับเครื่อ่� งสายสี่​่�ชิ้​้น � (string quartet)

เสียงสะท้อนแม่สะเรยง ี Resonance I Mae Sariang ผู้แสดงเดี่ยวฮอร์น นายเอื้ออังกูร หนูรก ั ษ์ นักศึกษาชัน ั นา และผู้ชว่ ยว ิจัย ้ ปีที่ 4 สถาบันดนตรกัี ลยาณิวฒ เส้นทางการท่องเที่ยววัฒนธรรมล้านนาในอำ�เภอแม่สะเรยง ี แรงบั​ันดาลใจจากความงดงามของแม่​่น้ำำ�สาละวิ ิน และประวั​ัติ​ิศาสตร์​์ที่​่�เล่​่าเรื่อ่� งราว ของคนในแม่​่สะเรียงผ่​่ ี านการเคลื่​่�อนย้​้าย แลกเปลี่​่�ยน ซื้​้อ � ขายของคน และบทเพลงแม่​่สะเรียง ี ที่​่�ถูก ู ขั​ับขานโดยวงดนตรีบ้​้ี านน้ำำ�ดิ​ิบ อำำ�เภอแม่​่สะเรียง ี ทำำ�ให้​้บทประพั​ันธ์​์ชิ้​้น � นี้​้�เป็​็นบทประพั​ันธ์​์ ชิ้​้�นเดี​ียวที่​่�เครื่อ่� งดนตรีฮอร์​์ ี น บรรเลงเดี่​่�ยวร่​่วมกั​ับวงเครื่อ่� งสายสี่​่�ชิ้​้น � บทประพั​ันธ์​์ประกอบด้​้วย สองท่​่อน ได้​้แก่​่

10


ท่​่อนที่​่� 1 แม่​่น้ำำ�สาละวิ ิน (Salween river) เสี​ียงฮอร์​์นเปรียบดั​ั ี งแม่​่น้ำำ� ที่​่�หล่​่อเลี้​้�ยง ผู้​้�คนในลุ่​่�มแม่​่น้ำำ�สาละวิ ิน แนวทำำ�นองสลั​ับรั​ับล้​้อกั​ันระหว่​่างเครื่อ่� งดนตรีฮอร์​์ ี นเดี่​่�ยวร่​่วมกั​ับ วงเครื่ อ่� งสายสี่​่� ชิ้​้น � เสี​ี ย งดนตรี ีทำำ� ให้​้ เห็​็ น ถึ​ึ ง มิ​ิ ต รภาพระหว่​่ า งผู้​้�คนของสองฟากฝั่​่� งแม่​่ น้ำำ� กั​ั นอย่​่างสั​ั นติ​ิ โดยเสี​ี ยงได้​้รับ ั แรงบั​ันดาลใจจากเสี​ี ยงสวดบทอานิ​ิ สงส์​์ กฐิ​ินของพระอั​ัษดิ​ิน วิ ิสุ​ุ ทฺ​ฺธิจิ​ิ ตฺ ิ ฺโต เจ้​้าอาวาสวั​ัดศรี ีบุ​ุญเรื​ือง ซึ่​่�งในช่​่วงปลายของแต่​่ละวรรคมี​ีความวิ ิจิ​ิตรงดงาม และมี​ีหลายรู​ูปแบบซึ่​่�งเป็​็นลั​ักษณะเฉพาะตั​ัวคล้​้ายระดั​ับเสี​ียงที่​่�เกิ​ิดจากอนุ​ุกรมเสี​ียงทางดนตรี ี (harmonic series) หรื​ือ ลำำ�ดั​ับความถี่​่�และเสี​ียงบริสุ​ุิ ทธิ์​์� ท่​่อนที่​่� 2 แม่​่สะเรียง ี บทเพลงพื้​้�นบ้​้านที่​่�ทุ​ุกคนคุ้​้�นหู​ู บทเพลงนี้​้� ได้​้รับ ั แรงบั​ันดาลใจ ที่​่� นำำ� เสนอท่​่ ว งทำำ� นองเดิ​ิ ม และกลิ่​่� น อายวิ ิถี​ี ชี วิ ี ิตที่​่� ส ะท้​้ อ นถึ​ึ ง ชี​ีวิ ิต ความรั​ัก ความห่​่ ว งใย วั​ัฒนธรรมล้​้านนาผู้​้�คนในแม่​่สะเรียง ี ดั​ังตอนหนึ่​่�งของเนื้​้�อเพลงที่​่�ว่​่า

