Issuu on Google+

‫ނަމްބަރު‪ 4 ،44 :‬އޭޕްރިލް ‪ 2012‬އަގު‪20 :‬ރ‬


‫އެޑިޓަރުގެ ނޯޓް‬ ‫‪c‬‬

‫އަދަދު‪44 :‬‬

‫އެޑިޓަރު‪:‬‬

‫‪ 4‬އޭޕްރިލް ‪2012‬‬ ‫ނ ގެންދަވާ‬ ‫ސަން މަޖައްލާގެ ‪ 44‬ވަނަ އަދަދު ވިދާޅުވަމު ް‬ ‫ހުރިހާ ކިޔުންތެރިންނަށް ވެސް ހޫނު މަރުހަބާއެއް‬ ‫ދަންނަވަމެވެ‪ .‬އަދި ސަންގެ ‪ 43‬ވަނަ އަދަދަށް ދެއްވި‬ ‫ތަރުހީބު ފާހަގަ ކޮށް އެކަމަށް ޓަކައި ޝުކުރު އަދާ‬ ‫ކުރަމެވެ‪.‬‬

‫ސިނާން އަލީ‬

‫އެގްޒެކެޓިވް އެޑިޓަރުން‪:‬‬ ‫އަހުމަދު ޒާހިރު (ހިރިގާ)‬ ‫މުހައްމަދު އާމިރު ފަރެސް‬

‫ޑިޕިއުޓީ އެޑިޓަރު‪:‬‬

‫މުންޑޫ އާދަމް ހަލީމް‬

‫އެސިސްޓެންޓް އެޑިޓަރު‪:‬‬ ‫ސްޓާފް ރައިޓަރ‪:‬‬

‫އަލްއުސްތާޒު އަހުމަދު މާޖިދު‬

‫އިޔާޒު ނަސީމް‬

‫ލިޔުންތެރިން‪:‬‬ ‫އަބްދުﷲ އަޒްމީން‬ ‫ކަނީރު ޢަބްދުއްރަޙީމް‬ ‫ޢަލީ ޚާލިދު‬

‫ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުން ‪ 2008‬ވަނަ އަހަރު އިންތިޚާބު ކުރި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ‬ ‫އަލްފާޟިލް މުހައްމަދު ނަޝީދު ރައީސް ކަމުގެ މަގާމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވުމާ ގުޅިގެން‬ ‫ގައުމުގައި ހިނގަން ފެށި ހަމަނުޖެހުން ތަކަށް އަދިވެސް ނިމުމެއް ނާދެ އެވެ‪ .‬އެކި ކަހަލަ‬ ‫ހާލަތު ތަކާ ގުޅިގެން މި މައްސަލަ ތަކުގައި ކުރި ފަޅައި‪ ،‬ހަމަނުހުން އުފެއްދުން އަދި‬ ‫ވެސް ދަނީ ތަކުރާރު ވަމުންނެވެ‪ .‬އެ ގޮތުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ޖަލްސާ ތަކާއި‬ ‫ސިޔާސީ ޕާޓީ ތަކުގެ އެއްވުން ތަކުން މި ފަދަ ހަމަނުޖެހުން ތަކަށް ވާގިދޭ މަންޒަރު‬ ‫ދަނީ ފެންނަމުންނެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރުން ފުލުހުންނާއި ސިފައިންނަށް އަމާޒު ކޮށްގެން ދޭ‬ ‫ހަމަލަ ތައް ވެސް ވަނީ މި ފަހަކަށް އައިސް އާދަޔާ ޚިލާފަށް އިތުރު ވެފަ އެވެ‪ .‬މި‬ ‫ކަންކަމަކީ ވެސް މި އުފެދިގެން އުޅޭ ސިޔާސީ ހަލަބޮލި ކަމާ ގުޅުން ހުރު ކަންތައްތައް‬ ‫ކަމަށް ބެލެވޭނެ ޖާގަ އެބަ އޮތެވެ‪.‬‬

‫ޢަބްދުﷲ ޝިނާން‬ ‫މިންނު‬ ‫ޑރ‪ .‬އިބްރާހިމް ޔާސިރު އަހުމަދު‬

‫ކޮލަމިސްޓުން‪:‬‬ ‫ސިކުނޑީގެ ތޫފާން‪ :‬ސީނާ އަހުމަދު ޒާހިރު‬ ‫ކެޔޮނިރު‪ :‬މުހައްމަދު ބުޝްރީ‬ ‫ފަސްމަންޒަރު‪ :‬އަހުމަދު ޒާހިރު (ހިރިގާ)‬ ‫އަޅުގަނޑުމެންގެ މާހައުލުން‪ :‬މީމުޒަވިޔަނި‬ ‫އުޑުދަށުން‪ :‬މުހައްމަދު ގާސިމް‬ ‫ދިޔަތިކި‪ :‬އަބްދުﷲ ފާރޫގު ހަސަން‬ ‫ސިއްކަ‪ :‬ސިއްކަގޭ މުހައްމަދު ނަސީމް‬ ‫ދިޔަވަރު‪ :‬މުހައްމަދު އާމިރު ފަރެސް‬

‫ރާއްޖޭގެ މާލީ ހާލަތުގެ ނާޒުކު ކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން‪ ،‬ދުނިޔޭގެ މާލީ އިދާރާ ކަމަށް ާ‬ ‫ވ‬ ‫އިންޓަނޭޝަނަލް މަނިޓަރީ ފަންޑު ނުވަތަ އައިއެމްއެފުން ވަނީ ދާދި ފަހުން ވާހަކަ‬ ‫ދައްކައިފަ އެވެ‪ .‬ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުންނަށް ހުށަހެޅި ޕްރެސެންޓޭޝަން‬ ‫އެއްގައި އައިއެމްއެފުން ބުނެފައި ވަނީ ލިބޭ އާމްދަނީ އާއި ކުރާ ޚަރަދު ދިމާ ނުކުރެވޭ‬ ‫ނަމަ ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުން ބަނޑަށް ޖެހިދާނެ ކަމަށެވެ‪ .‬މީ ވަރަށް ސީރިއަސް މައްސަލަ‬ ‫އެވެ‪ .‬ސަރުކާރުންނާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން މި ކަމާ ވަރަށް ސީރިއަސް ނަޒަރަކުން‬ ‫ވިސްނާން ޖެހެ އެވެ‪ .‬އަދި އަވަސް ފިޔަވަޅު ތަކެއް އަޅާން ޖެހެ އެވެ‪ .‬އެ ގޮތުން ޚަރަދު‬ ‫ކުޑަ ކުރެވޭނެ ހުރީ ކޮން ދާއިރާ ތަކަކުން ތޯ ބަލައި އެ ދާއިރާ ތަކުން ޚަރަދު ކުޑަ‬ ‫ކުރުމަކީ ލަސް ކުރުމެއް ނެތި މިހާރުން މިހާރަށް ކުރާން ޖެހޭނެ ކަމެކެވެ‪ .‬މާ ބޮޑަށް‬ ‫ލަސް ވެއްޖެ ނަމަ ދެން ކުރިމަތިލާން ޖެހޭ އަޑިގަނޑު މިހާރަށް ވުރެ ވެސް ފުން ވާނެ‬ ‫އެވެ‪ .‬އަދި އަރައިގަންނާން އުނދަގޫ ވާނެ އެވެ‪.‬‬

‫ރަންދެލި‪ :‬މުންޑޫ އާދަމް ހަލީމް‬ ‫ފަންވަތް‪ :‬އިމާދު ލަތީފު‬ ‫ކޮމާކޯޅި‪ :‬ސިނާން އަލީ‬ ‫ޑރ‪ .‬ޖުނެއިދުގެ އިރުޝާދު‪ :‬ޑރ‪.‬ޖުނެއިދު‬ ‫ދަމަނަ‪ :‬ޑރ‪ .‬އަހުމަދު ޖަމްޝީދު‬ ‫ތައުޢިޔާ‪ :‬އަލްއުސްތާޛު މޫސާ އަންވަރު ޙަސަން‬

‫މާކެޓިން‪:‬‬ ‫ސަން މީޑިއާ ގްރޫޕް މާކެޓިން ޓީމް‬

‫ކަލަރ ސެޕަރޭޝަން އެންޑް ޕްރިންޓިންގ‪:‬‬ ‫ނޮވެލްޓީ ޕްރިންޓާރސް އެންޑް ޕަބްލިޝާރސް ޕވޓ‪ .‬ލޓޑ‪.‬‬

‫"ސަން" އަކީ ‪ 14‬ޖުލައި ‪2010‬ން ފެށިގެން "ސަންއެފްއެމްގެ‬ ‫މެނޭޖްމަންޓުގެ ފަރާތުން މަހަކު ދެ ފަހަރު ނެރޭ މަޖައްލާއެކެވެ‪.‬‬ ‫‪www.sun.mv‬‬ ‫‪sun@sun.mv‬‬

‫މި ފަހަރު ސަންގެ ކަވަރު ސްޓޯރީ ގެ ގޮތުގައި ހިމަނާފައި ވާނީ މިހާރު އެންމެ މަޝްހޫރު‬ ‫އެއް ވާހަކަ ކަމަށްވާ ބާޣީންނާއި ބަތަލުންނާ ގުޅޭ ގޮތުން އަހުމަދު މާޖިދު ލިޔުއްވާފައިވާ‬ ‫ޕޓެވެ‪ .‬ރައީސް ނަޝީދުގެ ވެރިކަން ބަދަލު ވުމަށް ފަހު އެމްޑީޕީ އަށް‬ ‫ޚާއްސަ ރި ޯ‬ ‫ތާއީދު ކުރާ ގިނަ ބަޔަކު ވަނީ ރައީސް ވަހީދަށް ބާޣީ އެއްގެ ލަގަބު ދީފަ އެވެ‪ .‬ހަމަ‬ ‫އެހެންމެ މި އައި ބަދަލުގައި އެކި ގޮތްގޮތުން ހަރަކާތްތެރިވި އެހެން އެންމެންނަށް ވެސް‬ ‫ވަނީ މި ލަގަބު ދީފަ އެވެ‪ .‬މި މުޅި މައްސަލައިގެ މައްޗަށް މާޖިދުގެ މި ރިޕޯޓުގައި‬ ‫އަލިއަޅުވާލާފައިވެ އެވެ‪.‬‬ ‫ނ މި ފަހަރުގެ އަދަދުގައި ވެސް ތިޔަ ބޭފުޅުންގެ ޝައުގުވެ ި‬ ‫ރ‬ ‫މީގެ އިތުރު ް‬ ‫ހ ބައިތަކެއް އެތެރޭގައި ހިމަނާފައި ހުންނާނެ އެވެ‪ .‬ވިދާޅުވަމުން‬ ‫އެހެން ހުރި ާ‬ ‫ގެންދަވާށެވެ‪.‬‬

‫ސިނާން އަލީ‬ ‫އެޑިޓަރު‬

‫‪3‬‬


4


‫ތައުޢިޔާ‬

‫އަލްއުސްތާޛު މޫސާ އަންވަރު ޙަސަން‬

‫ވަކިޤައުމަކަށް ނިސްބަތްވުމަކީ ސުވަރުގެ ލިބުމުގެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬ ‫ޔަހޫދީންނާއި ނަޞާރާއިންގެ ފިކުރަކީ އެމީހުންނަކީ މާތް اهللއިޚްތިޔާރު‬

‫(އެއްވެސް) ބިރެއްނެތެވެ‪ .‬އަދި އެއުރެންނީ‪ ،‬ހިތާމަކުރާނޭ ބަޔަކު‬

‫ކުރައްވައިފައިވާ ބައެއްކަމުގެ ފިކުރެވެ‪ .‬އެހެން އިންސާނުންނަށްވުރެ‪،‬‬

‫ކަމުގައިވެސް ނުމެވޭމެއެވެ‪( ”.‬ސޫރަތުލް ބަޤަރާ‪ )112 :‬މި އާޔަތުގައި‬

‫މާތްކަމުގެ ނަޒަރެވެ‪ .‬މިބައިމީހުން ގެ މިތާކުންތާކު ނުޖެހޭ ޚިޔާލާއި‬

‫އެކުލެވޭ ޢިބާރާތްތަކުގެ މާނަތަކުގެ ދާއިރާގައި ހިމެނެނީ ޚާލިޞް‬

‫ބެހޭގޮތުން މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވައިފައިވަނީ ބަސްފުޅުގެ މާނާގައި‬

‫އީމާން ކަމެވެ‪ .‬ހެޔޮހިތުން މާތް اهللއަށް ތަސްލީމު ކުރުމެވެ‪.‬އަޅާ އޭނާ‬

‫ވަނީ‬

‫މިފަދައިންނެވެ‪”.‬ޔަހޫދީންނާއި‪،‬‬

‫ބުނެފޫއެވެ‪.‬‬

‫ނަޞާރާއިން‬

‫ތިމަންމެންނީ‪ ،‬اهللގެ ދަރިންނެވެ‪ .‬އަދި އެކަލާނގެ ލޯބިވެވޮޑިގެންވާ‬

‫އީމާންވާ ޝަރިޢަތާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ޢަމަލު ކުރުމެވެ‪.‬‬ ‫މި‬

‫ ‬

‫އެނގިގެންދަނީ‪،‬‬

‫އާޔަތުން‬

‫ޤިޔާމަތް‬

‫ދުވަހުގައި‬

‫މީހުންނެވެ‪ .‬ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އެހެންވިއްޔާ ތިޔަބައިމީހުންގެ‬

‫ރައްކާތެރިކަން ލިބުންވަނީ އީމާންވެ ހެޔޮޢަމަލު ކުރުމުންނެވެ‪ .‬އެއްވެސް‬

‫ފާފަތަކުގެ ސަބަބުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެކަލާނގެ ޢަޛާބުދެއްވަނީ‬

‫ޙާލެއްގައި ޔަހޫދީނަށް ނުވަތަ ނަޞާރާއިންނަށް ނިސްބަތްވުމަކުން‬

‫ކީއްވެގެންހެއްޔެވެ؟” އެމީހުންގެ މިބަސްތަކުގެ ޖަވާބު އާޔަތުގެ‬

‫ނޫނެވެ‪ .‬އަދި ހަމައެފަދައިން ނަބަވީ ގެކޮޅަށް ނިސްބަތްވުމަކުން‬

‫ފަހުބައިގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވަނީ މިފަދައިންނެވެ‪”.‬އަދި ކިއެއްތަ!‬

‫ނޫނެވެ‪ .‬މައްސަލައަކީ ނިސްބަތް ވުމުގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ‪.‬‬

‫ތެރެއިންވާ‬

‫ޞާލިޙު‬

‫ތިޔަބައިމީހުންނީ‪،‬‬

‫ހެއްދެވި‬

‫އެކަލާނގެ‬

‫މީހުންގެ‬

‫މީހުންނެވެ‪ .‬އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ މީހަކަށް ފާފަފުއްސަވަތެވެ‪.‬‬ ‫އަދި އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ މީހަކަށް ޢަޛާބު ދެއްވަތެވެ‪”.‬‬ ‫ހަމައެފަދައިން ޔަހޫދީންނާއި ނަޞާރާއިން ދެކޭގޮތުގައި‪،‬‬

‫ ‬

‫މޫސާގެފާނުގެ‬ ‫ތަބަޢަވުމުން‬

‫ޝަރީޢަތަށް‬ ‫ނޫނީ‬

‫ނުވަތަ‬

‫އެއްވެސް‬

‫ޢީސާގެފާނުގެ‬ ‫މީހަކަށް‬

‫ޝަރީޢަތަށް‬

‫ރައްކާތެރިކަމެއް‪،‬‬

‫ސަލާމަތްތެރިކަމެއް ނެތެވެ‪ .‬އަދި ހަމައެފަދައިން އިސްރާއީލަށް‬ ‫ނިސްބަތްވުމަކީ މީހާ މާތް اهللގެ ޢަޛާބުން ސަލާމަތްވާ ކަމެކެވެ‪.‬‬ ‫އެހެންކަމުން އެމީހުން ބުނެފައިވަނީ މިވަފައިންނެވެ‪ ”.‬އެއުރެން‬ ‫ބުނޫއެވެ‪ .‬ޔަހޫދީއަކު ކަމުގައި ނުވަތަ ނަޞާރާއަކު ކަމުގައިވާ މީހަކު‬ ‫މެނުވީ‪ ،‬ސުވަރުގެޔަކަށް ނުވަންނާނެތެވެ‪”.‬‬ ‫މިތަނުގައި ޔަހޫދީން ބުނަން މިއުޅެނީ “އިސްރާއީލަށް”‬

‫ ‬

‫ނަމަވެސް‬

‫“‬

‫މައްސަލައަކީ‬

‫އީމާންކަމާއި‪،‬‬

‫ތެދުވެރިކަމާއެކު‬

‫ޢަމަލުތައް ކުރުމުގެ މައްސަލައެވެ‪.‬‬

‫ ‬

‫ޤިޔާމަތް ދުވަހުގައި ރައްކާތެރިކަން ލިބުންވަނީ‬ ‫އީމާންވެ ހެޔޮޢަމަލު ކުރުމުންނެވެ‪ .‬އެއްވެސް‬ ‫ޙާލެއްގައި ޔަހޫދީނަށް ނުވަތަ ނަޞާރާއިންނަށް‬ ‫ނ ނޫނެވެ‪ .‬އަދި ހަމައެފަދައިން‬ ‫ނިސްބަތްވުމަކު ް‬ ‫ށ ނިސްބަތްވުމަކުން ނޫނެވެ‪.‬‬ ‫ނަބަވީ ގެކޮޅަ ް‬

‫އަދިވެސް ޔަހޫދީންނާއި ނަޞާއިންގެ ބުނުންތަކުގެ ތެރޭގައި‬

‫ނިސްބަތްވުމަކީ ނުވަތަ މީހާ ޔަހޫދީއަކަސް އަދި ނަޞާރާ އަކަށް‬

‫ޙަޤީޤީ ހިދާޔަތު ލިބުންވަނީ އެމީހުންނަށް ތަބަޢަވެގެން ކަމުގައި‬

‫ލިބިގެންދާނެ‬

‫ބުނާބުނުން ހިމެނެއެވެ‪ .‬އެމީހުންގެ ވާހަކަ ބަޔާން ކުރައްވަނުން‬

‫ސަބަބެކެވެ‪ .‬މިކަމަށް ކީރިތިޤުރްއާނުގައި ވަނީ ރައްދު ދެއްވާފައެވެ‪.‬‬

‫ކީރިތިޤުރްއާނުގައި ބަޔާން ކުރައްވައިފައިވަނީ މިފަދައިންނެވެ‪”.‬އެއުރެން‬

‫ނިސްބަތްވުމަކީ‬

‫(އެބަހީ‪ :‬ޔަހޫދީންނާއި ނަޞާރާއިން) ބުނެފޫއެވެ‪ .‬ތިޔަބައިމީހުން ޔަހޫދީން‬

‫ސުވަރުގެ ލިބުމުގެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ‪ .‬ނުވަތަ ބާއްޖަވެރި ކަމުގެ‬

‫ކަމުގައި ނުވަތަ ނަޞާރާއިން ކަމުގައި ވާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުންނަށް‬

‫ތަޅުދަނޑި ލިބެން ޖެހޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ‪ .‬ސުވަރުގެ ލިބޭނީ‬

‫ތެދުމަގު ލިބޭނީ އޭރުންނެވެ‪”.‬‬

‫ވުމަކީ‬ ‫މީހާ‬

‫ބާއްޖަވެރިކަމާއި‬ ‫ވަކި‬

‫ބަޔަކަށް‬

‫ސުވަރުގޭގެ‬ ‫ނުވަތަ‬

‫ވަކި‬

‫ތަޅުދަނޑި‬ ‫ރަށަކަށް‬

‫ތެދުވެރިކަމާއިއެކު ‪ ،‬އީމާންވެ ހެޔޮޢަމަލުތައް ކޮށްގެންނެވެ‪ .‬މާތް‬

‫ ‬

‫އެމީހުންގެ މިހުވަފެނީ ބިލާހަށް ރައްދުދެއްވަމުން ވަޙީ‬

‫اهللވަޙީ ކުރައްވާފައިވާ ބަސްފުޅުގެ މާނާގައިވަނީ މިފަދައިންނެވެ‪.‬‬

‫ކުރައްވައިފައިވަނީ މިފަދައިންނެވެ‪ ”.‬ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އަދި‬

‫“އެއީ‪ ،‬އެއުރެންގެ ދޮގު އުންމީދު ތަކެވެ‪ .‬ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ!‬

‫ކީއްހެއްޔެވެ؟ (ތިމަންމެން ތަބަޢަވާނީ) ބާޠިލުގެ މަގުން އެއްކިބާވެ‬

‫ތިޔަބައިމީހުންނީ‪ ،‬ތެދުބުނާ ބަޔަކު ކަމުގައިވަނީނަމަ‪ ،‬ތިޔަބައިމީހުން‬

‫ޙައްޤުގެ މަގަށް ތަބަޢަވެގެންވާ އިބްރާހީމުގެފާނުގެ ދީނަށެވެ‪ .‬އަދި‬

‫(އެކަމަށް)ދަލީލު ގެންނާށެވެ!” އަދިވެސް ވަޙީ ކުރައްވައިފައިވެއެވެ‪.‬‬

‫ޝަރީކުކުރާ މީހުންގެ ތެރެއިން އެކަލޭގެފާނެއް ނުވެއެވެ‪(”.‬ސޫރަތުލް‬

‫މާނައަކީ‪ ”:‬އެހެންނަކުންނޫނެވެ! ހެޔޮކޮށް ކަންތައްކުރާ މީހަކު‬

‫ބަޤަރާ‪)135 :‬‬

‫ކަމުގައިވާ ޙާލު‪ ،‬އެމީހެއްގެ މޫނު (އެބަހީ‪ :‬މުޅި އެމީހާ)اهلل‬

‫ ‬

‫ޙަޤީޤީ ހިދާޔަތު އިންސާނާއަށް ލިބެނީ އިބްރާހ��މްގެފާނުގެ‬

‫އަށް ކިޔަމަންކޮށްފި މީހަކަށް‪ ،‬ފަހެ‪ ،‬އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ‬

‫މިއްލަތަށް ތަބަޢަވުމުންނެވެ‪ .‬އަދި އެއްވެސް ކުނިބުނިކަމެއް އޮޅުމެއް‬

‫ޙަޟުރަތުގައި އޭނާގެ ދަރުމަހުށްޓެވެ‪ .‬އަދި އެއުރެންގެ މައްޗަކަށް‬

‫ނެތްގޮތުގައި ތިމާގެ ތަޥްޙީދު މާތް اهللއަށް ޚާލިޞް ކުރުމުންނެވެ‪.‬‬

‫‪5‬‬


‫އިޔާޒު ނަސީމް‬

‫ދިވެހިންގެ ލިޔެކިޔުމުގެ‬ ‫ތާރީހަށް ބަލައިލުމެއް‬ ‫ދިވެހިން ޒަމާނުއްސުރެ ލިޔަމުން އައި އަކުރުތަކަކީ ދެކުނު‬

‫ ‬

‫ތާނަ އަކުރު‬

‫އެހެންކަމުން ކްރިސްޓޮފަރ ވިދާޅުވާ ފަދައިން ތާނަ އަކުރު އުފެދުނީ އުތީމު‬

‫އޭޝިޔާ ސަރަހައްދުގެ އެހެން ބަސްބަސް ލިޔަން ބޭނުންކުރާ އަކުރުތަކާ‬

‫މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުގެ ދުވަސްވަރު‪ ،‬މީލާދީން ‪ 16‬ވަނަ ގަރުނުގައި ކަމަށް ވުން‬