เรียมยิ​ิ ี นเสี​ียงแม่​่สะเรียงร้​้ ี องเรียก ี สาดน้ำำ�ตั​ัวเปี​ียกฉ่ำำ�เมื่​่�อวั​ันดำำ�หัว ั เย็​็นระรื่น่� ชื่​่�นกายผ่​่อนคลายมิ​ิได้​้หมองมั​ัว โอ้​้เจ้​้า สายบั​ัว พี่​่�จำ�ำ ใจจากเจ้​้าไป พี่​่�รัก ั ห่​่วงใย แม่​่สะเรียง ี อกเรียมตรมระทมเพราะห่​่ ี วงอาลั​ัย

11


เมื​ืองแห่​่งหมอก Misty Town I “Mueang Mae Hong Son” เส้นทางการท่องเที่ยวการค้าไม้โบราณใน อำ�เภอเมืองแม่ฮ่องสอน นำำ� เสนอสำำ� เนี​ี ย งเพลงของตอยอฮอร์​์น (strow violin) เครื่ อ่� งสายตระกู​ู ล สี​ี คล้​้ายกั​ับไวโอลิ​ินทางตะวั​ันตก แต่​่มีลำ ี ำ�โพงทำำ�ด้​้วยโลหะ ที่​่�แสดงให้​้เห็​็นภาพของการเลื่​่�อนไหล ทางวั​ัฒนธรรม มี​ีเสี​ียงและวิ ิธี​ีการบรรเลงที่​่�น่​่าสนใจ โดยสามารถบรรเลงเดี่​่�ยวหรื​ือผสมผสาน กั​ับวงดนตรีพื้​้ ี �นเมื​ืองของชาวไทใหญ่​่ ท่​่อนที่​่� 1 แรงบั​ันดาลใจจากการศึ​ึ กษาบทเพลงทำำ�นองปานแซงของชาวไทใหญ่​่ โดยมี​ี ผู้​้� ให้​้ ค วามรู้​้�ไ ด้​้ แ ก่​่ ค รู​ูป ระเสริ ิฐ ประดิ​ิ ษ ฐ์​์ ครู​ูสุ​ุ วั​ั ฒ น์​์ ไม่​่ โรยรส ครู​ูธ นารั​ัก ษ์​์ คำำ�สิ​ิง ห์​์ และครู​ูอั​ัฉะริยา ิ คำำ�จิ่​่ง� คณะวิ ิจั​ัยบั​ันทึ​ึกทำำ�นองเพลงปานแซง และฝึ​ึกฝนการบรรเลงสำำ�เนี​ียง ในรู​ูปแบบของตอยอฮอร์​์น พร้​้อมเครื่อ่� งประกอบจั​ังหวะกลอง และจี๊​๊� นำำ�เสนอในรู​ูปแบบ ของวงเครื่ อ่� งสายสี่​่� ชิ้​้น � ที่​่� ยั​ั ง คงสาระสำำ�คั​ั ญ เดิ​ิ ม ของสำำ� เนี​ี ย งและจั​ัง หวะของชาวไทใหญ่​่ เมื​ืองแม่​่ฮ่อ ่ งสอน ท่​่อนที่​่� 2 ตกภวั​ังค์​์ถึ​ึงความงามของเมื​ืองแห่​่งหมอก นำำ�เสนอบรรยากาศแห่​่งหมอก ผ่​่านเครื่อ่� งสายที่​่�สอดรั​ับกั​ันและกั​ันโดยใช้​้เทคนิ​ิคการบรรเลงแบบใกล้​้สะพาน (bridge, หย่​่อง) ของแต่​่ละเครื่อ่� งดนตรีทำำี �ให้​้เสี​ียงมี​ีความน่​่าสนใจและน่​่าค้​้นหา ราวกั​ับว่​่าหลั​ังม่​่านหมอกนั้​้�น จะพบเจอความงามของเมื​ืองแม่​่ฮ่อ ่ งสอน ท่​่อนที่​่� 3 หม่​่องส่​่วยยี​ี ศิ​ิลปะการร่​่ายรำำ�ที่​่�มี​ีการสื​ืบทอดมาตั้​้�งแต่​่สมั​ัยพญาพิ​ิศาล ฮ่​่องสอนบุ​ุ รี ี ที่​่�มี​ีเอกลั​ักษณ์​์ ทางวั​ัฒนธรรม โดยการเรี ียบเรี ียงคงไว้​้ซึ่​่�งแนวทำำ�นอง จั​ังหวะ จะโคนของบทเพลง จะทำำ� ให้​้ ผู้​้�ช มได้​้ สั​ั ม ผั​ั ส กั​ั บ มิ​ิ ติ​ิ ข องความงามผ่​่ า นเสี​ี ย งดนตรี ีที่​่� อ ยู่​่�คู่​่� กั​ับนาฎศิ​ิลป์​์ในแม่​่ฮ่อ ่ งสอน

12


ความทรงจำำ�ขุ​ุนยวม Recollection I Khun Yuam เส้​้นทางท่​่องเที่​่�ยวย้​้อนความทรงจํ​ําสงครามโลกครั้​้�งที่​่� 2 ใน อำำ�เภอขุ​ุนยวม เรื่อ่� งราวบางเรื่อ่� งอาจลื​ืมเลื​ือนไป แต่​่บางคนยั​ังจดจำำ�เรื่อ่� งราวผ่​่านบทเพลง ถึ​ึงแม้​้ว่า่ ความหมายอาจจะไม่​่เข้​้าใจชั​ัดเจนแต่​่ดนตรียั​ัี งเป็​็นสะพานที่​่�สร้​้างความประทั​ับใจให้​้แก่​่ผู้​้�คน เสมอ จากเรื่อ่� งราวในช่​่วงสงครามโลกครั้​้�งที่​่� 2 ในอำำ�เภอขุ​ุนยวม ยั​ังแสดงให้​้เห็​็นถึ​ึงมิ​ิตรภาพ ของความเป็​็นเพื่​่�อนมนุ​ุษย์​์และการเข้​้าอกเข้​้าใจกั​ัน คณะวิ ิจั​ัยได้​้ค้​้นหาบทเพลงที่​่�ส่​่งต่​่อมายั​ัง คนขุ​ุนยวมในช่​่วงเวลานั้​้�น สองบทเพลงที่​่�นำำ�เสนอในการเรียบเรี ี ยงบทเพลงความทรงจำำ ี �ขุ​ุนยวมนี้​้� บทเพลง แรกได้​้รับ ั แรงบั​ันดาลใจจากบทเพลงญี่​่�ปุ่​่�น ด้​้วยสำำ�เนี​ี ยงการขั​ับร้​้องของคุ​ุณยายป้​้าง ตาหนู​ู ในสารคดี​ี “เงา อดี​ีตจากป่​่า คนแปลกหน้​้าที่​่�ขุ​ุนยวม” (2557) นำำ�โดย รั​ัศมี​ี ทรงชู​ูเดช ที่​่�แสดง ให้​้เห็​็นถึ​ึงความทรงจำำ�ในวั​ัยเด็​็กของคุ​ุณยายป้​้างผ่​่านดนตรี ี ความว่​่า