‫ތިމާގެ އަކުރުތަކެވެ‪ .‬ދިވެހިންގެ އެވޭލާ އަކުރާއި ދިވެސް އަކުރަށް ބެއްޔަސް‬

‫ވެސް އެކަށީގެންވެއެވެ‪.‬‬

‫މިކަން އޮތީ މިހެންނެވެ‪ .‬އެހެން ނަމަވެސް ތާނަ އަކުރު އުފެދިގެން ދިޔައީ‬

‫ކަނޑިތީމު ހުކުރު މިސްކިތުގައިވާ ލިޔުމަކީ މީލާދީން ‪ 17‬ވަނަ ގަރުނުގެ‬

‫މިއަކުރުތަކާ ވަރަށް ތަފާތު އަކުރެއްގެ ގޮތުގައެވެ‪ .‬ވާތުން ކަނާތަށް ލިޔަމުން‬

‫ކުރީކޮޅުގެ ލިޔުމެކެވެ‪ .‬ތާނަ އަކުރުން ލިޔެވިފައި އޮތް އެންމެ ދުވަސްވީ‬

‫އައި އަކުރުތަކުގެ ބަދަލުގައި ކަނާތުން ވާތަށް ލިޔާ އަކުރެއްގެ ގޮތުގައެވެ‪.‬‬

‫ފަތްކޮޅަކީ މީލާދީން ‪ 1705‬ވަނަ އަހަރުގެ ފަތްކޮޅެކެވެ‪ .‬އޭރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ‬

‫ތާނަ އަކުރު އުފެދިގެން އައީ ސީދާ ވަކި މިވެނި‬

‫ ‬

‫ދުވަސްވަރެއްގައޭ ބުނަން ދައްޗެވެ‪ .‬މީލާދީން ‪ 15‬ވަނަ ގަރުނުގައި‬ ‫ވެސް ދިވެހީން ތާނަ އަކުރު ބޭނުންކޮށްފައިވާކަމަށް ބުރަވެވޭ ބައެއް ހެކި‬ ‫އެބަ ހުށްޓެވެ‪ .‬މި ގޮތުން އަލްއުސްތާޒު މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ލުޠުފީ‬ ‫ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި އަލްޙާއްޖު ސައްޔިދު މުޙައްމަދު ވެލަވަޅުނައިގެ‬ ‫މަހާނަގަލުގައި ތާނައަކުރުން ބިންވަޅު ނަގާފައިވާ ލިޔުމުގައި ޖަހާފައިވަނީ‬ ‫ހިޖްރައިން ‪ 884‬ވަނަ އަހަރު (މީލާދީން ‪ 1479‬ވަނަ އަހަރު) ގެ‬ ‫ތާރީހެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން މީލާދީން ‪ 15‬ވަނަ ގަރުނާ ހިސާބުގައި ވެސް‬ ‫ދިވެހިން ތާނަ އަކުރު ބޭނުން ކުރި ކަމަށް ބުނެ ބަހުސް ކުރެވޭނެ ޖާގަ‬ ‫އެބަ އޮތެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން ތާނައަކުރަކީ މީލާދީން ‪ 15‬ވަނަ ގަރުނުން‬ ‫ފެށިގެން ވަކި އަކުރެއްގެ ގޮތުގައި ދިވެހީން ތަރައްގީ ކުރަމުން އައި‬ ‫އަކުރެއް ކަމަށް ގަބޫލުކުރެވެއެވެ‪ .‬ހަމަ އެހެންމެ އައްސައްޔިދު މުޙައްމަދު‬ ‫ވެލަވަޅުނައި އަވަހާރަވެފައިވަނީ މީލާދީން ‪ 15‬ވަނަ ގަރުނުގައި ކަމަށް‬ ‫ވެފައި‪ ،‬މަހާނަ ގަލުގައި ހުރި ލިޔުމަކީ އޭގެ ތަންކޮޅެއް ފަހުގެ ޒަމާނެއްގައި‬ ‫ތާނަ އަކުރުން ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެއް ކަމުގައި ވުމަކީ ވެސް އެކަށީގެންވާ‬ ‫ކަމެކެވެ‪.‬‬ ‫ތާނަ އަކުރުން ލިޔެފައިވާ އެންމެ ކުރީގެ ލިޔުމަކަށް ފެނިފައިވަނީ‬

‫ ‬

‫މިލަދުންމަޑުލު އުތުރުބުރީ ކަނޑިތީމު ހުކުރު މިސްކިތުގެ އުތުރު ފަރާތުގައި‬ ‫ހުރި ދޮރެއްގެ ދެ ފަރާތުގެ ފިލާގަނޑު ކަނޑާ ނަގައި ތާނައިން ލިޔެފައި‬ ‫ހުރި ލިޔުންކޮޅެކެވެ‪ .‬މި ލިޔުމުގައި ވަނީ‪“ ،‬އިށް ހާހާއި ވިހިވަނަ އަހަރު‬ ‫ފަށްގެލީކަމު ހަދާށް” މިހެންނެވެ‪ .‬މިއީ ހިޖްރައިން ‪ 1020‬ވަނަ އަހަރު‬ ‫(މީލާދީން ‪ 1611‬ވަނަ އަހަރު) ގެ ލިޔުމެކެވެ‪.‬‬ ‫މީލާދީން ‪ 1835‬ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖެއަށް ވަޑައިގެން‬

‫ ‬

‫ދިރާސާތަކެއް ކުރެއްވުމަށް ފަހު ލެފްޓިނެންޓް ވިލްމޮޓް ކްރިސްޓޮފަރ‬ ‫ލިޔުއްވާފައިވަނީ ތާނަ އަކުރު ތައާރަފްވީ އުތީމު މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނުގެ‬ ‫ޒަމާނުގައި ކަމަށެވެ‪ .‬މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު މާލެ ހިއްޕެވީ ހިޖްރީ ގޮތުން‬ ‫‪ 981‬ވަނަ އަހަރުއެވެ‪ .‬އެއީ މީލާދީ ގޮތުން ‪ 1573‬ވަނަ އަހަރެވެ‪.‬‬

‫‪6‬‬

‫ކުރީގެ ތާނައަކުރު ލިޔުމެއް (ރާދަވަޅި)‬


‫ތަހުތުގައި ރެދަލި ކުރައްވަމުން ވަޑައިގެންނެވީ އައްސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު‬

‫އިލްހާމު ލިބިގެން ތާނައިގެ ‪/‬ސ‪ /‬އާއި ‪/‬ރ‪ /‬އަށް ބިނާ ކޮށްގެންނެވެ‪ .‬މިއަދުގެ‬

‫ޢިމާދުއްދީން (ދިޔަމިގިލީ ބަންޑާރައިން) އެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން ރަސްމީ ފަތްކޮޅުތައް‬

‫ތާނައިގައި މިދެއަކުރުގެ ތަރުތީބަށް ވެސް ވަނީ ބަދަލު އައިސްފައެވެ‪ .‬ޝ އާއި‬

‫ފަދަ ލިޔުންތަކުގައި ތާނަ އަކުރު ބޭނުންކުރެވެން ފެށީ އައްސުލްޠާން މުޡައްފަރު‬

‫ޕ އަކީ ތިކިޖެހިފައި އޮތެއް ކަމަކު ތިކި ޖެހި ތާނައިގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނޭ ދެ‬

‫މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީން (ދިޔަމިގިލީ ބަންޑާރައިން)ގެ ރަސްކަމުގައި‪ ،‬މީލާދީން ‪18‬‬

‫އަކުރުކަމުގައި އައްނަބީލާ އާމިނަތު ޙުސައިން ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ‪ .‬އެހެން ނަމަވެސް‬

‫ވަނަ ގަރުނުގައެވެ‪.‬‬

‫މިއަދު ޝ ހިމަނާފައިވަނީ ތިކިޖެހިތާނައިގެ ތެރޭގައެވެ‪.‬‬

‫މީލާދީން ‪ 1705‬ވަނަ އަހަރާއި ‪ 1778‬ވަނަ އަހަރާ ދެމެދު ދިވެސް‬

‫ ‬

‫ ‬

‫އިހު ބުނެވުނު އަށާރަ އަކުރާއި ފަހުން ބަޔާން ކުރެވުނު ދެ އަކުރުގެ‬

‫އަކުރާއި ތާނަ އަކުރާ ދެ ވައްތަރުގެ އަކުރު ރަސްމީ ލިޔުންތަކުގައި ބޭނުން‬

‫ފަހުން ދެން ހުރީ ބަދަލުވާ އަކުރުތަކެވެ‪ .‬މިއަކުރުތަކުގެ ތަރުތީބަކީ އެއަކުރާ‬

‫ކުރަމުން ގޮސްފައިވާކަން ތާރީހުން ފެނެއެވެ‪ .‬މީލާދީން ‪ 1779‬ވަނަ އަހަރާ‬

‫ގުޅޭ އަސްލު އަކުރުތަކުގެ ތަރުތީބެވެ‪ .‬އެއީ ޓ‪ ،‬ޏ‪ ،‬ޔ‪ ،‬ޕ‪ ،‬ޖ‪ ،‬ޗ މިއެވެ‪ .‬ށ‬

‫ހިސާބުން ރަސްމީ ލިޔުންތައް މުޅީން ތާނަ އަކުރަށް ބަދަލުވެގެން ދިޔައެވެ‪ .‬އެއީ‬

‫ބަދަލުވަނީ ޓ އަށެވެ‪ .‬އެއީ ފޮށި‪ ،‬ފޮށްޓެއް މި ގޮތަށެވެ‪ .‬ޓ ގެ ބޯކޮޅު މިހާރު‬

‫އައްސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) ގެ ރަސްކަމުގައެވެ‪.‬‬

‫ބ އަކާ ވައްތަރު ވިޔަސް ކުރީގެ ލިޔުންތަކުން އެއީ ށ އަށް ބިނާކުރެވިފައިވާ‬

‫ ‬

‫އަކުރެއްކަން އެނގެއެވެ‪ .‬ދެން އަންނަނީ ނ ގެ ބަދަލު އަކުރު ކަމުގައިވާ ޏ‬

‫ދިވެސް އަކުރުން ތާނައަކުރަށް ރަސްމީ ލިޔުންތައް ބަދަލު ކުރެއްވުމުގެ‬ ‫މައިގަނޑު ދެ ސަބަބެއްވާކަމަށް އަލްއުސްތާޒު މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ލުޠުފީ‬

‫އެވެ‪ .‬އެއީ އުނި‪ ،‬އުންޏެއް މި ގޮތަށެވެ‪ .‬ކުރީގައި ބުނެވުނު ފަދައިން މިއަދުގެ‬

‫ދެކެވަޑައިގަންނަވައެވެ‪ .‬ފުރަތަމަ ސަބަބަކީ ދިވެހީން ކުރީން ލިޔެ އުޅުނު ދިވެސް‬

‫ތާނައިގެ ތަރުތީބުގައި މިއަކުރު ހިމަނާފައިވަނީ ކުރީން ބަރުނޫނު އޮތް ތަނުގައެވެ‪.‬‬

‫އަކުރަކީ އަވަށްޓެރި ކެރެލާގެ މަލަޔާޅަމް އަކުރާ ވަރަށް އެއްގޮތް އަކުރެއް‬

‫ޏ ބިނާ ކުރެވިފައިވަނީ ނ އަށެވެ‪ .‬ނ ގެ ފައިކޮޅު ލަނބާލައިގެންނެވެ‪ .‬ދެން‬

‫ކަމުން‪ ،‬ދިވެހީން ލިޔެފައި ހުންނަ ތަކެތި ކިޔުން ވެފައި އޮތީ ކަންނަންނޫރުގެ‬

‫އޮތީ އ ގެ ބަދަލު އަކުރު ކަމުގައިވާ ޔ އެވެ‪ .‬އެއީ މުއި‪ ،‬މުޔެއް މި ގޮތަށެވެ‪.‬‬

‫މަލާބާރީންނަށް ވަރަށް ފަސޭހަ ކަމަކަށެވެ‪ .‬އެހެން ކަމުން ދިވެހި ބަސް‬

‫މިއަކުރު ބިނާކުރެވިފައިވަނީ އ އަށެވެ‪ .‬އަލިފުގެ ފަހަތު ފައިކަށްޓަށް ބޮޅެއް‬

‫ލިޔާނޭ އަކުރަކީ ތާނަ އަކުރު ކަމުގައި ހަމަޖެއްސުން ވެގެން ދިޔައީ ސަގާފީ‬

‫އިތުރުކޮށްގެންނެވެ‪ .‬ދެން އޮތީ ފ ގެ ބަދަލު އަކުރު ކަމުގައިވާ ޕ އެވެ‪ .‬އެއީ‬

‫މިނިވަންކަމާއި އަމިއްލަވަންތަކަން ހަރުދަނާކުރުމަށް ޓަކައި އެޅުނު މުހިންމު‬

‫ކަފި‪ ،‬ކަތްޕެއް މި ގޮތަށެވެ‪ .‬މިއަކުރު ބިނާކޮށްފައިވަނީ ފ އަށެވެ‪ .‬ފާފުގެ ތިރީގައި‬

‫ފިޔަވަޅަކަށެވެ‪.‬‬

‫ތިއްކެއް ޖަހައިގެންނެވެ‪ .‬ދެން އޮތީ ދ ގެ ބަދަލުވާ އަކުރު ކަމުގައިވާ ޖ އެވެ‪.‬‬

‫ ‬

‫އެއީ ބޯދި‪ ،‬ބޯއްޖެއް މި ގޮތަށެވެ‪ .‬މި އަކުރު ބިނާކޮށްފައިވަނީ ދ އަށެވެ‪ .‬ދ ގެ‬

‫ދެވަނަ ސަބަބަކީ ދިވެހީންގެ ލިޔުންތަކުގައި އަރަބި އަކުރުން އަރަބި‬ ‫ލަފްޒުތައް ލިޔަމުން ގެންދާއިރު‪ ،‬ދިވެސް އަކުރަކީ ވާތުން ކަނާތަށް ލިޔާ‬

‫ފައިކޮޅު ލަނބާލައިގެންނެވެ‪ .‬ދެން އޮތީ ތ ގެ ބަދަލުވާ އަކުރު ކަމުގައިވާ ޗ‬

‫އަކުރަކަށް ވެފައި‪ ،‬އަރަބި ލިޔުންތައް ކަނާތުން ވާތަށް ލިޔަން ޖެހޭއިރު ދިމާވާ‬

‫އެވެ‪ .‬އެއީ ފަތި‪ ،‬ފައްޗެއް މި ގޮތަށެވެ‪ .‬މިއަކުރު ބިނާކޮށްފައިވަނީ ތ އަށެވެ‪.‬‬

‫އުނދަގޫތަކާ ހެދި‪ ،‬ކަނާތުން ވާތަށް ލިޔެވޭ އަކުރަކަށް ބޭނުންވުމެވެ‪ .‬ދިވެހިންގެ‬

‫ ‬

‫އެހެންކަމުން މައް ދިވެހި އަކުރުތަކަކީ ދެ ވައްތަރުގެ ވިޔަ އަކުރުން‬

‫ލިޔުންތަކުގެ ތެރޭގައި އަރަބި ލަފްޒުތައް ބޭނުން ކުރަން ފެށުމުން ކަނާތުން‬

‫އުފެއްދި އަށާރަ އަކުރާއި‪ ،‬ދިވެސް އަކުރުގެ ޒަމާނުގައި ވެސް ބޭނުންކުރި ޝ‬

‫ވާތަށް ލިޔާ އަކުރެއް އޮތުމުގެ ބޭނުން ބޮޑުވެގެންނެވެ‪ .‬އެހެން ނަމަވެސް ތާނައިގެ‬

‫އާއި ޒ މި ދެއަކުރާއި‪ ،‬ބަދަލުވާ އަކުރުގެ ހަ އަކުރެވެ‪ .‬ޖުމްލަ ސައްބީސް‬

‫ކުރީން ދިވެހީން ބޭނުންކުރި ދިވެސް އަކުރަކީ ވެސް ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްވުމަށް‬

‫އަކުރެވެ‪ .‬އެހެން ނަމަވެސް މިހާރުގެ ތާނައިގައި ބަރުނޫނު ބޭނުންކުރުން ވަރަށް‬

‫ފަހު‪ ،‬އަދި ދިވެހި ލިޔުންތަކުގައި އަރަބި އަކުރުން އަރަބި ލަފްޒުތައް ލިޔަން‬

‫ވެސް މަދުވެފައިވުމާއި ޝ އަކީ ތިކިޖެހި ތާނައިގެ އަކުރެއް ކަމުގައި ބެލުމުގެ‬

‫ފެށުމުގެ ފަހުން ތަރައްގީ ކުރެވިފައިވާ އަކުރަކަށް ވާއިރު‪ ،‬ދިވެސް އަކުރު‬

‫ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މިއަދު ތާނައިގެ އަސްލު އަކުރުތަކުގެ ގޮތުގައި ބައެއް މީހުން‬

‫ތަރައްގީކޮށްފައިވަނީ ކަނާތުން ވާތަށް ލިޔާ އަކުރެއްގެ ގޮތުގައި ނޫންކަމުން‪،‬‬

‫ދެކެނީ ސައުވީސް އަކުރެވެ‪.‬‬

‫ތާނަ އަކުރަށް ރަސްމީ އަކުރުގެ ދަރަޖަ ލިބުނީ ފުރަތަމަ ސަބަބާ ހެދި ކަމަށް‬

‫ ‬

‫މީލާދީން ‪ 16‬ވަނަ ގަރުނުން ފެށިގެން ތާނައިން ލިޔެވިފައި ހުރި‬ ‫ލިޔުންތައް ފެންނަން އެބަހުށްޓެވެ‪ .‬މަހާނަގާ ތަކާއި ފަތްކޮޅުތަކާއި ސިޓީތަކުންނެވެ‪.‬‬

‫ގަބޫލުކުރުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ރާދަވަޅިތަކުންނެވެ‪ .‬ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި މިއަދު ލިޔެވިފައި ހުރި ފޮތްތައް ހުރީ‬

‫ތާނަ އަކުރުގެ ފުރަތަމަ ނުވަ އަކުރު ހެދިފައިވަނީ މިހާރު‬ ‫އަރަބީންގެ ތެރޭގައި ހާއްސަކޮށް ފާރިސީ ބަހުގެ އަހުލުވެރީން ބޭނުންކުރާ‬

‫ތާނައިންނެވެ‪ .‬ދިވެހިންގެ ލިޔުންތެރިކަމުގެ އެންމެ ގިނަ ވައްތަރުތައް ލިބެން ހުރީ‬

‫ހިންދުސްތާނު ވިޔަ އަކުރުތަކުންނެވެ‪ .‬އެއީ ހ‪ ،‬ށ‪ ،‬ނ‪ ،‬ރ‪ ،‬ބ‪ ،‬ޅ‪ ،‬ކ‪،‬‬

‫ތާނަ އަކުރުންނެވެ‪.‬‬

‫އ‪ ،‬ވ މި ނުވަ އަކުރެވެ‪ .‬ދެވަނަ ނުވަ އަކުރު ހެދިފައިވަނީ ދިވެހި ވިޔައިގެ‬

‫ދުނިޔޭގެ ތަފާތު އަކުރުތައް ދިރާސާ ކުރައްވާ ބޭފުޅުން ވިދާޅުވާ‬

‫ ‬

‫ނުވަ އަކުރުންނެވެ‪ .‬އެއީ މ‪ ،‬ފ‪ ،‬ދ‪ ،‬ތ‪ ،‬ލ‪ ،‬ގ‪ ،‬ޱ (ޱަވިޔަނި ނުވަތަ‬

‫ގޮތުގައި ތާނަ އަކުރަކީ ދުނިޔޭގައި ބޭނުން ކުރެވޭ އަކުރުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ‬

‫ބަރުނޫނު)‪ ،‬ސ‪ ،‬ޑ މި ނުވަ އަކުރެވެ‪.‬‬

‫ސައިންޓ��ފިކް އެއް އަކުރެވެ‪ .‬ތާނައިގެ އެންމެ މުހިއްމު ސިފައަކީ ކިޔާ ގޮތަށް‬

‫ ‬

‫ފަހުން ދިވެހި ލިޔުންތަކުގައި ބަރުނޫނު ބޭނުން ކުރުން މަދުވެ‪،‬‬

‫ލިޔުމެވެ‪ .‬ދުނިޔޭގެ އެހެން ބަސްބަހުގެ އަކުރުތަކުގައި ކިޔާ ގޮތާއި ސްޕެލިންގއާ‬ ‫ތަފާތުވި ނަމަވެސް ތާނައިގައި އިސްކަން ދެނީ ކިޔާ ގޮތަށެވެ‪.‬‬

‫އަދި އޭގެ ފަހުން ބަރުނޫނު ބޭނުންކުރުން ގާތްގަނޑަށް ނެތިދިއުމުން‪ ،‬ތާނައިގެ‬ ‫އަކުރުތަކުގެ ތަރުތީބުގައި މިހާރު ބަރުނޫނުގެ މަގާމުގައި އޮތީ ޏ އެވެ‪.‬‬ ‫ހަގީގަތުގައި ޏ އަކީ ބަދަލުވާ އަކުރުތަކުގެ ބައިގައި ހިމެނޭ އަކުރެކެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ވިޔަ އަކުރުތަކުން ހެދިފައިވާ އަށާރަ އަކުރުގެ ފަހަށް ދެން އޮތީ‬

‫ ‬

‫ތާނައަކުރަކީ ކުރީގައި ބޭނުންކުރި ދިވެސް އަކުރު ފަދަ އަކުރުތަކާ‬ ‫ހިލާފަށް ލިޔަން ފަސޭހަ އަކުރެއް ކަމުން ތާނައިގެ ސަބަބުން ދިވެހި‬

‫ލިޔުންތެރިންނަށް ލިބިގެން ދިޔައީ ވަރަށް ބޮޑު ފަސޭހަކަމެކެވެ‪ 1970 .‬ގެ‬

‫ކުރީގައި ދިވެސް އަކުރުން ލިޔުނު ޒަމާނުގައި ވެސް ބޭނުން ކުރެވުނު ޝ‬

‫އަހަރުތަކުގެ ފަހުކޮޅުގައި ތާނައިގެ ބަދަލުގައި ލެޓިން އަކުރު ބޭނުންކޮށްގެން‬

‫އާއި ޒ ގެ އަޑު ރަމްޒުކޮށްދޭ ދެ އަކުރެވެ‪ .‬މި ދެ އަކުރު ފަރުމާ ކޮށްފައިވަނީ‬

‫ލިޔުމުގެ އުސޫލެއް ގެންގުޅުނު ނަމަވެސް ފަހުން އަނެއްކާ ވެސް ތާނައަކުރު ވަނީ‬

‫އަރަބިންގެ ‪/‬ސ‪ /‬އިން ‪/‬ޝ‪ /‬އަދި ‪/‬ރ‪ /‬އިން ‪/‬ޒ‪ /‬އުފައްދާފައިވާ ގޮތުން‬

‫ދިވެހިބަސް ލިޔެކިޔުމުގައި ބޭނުންކުރާ ރަސްމީ އަކުރުކަމުގައި ހަމަޖެހިފައެވެ‪.‬‬

‫‪7‬‬


‫ސަން މާފާނު‬

‫އިޔާޒު ނަސީމް‬

‫މުޙައްމަދު ބިން މޫސާ އަލްޚްވާރިޒްމީ‬ ‫ޚްވާރިޒްމީ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ މީލާދީން ‪ 780‬ވަނަ އަހަރު ފާރިސްކަރައިގައެވެ‪.‬‬ ‫ޚްވާރިޒްމީއަކީ ޕޮލިމެތެކެވެ‪ .‬ހިސާބާއި ފަލަކީ އިލްމާއި ޖިއޮގްރަފީގެ އިލްމުގެ އިސް ސަފުގައި‬ ‫ފާހަގަ ކުރެވޭ އާލިމެކެވެ‪ .‬ހިސާބުގެ އިލްމުގެ ޑެސިމަލްގެ ނިޒާމު ހުޅަނގަށް ތައާރަފުވީ‬ ‫ޚްވާރިޒްމީ ފެތުރުއްވި ތައުލީމުގެ ތެރެއިންނެވެ‪ .‬ޚްވާރިޒްމީ ފާހަގަ ކުރެވިފައިވަނީ އަލްޖިބްރާގެ‬ ‫ބާނީގެ ގޮތުގައެވެ‪.‬‬ ‫މީގެ އިތުރުން އޭނާ ވަނީ ޢިރާޤުގެ ބަޣުދާދުގައި ހުރި ބައިތުލްޙިކްމާގައި ޢައްލާމާއެއްގެ‬ ‫ގޮތުގައި ވަރަށް މުހިންމު އިލްމީ ހިދުމަތްތަކެއް ކުރައްވައިފައެވެ‪.‬‬ ‫މުޙައްމަދު ބިން މޫސާ އަލްޚްވާރިޒްމީ އަވަހާރަވީ މީލާދީން ‪ 850‬ވަނަ އަހަރުއެވެ‪.‬‬