13


จั​ับมื​ือกั​ันไว้​้ จะไปไหนก็​็ไปด้​้วยกั​ัน เดิ​ินผ่​่านสวนสวยสดใส นกน้​้อย ๆ ร้​้องขั​ับขาน สายลมอ่​่อนพั​ัดเส้​้นผมเด็​็กน้​้อย เสี​ียงฝี​ีเท้​้าดั​ังก๊​๊อกแก๊​๊ก ๆ ท้​้องฟ้​้ากระจ่​่างแจ่​่มใส ทุ​ุกคนเบิ​ิกบาน เรามาเล่​่นด้​้วยกั​ันเถอะ อี​ี กบทเพลงหนึ่​่� งได้​้ พบขณะที่​่� คณะวิ ิจั​ัยได้​้ เก็​็ บข้​้อมู​ูลจากการสั​ั มภาษณ์​์ วงดนตรี ี ขุ​ุ น ยวม ณ บ้​้ า นพ่​่ อ เฒ่​่ า วี ีระพล บุ​ุ ญ พิ​ิ ทั​ั ก ษณ์​์ (จ่​่า จ่​่อ ) บทเพลงนี้​้� มี​ี ชื่​่อ � ว่​่ า “ญี่​่� ปุ่​่� น” ไม่​่ พ บ การบั​ั น ทึ​ึ ก โน้​้ ต แบบขนบเหมื​ือนบทเพลงอื่​่� น จึ​ึง ขอให้​้ ว งดนตรี ีรวมดาวขุ​ุ น ยวมบรรเลง เมื่​่� อเริ่​่ม � บรรเลงทุ​ุกคนสามารถเล่​่นได้​้ พร้​้อมกั​ั บการขั​ับร้​้องเพลง ทางพ่​่ อเฒ่​่ ากล่​่าวว่​่าไม่​่ รู้​้� ความหมายของเนื้​้� อเพลงเนื่​่� องจากเวลาล่​่วงเลยและก็​็จำ�ำ เนื้​้� อร้​้องต่​่อ ๆ กั​ันมาเพี​ียงเท่​่านั้​้� น สามารถถอดเสี​ียงได้​้ดั​ังนี้​้�

ฮา รี ี โย ซา ยา ตอ ซา ตอ หน่​่า ซา ยา ตอ ซา ตอ หน่​่า มั​ัณ ฑะ เลย์​์ ซา กุ​ุ นา เกี่​่�ยว นา ฮา ริ ิ โย โยว โยว ซา ยา ตอ ซา ต่​่อ หน่​่า (โยว โยว)​ หลั​ั ง จากคณะวิ จัิ ัย กลั​ั บ จากภาคสนามได้​้ มี​ี โ อกาสพยายามถอดเนื้​้� อหาของ บทเพลงดั​ังกล่​่าว โดยได้​้คำำ�ปรึ​ึกษาจากศิ​ิริวรรณ ิ มุ​ุนิ​ินทรวงศ์​์ อาจารย์​์ภาควิ ิชาภาษาญี่​่�ปุ่​ุ�น คณะศิ​ิลปศาสตร์​์ มหาวิ ิทยาลั​ัยธรรมศาสตร์​์ โดยสามารถอนุ​ุมานและใช้​้คำำ�แทนที่​่�ใกล้​้เคี​ียง กั​ับที่​่�ถอดมาได้​้ดั​ังนี้​้�

14


春よ、沙也と里、沙也と里、マンダレー桜、今日は離れるよ haruyo, saya to sato , saya to sato mandare sakura , kyo wa hanareruyo โอ้​้ฤดู​ูใบไม้​้ผลิ​ิ วั​ันนี้​้� ลาแล้​้ว แม่​่ดอกไม้​้แห่​่งมั​ัณฑะเลย์​์ (ซากุ​ุระ) ทำำ�ให้​้ฉั​ันคิ​ิดถึ​ึงบ้​้านเกิ​ิดและแม่​่หญิ​ิงซายะที่​่�เป็​็นที่​่�รัก ั บทประพั​ันธ์​์และเรียบเรี ี ยงชิ้​้� ี นนี้​้� ผู้​้�เขี​ียนหวั​ังใจว่​่าจะทำำ�ให้​้ผู้​้�ชมได้​้สั​ัมผั​ัสกั​ับขุ​ุนยวม ในช่​่วงเวลาแห่​่งมิ​ิตรภาพและอาจทำำ�ให้​้ผู้​้�ชม ณ ที่​่�นี้​้� หวนคิ​ิดถึ​ึงวั​ันวานที่​่�น่​่าจดจำำ�อี​ีกสั​ักเรื่อ่� ง…

15


ศุ​ุภพร สุ​ุวรรณภั​ักดี​ี

ดร.ศุ​ุภพร สุ​ุวรรณภั​ักดี​ี อาจารย์​์ประจำำ� สํ​ํานั​ั กวิ ิชาดุ​ุริยางคศาสตร์​์ ิ สถาบั​ันดนตรี ี กั​ัลยาณิ​ิวั​ัฒนา ผู้​้�มี​ีความสนใจเสี​ียงดนตรีในพื้​้ ี �นที่​่�ต่​่าง ๆ ที่​่�มี​ีความหลากหลายทางวั​ัฒนธรรม การบู​ูรณาการองค์​์ความรู้​้�ทางด้​้านดนตรีผ่​่ี านทำำ�กิ​ิจกรรมดนตรีสร้​้ ี างสรรค์​์และงานวิ ิชาการ ทางด้​้านดนตรี ี จากชี​ีวิ ิตที่​่�คร่ำำ�หวอดกั​ับโลกของเสี​ียงจากวั​ัฒนธรรมที่​่�แตกต่​่าง การมองเห็​็น วิ ิถี​ีของผู้​้�คนที่​่�หลากหลาย และการตระหนั​ั กถึ​ึงบริ ิบทของโลกและสั​ังคมที่​่�เปลี่​่�ยนแปลงไป นำำ�มาสู่​่�ความสนใจในการพั​ัฒนาศั​ั กยภาพของคนรุ่​่�นใหม่​่ ผ่​่านการส่​่งต่​่ อแนวคิ​ิ ดให้​้ผู้​้�เรี ียน เกิ​ิดความตระหนั​ักต่​่อคุ​ุณค่​่าของเสี​ียง และความเข้​้าอกเข้​้าใจผู้​้�อื่​่�นในบทบาทของเพื่​่�อนมนุ​ุษย์​์ www.suppabhorns.com วงดนตรีอองซอมเบลอ ี มิ​ิวสิ​ิค เมคเกอร์​์: ลํ​ํานํ​ําเพลงอั​ันชื่​่�นใจ ความทรงจํ​ําที่​่�สดใส และถิ่​่�นแดนไกลในม่​่านหมอก Ensemble Music Makers: Uplifting tunes, vivid reminiscence, and misty town นิ​ิ ยามเสี​ี ยงจากความรู้​้�ที่​่� ได้​้ เป็​็นเสี​ี ยงดนตรี ีที่​่� ยั​ังคงสาระสํ​ําคั​ั ญเดิ​ิ มของสํ​ําเนี​ี ยง ดนตรี ีพื้​้� น ถิ่​่� น จากการ ศึ​ึ ก ษาวิ ิจั​ัย วาดเส้​้ น เสี​ี ย งใหม่​่ ใ นรู​ูป แบบที่​่� มี​ี ค วามร่​่ว มสมั​ั ย นํ​ําไปสู่​่� เรื่อ่� งราวของเส้​้ นทางการเดิ​ิ นทางในจั​ังหวั​ัด แม่​่ฮ่​่องสอนก่​่ อนประวั​ัติ​ิศาสตร์​์ในปางมะผ้​้า วั​ัฒนธรรมล้​้านนาแม่​่สะเรียง ี การค้​้าไม้​้เมื​ืองแม่​่ฮ่อ ่ งสอน และ เรื่อ่� งราวความทรงจํ​ําในขุ​ุนยวม ภายใต้​้วงดนตรี ีร่​่วมสมั​ัยคั​ั ดพิ​ิเศษอองซอมเบลอ มิ​ิวสิ​ิ ค เมคเกอร์​์ รู้​้�จั​ักวงดนตรี ีเพิ่​่� มเติ​ิม www.suppabhorns.com/emm