‫ކެރެލާ‬

‫ދިވެހިންގެ ސަގާފީ އަދި ހެވިކަމުގެ ކުޅިވަރެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ކުޅިޖެހުން‬ ‫މިހާރުވެސް ކެރެލާގައި އެބައޮތެވެ‪ .‬ކަޅަރިއްޕަޔައްޓުގެ ނަމުގައެވެ‪.‬‬ ‫ހަމަ އެހެންމެ ކެރެލާގެ ކޮއްޗޭގެ ބަނދަރާއި ކާލީކޯޓާއި ކަންނަންނޫރުގެ ބަނދަރަކީ‬ ‫ކުރީ ޒަމާނުގައި ދިވެހިން އެންމެ ގިނައިން ދަތުރުކޮށް އުޅުނު ބަނދަރުތަކުގެ‬ ‫ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބަނދަރުތަކެވެ‪ .‬މިއަދުވެސް ޓްރިވެންޑްރަމާއި ކޮއްޗޭއަކީ‬ ‫ދިވެހިންގެ ގިނަ ބަޔެއްގެ ދިރިއުޅުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ދެ‬ ‫ތަނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫އާއިލީ ގުޅުންތަކަށް ބަލާއިރު‪ ،‬މަލާބާރުގެ ނުފޫޒުގަދަ ދަރިކޮޅެއް‬ ‫ކަމުގައިވާ ނަހާ ދަރިކޮޅަށް ނިސްބަތްވާ ސައްޔިދު މުޙައްމަދު ނަހާ ރާއްޖެއަށް‬ ‫ވަޑައިގެން ދިވެއްސަކާ ކައިވެނި ބައްލަވައިގެން ލިބިވަޑައިގަތް ދަރިކަލުން‪،‬‬

‫ފަސްމަންދޫ އަލްވަޒީރު ޙަސަން ހަކުރާ ތަކުރުފާނުގެ ދަރިކޮޅަކީ ނުވަތަ ހޮޅިނަހާގެ‬ ‫ދަރިކޮޅަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މައިދާނުގައި އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ދަރިކޮޅެވެ‪.‬‬

‫އަޅުގަނޑުމެން އެ ސަރަހައްދަކަށް ނިސްބަތް ވާ ދެކުނު އޭޝިޔާ ސަރަހައްދަށް‬

‫ފަސްމަންދޫ އަލްވަޒީރު ޙަސަން ހަކުރާ ތަކުރުފާނުގެ ފާޠިމާ މާވާކިލެގެފާނުގެ‬

‫އަހުލުވެރިވެ‪ ،‬އާންމު މައުލޫމާތު މުއްސަނދި ކުރުމަށް ޓަކައި‪ ،‬ހުށަހަޅާ ލިޔުންތަކުގެ‬

‫ޢާއިޝާކަނބާފާނަކީ މަޝްހޫރު ޙާޖީ ބަންޑާރައިން ނުވަތަ އައްސުލްޠާން‬

‫މި ސިލްސިލާގައި މި ފަހަރު ބަލައިލާނީ އިންޑިޔާގެ ސްޓޭޓުތަކުގެ ތެރެއިން‬ ‫ކެރެލާ އަށެވެ‪ .‬ކެރެލާ އަކީ ހުޅަނގު‪-‬ދެކުނު އިންޑިޔާގެ މަލާބާރު އައްސޭރިއަށް‬ ‫ނިސްބަތްވާ ސްޓޭޓެކެވެ‪ .‬ކެރެލާގެ އުތުރާއި އިރުއުތުރުގައި އޮތީ ކަރްނާޓަކާއެވެ‪.‬‬

‫މުޙައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީންގެ މަންމާފުޅެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރުން ވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ‬ ‫ރަސްރަސްކަލުންނާއި ރައީސުންނާއި ވަޒީރުންނާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ‬ ‫މެންބަރުންނާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ތެރޭގައި ވެސް މަލާބާރުގެ މި ދަރިކޮޅަށް‬

‫އިރުމައްޗާއި ދެކުނުގައި އޮތީ ޓެމިލްނާޑެވެ‪ .‬ހުޅަނގުގައި އޮތީ އަރަބި ކަނޑެވެ‪.‬‬ ‫ކެރެލާގެ ވެރިރަށަކީ އަދި އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ތިރުވަނަންތަޕޫރަމް ނުވަތަ‬ ‫ޓްރިވެންޑްރަމްއެވެ‪ .‬ކެރެލާގެ ރަސްމީ ބަހަކީ މަލަޔާޅަމް (ނުވަތަ އިހުގައި ދިވެހިން‬ ‫ކިޔާ ގޮތުން ނަމަ "ހޮޅި") ބަހެވެ‪.‬‬ ‫ކެރެލާއަކީ ހިންދުސްތާނުގެ މައިކަރައިގެ ރާއްޖެތަކުގެ ތެރެއިން ދިވެހިރާއްޖެއާ‬

‫ނިސްބަތްވާ ބޭފުޅުން ފާހަގަކުރެވެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ކެރެލާގެ އާބާދީއަކީ ‪ 34‬މިލިޔަނެވެ‪ .‬އާބާދީގެ ގޮތުން ބަލާއިރު މިއީ‬ ‫އިންޑިޔާގެ ސްޓޭޓުތަކުގެ ލިސްޓުން ‪ 12‬ވަނައެވެ‪ .‬ބިމުގެ ގޮތުން ބަލާއިރު ‪21‬‬

‫ވަނައެވެ‪ .‬އިދާރީ ގޮތުން ކެރެލާ ބަހައިލެވިފައިވަނީ ‪ 14‬ޑިސްޓްރިކްޓަށެވެ‪.‬‬

‫އެންމެ އަވަށްޓެރި ރާއްޖެ ނުވަތަ ސްޓޭޓެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރުން ވެސް ކެރެލާ‬ ‫އަކީ ވަރަށް ގިނަ ގޮތް ގޮތުން ދިވެހިންނާ ގުޅުން އޮތް ސްޓޭޓެކެވެ‪ .‬ކެރެލާ‬ ‫ސްޓޭޓުގެ އުތުރުގެ ބައި ކަމުގައިވާ މަލާބާރަކީ ދިވެހި ތާރީހުގައި މުހިންމު‬ ‫ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވާ ސަރަހައްދެކެވެ‪ .‬މަލާބާރާއި ދިވެހިރާއްޖެއާ ދެމެދު އޮތް‬ ‫ގާތްގުޅުމެވެ‪ .‬މަލާބާރީން ދިވެހިންނަށް ވެދީފައިވާ އެހީތެރިކަމެވެ‪ .‬އޭގެ ފަހުން އޮތް‬ ‫ދެކޮޅުވެރިކަމެވެ‪ .‬އަދި އާއިލީ ގުޅުންތަކެވެ‪ .‬ސަގާފީ ގޮތުން އޮތް ގުޅުންތަކެވެ‪.‬‬

‫‪8‬‬

‫ބުއްދީގެ ފުރާގު‬ ‫"ދުނިޔަވީ އިލްމުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ޝާހީ އިލްމަކީ‬ ‫ހިސާބު އިލްމެވެ‪ - ".‬އަލްޚްވާރިޒްމީ‬


9


‫އަލީ ޚާލިދު‬

‫މެނޭ ޖްމަންޓްގެ ދާއިރާ‬ ‫ހިޔާރު ކުރާނަމަ‪..‬‬ ‫ތިމާ ކުރިއަށް ދާންބޭނުންވާ ދާއިރާއަކީ މެނޭޖްމަންޓްތޯ‪ ،‬ހިންގުމުގެ‬

‫ ‬

‫ސެކްޝަނުގެ މުއައްޒަފުންލެނބި އެމީހުންގެ ފަރާތުން ލިބޭ އެއްބާރުލުމުންނެވެ‪.‬‬

‫ދާއިރާތޯ‪ ،‬މެނޭޖަރަކަށްވުންތޯ މުއައްޒަފުން ބެލެހެއްޓުންތޯ މިއީ ތިމާގެ ކެރިޔަރ‬ ‫ކަނޑައެޅުމުގައި ކުރިމަތިވާ ސުވާލުތަކެވެ‪ .‬ތިމާ ހުރިވަޒީފާގެ ސަބަބުން ނުވަތަ‬

‫ވަޒީފާއިން ލިބޭ ގަދަރު –‬

‫ކިޔަވަމުން ދަނީ މެނޭޖްމަންޓްނަމަ މިފަދަ ސުވާލު އަމިއްލަ ނަފްސާކުރެވެމުން‬

‫ވަޒީފާގެ ނަމަކީ އެމީހެއްގެ ގަދަރާއި އިޙްތިރާމް ލިބޭކަމެކެވެ‪ .‬ސިވިލް ސާވިސްގެ‬

‫ދިއުމަކީ ވެދާނެކަމެކެވެ‪.‬‬

‫އޮފީހެއްގެ ޑައިރެކްޓަރ ފެންވަރުގެ ބޭފުޅެކޭ ބުނުމުން އެބޭފުޅަކަށް ކޮންމެވެސް‬

‫ކޮންމެ ކަމެއްގައި ނަމަވެސް ހިންގުމުގެ ދާއިރާގައި ތިމާ ކުރިއަށް‬

‫ ‬

‫އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖްތަމައުގައި ތިމާ އަދާކުރާ‬

‫އިޙްތިރާމްއެއް ލިބެއެވެ‪ .‬އެކަމު މިދެންނެވި ބޭފުޅާއަކީ އެހާ ނުފޫޒްގަދަ ވަޒީފާއެއް‬

‫ދިއުމަށް ކަނޑައަޅާނަމަ ވިސްނާލަންވީ ކަންކަން ފާހަގަކޮށްލާނަމަވެ‪.‬‬

‫އަދާކުރައްވާ ބޭފުޅަކަށްނުވެދާނެއެވެ‪ .‬ހަމަ މިގޮތަށް މެނޭޖަރަކޭ ބުނުމުންވެސް‬

‫ހިންގުމުގެ ދާއިރާގައި ކުރިއަށްދާން ކަނޑައަޅާނަމަ އެކަންކަމަށް ބަލަންވީ‬

‫މިފަދަ އިހްސާސް ލިބެއެވެ‪.‬‬

‫ސަބަބުތަކެއް ހުރެއެވެ‪ .‬އެއީ މެނޭޖަރަކަށް އެހެންމީހުންނަށްވުރެން ބޮޑު ބާރާއި‬

‫ހާސިލްކުރުމުގެ އިހްސާސް –‬

‫އިޚްތިޔާރުތަކެއް ލިބޭނެއެވެ‪ .‬އަދި މުސާރަބޮޑުވުމުގެ އިތުރުން އިނާޔަތްތަކާއި‬

‫މެނޭޖިންޑަރެކްޓަރަކަށް ނުވަތަ ރިސޯޓެއްގެ މެނޭޖަރަކަށްވާން ނަމަ‬

‫ވަޒީފާގެ ގަދަރު ލިބޭނެއެވެ‪.‬‬

‫މުސާރަ ‪-‬‬

‫ބޭނުންވަނީ ކުންފުޏެއްގެ‬

‫މެނޭޖްމަނޓްގެ ރޮނގުން ކުރިއަށްދާން ހިޔާރުކުރަންވީއެވެ‪ .‬ރާއްޖޭގެ ރައީސުލް‬ ‫ޖުމްހުރިއްޔާއަށް ނުވަތަ މިނިސްޓަރަކަށްވާނ ބޭނުން ނަމަ ކޮންމެހެން މެނޭޖްމަޓް‬

‫ކުންފުނީގެ‪ ،‬މަރުކަޒުގެ ނުވަތަ ރިސޯޓުގެ އެންމެ އިސް މެނޭޖަރު‪-‬‬

‫މެނޭޖިންގް ޑައިރެކްޓަރ ނުވަތަ ޗީފް އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރގެ މުސާރަ އެހެން‬

‫ޚިޔާރުކުރާކަށްނުޖެހެއެވެ‪ .‬ސިޔާސީ ރޮނގުން ކުރިއަށް ދިއުމަށް ޖެހޭނީ ސިޔާސީ‬

‫އެންމެނަށް ވުރެން އުސޫލެއްގެ ގޮތުން ބޮޑުވާންވާނެއެވެ‪ .‬ގިނަފަހަރު ކަންހިނގަނީ‬

‫އެކްޓިވިސްޓްއަކަށްވެ އާންމުންގެ ތާއީދު ހޯދާށެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް މުޖްތަމައުގައި‬

‫ގތަށެވެ‪ .‬އަދި ޑިޕާރޓްމަންޓް ނުވަތަ ސެކްޝަނުގެ މެނޭޖަރުގެ މުސާރަވެސް‬ ‫މި ޮ‬

‫ގަދަރުވެރި ވަޒީފާއެއް ހޯދައި‪ ،‬ރަނގަޅު މުސާރައެއް ލިބި‪ ،‬ވަޒީފާގެ ބާރާ ނުފޫޒު‬

‫މެނޭޖަރަށް ރިޕޯރޓްކުރާ މުއައްޒަފުންނަށްވުރެން ބޮޑުވާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ ‬

‫އަޅުގަނޑު އެއްފަހަރު މަސައްކަތްކުރި ކުންފުންޏެއްގައި އިންޖިނޭރުންގެ‬

‫ލިބެން ބޭނުންނަމަ މެނޭޖްމަންޓްގެ ދާއިރާ ޚިޔާރު ކުރަންވީއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫މިދެންނެވުނީ މެނޭޖްމަންޓް ޙިޔާރުކުރަންވީ ސަބަބުތަކެވެ‪ .‬ހަމަ‬

‫މުސާރަ މެނޭޖަރުންނަށްވުރެ ބޮޑެވެ‪ .‬ބުއްދިވެރި އޯގަނައިޒޭޝަންތަކުން މުސާރަ‬

‫މިގޮތަށް ބައެއް ބޭފުޅުންނާ ހިންގުމުގެ ދާއިރާ ނުގުޅޭ ސަބަބުތައް ވެސް ހުރެއެވެ‪.‬‬

‫ކަނޑައަޅަނީ ވަޒީފާއަކަށް ނޫނެވެ‪ .‬އެމީހުންގެ މުހިންމުކަމުގެ މައްޗައްށެވެ‪.‬‬

‫މެނޭޖަރަކަށްވުމަކީ ބޮހަށްވުމެވެ‪ .‬ގިނަ މުއައްޒަފުން ވެރިޔާއަށް ގަބޫލެއްނުވާނެއެވެ‪ .‬‬

‫އިންޖިނޭރުންގެ މުހިންމުކަން މިދެންނެވި ކުންފުންޏަށް މާމުހިންމުވަނީއެވެ‪.‬‬

‫ބޮސްކިތަންމެ އިންސާފުވެރިކޮށް ކަންކުރިއަސް ހިތްހަމަ ނުޖެހޭ މުއައްޒަފުން‬

‫ބާރު –‬

‫ތިބޭނެއެވެ‪ .‬ރަނގަޅަށްވިޔަސް ނުބައިކޮށްވިޔަސް ގޮތްނިންމަންޖެހޭނެއެވެ‪ .‬އަދި‬ ‫ގިނަ މީހުން އަދި މެނޭޖަރުންވެސް ދެކޭގޮތުގައި އޭނަ ސުޕަވައިޒްކުރާ‬

‫ތިމާގެ ވަޒީފާއަށް ފަރިއަޅާ ވާދަވެރި އެތަށް ބައެއް ތިބޭނެއެވެ‪ .‬ގާނޫނީ ތަރަހައިގެ‬

‫ޑިޕާރޓްމަންޓްގެ މުއައްޒަފުނަށް ބާރުފޯރުވާ ފަރާތަކީ އެތަން ހިންގުމަށް‬

‫ތެރޭގައި އުޅެންޖެހުމާއި ފައިސާގެ ޙުދޫދުގައި ހިންގުން ބައްޓަންކުރަންޖެހުމަކީ‬

‫މެނޭޖްމަންޓުން ހަވާލުކޮށްފައިވާ ފަރާތެވެ‪ .‬މިއީ ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ހަގީގަތެއް‬

‫މިވަޒީފާގެ މައިގަނޑު އިންތަކެވެ‪.‬‬

‫ހުރިވާހަކައެކެވެ‪ .‬މެނޭޖަރުންނަކީ ޑިޕާރޓްމަނޓެއް ހިންގުމުގައި އެތަނުގެ‬ ‫މަސައްކަތު ތާވަލުރާވައި ހިންގުމުގެ ޒިންމާއުފުލާފަރާތެވެ‪ .‬ހަގީގީ ޒިންމާއާއި ބާރު‬

‫މަތީފަޑީގައި ހުނ��ނަންޖެހޭނީ އެކަނި –‬

‫ވަޒީފާ ބަޔާނުން ނުވަތަ ވެރިންގެ ފަރާތުން މެނޭޖަރަކަށްނުދެވޭނެއެވެ‪ .‬ބާރު ލިބެނީ‬

‫މުއައްޒަފުންނާމާބޮޑު ގާތް ގުޅުމެއް ބާއްވައިގެންނެއް އެމީހުންނާ ގުޅޭ އުނދަގޫ‬

‫އެ ސެކްޝަނެއް ހިންގުމުގައި މެނޭޖަރުގެ ހުރި ހިންގުމުގެ ގާބިލުކަމުގެ މައްޗަށް‬

‫ނިންމުތަކެއް ނުނިންމޭނެއެވެ‪.‬‬

‫‪10‬‬

‫ތިމާ ބަލަހައްޓާ‬


‫ ‬

‫ތިމާ ވެރިޔާއަކަށް ވުމުގެ ކުރީގައި ޑިޕާރޓްމަންޓް ތެރޭއެކުއުޅުނު‬

‫އުޅޭނެއެވެ‪ .‬އަދި ގޯސްނިންމުންތަކުގައި ތިމާގެ ނާގާބިލުކަން ދައްކާއެކަމުގައި އޭގެ‬

‫ތިމާއަށް ޕްރޮމޯޝަންލިބުމަށްފަހަކު ތިމާއަކާ އެގުޅުމުމެއް‬

‫ފައިދާ ނަގާނެއެވެ‪ .‬ތިމާގެ ހިންގުމުގައ ވަޒީފާ އޮތީ އޮނިގަޑުގެ އެންމެ މަތީގައި‬

‫މުއައްޒަފުން‬

‫ނުބާއްވާނެއެވެ‪ .‬އަދި ހަމަ މިގޮތަށް ވަޒީފާ ލިބިގެން އެހެން ތަނަކުށް ވަޒީފާއަށް‬

‫ ‬ ‫ކަމަށް ވަނީ ވިއްޔާ ވާދަވެރިން ގިނަވާނެއެވެ‪.‬‬

‫ނިކުންނަ މެނޭޖަރުނާވެސް މުއައްޒަފުން މެދުގައި އޮންނަ ގާތްކަމެއް އަލަށް‬

‫ބޭރުންވެސް ތިމާގެ ވަޒީފާ ބޭނުންވެގެން ފާރަލަމުންދާ މީހުންތިބޭނެއެވެ‪ .‬ވަޒީފާ‬

‫އަންނަ ވެރިޔާއަކާމެދުވެސް ނޯންނާނެއެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން މަތިފަޑިމައްޗަށް އަރައި‬

‫މަތިވިވަރަށް އެހެން މީހުންގެ ވާދަވެރިކަން ބޮޑުވާނެއެވެ‪.‬‬

‫އިންނަންޖެހޭނީ އެކަނިމާއެކަންޏެވެ‪.‬‬

‫ނަތީޖާއަށް ކެތްތެރިވުން –‬

‫ޤާނޫނީ ޒިންމާ –‬ ‫ކުރެހުން ތެރިއެއްނަމަ އޭނަ ކުރަހަމުންދާ‬

‫ތަނުގެ‬

‫އަޅުގަނޑުމެންގެ ވަޒީފާގެ މާހައުލުގައި މިހާރު‬

‫ވަރަށް ގިނަ ގަވާއިދުތައް ހުރެއެވެ‪ .‬ވަޒީފާއަދާކުރާފަރާތުގެ ހައްގުތައް ވަރަށް‬

‫މަންޒަރުގައި ހުރި އުނިކަންކަން ވަގުތުން ފާހަގަ ކުރެވޭނެއެވެ‪ .‬ކުލަ‬

‫ގިނައެވެ‪ .‬މެނޭޖަރެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން މިހުރިހާކަމެއް އެނގެންޖެހޭނެއެވެ‪.‬‬

‫ރަނގަޅުކުރެވޭނެއެވެ‪ .‬ކުރެހުމުގައި ހުރި ހިތްހަމަ ނުޖެހޭކަން މަސައްކަތް‬

‫އާދައިގެ މުއައްޒަފުން ގާނޫނީގޮތުން ނަގަންނުޖެހޭ ކިތަންމެ ޒިންމާތަކެއް‬

‫ކުރިއަށްދާއިރު ހަމައަކަށް އަޅުވަމުން ކުރިއަށް ދެވޭނެއެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް‬

‫މެނޭޖަރު ނަގަންޖެހޭނެއެވެ‪ .‬އަދި ކިތަންމެ މިފަދަ ގާނޫނީ ލިޔެކިޔުންތަކުގައި‬

‫މެނޭޖްމަންޓް ހިނގަނީ މިހެނެއްނޫނެވެ‪ .‬ވަގުތުން ނަތީޖާއެއް ނުނެރެވޭނެއެވެ‪.‬‬

‫ސޮއިކުރަންޖެހޭނެއެވެ‪ .‬މީގެ އެއްވެސް ޒިމާއަކުން މެނޭޖަރެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން‬

‫ލަނޑުދަނޑި ހާސިލުކުރުމަށް މަސައްކަތްރާވާފައި މިހުންނަނީ މަސްދުވަހަށް‪،‬‬

‫ހުންނަމީހަކަށް ބަރީއައެއް ނުވެވޭނެއެވެ‪.‬‬

‫ތިންމަހަށް‪ ،‬ހަމަށް އަދި އަހަރުދުވަހަށް ނުވަތަ އެއަށްވުރެވެސް ދިގުމުއްދަތަށެވެ‪.‬‬ ‫ހަގީގަތުގައި މެނޭޖަރެއްގެ ކާމިޔާބީއަކީ އޭނަގަދަށުން މަސައްކަތްކުރާ މުއައްޒަފުންގެ‬

‫ވިޔަފާރި ކުރުން –‬

‫ހުނަރު ކުރިއަރުވައިދިނުމެވެ‪ .‬މިކަންކަމަކީ ދިގުމުއްދަތުގައި ހިނގާނެކަންކަމެވެ‪.‬‬

‫ނުކުރެވޭނެއެވެ‪ .‬މިސާލަކަށް ޝިޕިންގްލައިނެއްގައި މަސައްކަތްކުރާ މެނޭޖަރަކަށް‬

‫ތިމާގެ ކެތްތެރިކަން މިހިސާބަށް ފޯރާނަމަ މެނޭޖްމަޓްއަކީ ތިމާއާއި ގުޅޭދާއިރާއެކެވެ‪.‬‬

‫ޝިޕިންގާއި ގުޅުން ހުރި ވިޔަފާރިއެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް އާދައިގެ‬

‫ޒިންމާ ނިމޭ ހިސާބު –‬

‫ތިމާގެ ވަޒީފާއާ ގުޅުން ހުރި ވިޔަފާރިއެއް‬

‫މުއައްޒަފުންނަށް މިފަދަ ހުރަހެއް ނެތިއޮވެދާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ތިމާގެ ދަށުގައި މަސައްކަތްކުރާ މުއައްޒަފުން‬

‫ކޮންމެ މީހަކަށް މެނޭޖްމަންޓަކީ ކުރިއަށްދާން އެންމެ ރަނގަޅު ދާއިރާއެއްނޫނެވެ‪.‬‬

‫ކުރާހުރިހާކަމެއް‪ ،‬ނިންމާހުރިހާކަމެއްގައި ނިކުންނަ ނަތީޖާގެ ޒިންމާ އުފުލާ ފަރާތަކީ‬

‫މެނޭޖްމަންޓްގެ ދާއިރާއިން ކުރިއަށް ދާން ބޭނުންނަމަ އެދާއިރާގައި ތިމާ‬

‫މެނޭޖަރެވެ‪ .‬މިސާލަކަށް މުޒާހަރާއެއް ރޫޅާލުމުގައި ކުރީސަފުގައި މަސައްކަތްކުރާ‬

‫ގަޔާވާކަންކަމާއި ހިތާނުވާކަންކަމަކީ ކޮބައިކަން ތިމާއަށް ސާފުކޮށްއެގެންވާނެއެވެ‪.‬‬

‫ފުލުހުން ހިންގާ އަމަލަކުން ނުވަތަ އޮޕަރޭޝަނަކުން އޮފިސަރު ދޭ އޯޑަރުން‬

‫މިދެބައި މިނެފައި ނޫނީ ގޮތެއް ނިންމާކަށް ނޭނގޭނެއެވެ‪ .‬ބާރާއި‪ ،‬ނުފޫޒާއި‪،‬‬

‫ކަންހިނގާގޮތެއްގެ ސަބަބުން ޕޮލިސް ކޮމިޝަނަރަކަށް ޖަވާބުދާރީވުމުން ބަރީއައެއް‬

‫ރަނގަޅު މުސާރައާއި ޒިންމާ ނަގަން ކެރުމާއި މީހުނާއި މުއާމަލާތްކުރުމާއި‬

‫ނުވެވޭނެއެވެ‪ .‬ރަނގަޅަށްވިޔަސް ގޯހުންވިޔަސް ހުރިހާ ނިންމުމެއްގެ ޒިމާ‬

‫ވަޒީފާގެ ގަދަރަކީ ތިމާ އެދޭ ކަންކަމަށްވަނީނަމަ މެނޭޖްމަންޓް ރޮނގު ޚިޔާރުކުރަން‬

‫ނަގަންޖެހޭ ފަރާތަކީ މެނޭޖަރަވެ‪.‬‬

‫ރަނގަޅެވެ‪ .‬އަނެއްކޮޅުން ފައިސާގެ ޒިންމާނެގުމާއި ގާނޫނީ ކަންކަމައި‬

‫ވަޒީފާއަށް ފާރަލާއެހެން މީހުން ތިބޭނެ –‬

‫ލަނޑުދަނޑި ހާސިލުކުރުމަށް މަސަކަތްކުރުމަކީ އެހާ ގަޔާވާކަންކަމަށް ނުވަނީނަމަ‬ ‫ތިމާ އާ ހަވާލުވެފައިވާ‬

‫ހުރި ހިންގުމުގެ ވަޒީފާ ތިމާއަށްވުރެ ރަނގަޅަށް ކުރެވޭނެ ކަމުގެ ޔަޤީންކަމުގައި‬ ‫ތިބި އެތަށް ބައެއް ތިބޭނެއެވެ‪.‬‬

‫މެނޭޖްމަންޓްއެއީ ތިމާއާއި ގުޅޭކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ‪ .‬އެންވީމާ ތިމާ ހިތާވާކަންކަމާއި‬ ‫ގަޔާނުވާކަންކަމާމެދު ވިސްނާފައިނޫނީ މެނޭޖްމަންޓްގެ ވަޒީފާއަދާކުރުމާއި މެދު‬ ‫ގޮތެއް ނިންމައިގެންނުވާނެއެވެ‪.‬‬

‫އެހެންކަމުން ތިމާގެ‬ ‫ނިންމުންތަކާއި‬ ‫އެއްބަސްނުވާނެ‬ ‫ބަޔަކު‬

‫‪11‬‬


‫އާދަމްއާދަމްނަސީނަރުސީރު‬

‫ދު ނި ޔޭގައި އެ ންމެ ގި ނައި ން ބޭ ނު ން ކު ރާ ޕާސް ވޯ ޑު‪...‬‬ ‫ޕާސްވޯޑަކީ ހުރިހާ މާނައެއްގައިވެސް ރައްކާތެރިކަމުގެ ގޮތުން ލިޔާ‬

‫ ‬

‫ޖެހުނު ސަބަބަކީ ޕާސްވޯޑުގެ ރައްކާތެރިކަން އިތުރު ކުރުމަށް މައިކުރޯސޮފްޓު‬

‫އަކުރު ތަކަކަށް ނުވަތަ ލިޔެލާ ސިއްރު ބަހަށް ކިޔާ ނަމަކެވެ‪ .‬އެއީ އިންގިރޭސި‬ ‫އަދި ހިސާބު އަކުރުތަކެއް ނަމަވެސް ނުވަތަ އެހެން ބަހެއްގެ އަކުރު ތަކެއް‬

‫އެކުޓިވް ޑައިރެކުޓްރީން ކަނޑައަޅާފައިވާ މިންގަނޑެވެ‪.‬‬ ‫ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޕާސްވޯޑަކީ މާ ގިނަ ބަޔަކު އެއާއި މެދު މާބޮޑަށް‬

‫ ‬

‫ނަމަވެސް ޕާސްވޯޑުގެ ގޮތުގައި ތަފާތު އެތައް ބިލިއަން ބަސްތަކެއް ދަނީ‬

‫ސަމާލުވާ އެއްޗެކޭ ދެންނެވޭކަށް ނެތެވެ‪ .‬އޭ‪.‬ޓީ‪.‬އެމް މެސިންތަކުން ލާރި ނެގުމަށް‬

‫މިދުނިޔޭގައި ބޭނުން ކުރަމުންޏެވެ‪ .‬ޕާސްވޯޑު ކިޔަން ޖެހުނީ ގިނަ ފަހަރަށް‬

‫ޖަހާ ޕިން ނަމްބަރަކީވެސް ހަމަ ޕާސްވޯޑެވެ‪ .‬އެ ނަމްބަރައާއި މެދުވެސް‬

‫ކންމެވެސް މާނަ އެއް ދޭހަވާ ބަހެއް ބޭނުން ކުރާތީއެވެ‪ .‬އަސާސީ ތައުލީމު‬ ‫ޮ‬

‫ގިނަ ބަޔަކު ކުޑަކޮންވެސް ވިސްނަން ފެށީ ދާދިފަހަކުންޏެވެ‪ .‬ގިނަ ބައެއްގެ‬

‫ދަންނަ އެންމެ އާދައިގެ މީހާ އަށް ޕާސްވޯޑު މާނަ ކުރެވެނީ އީމެއިލް ހުޅުވުމަށް‬

‫ކޭސްކާރޑު ތަކުގެ ޕިންނަމްބަރ ހޯޑައިގެން އެކާރކްތަކުގެ މައުލޫމާތު ނަކަލު‬

‫ޖަހާ ސިއްރު ބަހުގެ ގޮތުގައެވެ‪.‬‬

‫ކުރެވޭ ކުޑިކުޑި މެސިނުގެ އެއީގައި ފޭކު ކޭސްކާރޑު ހެދުމަށްފަހު އެތައް ލައްކަ‬

‫މިއަދު އޮފީހެއްގައި ނުވަތަ އެހެންވެސް ތަކެއްގައި މަސައްކަތް‬

‫ ‬

‫ރުފިޔާއެއް މިކުޑަކުޑަ ދިވެހިރާއްޖޭގައިވެސް ވަނީ ވަގަށް ނަގާފައެވެ‪ .‬އެހެން ކަމުން‬

‫ކުރާ ގިނަމީހުން ތިން ހަތަރު ޕާސްވޯޑު ހިތު ދަސްކުރަން ޖެހެއެވެ‪ .‬ފައިސާ‬

‫ޕާސްވޯޑަކީ ކިހާ މުހިއްމު އެއްޗެއްކަން މިއަދު މިވަނީ ދެނެގަންނަށް މަޖުބޫރު‬

‫ނެގުމަށްގެންގުޅޭ ކޭސްކާރޑުގެ އިތުރުން އީމެއިލް އަދި ބައެއް އޮފީސް ތަކަށް‬

‫ވެފައެވެ‪.‬‬

‫ވަދެވެނީވެސް ޕާސްވޯޑު ޖަހައިގެންނެވެ‪ .‬އެހެން ކަމުން ބައެއް މީހުންގެ އާދައަކީ‬

‫ ‬

‫ޕާސްވޯޑުގެ ގޮތުގައި ލިޔެއުޅޭ ބަސްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ގިނަ‬

‫ހުރިހާ ކަމަކަށް އެއްޕާސްވޯޑެއް ބޭނުން ކޮށްލުމެވެ‪ .‬ކޭސްކާރޑުގެ ޕިން ނަމްބަރ‬

‫މީހުން ބޭނުން ކުރާ ބަހަކީ ކޮބައިތޯ މިހާރު ވަނީ ބެލިފައެވެ‪ .‬އެކަމަށް ރަސްމީ‬

‫އެއީ ފޯނު ހުޅުވާ ލޮކު ކޯޑުގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވޭއިރު ހަމަ އެނަމްބަރު‬

‫ދިރާސާ އެއް ވަނީ ކުރެވިފައެވެ‪ .‬އެއީ އިންގިރޭސި ބަހުން ލިޔޭވޭ “‪”Password1‬‬

‫އޮފީހަށް ވަނުމަށް ހުޅުވާ ދޮރުގެ ޕާސްވޯޑަށް ވެފައިވަނީވެސް އިއްތިފާޤަކުން‬

‫އެވެ‪ .‬ކެނެޑާގެ އޮންލައިން ނޫހެއް ކަމަށްވާ «ދަ ލިންކު ޕޭޕަރ ވެބު ސައިޓުން‬

‫ކޮފީއެއް ބޯލުމަށްފަހު ފައިސާ ދެއްކުމަށް ކޭސްކާރޑު ދިއްކޮށްލާއިރު‬

‫ކުރި ދިރާސާ އިން މިކަން ވަނީ ޔަޤީން ކުރެވިފައެވެ‪ .‬ދެން އުފެދޭ ސުވާލަކީ‬

‫ނޫނެވެ‪.‬‬

‫ޕިންނަމްބަރ ލިޔެލަދޭ ގިނަ ފަރާތްތަކެއް އަދިވެސް މިރާއްޖޭގައި އެބައުޅެއެވެ‪.‬‬

‫ވޑު އެކެއް އެހާ ގިނަ ބަޔަކު ދުނިޔޭގައި ބޭނުން ކުރަނީ ކީއްވެހެއްޔެވެ‪.‬‬ ‫ޕާސް ޯ‬

‫އެލިޔެލަދެވެނީ ހުރިހާ ދޮރެއް ހުޅުވޭ ތަޅުދަނޑިކަން ނޭގިއެވެ‪.‬‬

‫ދުނިޔޭގެ ގިނަ ޓެކުނޮލޮޖީ ކުންފުނި ތަކާއި އޮފީސް ތަކުގައި އަދިވެސް އެންމެ‬

‫ވަކި ހާއްސަ ދިރާސާ އެއް ކުރެވިފައި ނުވި ނަމަވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގައި‬

‫ ‬

‫ގިނަ އިން ބޭނުން ކުރަނީ މައިކުރޯސޮފްޓު ވިންޑޯސް ސަރވައެވެ‪ .‬އެސަރވަރުގެ‬

‫ގިނަ މީހުން ޕާސްވޯޑުގެ ގޮތުގައި ލިޔެއުޅެނީ އެމީހެއްގެ ލޯބިވެރިޔާގެ ނަން‪،‬‬

‫އެކުޓިވު ޔޫސަރ ޑައިރެކުޓަރީ އަކީ އޭގެ ހިތެވެ‪ .‬އެ ޙިދުމަތަކީ އޮފީހެއްގައި‬

‫ދަރިންގެ ނަން ނުވަތަ ފޯނު ނަންބަރެވެ‪ .‬އަދި ވަރަށް ގިނަ ފަހަރަށް ހުތުރު‬

‫ނަމަ ހުރިހާ ފަރާތްތަކެއް ބޭނުންކުރާ ކޮންޕިއުޓަރުތަކަށް ލޮގިން ވުމަށް ޖަހާ‬

‫ބަހެއް ބޭނުން ކުރާކަންވެސް ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ‪ .‬އަދި ހަމަ އެއާއި އެކު އައި‪.‬‬

‫ނަމާއި އަދި ޕާސްވޯޑު ރައްކާ ކޮށްދޭ ޙިދުމަތެވެ‪ .‬މިބުނާ އެކުޓިވް ޔޫސަރ‬

‫ލަވް‪.‬ޔޫ ޕާސްވޯޑެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރާ މީހުން މަދެކޭ ދެންނެވޭކަށްވެސް‬

‫ޑައިރެކުޓަރީން ކަނޑައަޅާފައިވާ އެންމެ އާދައިގެ ޕާސްވޯޑެއްގެ ސަރުތު ތަކަކީ‬

‫ނެތެވެ‪ .‬ގިނަ ބަޔަކަށް ޓެކުނޮލޮޖީ ތައުލީމުޏެތް އާންމުން ބޭނުން ކުރަނީ ވަރަށް‬

‫ކެޕިޓަލް އަކުރެއް ހިމެނުމާއި މަދުވެގެން އަށްއަކުރު ހިމެނުމާއި ހިސާބު އަކުރެއް‬

‫ފަސޭހަ ޕާސްވޯޑު ތަކެކޭ ހީވިޔަސް ޓެކުނޮލޮޖީ ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރާ ގިނަ‬

‫ހިމެނުމުގެ ސަރުތެކެވެ‪ .‬އެހެން ކަމުން މަތީގައިވާ އިންގިރޭސި އަކުރުން ލިޔެފައިވާ‬

‫މީހުން އެންމެ ގިނައިން ބޭނުން ކުރާ ޕާސްވޯޑު ތަކަކީ އަދި މާފަސޭހަ ޕާސްވޯޑް‬

‫«ޕާސްވޯޑު އެކެއް» ގައި މިދެންނެވި ހުރިހާ ސަރުތެއް ހަމަވާނެވެ‪ .‬ކުރިން‬

‫ތަކެކެވެ‪ .‬ޓެކުނޮލޮޖީ ދާއިރާގައި މަސައްކަތް ކުރާ ގިނަ މީހުންނަކީ ކަންޏެތް‬

‫ދެންނެވި ކަންޏެތް އައި‪.‬ޓީ ދާއިރާގައި މަސައްކަތް ކުރާ ގިނަ މީހުން މިހާރު‬

‫ބަޔެއްކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ބުނަނީވެސް އެހެންވެއެވެ‪“ .‬އެޑުމިން” “އެޑުމިން” ��ަކީ‬

‫ބޭނުން ކުރާ ޕާސްވޯޑަކީ މަތީގައި ދެންނެވި ފަސޭހަ ޕާސްވޯޑަށް ވެގެން ދިޔައީ‬

‫އައިޓީ މީހުންގެ އެންމެ އާންމު ޕާސްވޯޑެވެ‪ .‬ޔޫސަ ނޭމުގެ ގޮތުގައިވެސް އެޑުމިން‬

‫އެހެންވެއެވެ‪.‬‬

‫އަދި ޕާސްވޯޑުގެ ގޮތުގައިވެސް ހަމަ އެޑުމިން އެވެ‪.‬‬ ‫އިންގިރޭސި ބަހުން ފަސް އަކުރު ހިމެނޭ «އެޑުމިން»‬

‫ ‬

‫ ‬

‫މިއަދު ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނަ މީހުން ބޭނުން ކުރަނީ «ޕާސްވޯޑު‬ ‫އެކެއް» ކަމަށް ކުރި ދިރާސާތަކުން ދައްކަނީ ނެޓުވޯރކު އެޑުމިނިސްޓުރޭޓަރ‬

‫«އެޑުމިން» މިބަސް ގިނަ ބަޔަކު ޕާސްވޯޑުގެ ގޮތުގައި އަދިވެސް ބޭނުން‬

‫ނުވަތަ ގިނަ ޓެކުނޮލޮޖީ ދަންނަ މީހުންގެ އަތްމަތީ ޕާސްވޯޑަކަށް ޕާސްވޯޑުވަން‬

‫ކުރާ އިރު ވަރަށް ފަހަކާ ޖެހެންދެންވެސް ގިނަ އޮފީސް ތަކުގައި އުޅޭ އައި‪.‬‬

‫ވެގެން ދިއުމުންޏެވެ‪ .‬ނުވަތަ އެންމެ ގިނަ ވިޔަފާރި ތަކުގައި ބޭނުން ކުރާ‬

‫ޓީ އެޑުމިނިސްޓުރޭޓަރުންގެ އެންމެ އަތްމަތީ ޕާސްވޯޑަކީ އަދި މާ ފަސޭހަ‬

‫ޕާސްވޯޑަކީވެސް ހަމަ «ޕާސްވޯޑު އެކެއް» އެވެ‪ .‬އެއީ ހެކަރުންނާއި އެހެންވެސް‬

‫ބަހެކެވެ‪ .‬އެއީ «ވެލްކަމް» ނުވަތަ «ވެލްކަމް ވަން‪،‬ޓޫ» އެވެ‪ .‬މަރުހަބާ ކިއުމަށް‬

‫ގިނަ ބަޔަކަ ނެޓުވޯކުތަކަށް ގެއްލުންދެވޭ މައިގަނޑު ސަބަބެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން‬

‫އިންގިރޭސިންބޭނުން ކުރާ މިބަހުގެ ފަހަތަށް ހިސާބު އަކުރު ބޭނުން ކުރަން‬

‫«ޕާސްވޯޑު އެކެއް» ވެގެން ގޮސްފައިވަނީ ކަންޏެތްކަމުގެ ރަމްޒަކަށެވެ‪.‬‬

‫‪12‬‬


‫ޑރ‪ .‬ޖުނެއިދުގެ އިރުޝާދު‬ ‫"ލޭސިކް" ސާރޖަރީ ގެ ކުރިން ވިސްނަން ވީ ބައެއް ކަންތައް ތައް‬ ‫ ‬

‫‪14‬‬

‫ލޭސިކް ނުވަތަ ލޮލުގެ އައިނު ނަންބަރު ކުޑަކުރުވަން ކުރާ‬

‫ރަނގަޅު ވާނެއެވެ‪ .‬ލޭސިކް އަކީ ލޯއައްސި ކުރުމަށްފަހު‬

‫ސާރޖަރީ އަކީ މިޒަމާނު ގައި އެންމެ ގިނައިން އަދި އެންމެ‬

‫ކުރެވޭ ކަމަކަށް ވާތީ މިކަމުގެތެރޭގައި ކަންތައް ކުރިއަށް ދާނެ‬

‫ކާމިޔާބު ކަމާއި އެކީ ކުރެވޭ ލޮލުގެ އެއް އޮޕަރޭޝަނެވެ‪ .‬‬

‫ގޮތާއިމެދު ބައެއް ސުވާލު ކޮށްލުމަކީ ހަމަ ރަނގަޅު ކަމެކެވެ‪.‬‬

‫ނަމަވެސް މިއޮޕަރޭޝަނަކީ ދާއިމީ ބަދަލުތަކެއް ލޮަލަށް ގެނެސްދޭ‬

‫މިހެން ހެދުމުން އޮޕަރޭޝަން ކުރާއިރު ހާސްވުމާއި ހިތް‬

‫ކަމަކަށް ވުމާއި އެކު މިކަން ކުރުމުގެ ކުރީގައި ވިސްނާލަން ޖެހޭ‬

‫އަވަސްވުން ކުޑަވާނެއެވެ‪ .‬ލޭސިކް އޮޕަރޭޝަނަކީ ގިނަފަހަރަށް‬

‫ބައެއް މުހިންމު ކަންތައް ތަކެއް ހުރެ އެވެ‪ .‬އެންމެ މުހިންމު‬

‫ވަރަށް ރަނގަޅު ނަތީޖާ ލިބޭ ކާމިޔާބު އޮޕަރޭޝަނެކެވެ‪ .‬މީގެ‬

‫އެއްކަމަކީ މިކަން ކުރަނީ މިކަމުގެ ތަޖްރިބާ ހުރި ޑޮކްޓަރެއްތޯ‬

‫މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ އައިނު ނަންބަރު ކަނޑުވާލައި އައިނު‬

‫ބެލުމެވެ‪ .‬އަދި މިކަން ކުރެވޭ ހޮސްޕިޓަލަކީ ގިނަގިނައިން‬

‫ނާޅާ އުޅުން ކަމަށް ވާތީ އޮޕަރޭޝަން ކުރާ ޑޮކްޓަރު އަރިހުން‬

‫މިއޮޕަރޭޝަން ކުރެވޭ ކަމުގެ ތަޖުރިބާކާރު ޓީމެއް ހިމެނޭ‬

‫އޮޕަރޭޝަނުގެ ފަހުން އައިނު ނާޅައި އުޅުމުގެ ކިހާ ގެރެންޓީއެއް‬

‫ތަނެއްތޯ ބެލުމަކީވެސް މުހިންމުކަމެކެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރުން ފާހަގަ‬

‫އޮތްތޯ އަހާލަން ޖެހެއެވެ‪ .‬ސަތޭކަ ޕަސެންޓު ގެރެންޓީ ދީފިނަމަ‬

‫ކުރަން ޖެހޭ މުހިންމު އަނެއް ކަމަކީ ވަރަށް ކުޑަ ނަންބަރެއްގެ‬

‫ޑޮކްޓަރ ގެ އިޙްލާސް ތެރިކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭނެއެވެ‪.‬‬

‫އައިނެއް އަޅާނަމަ މިއޮޕަރޭޝަން ނުކޮށް އައިނެއް އެޅުން‬

‫ސަބަބަކީ މިއީ ވެސް އެހެނިހެން ގިނަސާޖަރީ ތަކާ އެއްގޮތަށް‬

‫ބުއްދިވެރިވާނެކަމެވެ‪ .‬ބޮޑެތި އައިނު އަޅާމީހުން ބައެއް ފަހަރު‬

‫ސަތޭކް ޕަސެންޓް ގެރެންޓީ އެއް ދެވޭވަރުގެ ކަމެއްނޫނެވެ‪.‬‬

‫ދެފަހަރަށް މިއޮޕަރޭޝަން ކުރަންޖެހޭ ތަން ވެސް އަތުވެދާނެއެވެ‪ .‬‬

‫ގިނަފަހަރަށް އޮޕަރޭޝަން ގެ ފަހުން ވެސް ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ‬

‫މިކަން ވެސް ކުރީން އޮޅުން ފިލުވުމުން ފަހުން މިކަމާ‬

‫ކުޑަ އައިނު ނަންބަރެއް ލޮލުގައި ހުރެދާނެއެވެ‪ .‬އަދި އޭނާ އަށް‬

‫ކަންބޮޑުވެގެން އުޅޭކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ‪ .‬ލޭސިކް އޮޕަރޭޝަނަކީ‬

‫ފެންނާނީ އޮޕަރޭޝަން ގެ ކުރީގައި އައިނު އެޅުމުން ހަމަ ފެންނަ‬

‫ހުރިހާ މީހުންގެ ލޮލަށް ދެވޭ ފަރުވާއެއް ނޫންކަން ވެސް ހަނދާން‬

‫ވަރަށެވެ‪ .‬ސާޖަރީގެ ފަހުން އޭނާއަށް ފެންނަވަރު ކުރިއަށް ވުރެ‬

‫ކުރަންޖެހެއެވެ‪ .‬ބައެއްކަހަލަ ހާލަތުތަކުގައި މިކަން ކުރުމަކީ‬

‫ކުޑަވެއްޖެނަމަ މިވާހަކަ ޑޮކްޓަރު ކައިރީގައި ކިޔައިދީ ދެން‬

‫އެއްގޮތަކަށް ވެސް ބުއްދިވެރި ކަމެއް ނޫނެވެ‪ .‬މިސާލަކަށް‬

‫ހަދާނެ ގޮތެއް އަވަހަށް އޮޅުން ފިލުވަން ޖެހޭނެއެވެ‪ .‬ލޭސިކް‬

‫ލޮލުގައި އާދަޔާ ޚިލާފަށް ކަރުނަ ހިކޭ މީހުން‪ ،‬ކަރުނަ ވަޅު‬

‫ސާޖަރީ އަކީ މައިގަނޑު ގޮތަކަށް ދުރު ނުސާފުވުން ކުޑަކުރުމަށް‬

‫ނުސާފު މީހުން‪ ،‬ކަޅުކަޅީގައި އުފެދުމުގެ އުނިކަމެއްވާ މީހުން‪،‬‬

‫ކުރެވޭ ކަމެކެވެ‪ .‬މިހެން ވުމާއި އެކު އުމުރު ފަހަތަށް ދިއުމުން‬

‫ލޮލަށް ވައިރަހެއްގެ އަސަރު ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން ކުރާމީހުން‬