16


นั​ักดนตรีวงออมซอมเบลอ ี มิ​ิวสิ​ิค เมกเกอร์​์ ศุ​ุภพร สุ​ุวรรณภั​ักดี​ี ไวโอลิ​ิน พงษ์​์เทพ จิ​ิตดวงเปรม ไวโอลิ​ิน ฉมามาศ แก้​้วบั​ัวดี​ี วิ ิโอลา รพี​ีพั​ัฒน์​์ มั​ัญยานนท์​์ เชลโล เอื้​้�ออั​ังกู​ูร หนู​ูรัก ั ษ์​์ ฮอร์​์น

17




ผู้รว่ มเดินทาง…เสียงและความทรงจำ� Acknowledgement สำ�นักงานคณะกรรมการส่งเสรมว ิ ิทยาศาสตร์ ว ิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) Thailand Science Research and Innovation (TSRI) หน่วยบรหารและจั ิ ดการทุนด้านการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศ (บพข.) Program Management Unit Competitiveness (PMUC) มหาว ิทยาลัยศิลปากร

Silpakorn University

สถาบันดนตรกัี ลยาณิวัฒนา

Princess Galyani Vadhana Institute of Music

มหาว ิทยาลัยบูรพา

Burapha University

ว ิทยาลัยชุมชนแม่ฮอ ่ งสอน

Maehongson Community College

ศ.ดร.รัศมี ชูทรงเดช (หัวหน้าแผนโครงการว ิจัย) รศ.ดร.สุภาว ี ศิรนคราภรณ์ ิ ดร.ขจรศักต์ นาคปาน สุว ิชชา พักกระสา ชิลแลนเดอร์ ศิรลัิ กษณ์ กัณฑศร ี

Rasmi Shoocongdej Supavee Sirinkraporn Khajornsak Nakpan Suvitcha Pakkrasa Shillander Siriluck Kanthasri

ศ.ดร.บุษบา กนกศิลปะธรรม (หัวหน้าโครงการว ิจัย) Budsaba Kanoksilapatham รศ.ดร.จิรส ั สา คชาชีวะ Jirassa Kachachiva ผศ.นุชนภางค์ ชุมดี อาจารย์ปว ินนา เพ็ชรล้วน

Nootnapang Chumdee Pawinna Phetluan

ที่ปรกษาด้ ึ านดนตร ี

Music Advisors

อานันท์ นาคคง, ศิลปินศิลปาธร ผศ.ดร.อโณทัย นิติพน, ศิลปินศิลปาธร

Anant Nakkong Anothai Nitibhon

ผู้ชว่ ยว ิจัย ดร.พงษ์เทพ จิตดวงเปรม ฉมามาศ แก้วบัวดี เอื้ออังกูร หนูรก ั ษ์ เขมชาติ ชนะไพร ธนกฤต สีดามาตย์

Research Assistants Pongthep Jitduangprem Chammamas Kaewbuadee Ueaangkun Nurak Khemmachat Channaprai Thanakrit Seedamart

ออกแบบโปสเตอร์และสูจบ ิ ัตร กฤติน ธีรว ิทยาอาจ

Poster and programme note Krittin Teeraittayaart


21


22