‫ފޮތްކިޔާ އައިނެއް އެޅުމަކީ ކުރަން ޖެހިދާނެ ކަމެއް ކަންވެސް‬

‫(މިސާލަކަށް ހަރޕީސް ނަމަކަށް ކިޔާ ވައިރަސް) މިކަން ކުރުމަކީ‬

‫ހަނދާން ކުރަން ޖެހެއެވެ‪ .‬އޮޕަރޭޝަނަށް ފަހު ވަކިގޮތަކަށް ވަކި‬

‫އޭގެ ނަތީޖާ ނުބައި ވެދާނެ ކަމެކެވެ‪ .‬ކަޅުކަޅި ވަކިވަރަކަށް ވުރެ‬

‫ދުވަސްވަރެއް ވާންދެން ލޮލަށް ބޭސް އެޅުމަކީ މިކަން ކާމިޔާބު‬

‫ތުނި މީހުންނަކީ ވެސް ލޭސިކް ސާޖަރީ ހަދައިފި ނަމަ ބޮޑެތި‬

‫ކުރުމަށް ކުރަންޖެހޭ އެންމެ މުހިންމު އެއްކަންތަކެވެ‪ .‬ވުމާއިއެކު‬

‫މަސްއަލަ ތަކެއް ދިމާވެދާނެ މީހުންނެވެ‪ .‬މީގެއިތުރުން ހަކުރު‬

‫ޑޮކްޓަރު ގެ އިރުޝާދުގެ މަތީން މިކަން ފަރުވާބަހައްޓައިގެން‬

‫ވަކިވަރަށް ވުރެ މަތީގައި ހުންނަ މީހުން އަދި ރާއްޖެބަލީގެ‬

‫ވަކި މުއްދަތެއް ވާންދެން ކުރިއަށް ގެންދަން ޖެހޭނެއެވެ‪.‬‬

‫ބައެއް ވައްތަރުގެ މީހުން ލޭސިކް ސާޖަރީ ގެ ކުރީގައި‬

‫އަދި އޮޕަރޭޝަނަށް ފަހު ހިރަފުހުގެ މާހައުލެއްގައި ދުވަސް‬

‫މިބަލިތައް ވަކިމިންގަނޑެއްގެ ތެރޭގައި ނުހިފަހައްޓައިފިނަމަ‬

‫ކޮޅެއްވާންދެން ނުއުޅުމާއި ލޮލަށް އަނިޔާއެއް ވެދާނެ ކަހަލަ‬

‫ފަހުން ވަރަށްގިނަ މަސްއަލަތައް ދިމާވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ‪.‬‬

‫ކުޅިވަރުތައް ނުކުޅެ ދުވަސް ކޮޅަކު މަޑުކޮށްލަން ޖެހެއެވެ‪.‬‬

‫މާބަނޑު މީހުންނާއި ޅަ ދަރީންނަށް ކިރުދޭ މީހުން ރަނގަޅު ވާނީ‬

‫މިހެން ނަހަދައިފިނަމަ ފަހަރުގައި ލޮލަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބިދާ‬

‫މިކަންތައްތައް ނިމެންދެން ލޭސިކް ނަހަދާ މަޑުކޮށްލިއްޔާއެވެ‪.‬‬

‫ނެއެވެ‪.‬‬

‫އަދި ހަމަ މިޔާއި އެކު ފާހަގަ ކޮށްލަން ޖެހޭ އަނެއްކަމަކީ‬

‫ލޭސިކް ސާޖަރީ އަކީ ފުރިހަމަ މައުލޫމާތު ލިބިގެން ރަނގަޅު‬

‫‪ 18‬އަހަރަށް ވުރެދަށުގެ މީހުންނަށް މިކަން ނުކުރެވޭނެކަމެވެ‪.‬‬

‫ތަޖްރިބާކާރު ޑޮކްޓަރެއް ގެ ބެލުމުގެ ދަށުން ކުރާ ކަމެއްނަމަ‬

‫އުމުރުން ‪ 21‬އަހަރު ފުރޭއިރު ގިނަފަހަރަށް އައިނު ނަންބަރު‬

‫އޮޕަރޭޝަން ކުރުމަށް ފަހުން އެތައް އަހަރު ތަކެއް ވަންދެން‬

‫ވަކިވަރެއް ގައި ހިފެހެއްޓޭނެއެވެ‪ .‬މީގެ ފަހުން މިކަން ކުރުން‬

‫އައިނުގެ ބޭނުން ކުރާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ‪.‬‬


15


‫ޑރ‪ .‬އިބްރާހީމް ޔާސިރު އަހުމަދު‬

‫ދެނެއް އަހަރެ ްނ‬ ‫ލޮނުލައިގެން ބަތެއް ނުކާނަން‬ ‫ ‬

‫ޑްރިންކްސް ތަކަކީ ޚާއްޞަކޮށް ކުޑަކުދިންނަށް އޭގެ ނުރައްކާތެރިކަން ބޮޑު‬

‫ގައިންގަޔަށް ނާރާ އެކިއެކިބަލިބަލި ޖެހުމާއި‪ ،‬ތިމާގެ ކޭންބުއިމުގެ‬ ‫އާދަތައް ބެހެއްޓޭ ގޮތާއި ހުރި ގުޅުމަކީ ކޮބައިތޯ އެއީ މިހާރަކަށް އައިސް ވަރަށް‬

‫އެއްޗެއްކަން ދުނިޔޭގެ ސިއްޙަތު ޖަމްޢިއްޔާއިން ވަނީ ހާމަކޮށްފައެވެ‪ .‬ތައްޔާރީ‬

‫ގިނައިން ކުރިމަތިކުރެވޭ ސުވާލެކެވެ‪ .‬ތިމާއަށް ދިގުލާ ބައްޔެއް ޖެހިއްޖެނަމަ‪،‬‬

‫ގިނަ ކާނާއަކީ އޭގައި ގިނަ ލޮނު‪ ،‬ތެޔޮ އަދި ހަކުރުހިމެނޭކާނާ ކަމުން މި‬

‫ތިމާގެ ކެއިން ބުއިމަށް ބަދަލުތަކެއް ގެނައުމަށް ގިނަފަހަރަށް ޑޮކުޓަރު ނަސޭހަތް‬

‫ތަކެތީގެސަބަބުން އާއިލާގެ ހުރިހާ މެންބަރުންނަށް މަޑުމަޑުން ކުރަމުން ދިޔަ‬

‫ދެއެވެ‪ .‬ކެއުމުގައި ބޭނުން ކުރުން ރަނގަޅު އެއްޗެއްސާއި ރަނގަޅު ނޫން އެއްޗެތި‬

‫ނޭދެވޭ އަސަރު އެނގިގެން ދަނީ ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމާއެކު ލޭމަތިކަން ބުނާހިސާބުން‬

‫ހޯދާ އޮޅުންފިލުވައިގެން އެތަކެތި ބޭނުން ކުރަން ފަށައެވެ‪ .‬ތިމާއަށް އެންމެ‬

‫ފެށިގެންނެވެ‪ .‬ހެދި ލޭގެ ޓެސްޓުގެ ނަތީޖާ ގައި ސަރުބީގެ ބާވަތްތައް މާމަތި‬

‫މީރު ކެއިން ބުއިމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އައިސް ކުރީމާއި‪ ،‬ކޯލާ އާއި‪ ،‬ތެލުލި‬

‫ވެފައި ހުރި ހިސާބުން ފެށިގެންނެވެ‪ .‬ކައްޓާއިން ކިރާލިއިރު ތިރީސް ކިލޯ ލުއި‬

‫ކުކުޅު ނުކެވޭ އެއްޗެތީގެ ލިސްޓު ތެރެއަށް ވަދެގެން ދެއެވެ‪ .‬އެހެންޏާ ނުކައި‬

‫ކުރަން ޖެހިއްޖެ ކަން އެނގޭހިސާބުން ފެށިގެންނެވެ‪ .‬ލޭގައި ހަކުރު މަތިވާން‬

‫އުޅޭ ޒާތްޒާތުގެ ތަކެތި ކެއުމަށް މަޖުބޫރު ވެއެވެ‪ .‬ސަރުބީ މަދު ކިރާއި‪ ،‬ރޯމޭވާ‬

‫ފަށައިފިކަން އެނގޭ ހިސާބުން ފެށިގެންނެވެ‪ .‬ކަށި ފީވެގެން އަތެއް ފަޔެއް‬

‫އާއި ތަރުކާރީ‪ ،‬ފަތާއި ގޮވާމުގެ ބާވަތްތަށް‪ ،‬ތިމާގެ ކެއުމުގެ މެނޫ ގައި ހިމަނަން‬

‫ބިންދައިގެން ދާ ހިސާބުން ފެށިގެންނެވެ‪ .‬ކެއުމުގެ އާދަތަކާއި އުޅުމުގެ އާދަތައް‬

‫ޖެހެއެވެ‪ .‬ހެޔޮވަރު ރަހައެއް ލާވަރަށް ހަކުރު ކޮޅެއް‪ ،‬ނޫނީ ލޮނު ކޮޅެއް އަޅަން‬

‫ބަދަލުކުރަން ޖެހިއްޖެކަމަށް ޑޮކްޓަރު ލަފާ ދޭހިސާބުން ފެށިގެންނެވެ‪.‬‬

‫ބިރުގަންނަވަރު ވެއެވެ‪ .‬ތެލުލި އެއްޗެއް ކެވޭވަރެއް ނުވެއެވެ‪ .‬އިހުޒަމާނުގައި ކަމެއް ‬

‫ގައިން ގަޔަށް ނާރާ ބަލިބައްޔަކީ ކުއްލިއަކަށް ޖެހޭ ބަލިބައްޔެއް‬

‫ވާނެކަމުގެ ޔަޤީންކަން އޮތުމުން އެކަމެއް ނުވާނަމަ ލޮނު ލައިގެން ބަތެއް ނުކާނަމޭ‬

‫ނޫނެވެ‪ .‬ބަލި ޖެހިއްޖެކަމުގެ ޚަބަރު ލިބެނީ ކުއްލި ޚަބަރެއްގެ ގޮތުގައި ކަމުގައި‬

‫ބުނެއުޅުނު ނަމަވެސް‪ ،‬މިޒަމާނުގައި ލޮނު ނުލައި ބަތް ކާނެކަމަށް ވަޢުދުވާ‬

‫ވިޔަސް ބަލިޖެހެން އެތަކެއް ދުވަސް ނަގައެވެ‪ .‬އަދި ބަލިން ރައްކާތެރި ވުމަށް‬

‫ކިތަންމެ ބަލިމީހަކު އެބައުޅެއެވެ‪.‬‬

‫ޓަކައި ބަލިޖެހުމުގެކުރިން ވަރަށް ގިނަ ފުރުސަތު ތަކެއްވެސް ލިބޭ ކަން އަދި‬

‫ ‬

‫އެފުރުސަތުތަކުގެ ބޭނުންނުހިފިދިޔަކަން ގިނަ ބަޔަކަށް އެނގެނީ ބަލި ޖެހޭ‬

‫އިހުޒަމާނުގައި ރާއްޖޭގެ ކެއިންބުއިމުގެ އާދަތަކުގައި ހުރި ރަނގަޅު‬ ‫ސިފަތައް ބަދަލުވާން ފެށީ އަށްޑިހައިގެ އަހަރުތަކުގައި ދުނިޔޭގެ ދަނޑުވެރިކަމުގެ‬

‫ފަހުންނެވެ‪ .‬ޢާއިލާގެ އެތައް ބަޔަކަށް ފުލުފުލުގައި ބަލިޖެހެމުން ދިޔުމުގައި‬

‫ބާޒާރު ގައި މާރުކޭޓަށް ނެރެންފެށި ދަޅުގައި ބަންދުކުރި ތައްޔާރީ މޭވާއާއި‬

‫ޢާއިލާގެ މެންބަރުންގެ ކޭންބުއިމުގ�� އާދަތައް ވަރަށް ބޮޑު ދަޢުރެއް އަދާކުރާކަން‬

‫ތަރުކާރީ ގެ ބާވަތްތައް ރާއްޖޭގެ މާރުކޭޓުން ފަސޭހައިން ލިބެން ފެށި ހިސާބުން‬

‫ގިނަބަޔަކަށް ޤަބޫލުކުރަން ދައްޗެވެ‪ .‬ކެއުމުގެ ރަނގަޅު އާދަތަކަށް ރުޖޫއަވަނީ‬

‫ފެށިގެންނެވެ‪ .‬މިއާއި އަދި އެހެނިހެން ތައްޔާރީ ކާނާ ރާއްޖެއިން ލިބެން ފެށުންވީ‬

‫ގިނަފަހަރު ހަމައެކަނި ބަލިވުމުން ޢާއިލާގެ ބަލިވާ ފަރާތް އެކަންޏެވެ‪ .‬ޢާއިލާގެ‬

‫އިހުގައި ކެވުނު މީރު ތަކެތި ނުބައިވެ‪ ،‬އައު ރަހަތަކަށް ދިވެހިދޫތަށް ހޭނެން‬

‫އެހެން މެންބަރުން ބަލި ނުޖެހުނުކަމަށް ޝުކުރުކޮށް ދުލަށް މީރުހާ ކާނާތައް ކޭން‬

‫ފެށުމެވެ‪ .‬ފަސޭހަ ގޮތް ފަސޭހަވެ‪ ،‬ކައްކަން ފަސޭހަ ކާނާތައް ބަދިގެ ތައް‬

‫ކެއުމުގައި ދެމިތިބެއެވެ‪ .‬ބަލިވި ފަރާތް ޖެހެނީ ހަކުރާއި‪ ،‬ލޮނާއި ތެލުގެ މީރުކަމުން‬

‫ފަޅުފިލުވަން ފެށިއެވެ‪ .‬އެދަޅުތަކުގައިވާ‪ ،‬ތެލާއި‪ ،‬ހަކުރު އަދި ލޮނަކީ އޭގެސަބަބުން‬

‫އެކަހެރިވެ ރަހަ ނުބައި ތަކެތި ކެއުމުގައި މުޅި ޢުމުރު ހޭދަ ކުރާށެވެ‪.‬‬

‫ކުރިމަގުގައި ތިމާއާއި ތިމާގެ ދަރިން އެތައް ބަލިތަކަކަށް ހުށަހެޅޭ ތަކެތިކަން‬

‫އަޅުގަނޑުމެންގެ ކޭންބުއިމަށް ފަހަކަށް އައިސް ގެނެވުނު ނުރަނގަޅު‬

‫ ‬

‫އޭރު ވިސްނައިދޭނެ ފަރާތެއް ނެތެވެ‪ .‬ހިތާމަޔަކީ އަވަސް ކުރިމަގެއްގައި ވެސް‬

‫ބަދަލުތަކަކީ ކޮބައި ބާވައެވެ؟ ކޭންބުއިމަށް ރަނގަޅު ބަދަލުތަކެއް ގެނެސްގެން‬

‫މިނުރައްކާތެރި އާދަތަކުން އަވަހަކަށް ސަލާމަތްވެވޭކަށް ނެތެވެ‪ .‬ރެސްޓޯރަންޓް‬

‫އަދިވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޢާއިލާގެ ބަލިނުޖެހި ތިބި މެންބަރުން ސަލާމަތް‬

‫ތަކާއި ކެފޭތަކުންނާއި ހޮޓާތަކުން ތައްޔާރީ ކާނާތައް ގަނެގެން ކެއުމުގެ އޮއިވަރެއް‬

‫ކުރެވިދާނެ ބާވައެވެ؟ ގައިން ގަޔަށް ނާރާ ބަލިބަލިން ރައްކާތެރިވުމަށްޓަކައި‬

‫މިވަނީ އަށަގެންފައެވެ‪ .‬ރާއްޖޭގެ ތަރައްޤީގެ ނަމުގައި އެކިއެކި ފާސްޓް ފުޑް‬

‫ކެއުމަށް އެންމެ ރަނގަޅު ޞިއްޙަތަށް ފައިދާވާ ކާނާއަކީ ކޮބައިބާވައެވެ؟ މިއީ‬

‫އައުޓްލެޓް ތައް މިދަނީ ތައާރަފު ކުރެވެމުންނެވެ‪ .‬ތައްޔާރީ ކާނާއާއި އެކު‬

‫ހައްތަހާ ކުރެވޭ ސުވާލުތަކެވެ‪ .‬މި ސުވާލުތަކަށް ކުރުގޮތަކަށް ޖަވާބު ދެވޭތޯ‬

‫ހިލޭލިބޭބުއިންތަކުން ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ވަރަށްވުރެ ގިނަ ހަކުރު ދަނީ‬

‫އަޅުގަނޑު ބަލައިލާނަމެވެ‪.‬‬

‫ހަދިޔާކުރަމުންނެވެ‪ .‬މިފަދަ ބުއިންތަކާއި ވަގުތުން ހަކަތަލިބިދޭ އެނަރޖީ‬

‫‪16‬‬

‫ ‬

‫އަޅުގަނޑުމެންގެ ކޭންބުއިމަށް ފަހަކަށް އައިސް ގެނެވުނު އެންމެ‬


‫ނުރަނގަޅު ބަދަލުތަކަކީ ސެޗުރޭޓެޑް ސަރުބީ އަދި ހަކުރު ގިނަ ކާނާތައް‬

‫ސެޗުރޭޓަޑް ސަރުބީ ‪ 10‬އިންސައްތައަށް ވުރެ މަދުވުމާއި ޓްރާންސް ފެޓް އެކެއް‬

‫ބޭނުންކުރަން ފެށުމެވެ‪ .‬ޒަމާނުއްސުރެ ދިވެހީންނަކީ ލޮނުގިނަ ކެއުމުގެއާދަތަކެއް‬

‫އިންސައްތަ އަށް ވުރެ މަދުވުން‪.‬‬

‫އަށަގެންފައިވާ ބަޔެކެވެ‪ .‬ލޮނުނުލައި ބަތް ނުކާނެކަމަށް ގޮންޖަހަން ޖެހުނު އެންމެ‬

‫‪ 75-55 .2‬އިންސައްތަ ޖުމްލަ ހަކަތަ ކާބޯހައިޑްރޭޓް ގެބާވަތް ތަކުން ލިބޭކާނާ‪.‬‬

‫ބޮޑުސަބަބަކީ އެއީކަމުގައި ވެސް ވެދާނެ އެވެ‪ .‬ޒަމާނުއްސުރެ ލޭމައްޗަށް ދިޔުމާއި‪،‬‬

‫މީގެ ތެރެއިން ހަކުރު އަޅާފައިވާ ބާވަތްތައް ‪ 10‬އިންސައްތަ އަށްވުރެ މަދުކުރުން‪.‬‬

‫އެއްފަޅި ވާގިނެތުމުގެ ބައްޔަކީ ދިވެހިންނަށް އައުބައްޔެއް ނޫނެވެ‪ .‬ސަރުބީ‬

‫‪ 15-10 .3‬އިންސައްތަ ޖުމްލަ ހަކަތަ ޕްރޮޓީން ގެ ބާވަތްތައް‪ .‬މީގެތެރޭގައި‬

‫އަދި ހަކުރުގިނަ ކާނާތައް ދިވެހިންގެ ތެރެއަށް ތަޢާރަފުވީ ދާދި ފަހަކުންނެވެ‪.‬‬

‫ގިނަކުރުން ރަނގަޅީ ގަސްގަހުން ލިބޭ ޕްރޮޓީންގެ ބާވަތްތައް‪.‬‬

‫ނަތީޖާއަކަށްވީ ލޭމައްޗަށް ދިޔުމުގެ އިތުރުން‪ ،‬ހަށިގަނޑު ފަލަވުން އިތުރުވުމެވެ‪ .‬‬

‫‪ .4‬ލޮނު‪ -:‬ކާނާގައި ދުވާލަކު ފަސް ގްރާމަށް ވުރެމަދުން‬

‫ހަކުރުބައްޔާއި ކޮލެސްޓްރޯލް މަތިވެފައިވާ ޢާއިލާ ތައް ދިވެހިންގެ‬

‫ ‬

‫‪ .5‬ރޯމޭވާ އާއި ތަރުކާރީ‪ -:‬ދުވާލަކު ‪ 400‬ގްރާމަށް ވުރެ ގިނައިން‪.‬‬

‫ތެރޭގައި ގިނަވުމެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ބަލިނުޖެހި ތިބި ޢާއިލާގެ‬

‫އެހެންގޮތަކަށް ދަންނަވަނީނަމަ ޞިއްޙަތަށް ރަނގަޅު ކާނާ އަކީ އެކާނާ އެއްގައި‬

‫މެންބަރުން ސަލާމަތް ކުރެވިދާނެ އެންމެ ފަސޭހަ ގޮތަކީ ހަކުރު‪ ،‬ލޮނު އަދި ތެޔޮ‬

‫ގިނަ ޢަދަދަކަށް ގޮވާމުގެބާވަތާއި‪ ،‬މޭވާ އާއި ތަރުކާރީ އަދި މުގުގެ ބާވަތްތައް‬

‫މަދު ކާނާއިން މޭޒުދޮށް ފަޅުފިލުވަމުން ގެންދިޔުމެވެ‪ .‬ތިމާގެދަރިން ކުޑައިރުއްސުރެ‬

‫ހިމެނޭ ކާނާ އެވެ‪ .‬އެއްގަމު މަހުގެ ބާވަތްތައް މަދު ކާނާއެވެ‪ .‬ސަރުބީމަދު‬

‫ފަލަވިޔަ ނުދީ ވޭތޯ ބެލުމެވެ‪ .‬ހަށިގަނޑު ބުރަ އަދި ބަރު ފަރާތްތައް ލުއިކުރުމުގެ‬

‫ކިރުގެ ބާވަތްތަކާއި ހަކުރު ނާޅައި ހަދާފައި ހުންނަ ޖޫހާއި އެހެނިހެން‬

‫މަސައްކަތް ކުރަން ފެށުމެވެ‪ .‬މިގޮތުން އެޅޭނެ އެންމެ މުޙިއްމު ފިޔަވަޅަކީ‬

‫ބުއިމުގެބާވަތްތަކެވެ‪ .‬މިފަދަކާނާ ގައި ފައިބަރު ގެބާވަތްތައް ގިނަވުމުގެއިތުރުން‪،‬‬

‫ހަކުރުން ފޮނިކޮށްފައިވާ ތަކެތިން ދުރުހެލިވުމާއި އެކު ޤަވާއިދުން ކަސްރަތެއް‬

‫ބޭނުންވާ ވިޓަމިނާއި ދަގަނޑުގެބާވަތްތަށް ފުރިހަމަވެ‪ ،‬ސަރުބީ މަދުވެ އަދި‬

‫ކުރަންފެށުމެވެ‪ .‬ހަށިގަނޑު ލުއިވުމުން އެގޮތުގައި ދެމިހުރުމަށް ގަދައަޅާ މަސައްކަތް‬

‫ލނުގެ ބާވަތްތައް މަދުވުމުން ހުރިހާ ފައިދާތަކެއް ލިބިދެއެވެ‪ .‬މިފަދަ‬ ‫ހަކުރާއި ޮ‬

‫ކުރުމެވެ‪.‬‬

‫ކާނާ ބޭނުންކުރުމުން ހަޖަމު ރަނގަޅުވެ ހަށިގަނޑު ފަލަވިޔަ ނުދީ ހިފެހެއްޓުމުގެ‬

‫ ‬

‫ގައިން ގަޔަށް ނާރާ ބަލިބަލިން ރައްކާތެރިވުމަށްޓަކައި ބޭނުންކުރުމަށް‬ ‫އެންމެ ރަނގަޅު ޞިއްޙަތަށް ފައިދާވާ ކާނާއަކީ އެކާނާއެއް ގައި ތިރީގައިމިވާ‬

‫ބައިތައް ހަމަވާ ކާނާ އެވެ‪.‬‬

‫ނަތީޖާ އަކީ ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިބަލިން ރައްކާތެރިކަން ލިބުމެވެ‪ .‬ދުޅަހެޔޮ‬ ‫ޞިއްޙަތެއްގައި ޢާއިލާ ބަހައްޓަން ބޭނުން ފުޅު ނަމަ މިފަދަ ސިއްޙަތަށް ރަނގަޅު‬ ‫ކާނާތައް ދާއިމީ ގޮތެއްގައި‬

‫ބޭނުން ކުރަމުން ގެންދިޔުމަކީ މުޙިއްމު ކަމެކެވެ‪.‬‬

‫ބަލިވުމުގެކުރިން ދުރާލާ މަސައްކަތް ތަކެއް ކުރެވިއްޖެނަމަ ބަލިވުމުން ޢާއިލާ އަށް‬ ‫‪ 30-15 .1‬އިންސައްތަ ޖުމްލަހަކަތަ ސަރުބީ ހިމެނޭ ކާނާ‪ .‬މީގެތެރެއިން‬

‫ލިބޭ އެތައް ގިނަ ވޭނާއި ކެކުޅުން ތަކަކުން ސަލާމަތް ވެވިދާނެއެވެ‪.‬‬

‫‪17‬‬


‫އަލްއުސްތާޛު އަޙްމަދު މާޖިދު‬

‫ހެޔޮވެރިކަމާއި ބާޣީންނާއި ބަޠަލުން‬ ‫‪ 7‬ފެބުރުވަރީ ‪ 2012‬ވީ ބުދަ ދުވަހުގެ ކުރީން‪ ،‬ރައީސް އޮފީސް‬

‫ ‬

‫ނޫނީ އެހެން ރައްޔިތަކަށް ނުލިބޭނެ ކަމަށް އެމްޑީޕީގެ ޕާރލަމެންޓޭރިއަނަކު‪،‬‬

‫ކައިރީން ސައިކަލުގައި ދުއްވާލާ މީހަކަށް މަދު ފަހަރަކު ނޫނީ ފެންނާނީ‪ ،‬އެ އޮފީހަށް‬

‫ޕާޓީގެ ހަރުގޭގައި ވާހަކަ ދައްކަވަމުން ވިދާޅުވި ވިދާޅުވުމަކީ މި ދެންނެވި ބަހުގެ‬

‫ރީނދޫ ކުލައިގެ ޓައީ އަޅާފައި ތިބޭ މީހުން ވަދެނިކުމެވާ މަންޒަރެވެ‪ .‬ރީނދޫ ޓައީ‬

‫ހެއްކެކެވެ‪.‬‬

‫އަޅައިގެން ތިބޭ މީހުން އެ އޮފީހުގެ ވަށައިގެން އޮންނަ މަގުތަކުގައި އެކި ކޮޅުކޮޅަށް‬

‫ ‬

‫ނަޝީދުގެ ޕާޓީގެ މެންބަރުންނަށް ޤާނޫނާއި ޤަވާޢިދާއި ޑިމޮކްރަޓިކް‬

‫ހެލިފެލިވާ މަންޒަރެވެ‪ .‬އެ މަންޒަރު ފެނުމުން އަޅުގަނޑުގެ ހިތަށް އަރައެވެ‪ .‬ވަކި‬

‫ހަމަތަކާއި އުޞޫލުތަކުގެ ބޭރުން ހޯދައިދެވުނު ފައިދާތަކުގެ ވާހަކަތަކަކީ ދިގު‬

‫ޕާޓީއަކަށް ވެރިކަން ލިބުމާއެކު‪ ،‬ޤައުމުގެ ރިއާސީ ގަނޑުވަރާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް‬

‫ވާހަކައެކެވެ‪ .‬ޕާޓީގެ އެކްޓިވިސްޓުންނަށް‪ ،‬ޢިލްމީ ޤާބިލުކަމާއި މަސައްކަތުގެ‬

‫ފަދަ ތަންތަނުން ފެންނަން ޖެހޭނީ އެ ޕާޓީއެއްގެ ކުލަ ބާވައެވެ!‬

‫ތަޖުރިބާއާއި އަޚްލާޤީ ފެންވަރަށް އެއްވެސް ރިޢާޔަތެއް ނުކޮށް ދެއްވި ސިޔާސީ‬

‫އަޅުގަނޑު ހިތުން ކަން އޮންނަން ޖެހޭނީ އެގޮތަކަށެއް ނޫނެވެ‪ .‬ކޮންމެ‬

‫ ‬

‫މަޤާމުތަކުގެ ވާހަކައާއި‪ ،‬ޕާޓީގެ އެކްޓިވިސްޓުންނަށް ޤާނޫނުތަކާ ޚިލާފަށް އެތައް‬

‫ޕާޓީއެއްގެ ބޭފުޅަކު ރައީސްކަމުގައި ހުންނެވިޔަސް‪ ،‬ކޮންމެ ޕާޓީއަކަށް ރައްޔިތުންގެ‬ ‫މަޖިލީހުގައި އަޣުލަބިއްޔަތު އޮތަސް‪ ،‬އެ މުއައްސަސާތައް ހިނގާ ޢިމާރާތްތަކުގެ‬

‫ސަތޭކަ ރަށެއް ދެއްވި ވާހަކަ ފަދަ އެތައް ވާހަކައެކެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ރައްޔިތުންނާ މުޢާމަލާތު ކުރެއްވުމުގައި ތެދުވެރިކަމެއް ނެތުމަކީ ވެސް‬

‫ސަރަޙައްދުން ފެންނާން ޖެހޭނީ އެތަންތަނަކީ ހުރިހާ ރައްޔިތުންގެ ކުލައެވެ‪ .‬ދިވެހި‬

‫ނަޝީދުގެ ކިބައިން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެނުނު ބޮޑު އުނިކަމެކެވެ‪ .‬ތެދުވެރިކަމެއް‬

‫ޤައުމީ ކުލައެވެ‪ .‬ފެއްސާއި ރަތާއި ހުދެވެ‪ .‬ޕާޓީގެ ކުލަ ފެންނާން ޖެހޭނީ ޕާޓީގެ‬

‫ނެތް މީހަކަށް ރައްޔިތުންނަށް އިތުބާރެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ‪ .‬ދައުރުގެ މެދުތެރެއިން‬

‫އޮފީހުންނެވެ‪.‬‬

‫އިންތިޚާބެއް ބާއްވާނަމޭ ވިދާޅުވެ ކުރެއްވި ވަޢުދާ ޚިލާފުވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު‬ ‫ދެން ހަނދާނަށް އަންނަނީ ތަންކޮޅެއް ކުރީން‪ ،‬އެއިރުގެ ރައީސް‬

‫ ‬

‫ވެސް ނަޝީދު ވަނީ ރައްޔިތުންނަށް ޖެއްސުން ކުރައްވަނީއޭ ބުނެވޭ ދަރަޖައަށް‬

‫އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ނަޝީދު ވިދާޅުވި ބަސްފުޅުތަކެކެވެ‪ .‬އެމަނިކުފާނު‬

‫ތަފާތު ވާހަކަތައް ވިދާޅުވެފައެވެ‪ .‬އެއްފަހަރު ވިދާޅުވީ ތިމަންނާ އެފަދަ ވަޢުދެއް‬

‫ވިދާޅުވިގޮތުގައި‪ ،‬އެމަނިކުފާނުގެ ޕާޓީގެ މެންބަރަކު ފިޔަވައި އެހެން މެންބަރަކު‬

‫ނުކުރައްވަމޭ އެވެ‪ .‬އަނެއްފަހަރު ވިދާޅުވީ އެއީ ފަލްސަފާއެއް ކަމަށެވެ‪ .‬އަނެއް‬

‫އެމަނިކުފާނުގެ އަރިއަހަށް މުހުތާދަކައިގެން ގޮސް އުނދަގޫ ކުރުމުން އެމީހަކަށް‬

‫ފަހަރު ވިދާޅުވީ އެއީ ޑރ‪ .‬ޙަސަން ސަޢީދު އުނދަގޫ ކުރެއްވުމުން ވިދާޅުވި‬

‫ފެންނާނީ އެމަނިކުފާނުގެ “ނުލަފާ” ކަމެވެ‪ 11 .‬ނޮވެންބަރު ‪ 2008‬އިން‪7 ،‬‬

‫އެއްޗެއް ކަމަށެވެ‪ .‬ދެން ވިދާޅުވީ އެއިރު ވެވަޑައިގެންނެވި ވަޢުދަކީ ލޯކަލް‬

‫ފެބުރުވަރީ ‪ 2012‬އަށް އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ނަޝީދު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސްކަމުގައި‬

‫ކައުންސިލްތަކުގެ އިންތިޚާބުގެ ވަޢުދު ކަމަށެވެ‪ .‬އެންމެފަހުން‪ ،‬ވެރިކަން‬

‫ހުންނެވި ‪ 1183‬ދުވަހު‪ ،‬ރައީސް އޮފީސް ކައިރިން އެމްޑީޕީގެ ރީނދޫކުލައިގެ‬

‫ކށްލެއްވުމަށްފަހު ވިދާޅުވީ އެއްކަލަ ވަޢުދަކީ މި ދުވަސް އަންނާނެކަން‬ ‫ދޫ ޮ‬

‫އަސަރުތައް އަބަދުހެން ފެނިފެނި ހުރުމަކީ އެމަނިކުފާނު އެ ވިދާޅުވި ބަސްފުޅުގެ‬

‫އެނގިވަޑައިގަންނަވާތީ‪ ،‬މި ދުވަސް އައުމުން ވަގުތުން ރިއާސީ އިންތިޚާބެއް‬

‫ތެދުކަން ދައްކައިދޭ އެއް މިސާލު ކަމަށް ވެސް ބުނެވިދާނެއެވެ‪.‬‬

‫ބާއްވަން ޖެހޭނެތީ‪ ،‬އެ އިންތިޚާބުގެ ވާހަކަ ކަމަށެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ތެދުވާން ޖެހުނު މައިގަނޑު ސަބަބަކީ އިސްލާމް ދީނާ ދެކޮޅަށް ނަޝީދުގެ‬

‫ވެރިކަން ވެއްޓުނީ ކީއްވެ؟‬

‫ސަރުކާރުން ގެންގުޅުނު އަތްނުލައި އައްދޮ ކިޔުއްވުމުގެ ސިޔާސަތެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫މި ދެންނެވީ އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ނަޝީދުގެ ވެރިކަން ނާކާމިޔާބު‬

‫ ‬

‫ވުމުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބުގެ ވާހަކައެވެ‪ .‬ނަޝީދަކަށް މުޅި ދިވެހިރާއްޖޭގެ‬ ‫ރައްޔިތުންގެ ރައީސަކަށް ވެވަޑައެއްނުގެންނެވުނެވެ‪ .‬ނަޝީދަށް ބެއްލެވުނީ‪،‬‬ ‫ނުވަތަ ނަޝީދު ބެއްލެވީ އަމިއްލަފުޅު ޕާޓީގެ މެންބަރުންނަށް ހުރިހާ ކަމެއްގައި‬ ‫ވެސް އިސްކަން ދެއްވުމަށެވެ‪ .‬އެގޮތުން ނަޝީދު ދެއްކެވި ނަމޫނާގެ ހިޔަނި‪،‬‬ ‫އެމަނިކުފާނުގެ މޯލްޑިވިއަން ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީގެ އެހެން ބޭފުޅުންގެ ކިބައިން‬ ‫ރީތިކޮށް ދިޔައީ ފާޅުވަމުންނެވެ‪ .‬ސަރުކާރުން ރައްޔިތުންނަށް ޓަކައި ބިނާކުރާ‬ ‫ފްލެޓުތަކުގެ ތެރެއިން އެމްޑީޕީގެ މެންބަރުން ނަގައިފައި ބާކީ ހުރި އެއްޗެއް‬

‫‪18‬‬

‫ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގިނަ ރައްޔިތުންތަކެއް ރައީސް ނަޝީދާ ދެކޮޅަށް‬

‫ނަޝީދުގެ އަރިސް ބޭފުޅުންނާއި‪ ،‬އޭނާގެ ސަޕޯޓަރުން މިހާރުވެސް‬ ‫ޤަބޫލުނުކުރާ‪ ،‬އެކަމަކު ލޯ ހުޅުވައިގެން ހުރި ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް ފެންނާން‬


‫ޖެހޭ ވަރަށް ކަޝްފުވެފައި އޮތް ޙަޤީޤަތަކީ‪ ،‬ނަޝީދުގެ ސަރުކާރުން އިސްލާމް‬

‫ޤާނޫނާއި ކޯޓުގެ އަމުރާ ޚިލާފަށް ސަރުކާރުގެ މީޑިއާ ހިންގެވި ހިންގެވުމުންނެވެ‪.‬‬

‫ދީނާ މެދު ޢަމަލުކުރީ ވަރަށް ވެސް އިހާނެތިކޮށް ކަމެވެ‪ .‬އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ‬

‫އެންމެފަހުން‪ ،‬ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރަކު‪ ،‬ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި‬

‫ޙުކުމްތަކުގެ ތެރެއިން‪ ،‬ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލް ޢުޤޫބާތުގައި އޮތް ޙުކުމްތައް އެއިން‬

‫ޤާނޫނުތަކުގެ އިތުރުން ބައިނަލްއަޤުވާމީ އިންސާނީ ޙައްޤުތަކާ ބެހޭ އެންމެހައި‬

‫ނަގަން ނަޝީދު ވަކާލާތު ކުރެއްވިއެވެ‪ .‬އިސްލާމީ ޝަރީޢަތަކީ މި ޒަމާނަށް‬

‫ހަމަތަކާ ވެސް މުޅީން ޚިލާފަށް “ވަގަށް ނެންގެވި” ދުވަހަކީ ނަޝީދުގެ‬

‫ނުފެތޭ އެއްޗެއް ކަމަށް ދޭހަވާ ގޮތަށް ނަޝީދު ވާހަކަފުޅު ދެއްކެވިއެވެ‪ .‬ހަމަ‬

‫ސަރުކާރުން ގެންގުޅުނު ޤާނޫނުގެ ޙުކުމް ފުނޑުފުނޑުކޮށްލުމުގެ ސަގާފަތު ދޮން ވެ‬

‫އެ މޭރުމުން ނަޝީދުގެ ޕާޓީގެ ޕާރލަމެންޓޭރިއަނުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި‬

‫ފައްކާ ވީ ދުވަހެވެ‪.‬‬

‫ވާހަކަ ދެއްކެވިއެވެ‪ .‬ޚުދު ނަޝީދު‪ ،‬ކީރިތި މާތް ރަސޫލުﷲ ގެފާނުގެ އަބުރުފުޅަށް‬

‫ނަޝީދުގެ ވެރިކަމުގެ ނިމުން ފެށުނީ މި ދެންނެވި ގޮތުގެ މަތީން ކްރިމިނަލް‬

‫އަރައިގަތުން ކަމަށް ނުހަނު ސާފުކޮށް ބެލެވޭ ފަދަ ޢިބާރާތްތަކުން ވާހަކަފުޅު‬

‫ކޯޓުގެ އިސްޤާޟީ އަލްއުސްތާޛު ޢަބްދުﷲ މުޙައްމަދު ހައްޔަރު ކުރެވުނު ދުވަހު‬

‫ދެއްކެވިއެވެ‪ .‬ދިވެހި މުސްލިމުންގެ ބިމުގައި‪ ،‬ޣައިރު މުސްލިމުން އަޅުކަން‬

‫ކަމަށް ބެލެވިދާނެއެވެ‪ .‬ނުވަތަ އެ ދުވަހަކީ ‪ 23‬ޑިސެންބަރުގެ ބޮޑު މުޒާހަރާގެ‬

‫ކުރާ ޠާޣޫތުތައް ބަހައްޓައިފައި‪ ،‬އެހެރީ ބަހައްޓާފައޭ‪ ،‬އަދިވެސް ބަހައްޓާނަމޭ‪،‬‬

‫ދުވަސް ކަމަށް ވެސް ބުނެވިދާނެއެވެ‪.‬‬

‫އެއްކަމެއްވެސް ނުކުރެވޭނެޔޭ‪ ،‬ބުނެ ތަޙައްދީ ކުރެއްވިއެވެ‪ .‬ދީނީ އަޅުކަމެއް‬ ‫ކަމަށްވާ ނަމާދުގެ ޙަރަކާތްތަކަށް ހަޖޫ ޖެއްސެވިއެވެ‪ .‬ނަޝީދުގެ ސަރުކާރުގެ‬

‫ބާޣީންނާއި ބަޠަލުން‬

‫ފުރިހަމަ ބައިވެރިވުމާއެކު‪ ،‬ރާއްޖެއިން ބޭރުން މީހަކު ގެންނަވައި‪ ،‬އޭނާގެ ދުލުގެ‬ ‫ބޭނުން ކުރައްވައިގެން އިސްލާމީ ޝަރީޢަތަށް އެންމެ ހުތުރު‪ ،‬އެންމެ ނިކަމެތި‬ ‫ގޮތުގައި މަލާމާތް ކުރެއްވިއެވެ‪ .‬އެންމެ ފަހުން‪ ،‬ތިމާމެންގެ ގޮތާ ޚިލާފަށް ﷲ‬

‫ ‬

‫އަނިޔާވެރި‪ ،‬ދޮގުވެރި‪ ،‬ޢަދުލުވެރިކަމެއް ނެތް‪ ،‬ލާދީނީ ވެރިކަންތަކާ‬

‫ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީ ބާވައިލެއްވިޔަސް‪ ،‬އެ ވަޙީއަށް ވެސް ފުރަގަސް ދޭނެ‬

‫ދެކޮޅަށް ތެދުވުމުގެ ޙައްޤަކީ ކޮންމެ ރައްޔިތަކަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤެކެވެ‪ .‬ހަމައެކަނި‬

‫ކަމަށް މާނަ ދޭހަވާ ގޮތަށް ވާހަކަ ދެއްކި އެވެ‪.‬‬

‫ޙައްޤެއް ވެސް ނޫނެވެ‪ .‬އެއީ ކޮންމެ ޤައުމެއްގެ ކޮންމެ ރައްޔިތެއްގެ މައްޗަށް އޮންނަ‬

‫ ‬

‫ގައުމީ ވާޖިބެކެވެ‪ .‬އިސްލާމް ދީނުގެ ނަމުގައި ދޮގުވެރި ވާހަކަތައް‪ ،‬މައުޟޫޢު އަދި‬

‫އިސްލާމް ދީނާ ދެކޮޅަށް ނަޝީދުގެ ސަރުކާރުން ގެންގުޅުނު‬

‫ޟަޢީފް ޙަދީޘްތަކުގެ އަލީގައި ފަތުރަމުންދާ ބައެއް މީހުން ޓީވީއަށް އަރައި‪ ،‬އަދި‬

‫ރުޅިވެރިކަމާއި ނަފްރަތުގެ ސިޔާސަތުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ޤައުމު ކެކިއަރަން‬

‫މަޖައްލާތަކުގައި ލިޔެގެން ދޮގުތައް ފަތުރައި‪ ،‬މުސްލިމުން ތިބެން ޖެހޭނީ ނިކަމެތި‬

‫ފެށުމަށްފަހު‪ ،‬ނަޝީދު ހެއްދެވި އެންމެ ބޮޑު ގޯހަކީ‪ ،‬ޤާނޫނާއި ޤާނޫނުގެ ޙުކުމަށް‬

‫ކުއްތާތަކެއް ފަދައިން‪ ،‬ނުބައި ވެރީންގެ އަޅުން ކަމުގައި ވެގެން‪ ،‬އިސްލާމް ދީނާއި‬

‫އޭނާގެ ސަރުކާރުން ފެށުނީއްސުރެ ގެންގުޅުނު ބޭއިޙުތިރާމުގެ ސަގާފަތް މުޅީން‬

‫ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤުތައް ނެތިގެން ދާ އިރުވެސް ރޮއިލަރޮއިލައި‪ ،‬ކަމެއް ނުކޮށް ކަމަށް‬

‫އައު ފައްތަރަކަށް ގެންނެވުމެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ބުނަމުން ގެންދިޔަޔަސް ޙަޤީޤަތަކީ އެއެއް ނޫނެވެ‪ .‬އިސްލާމީ ޝަރީޢަތާ ޚިލާފުވެއްޖެ‬

‫ޤާނޫނާއި ޤަވާޢިދުތަކަށް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތުމަކީ އެއް އިރެއްގައިވެސް‬

‫އެއްވެސް ވެރިއަކަށް‪ ،‬އިސްލާމް ދީނުގެ ޙިމާޔަތުގައި ވެރިކަމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ‪ .‬އެފަދަ‬

‫ނަޝީދުގެ ސަރުކާރަކަށް މާކަ މުހިއްމު ކަމެއް ނޫނެވެ‪ .‬އެކަން ނަޝީދުގެ‬

‫ވެރިއަކަށް‪ ،‬ވެރިމީހާއަށް މުސްލިމުން ކިޔަމަން ވާން ޖެހޭ ކަމަށް ކަނޑައަޅާ އާޔަތެއް‪،‬‬

‫ސަރުކާރު ދެމިއޮތް ‪ 1183‬ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ވަނީ ރީތިކޮށް ފެނިގެން ގޮސްފައެވެ‪.‬‬ ‫ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ތަޅު އެޅުވި ދުވަހުއެވެ‪ .‬ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރުތައް‬ ‫ބޮލާލައި ޖެހުމުގެ އާދައެއް ސަރުކާރުގެ އިސްވެރީން އުފެއްދެވި އުފެއްދެވުމުންނެވެ‪.‬‬

‫ޙަދީޘެއްގެ ހިޔާވަހިކަމެއް ނުލިބޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ހަމައެފަދައިން މި ޒަމާނުގެ ސިޔާސީ ފަލްސަފާވެރީންގެ ތެރެއިން ހެންރީ‬ ‫ޑޭވިޑް ތޮރޯ ފަދަ ބޭބޭފުޅުންގެ ފިކުރުތައް ދިރާސާ ކޮށްލުމުން‪ ،‬ޢިލްމާނީ ފަލްސަފާގައި‬

‫ޢަދުލުވެރި ނޫން ވެރިކަންތަކާ ދެކޮޅަށް ރައްޔިތުންނަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤުތަކަކީ‬ ‫ކޮބައިކަން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެނިގެން ދެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ނަޝީދުގެ ސަރުކާރު ވެއްޓުމަށް ފަހު‪ ،‬ނަޝީދުގެ ސަޕޯޓަރުން މެދުނުކެނޑި‬ ‫ކުރާ ދަޢުވާއަކީ ނަޝީދު ވެރިކަމުން ވެއްޓުނީ ބަޣާވާތަކުން ކަމުގެ ދަޢުވާއެވެ‪ .‬އެ‬ ‫ބަޣާވާތް ކުރީ ދިވެހި ފުލުހުންނާއި ދިވެހި ސިފައިން ކަމުގެ ދަޢުވާއެވެ‪.‬‬

‫ ‬

‫ރައްޔިތުންގެ ކުރިމަތީގައި ހުއްޓިހުރެ‪ ،‬ރައްޔިތުންގެ ތެރެއިން ތިމާގެ‬ ‫ޕާޓީއަށް ނިސްބަތްވާ މީހުން ފިޔަވައި‪ ،‬އެހެން ޕާޓީއެއްގެ މީހަކު ތިމާގެ ގާތަށް‬

‫‪19‬‬


‫ކަމެއް ބޭނުންވެގެން އަތުވެއްޖެނަމަ‪ ،‬އެމީހަކަށް ފެންނާނީ ތިމާގެ ނުލަފާކަމޭ‬ ‫ވިދާޅުވާ ރައީސަކު އެ ކުރައްވަނީ ކޮންކަމެއް ބާވައެވެ! ޤާނޫނީ ބާރުތަކުގެ ބޭރުން‪،‬‬

‫މަންޒަރެވެ‪ .‬ފުލުހުންގެ އެދުމުގައި އެމަނިކުފާނު ޖެއްސެވީ ކޮޅުފައިންނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫މިކަންކަން ހިނގަމުން ދިޔައިރު‪ ،‬އެމްޑީޕީގެ އެކްޓިވިސްޓުންގެ‬

‫ޢަސްކަރީން ފޮނުއްވަވައިގެން ޤައުމުގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަޅު އަޅުއްވާ ރައީސަކު އެ‬

‫ބަޔަކު‪ ،‬ޕާރލަމެންޓޭރިއަނުން ކަމަށްވާ މާރިއާ އަޙުމަދުދީދީ އާއި އީވާ ޢަބްދުﷲ‬

‫ކުރައްވަނީ ކޮންކަމެއް ބާވައެވެ! ދިވެހި މުސްލިމު ޤައުމުގެ ރައްޔިތުންގެ ކުރިމަތީގައި‬

‫ގެ ފަހަތުން ބައި ހަދައިފައި “ބާޣީން ހައްޔަރުކުރޭ” މިހެން ކިޔައި ހަޅޭއްލަވަމުން‪،‬‬

‫ހުއްޓިވަޑައިގެން ހުންނަވައި‪ ،‬އިސްލާމް ދީނުގެ ނަބިއްޔާގެ އަބުރުފުޅާ ބެހިވަޑައިގަންނަވާ‬

‫ޖުމްހޫރީ މައިދާނުގައި ތިބި ފުލުހުންނާ ދެކޮޅަށް އެތަނަށް އައެވެ‪ .‬އެތަނުގައި އެމީހުން‬

‫ރައީސަކު އެ ކުރައްވަނީ ކޮން ކަމެއް ބާވައެވެ! ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި‬

‫ހިންގި ހަމަނުޖެހުންތަކުގައި ފުލުހުންނަށް އެތައް އަނިޔާއެއް ކުރިއެވެ‪ .‬ފުލުހުންގެ‬

‫ޤާނޫނުތަކާ މުޅީން ޚިލާފަށް‪ ،‬ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓެއްގެ ފަނޑިޔާރަކު‪ ،‬އޭނާގެ ތުއްޕުޅު‬

‫މީހެއްގެ ގަޔަށް ތޫނު ދަގަނޑެއް ވެސް ހަރާލިއެވެ‪ .‬ފުލުހުން‪ ،‬އެމީހުންގެ މައްޗަށް‬

‫ބޭފުޅުންގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި‪ ،‬ކިޑްނެޕް ކުރައްވާ ރައީސަކު އެކުރައްވަނީ ކޮންކަމެއް‬

‫ޣައިރުޤާނޫނީ އަމުރު ނުކުރާށޭ ބުނީތީވެ‪ ،‬ރައީސް ނަޝީދު އެމީހުން ހައްޔަރުކުރައްވަން‬

‫ބާވައެވެ!‬

‫ނިންމަވައި‪ ،‬އެމަނިކުފާނުގެ ޕާޓީގެ އެކްޓިވިސްޓުން “ބާޣީން ހައްޔަރުކުރޭ” ކިޔައި‬ ‫އަޅުގަނޑު ދެކޭގޮތުގައި މި ދެންނެވި ކަންކަމަކީ ރައްޔިތުންނާއި‪ ،‬ޤައުމާއި‪،‬‬

‫ ‬

‫ގޮވަމުން އައުމުގެ މާނައަކީ ކޮބައިބާވައެވެ!‬

‫ޤާނޫނާއި‪ ،‬ދީނާ ދެކޮޅަށް ކުރެވޭ އެންމެ ބޮޑު ބަޣާވާތެވެ‪ .‬ވެވޭ އެންމެ ބޮޑު ޚިޔާނާތެވެ‪ .‬‬

‫‪ 20‬ފެބުރުވަރީ ‪ 2012‬ދުވަހުގެ ރޭގަނޑުގެ ވަގުތެއްގައި‪ ،‬ނަޞުރުގެ‬

‫‪ 7‬ފެބުރުވަރީ ‪ 2012‬ވީ ބުދަ ދުވަހު ދިވެހި ޤައުމާއި‪ ،‬ދިވެހި ރައްޔިތުންނާއި‪ ،‬ޤައުމުގެ‬

‫މައިދާނުގައި އެއްވެ ތިބި އެމްޑީޕީގެ މެންބަރުންނާ ވާހަކަ ދައްކަވަމުން‪،‬‬

‫ޤާނޫނާ ދެކޮޅަށް ދިވެހި ފުލުހުން ބަޣާވާތެއް ނުކުރެއެވެ‪ .‬އެމީހުން އަދާކުރީ ދީނީ‪،‬‬

‫ޕާރލަމެންޓޭރިއަން ޙަސަން ޢަފީފު ވިދާޅުވިގޮތުގައި‪ 7 ،‬ފެބުރުވަރީގައި ފުލުހުން‬

‫ޤައުމީ ވާޖިބެވެ‪ .‬ޤާނޫނީ ޒިންމާއެވެ‪ .‬ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވަނީ އެއްމެ‬

‫“އެމީހުންގެ ވެރީންނަށް ނުކިޔަމަންތެރިވީއެވެ”‪ .‬އެހެން ވިދާޅުވިއިރު‪ ،‬ޙަސަން‬

‫ހެޔޮ ޖިހާދަކީ ނުބައި ވެރިއެއްގެ ކުރިމަތީގައި ޙައްޤުގެ އަޑު އިއްވުން ކަމުގައެވެ‪ .‬އެ‬

‫ޢަފީފަށް އެނގިވަޑައިނުގަންނަވާ ކަމަކީ‪ ،‬ޤާނޫނުގެ ޙުކުމް ހިނގާ ޑިމޮކްރަޓިކް‬ ‫ޤައުމެއްގައި‪ ،‬ޙަޤީޤީ ވެރިއަކީ ޤާނޫނު ކަމެވެ‪ .‬ވެރިއަކު ވެރިއަކަށް ވަނީ‪ ،‬އެ ވެރިމީހާ‬ ‫ޤާނޫނުގެ ތަރަހައިގެ މަތީގައި ޤާއިމުވެ ހުންނަހައި ހިނދަކުއެވެ‪ .‬އެވެރިމީހާ ޤާނޫނު‬ ‫މުގުރައިލުމުން‪ ،‬ދެން ތިބޭ ބަޔަކު ޖެހޭނީ އޭނާ ދޫކޮށްލައި‪ ،‬އެ ބަޔަކު އަމިއްލަޔަށް‬ ‫ނަމަވެސް ޤާނޫނު ރައްކާތެރި ކުރާށެވެ‪ .‬ޢަފީފަށް އެނގިވަޑައިނުގެންނެވި ކަމަކީ‪،‬‬ ‫ތޯމަސް ހޯބްސްގެ ފަލްސަފާ އަކީ މިހާރު ބައުވެފައިވާ ފަލްސަފާއެއް ކަމެވެ‪.‬‬ ‫މިހާރުގެ ފަލްސަފާއަކީ އިސްލާމީ ފަލްސަފާ ކަމެވެ‪ .‬ހުޅަނގުގެ އެދުރުންގެ ކިބައިން‬ ‫ފިލާވަޅު ލިބިގަންނަ ނަމަ‪ ،‬ހެންރީ ޑޭވިޑް ތޮރޯ ވިދާޅުވަނީ‪“ ،‬އަނިޔާއެއް ނުވަތަ‬ ‫ބޭއިންޞާފެއްގައި އެހީތެރިވާން ގޮވައިލެވިއްޖެ ނަމަ‪ ،‬އެކަމާ އިންކާރުކޮށް އެކަމުން‬ ‫ދުރުހެލިވެގަތުމަކީ ތިބާގެ މައްޗަށް ވާ ވާޖިބެއް” ކަމަށެވެ‪ .‬ދިވެހި ފުލުހުންނާއި‬ ‫ސިފައިން އެދުވަހު ދެއްކީ މީގެ ރިވެތި ނަމޫނާއެކެވެ‪ .‬ދުނިޔެއިން ވެސް މަދުން ނޫނީ‬

‫ދުވަހު ދިވެހި ފުލުހުން އިއްވީ ޙައްޤުގެ އަޑެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން އެމީހުން އެދުވަހު ކުރީ‬

‫ނުފެންނަ ފަދަ ފުރިހަމަ ނަމޫނާއެކެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން‪ ،‬އެމީހުންނަކީ ޙަޤީޤަތުގައި ވެސް‬

‫ހެޔޮ ޖިހާދެކެވެ‪ .‬ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީ އާއި‪ ،‬ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ފުލުހުންގެ‬

‫ބަޠަލުންނެވެ‪.‬‬

‫ޤާނޫނާއި‪ ،‬ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިފައިންގެ ޤާނޫނުގެ ޞަރީޙު ނައްޞުން ކަނޑައަޅައި‬

‫ ‬

‫‪ 7‬ފެބުރުވަރީ ‪ 2012‬ވީ ބުދަ ދުވަހު ދިވެހި ފުލުހުންނާއި‪ ،‬އަދި ފަހުން‬

‫އަންގާފައި އޮންނަނީ‪ ،‬ޣައިރުޤާނޫނީ އެއްވެސް އަމުރަކަށް ފުލުހުން ވެސް އަދި‬

‫ދިވެހި ސިފައިން‪ ،‬ދެއްކި ރިވެތި ނަމޫނާއަކީ ޙަޤީޤަތުގައި މުޅި ދުނިޔެއަށް ދިވެހިން‬

‫ސިފައިން ވެސް ތަބަޢަ ނުވުމަށެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން ދިވެހި ފުލުހުންނަށް‪ ،‬ސަރުކާރުގެ‬

‫ދިން ޢިބުރަތްތެރި ފިލާވަޅެކެވެ‪ .‬އެއީ ޒަމާންތަކެއް ފާއިތުވެދިޔުމަށްފަހު‪ ،‬ދިވެހީންނަށް‬

‫ވެރީންގެ ކުރިމައްޗަށް ހުއްޓި‪ ،‬ޣައިރުޤާނޫނީ އަމުރުތަކަށް ތިމަންނަމެން ތަބަޢައެއް‬

‫ދުނިޔޭގެ ކުރިމަތީގައި ފަޚުރުވެރިވާން ލިބުނު ސަބަބެކެވެ‪ .‬މިއަދު ދިވެހީންނަށް‬

‫ނުވާނަމޭ‪ ،‬މީގެ ފަހުން އެފަދަ އަމުރުތައް ތިމަންނާމެންގެ މައްޗަށް ނުކުރާނެކަމުގެ‬

‫މުޅި ދުނިޔޭގެ ކުރިމައްޗަށް އިސް އުފުލާލައިގެން ތިބެ ހުއްޓެވިދާނެއެވެ‪ .‬އަދި‬

‫ޔަޤީންކަން ދޭށޭ‪ ،‬މިހެން ބުނެވޭނެއެވެ‪ .‬އެހެން ބުނުމުގެ ސަބަބުން އެމީހުންގެ މައްޗަށް‬

‫ބުނެވިދާނެއެވެ‪“ .‬އަހަރެމެންގެ ޤައުމުގައި ހުރި ވެރިއަކު އަހަރެމެންގެ ރައްޔިތުން‬

‫ބަޣާވާތް ކުރުމުގެ ހުތުރު ތުހުމަތު އެޅުވޭނެ އެއްވެސް ގޮތެއް ނޯންނާނެއެވެ‪.‬‬

‫ބައިބައިކޮށް‪ ،‬ވަކި ބަޔަކަށް ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް އިނާމާއި އިނާޔަތްތައް ދީ‪ ،‬ރައްޔިތުންގެ‬

‫ރައީސް ނަޝީދަށް އެ ދުވަހުވެސް ދެ ގޮތުން ކުރެ ގޮތެއް އިޚްތިޔާރު ކުރެއްވުމުގެ‬

‫ޙައްޤުތަކަށް ފައިން އަރައި‪ ،‬ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުތައް މުގުރަން ފެށުމުން‪،‬‬

‫ފުރުޞަތު އޮތެވެ‪ .‬ފުރަތަމަ އިޚްތިޔާރަކީ ފުލުހުން އެދުނު ފަދައިން‪ ،‬އެމީހުންގެ މައްޗަށް‬

‫އަހަރެމެންގެ ފުލުހުންނާއި ސިފައިން ޞުލްޙަވެރިކަމާއެކު ތެދުވެ‪ ،‬ރައްޔިތުންނާ ދެކޮޅަށް‬

‫ޣައިރުޤާނޫނީ އަމުރެއް ނުކުރައްވާނެކަމުގެ ޔަޤީންކަން ދެއްވުމެވެ‪ .‬ދެވަނަ އިޚްތިޔާރަކީ‬

‫ކުރެވޭ ޣައިރު ޤާނޫނީ އަމުރުތައް ތަންފީޛު ނުކުރާނެ ކަމަށް ބުނެ‪ ،‬ރައްޔިތުންނާއި‬

‫އެ ޔަޤީންކަން ދެއްވުމަށް އިންކާރު ކުރެއްވުމެވެ‪ .‬އިންކާރު ކުރެއްވުމުގެ މާނައަކީ‬

‫ޤާނޫނު ޙިމާޔަތް ކޮށްދިނެވެ‪ .‬މިފަދަ މިސާލެއް ދުނިޔޭގެ އެހެން ތަނަކުން‪ ،‬ފަހުގެ‬

‫ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ އޭގެ މާނައަކީ އަދިވެސް އެފަދަ އަމުރުތައް ކުރައްވާނޭ ކަމެވެ‪.‬‬

‫ތާރީޚެއްގައި ފެނިފައެއް ނެތެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން ޑިމޮކްރަސީގެ ވާހަކަ މުޅި ދުނިޔޭގައި‬

‫ދެން ދިވެހި ފުލުހުން ހަދަންވީ ކިހިނެއްތޯއެވެ؟ “އަދިވެސް ކުރައްވާނަމު ދެއްތޯ‪،‬‬

‫ދައްކާ މީހުންނަށް‪ ،‬އަހަރެމެންގެ ފުލުހުންނާއި ސިފައިން ޑިމޮކްރަސީގެ ޙަޤީޤީ ނަމޫނާ‬

‫އެހެންވިއްޔާ ރަނގަޅު‪ ،‬އަޅުގަނޑުމެން ދެން ދަނީ‪ ،‬ޢިއްޒަތް ތެރި ރައީސް ވިދާޅުވި‬

‫ދައްކައިދީފިއެވެ‪”.‬‬

‫ގޮތެއް” މިހެން ބުނެފައި އެމީހުން ގެއަށް ދާންވީތޯއެވެ؟ ނުވަތަ‪ ،‬ނަޝީދު ނިންމަވާފައި‬

‫ ‬

‫ދިވެހި ފުލުހުންނާއި ސިފައިންނަކީ ބާޣީންނެއް ނޫނެވެ‪ .‬އެމީހުންނަކީ މި‬

‫އޮތް ގޮތަށް‪ ،‬ހައްޔަރުވެގެން ޖަލުތަކުގެ އަނދިރި ގޮޅިތަކަށް ފެތިގަންނަންވީތޯއެވެ؟‬

‫ޤައުމުގެ ބަޠަލުންނެވެ‪ 7 .‬ފެބުރުއަރީ ‪ 2012‬ވީ ބުދަދުވަހު ޖުމްހޫރީ މައިދާނުގައި‪،‬‬

‫ޤަބޫލު ނުކުރާ މީހަކު ޤަބޫލު ނުކުރިޔަސް‪ ،‬ފުލުހުންގެ ވާޖިބަކީ ޣައިރު ޤާނޫނީ‬

‫ޣައިރުޤާނޫނިއްޔަތާ ދެކޮޅަށް ތެދުވި އެ ބަޠަލުންގެ ނަންތައް މި ޤައުމުގެ ތާރީޚުގައި‬

‫އަމުރުތަކަށް ތަބާނުވެ‪ ،‬އެފަދަ އަމުރުތަކަށް ތަބާ ނުވާނެކަމަށް ބުނުމެވެ‪ .‬އެމީހުން‬

‫ލިޔެވޭނީ ރަން އަކުރުންނެވެ‪ .‬އެމީހުންނަކީ “ހެޔޮ ވެރިކަން” މި ޝިޢާރުގެ ފަހަތުގައި‬

‫އެހެން ބުނުމުން‪ ،‬އެމީހުންގެ މައްޗަށް ޣައިރުޤާނޫނީ އަމުރު ކުރާ ވެރީން ޖެހޭނީ‬

‫ފޮރުވިފައި އޮތް ޢަދުލުވެރިކަމެއް ނެތް‪ ،‬ލާދީނީ‪ ،‬ނުބައި‪ ،‬ފަސާދައިން ފުރިގެންވާ‪ ،‬އަދި‬

‫އެމީހުންގެ ކިބައިން މަޢާފަށް އެދޭށެވެ‪ .‬ނަމަވެސް ‪ 7‬ފެބުރުވަރީގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް‬

‫ފޭލިވެފައި އޮތް ސަރުކާރެއްގެ ކިބައިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނާއި ދިވެހި ރައްޔިތުން‬

‫ފެނުނީ ރައީސް ނަޝީދު އަނެއްކާވެސް ގޮތްދޫނުކުރެއްވުން ކުރިޔަށް ނެރުއްވި‬

‫ޙިމާޔަތްކޮށްދިން ބަޠަލުންނެވެ‪.‬‬

‫‪20‬‬


‫އުޑުދަށުން‬

‫މުހައްމަދު ގާސިމް‬

‫“ރުޅި”އެއްނޫން! މާފު‪.....‬‬ ‫ދާދިފަހުގެ ދުވަހެކެވެ‪ .‬ހަވީރުގެ ވަގުތެވެ‪ .‬މަގުމަތީގައި މީހުން މަދެއް‬

‫ގިނަ އިރުތަކެއް ނުވި އެވެ‪ .‬ފަހަތުން މަގު ބުލޮކް ވެއްޖެ އެވެ‪.‬‬

‫ނޫނެވެ‪ .‬އަހަރެންގެ ކުރިން ޓެކްސީއެއް ދުއްވާފައި ދެއެވެ‪ .‬މާ ހަރު‬

‫ބަރުގޮނުގެ އަޑުން މުޅިތަން އަޑުބައްދާލައިފި އެވެ‪ .‬ޒުވާނާގެ ހިތަށް‬

‫ދުވެއްޔެއްގައެއް ނޫނެވެ‪ .‬އަހަރެންވެސް ދުއްވަމުން ދިޔައީ ހަމަ އެފަދަ‬

‫ކަހެރުވަކެކޭވެސް ހީނުވެ އެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް ފަހަތުން މީހުންގަނޑު‬

‫ދުވެއްޔެއްގަ އެވެ‪ .‬މަގުގެ ދެފަރާތުން ހިނގާ މީހުން ވެސް ކޮޅުކޮޅަށް‬

‫ހަޅޭއް ފަޅޭއް ޖަހަންފެށުމުން އިންނާކަށް ނުކެރުނެވެ‪ .‬ކާރުމަތީގައި‬

‫ދަތުރުކުރެ އެވެ‪ .‬މަގު އޮތީ އާދައިގެ ހާލަތެއްގަ އެވެ‪.‬‬

‫ގޮށްމުށް ކަވާފައި އެތިފަހަރެއް ޖަހަމުން ތި‪ ....‬އަށް ހޭއަރުވައިލާނަމޭ‬

‫ ‬

‫އިރުކޮޅަކުން ފަހަތުން ގަދަފަދަ އަޑުފަށް ގަނޑަކާއެކު‪،‬‬

‫ބުނެފައި ސައިކަލަށް އަރައިގެން ނައްޓާލައިފި އެވެ‪ .‬ސަހަރޯއޭ ހިތަށް‬

‫ވައިރޯޅިއާ ވާދަކުރާފަދަ ދުވެއްޔެއްގައި ދުއްވާފައި އަންނަ ސައިކަލެއްގެ‬

‫އެރި އެވެ‪ .‬އިރު އަރައި އޮއްސޭއިރު މިފަދަ ކިތަން ކަންތައް މި‬

‫އަޑު އިވިއްޖެ އެވެ‪ .‬އަރާ ހަމަކޮށް ފަސްދީފި އެވެ‪ .‬ކަންފަތް‬

‫މާލޭގައި ހިނގާނެބާވަ އެވެ‪.‬‬

‫ބަށްކޮށްލާފަ އެވެ‪ .‬އޭގައި ތިބީ ޒުވާން ފުރައިގެ ދެ ސޮރެވެ‪ .‬މަގަކީ‬

‫މިއީ މިއަދު މިގައުމުގެ ހާލަތެވެ‪ .‬ހެޔޮވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟‬

‫ހަނި މަގެކެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް ފަރިތަކަމާއެކު ނަންނުގަތީގެ ދުވެއްޔަށް‬

‫އެއްވެސް މީހަކު އަނެކަކަށް ދޫކޮށްގެން ވާކަށް ނެތެވެ‪ .‬ތިމާއަށް ވުރެ‬

‫ދުއްވާފައި ގޮސް‪ ،‬ކުރީގައި އޮތް ޓެކްސީން ނައްޓައި‪ ،‬ކުރިއަށް އަރަން‬

‫ވަކިން ބާރުގަދަ މީހަކު‪ ،‬ކެރޭ މީހަކު ނެތްކަން ދައްކަން މަސައްކަތް‬

‫އުޅުމުގެ ތެރޭގައި‪ ،‬ޓެކްސީގެ އެއްފަރާތުގައި ސައިލްގެ ހުންގާނުގެ ކޮޅު‬

‫ކުރާއިރު‪ ،‬އަހަރެމެންގެ އޮތީ ކޮން ބާރެއް ހެއްޔެވެ؟ އެންމެ ކުޑަމިނުން‬

‫ޖެހި ގޭނިއްޖެ އެވެ‪.‬‬

‫އެސްފިޔަވެސް މި ހަލުވައި ލެވެނީ‪ ،‬އެ ކުޅަދާނަކަން ވަކި ފަރާތަކުން‬

‫ޓެކްސީ މަޑުކޮށްފި އެވެ‪ .‬ސައިކަލްވެސް މަޑުކޮށްފި އެވެ‪ .‬ޓެކްސީން‬

‫ދެއްވީމަ އެވެ‪ .‬މީހެއްގެ މުދަލެއްގައި ފައި ކުރުކޮށްފައި ޖަހާއިރު‪ ،‬ގޮށް‬

‫ފޭބީ އުމުރުން ދުވަސްވެލާފައި ހުރި މީހެކެވެ‪ .‬ފޭބިއިރުވެސް އޭނާ‬

‫މުށްކަވާފައި ޖަހާއިރު‪ ،‬އެފައިގެ ނުވަތަ އެ އަތުގެ މާދަމާގެ ހާލަތެއް‬

‫ހުރީ ވާނެ ހަތަރެއްޗެއްވެ ނިމިފަ އެވެ‪ .‬އޭނާ ކާރަށް ބަލައިލި އެވެ‪.‬‬

‫އެނގެނީ ކާކަށް ހެއްޔެވެ؟ ނިކަން ވިސްނައި ފިކުރުކޮށްބަލާށެވެ!‬

‫ހެޔޮވަރުގެ ކޫރެއް އެޅިފައި ހުއްޓެވެ‪ .‬މިތަން ފެނިފައި އޭނާގެ ރުޅި‬

‫ބާރު އަޑުން މޮޅުބަސް ބުނެ‪ ،‬މޭ ފުއްޕައި މަތިހަށި ނަގައިފައި މީހުންނާ‬

‫ހައްދުން ނައްޓައިފި އެވެ‪ .‬ފުރަތަމަވެސް އެ ދެސޮރާ ދިމާއަށް‪ ،‬ހެއްދެވި‬

‫ދިމާކުރަން‪ ،‬ނުވަތަ ތަންތަން ހަލާކުކޮށް ސުންނާފަތި ކުރަން ދުވާއިރު‪،‬‬

‫ނެހެއްދެވިއަށް ގޮވައިގަތީ އެވެ‪ .‬އެވެރިންވެސް ދުލެއް ނުކުރި އެވެ‪.‬‬

‫އަހަރެމެން އިންސާނުންނަކީ ކިހާވަރެއްގެ ނިކަމެތި ބައެއް ކަމާމެދު‬

‫އޭނާއަށް ވުރެ ބާރަށް‪ ،‬އަމުދުން ހުތުރުކޮށް ހަޅޭއްފަޅޭއް ޖަހައިގެންފި‬

‫ވިސްނައިލިން ހެއްޔެވެ؟ ދުނިޔެއަށް ފޮނުއްވި އުޞޫލުން ގެންދަވާނެ‬

‫އެވެ‪ .‬ޑްރައިވަރު އެއްޗެހި ކިޔަމުން ގޮސް ކާރަށް އަރައިފި އެވެ‪.‬‬

‫އެވެ‪ .‬ގެންދަވާނީ ކޮން ވަގުތަކުކަން އެނގޭ މީހަކު ނޭޅެ އެވެ‪.‬‬

‫އެހެންނަމަވެސް އެ ދެސޮރު ހުއްޓައެއް ނުލަ އެވެ‪ .‬ސައިކަލުން‬

‫އެހެންކަމުން އެކަމަށް އަބަދުވެސް ހޭ އަރަން އެބަ ޖެހެ އެވެ‪ .‬މީހަކު‬

‫ފައިބައިގެން އައިސް‪ ،‬ޓެކްސީގެ ދޮރުފަތް ހުޅުވައިގެން ވެސް އެމީހާއާ‬

‫ތިމާއާ ދޭތެރޭ ނުކިއްސަރު ގޮތަކަށް ކަމެއް ކުރާހާ ފަހަރަކު‪ ،‬އެމީހަކު‬

‫ދިމާއަށް ހަޅޭއްލެވި އެވެ‪ .‬ސައިކަލަށް އަރައި ނައްޓާލަމުން ކޮންމެ‬

‫ފަހާ ދުވުމުގެ ބަދަލުގައި‪ ،‬އެއީވެސް ހަމަ އަހަރެމެންފަދަ އިންސާނެއްކަން‬

‫މީހަކުވެސް ފައި ކުރުކޮށްފައި ޓެކްސީގައި ފައިން ބޮނޑިއެއް އެޅި އެވެ‪.‬‬

‫ހަނދާން ބަހައްޓާށެވެ!‬

‫އަހަންނަށް އިނދެވުނީ ބަސްހުއްޓިފަ އެވެ‪.‬‬

‫މީހަކަށް ކަމެއް ކުރެވިދާނެ އެވެ‪ .‬އެފަދަ ކޮންމެ ވަގުތަކީ ރުޅި‬

‫އެހެން ދުވަހެކެވެ‪ .‬މިއީވެސް ހަމަ މިފަދަ ކަމެކެވެ‪ .‬ކަން ހިނގަން‬

‫އިސްކުރަންޖެހޭފަދަ ވަގުތަކަށް ނަހަދާށެވެ! ދެފަރާތުން ވެސް‬

‫މެދުވެރިވި ސަބަބެއް ސީދާ ބުނާކަށް ނޭނގެ އެވެ‪ .‬އަހަންނަށް‬

‫މަސްލަޙަތަށް އިސްކަންދޭށެވެ! އެންމެ ރީތި‪ ،‬މޮޅު ގޮތަކީ‪ ،‬ކުށެއް‬

‫އެހިސާބަށް ދެވުނުއިރު‪ ،‬ފެންނަން އޮތީ ހިތަށް އުނދަގޫކުރާފަދަ‬

‫ކުރެވިއްޖެނަމަ އެކަމަށް މާފަށް އެދުމެވެ‪ .‬ނޭނގިގެން ކަމަށް ވިޔަސް‪،‬‬

‫މަންޒަރެކެވެ‪ .‬މިފަހަރުވެސް ޓެކްސީ އެކެވެ‪ .‬ޒުވާން ފިރިހެން ކުއްޖަކު‪،‬‬

‫އެނގިގެން ކަމަށް ވިޔަސް‪ ،‬ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް މާފަށް އެދޭށެވެ! އަދި‬ ‫މާފަށް އެދިއްޖެނަމަ އެންމެ ރީތި‬

‫ޓެކްސީގެ ކުރިމައްޗަށް ސައިކަލް ހުރަސްކޮށްލައިގެން‪ ،‬އޭގެ މަތީގައި‬

‫މީހަކަށް ކުށެއް ކުރެވިގެން އެކަމަށް‬

‫އަރިއަކަށް ޖައްސާލައިގެން އިނެވެ‪ .‬އެސޮރު އިނީ ރުޅި އައިސް ރަތްވެފަ‬

‫ގޮތަކީ އެމީހަކަށް މާފުވެސް ދިނުމެވެ‪ .‬ދީނީ ނަޒަރަކުން ބެއްޔަސް މިއަށް‬

‫އެވެ‪ .‬އިނދެގެން ކިޔަނީ ދެން ނިކަން ގޮސްބަލާށެވެ! މަށަށް ވެސް‬

‫ވުރެ ވަކިން ރަނގަޅު މޮޅު އިތުރު ގޮތެއް ނޯންނާނެ އެވެ‪ .‬މިކަހަލަ‬

‫ޖެއްސުން ކުރަން އެނގޭކަ��ް ދައްކާލާނަމެވެ‪ .‬މިކަހަލަ ބަނދިވަރެކެވެ‪.‬‬

‫ކަންކަމާދޭތެރޭ މިއަދުގެ މުޖުތަމަޢު ވިސްނާނެނަމަ ކޮންފަދަ ހެއްޔެވެ؟‬

‫‪21‬‬


‫ކަނީރު ޢަބްދުއްރަޙީމް‬

‫ހިނދުކޮޅު ފުށި‬ ‫(މި ނަމާއި އެ ޚިޔާލުވެސް މަށަށް ހަމަ ރީތިވެފައި ކަމުދިޔައީއެވެ‪).‬‬ ‫އަގުތައް ނުރައްޓެހި ކަމާއިހުރެ ކުރިން ވަދެއުޅުނުހެން ހޮޓާ ހޮޓަލަކަށް މިހާރަކު‬ ‫ނުވަދެވެއެވެ‪ .‬އެކަމަކު އިހަކަށްދުވަހު ފަތިހު މަގުމަތިން ރައްޓެއްސަކާދިމާވެ‬ ‫އޭނާގެއެދުމުގެމަތިން ހޮޓަލަކަށް ވަނީމެވެ‪ .‬ބައިހެޔޮ ކަމާއިއެކު ހިސާބަކަށް‬ ‫އަޑުތައްހުރީއުފުލިފައެވެ‪ .‬ގިނައީ ހަރުއުމުރުގެ މީހުންނެވެ‪ .‬މަދުންނަމަވެސް‬ ‫ނޫކަށިފުރައިގެ ޒުވާނުން ތިއްބެވެ‪ .‬އަހަރެމެންނަށް އިށީނދެވުނީ ދިގުމޭޒެއްގެ‬ ‫އެއްކޮޅުގައެވެ‪ .‬އަށެއްކަ މީހުންގެ އެމޭޒުގައި އޭރު ތިބީ އަހަރެމެނާއިއެކު ފަސް‬ ‫މީހުންނެވެ‪.‬‬ ‫ދެތަށި ހިކިކިރު ގެނުވައިގެން ބިސްކޯދާއި ބިސްގަނޑަކާއެކު‬ ‫އަހަރެމެންތިބީ‪ ،‬ފުރަތަމަ އެމީހުނާއި ވަރަށް ވަކިން އެކަނިއެކަންޏެވެ‪.‬‬

‫“‬

‫މިހާރު މިހިސާބުގައި ދެން‬ ‫ހަދަންވީގޮތަކީ އައްޑޫސިޓީގައި ހެން‬ ‫މާލޭސިޓީގައިވެސް އެ ސަރަހައްދު‬ ‫ފަޅުރަށެއްކަމުގައި ހަމަޖައްސައި‬ ‫ކުއްޔަށް ދޫކުރަންވީ‪ .‬އެރަށުގެ‬ ‫ނަމަކަށް ހިނދުކޮޅުފުށި ކިއައި‬ ‫ނިންމަންވީ‬

‫މިދުވަސްވަރުގެ އާއްމުއުސޫލުގެމަތީން އެމީހުންވެސް ދައްކަމުންދިޔައީ އެއްމެން‬ ‫ދައްކާ އާއްމުވާހަކަ އެވެ‪ .‬ސިޔާސީ ވާހަކައެވެ‪ .‬ވެރިކަމާއިބެހޭ ވާހަކައެވެ‪.‬‬ ‫ޖޯޝާއިފޯރީގައި އެކަކު ވަރަށް ބާރަށް އޭނާގެކޮޅު މޮޅުކުރުމުގައި އަޑުގަދަކުރިއިރު‬ ‫އަނެކަކު ބުނެލަނީ ދޭތެރެއަކުން ކުރުކުރު ޖުމުލަޖުމުލަ އެވެ‪ .‬ކުރަސް ފިސާރި “‬ ‫ލާނެތް “ މާނަލާފައެވެ‪ .‬ތިންވަނަމީހާ އަކީ އާނ ހޫނ ކިޔަމުން ތަށިތަކުގައިހުރި‬ ‫ހެދިކާތަކާއި އެކު ބައިވެރިވެގެން އިންމީހެކޭ ބުނެވޭވަރުވެއެވެ‪ .‬އެހާވެސް އޭނާގެ‬ ‫ވާހަކަ މަދެވެ‪ .‬އަމަލުގިނައެވެ‪.‬‬

‫ދެކެވެމުން އޭރު ދިޔައީ މުޒާހިރާތަކުގެ ވާހަކައެވެ‪.‬‬

‫އެކަކު އެކަމަށް ތާއީދުކުރާކުރުމަށް އަނެކަކު އިދިކޮޅުހަދަމުން އެކަން ގޯސްކަން‬ ‫ސާބިތުކޮށްދެމުން ހެކިތައް ދައްކަމުން ދިއައެވެ‪.‬‬ ‫ވަކިހިސާބަކުން ހަމަކުއްލިއަކަށް އެއްކަލަ އަނގައިން ނުބުނެއިންމީހާ‬ ‫އަހަންނަށް ސުވާލެއް ހުށަހެޅީ އެވެ‪ .‬އަޅެ ދެން މިކަން ހަމަޖެހުމަކަށް އަންނާނީ‬ ‫ކޮންއިރަކުން ކިހިނެއްތޯ އެހީއެވެ‪ .‬ތައްޔާރުނުވެ އިންދާ ކޮށްލި އެސުވާލަށް‬ ‫ވިސްނާލެވުނުތަނާ އެމީހުންގެ ތެރޭގައި އިން އަޑުގަދަކުރާ އެއަށް ޖަވާބުދީފިއެވެ‪.‬‬ ‫އެއާއިއެކު މިނޫން ގޮތެއް އެބައޮތްތޯ އަހަރެންކުރެން އެއްސެވެ‪ .‬އަހަންނަށް‬ ‫ޖެހުނީ ނުވަތަ ފެނުނީ އެއީ ރަނގަޅު މޮޅުގޮތެކޭ ބުނެ އޭނާއާއި އެއްބަސްވާށެވެ‪.‬‬ ‫އޭރު އެއްބަސްވެވުނީ މަޖަލަކަށާއި ބޮލުންނައްޓާލުމަކަށެވެ‪ .‬އެކަމަކު ފަހުން‬ ‫ގެއަށްގޮސް އަހަރެމެން ދެމީހުން ދުފަންތިބެގެން އެވާހަކަ ދައްކާލެވުނުއިރު އެޖަވާބު‬ ‫އަހަންނަށް ހަމަ ރަނގަޅުވެސްވީއެވެ‪ .‬އެ ނަމާއި އެޚިޔާލު ކަމުވެސް ދިޔައީއެވެ‪.‬‬

‫‪22‬‬


‫ވެސް މިކަން ދިމާވެއެވެ‪ .‬ބަލައިލުމެއް ވިސްނާލުމެއްނެތި ކައިވެންޏެއްގެ‬

‫ހިތަށްއެރިއެވެ‪ .‬ޖެއްސުމަށް ނުވަތަ ފޯރިގަދަކޮށްލަން ވެގެން އޭނާއެގޮތަށް‬ ‫ޖަވާބުދިން ކަމުގައި ވިޔަސް އެއީހަމަ ރަނގަޅުވާހަކައެކެވެ‪.‬‬

‫ރަނަށް މިލިއަންޑޮލަރުވެސް އެއްލާލާފައި ހުންނާނީ ހެވިފައެވެ‪ .‬ވެރިކަން‬

‫ކޮންވާހަކައެއް‬

‫ލިބިދާނެކަމުގެކުލައެއް ދައްކާލިޔަސް ހުސްގަޔާ މަގުމައްޗަށް ނިކުމެވޭވަރު‬

‫ކަމަށް ހެއްޔެވެ‪.‬‬

‫ވެފައި އެބަހުއްޓެވެ‪ .‬ބައްޕަ އެތައްދުވަހަކު ނުފެނިހުރެފައި އައިސް ދެކިލަން‬

‫އޭނާބުނީ “ މިހާރު މިހިސާބުގައި ދެން ހަދަންވީގޮތަކީ‬

‫ގެއަށްވަނީމާ އެބައްޕަ ގާތު ތިޔަހެން މިގެޔަށް ދެންނާންނާށޭ އަހަރެން ލަދުގަނެޔޭ‬

‫އައްޑޫސިޓީގައި ހެން މާލޭސިޓީގައިވެސް އެ ސަރަހައްދު ފަޅުރަށެއްކަމުގައި‬ ‫ހަމަޖައްސައި ކުއްޔަށް ދޫކުރަންވީ‪.‬‬

‫އެރަށުގެ ނަމަކަށް ހިނދުކޮޅުފުށި ކިއައި‬

‫އެބަ ބުނެލައެވެ‪ .‬އެއީވެސް ހަމަ އެބުނާ ހިނދުކޮޅު އަންނައައުން ނޫންކަމަކަށް‬

‫ނިންމަންވީ “ ކަމުގައެވެ‪ .‬ވިސްނާލިއިރު އެގޮތަށް އެހިސާބު ވަކިކޮށް ފަޅުރަށަކަށް‬

‫ނުވާނެއެވެ‪ .‬ނުހެދޭނެއެވެ‪.‬‬

‫ހެދުމުގައި ގެއްލުމެއް ނެތެވެ‪ .‬ތަފުސީލަކަށް ނުދިޔަސް އެގޮތުގައި އޮތީ‬

‫ކިޔަމުން ރޮއެހޭރެމުން ފަހަތުން ދުވެހަދާ‪ ،‬މިކިޔާ ލޯބީގައިވެސް އެކަހަލަ ވަގުތުތައް‬

‫ސަރުކާރަށާއި އާއްމު ފަރާތްތަކަށްވެސް ގެއްލުންކަން ސާބިތުކޮށެއް ހަމަ ނުދެވޭނެއޭ‬

‫ފެނިފައިވެއެވެ‪ .‬އަމިއްލަ އަށް މަރުވާންއުޅުމާއި މަރުވުމާއި މޮޔަވުމާއި މޮޔައަކަށް‬

‫ބުނެލާނަމެވެ‪ .‬ބަހުސްކުރާގޮތަށް ވާހަކަ ދައްކާނަމަ ދެކޮޅަށްވެސް ދައްކާނެ‬

‫ހެދިގެން އުޅުމަކީ ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަން ކަމެވެ‪.‬‬

‫ވާހަކަތައް ހުންނާނެއެވެ‪.‬‬

‫ގަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހަގީގަތަކީ ހިނދުކޮޅުއައުމަކީ ކޮންމެހެން‬

‫އެކަމަކު ލިޔަމުން އަޅާކަނޑަމުން މާކުސްދީފިނަމަ‬

‫ގިނަވާނީ އޭނާގެ އެވާހަކަ ރަނގަޅުކަމަށް ލިބޭނެ އަދަދުކަން ހަމަޔަގީނެވެ‪.‬‬

‫އެކަކު އަނެކަކުގާތު ވެޔޭ‪ ،‬ވަމޭ‪،‬ހުއްޓާނުލައި‬

‫ދެން‬

‫ވަކިގޮތަކަށް ނިޔާކަނޑައަޅައިގެން މިވެނިގޮތެއްވެގެން ވާކަމެކޭ ބުނެވޭނެތަނެއް‬

‫އތީ އެނަމުގެވާހަކަ އެވެ‪ .‬އެއީވެސް ހަމަ ވަރަށް ގުޅޭ އެކަށީގެންވާ ރީތީނަމެކެވެ‪.‬‬ ‫ޮ‬

‫ނޯންނަކަމެވެ‪ .‬އެއްބަސްވެވެނީ މަސްތުވެގެން ވާ ގޮތެއްކަމުގައެވެ‪ .‬އެކަމަކު‬

‫މިއީ ފަހަރެއްގައިވެސް މަލާމާތަކަށް ނޫނެވެ‪ .‬ބަޔަކު ނުރުހިތިބެ ގަބޫލުނުކުރިޔަސް‬

‫އެމަސްތުވުމަކީ ކޮންމެހެން ( ބަޔަކު ސާބިތުކުރެވޭތޯ ) މިކިޔާ ދިޔާތަކެއްޗާއި‬

‫އެވާހަކަ‪ ،‬ނުވަތަ ހިނދުކޮޅުއައުން އެއީ ހަމަ ހަގީގަތެކެވެ‪ .‬މަށާއި ކަލެއާއި މީނަ‬

‫ހިކިއެއްޗެތި ބޭނުން ކޮށްގެން ކުރިމަތިވާ ކަމެއްނޫނެވެ‪ .‬ކުރިންދެވުނު‬

‫އޭނަ އަދި ހަމަ އެއްމެންނަށްވެސް އެހެންވާނެއެވެ‪ .‬ހިނދުކޮޅު ހަމަ އަންނާނެ‬

‫ބައެއްމިސާލުތަކާއި އަދި ވެރިކަމާއި އެފަދަ އެތަކެއް ބައިވަރު ސަބަބުތައްވެސް‬

‫އެވެ‪ .‬ތަފާތުވާނީ އަންނަގޮތެވެ‪ .‬މެދުވެރިވާ ސަބަބެވެ‪ .‬ކޮންމެމީހަކަށްވެސް‬

‫އެކުރުވަނީ ހަމަ މަސްތެކެވެ‪ .‬އެވަނީ ހަމަ އެއްގޮތެކެވެ‪ .‬އަންނަނީ ނުވަތަ‬

‫ހިނދުކޮޅު އައުމަކީ ދެބަސްވެވެންނެތް ހަގީގަތެކެވެ‪.‬‬

‫ގެނެވެނީ އެބުނާ މަޝްހޫރު ހިނދުކޮޅު ތަކެވެ‪.‬‬

‫ހިނދުކޮޅު އައުމުގައި ތަފާތުކަންކަމާއި ސަބަބުތައް ދިމާވާކަން‬

‫މިހަގީގަތްތަކަށް ވިސްނާލެވުމުން އަހަންނަށް އެހޮޓަލުން އެއިވުނު‬

‫ކޮންމެމީހަކަށްވެސް ( ރުޅިއާއި ފޫއްސާއި ނުރުހުން ދުރަށްޖައްސާލުމަށްފަހު‬

‫ނަމާއި ޚިޔާލު މާބޮޑަށްވެސް ރީތިވެ ކަމުދިޔައީއެވެ‪ .‬އިދިކޮޅަށް އެތަކެއް‬

‫) ވިސްނާލައިފިނަމަ އެނގި ފެންނަން އޮންނާނެކަންކަށަވަރެވެ‪ .‬އެއްބަޔަކު‬

‫ތަފާތު ވާހަކަތަކާއި ފާޑުކިއުންތައް ހުންނާނެކަން ޔަގީނެވެ‪ .‬ދެން ވެސް‬

‫އަންނަގަދަރުޅީގައެވެ‪ .‬އަތްފައިން ގޯސްހަދައި އަމިއްލަހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ‬

‫ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހި ހަމަޖެހިގެން ފޯރައިގެން ހިނދުކޮޅުން ބޭރުގައި ރަނގަޅަށް‬

‫އަނެކުންނަށް އެތަކެއް ބޮޑެތި އަނިޔާދީ ގެއްލުންތައް ލިބިގަންނަނީއެވެ‪.‬‬

‫ވިސްނާލައިފިނަމަ މިލިއުމަކަށް އެހާ އިދިކީލި‪ ،‬ހަމަލާތަކެއް ނާންނާނެކަން ޔަގީން‬

‫ހަމަ‬

‫ކުރެވެ އެވެ‪ .‬ބަޔަކު‪ ،‬ނުވަތަ މީހަކު ކޮންމެ އެއްޗެކޭ ކިޔަސް ހަގީގަތްވާނީ އަދި‬

‫ދަރިފުޅު ގެއިންނެރެލައި އަނބިމީހާ ވަރިކޮށްލަނީއެވެ‪ .‬އެއީވެސް‬ ‫ހިނދުކޮޅު އައުމެކެވެ‪.‬‬

‫އަނެއްބަޔަކަށް ތަނަވަސްކަން އިތުރުވެގެން ގޮސްގެން‬

‫އޮންނާނީވެސް ހަގީގަތުގެ ގޮތުގައި ހަމަ އެހެންނެވެ‪.‬‬

‫‪23‬‬


‫މުޙައްމަދު ޢާމިރު ފަރެސް‬

‫މީދަލުގެ ހައްތިން ވާ ފެންބުއިން‬ ‫ ‬

‫ދިނުމަށް ބޭނުންކުރާ މާނަތަކެކެވެ‪.‬‬

‫މީދަލުގެ ހައްތިން ވާ ފެންބުއިމަކީ ދިވެހި ބަހުގައި ބޭނުންކުރާ‬ ‫މިސާލެކެވެ‪ .‬ދިވެހި ވެއްޓަށް ފެތޭގޮތަށް މިބަސް މާނަ ކުރުމަށްޓަކައި ކަން‬

‫ ‬

‫ދެން އޮތީ މީދަލުގެ ހައްތިން ވާ ފެންބޯ ގޮތެވެ‪ .‬މިކަން ކުރުމަށްޓަކައި‬

‫ހިނގާގޮތް ބަލާލަމާ ހެއްޔެވެ؟‬

‫މީދަލާއި ވާލާ ދެމެދުގައި އެއްވެސް ގުޅުމެއް ނުވަތަ އެއްބަސްވުމެއް އޮންނާކަށް‬

‫ވާލަކީ މީދަލުގެ ނިސްބަތުގައި ބަލިކަށި އެއްޗެކެވެ‪ .‬މީދަލުގެ އެންމެ ގަދަފަދަކަން‬

‫ނުޖެހެއެވެ‪ .‬އޮންނަން ޖެހޭނީ ދެނެގަތުމެކެވެ‪ .‬ދެނެގަންނަން ޖެހެނީ ވެސް ވާލެވެ‪.‬‬

‫ހުންނަނީ އޭގެ ދަތްތަކުގަ އެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން ރުއްރުކުގައި ހުންނަ މިރިޔާއި‬

‫ވާލަށް އެނގެން ޖެހެނީ މީދާ ކުރުނބާ ފަޅާލާ ކަމެވެ‪ .‬އެކަން އެނގެނިކޮށް އެވީ‬

‫ކުރުނބާ ފަދަ ތަކެތީގެ ބޭރުގެ ހުރިހައި ފަށަލައެއް ފޫއަޅުވާލައި އޭގެ އެތެރޭގައި‬

‫އެވެ‪ .‬ދެން އޮންނަނީ އެކަން ހިނގާނޭ ވަގުތަކަށް ބަލައިގެން އިންތިޒާރުގައި‬

‫ހުންނަ ފެނާ ހަމައަށް ވާސިލް ވުމަކީ މީދަލަށް ދާދި ފަސޭހަ ކަމެކެވެ‪ .‬ނަމަވެސް‬

‫އޮތުމެވެ‪ .‬މީދާ ކުރުނބާ ފަޅާލާ ވަގުތުގެ އިންތިޒާރުގައި ވާ އޮންނަ އޮތުމަށް‬

‫މި މަސައްކަތަކީ ވާލަށް ކުޅަދާނަ ވެގެންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން މީދާ‬

‫ޝަރުޠެއް އޮވެއެވެ‪ .‬އެއީ މީދަލަށްވުރެ ތިރީގައި އޮތުމެވެ‪ .‬މީދާ ފަޅާލާ‬

‫ކުރުނބާފެން ބޯއިރު ވާ އޮންނަން ޖެހެނީ ދަހިވެ ދަހިވެ ކުޅު ދިޔާވެފަ އެވެ‪.‬‬

‫ކުރުނބާއިން ފައިބާ ފެން ތިރިއަށް އޮހިގެންދާ މިސްރާބަށް އޮލަނބުވާ ގޮތަށް‬

‫އެހެންކަމުން ކުރުނބާ ފެން ބޯން ބޭނުން ނަމަ ވާލަށް އޮތީ އެންމެ ގޮތެކެވެ‪.‬‬

‫އަނގަ ދިއްކޮށްގެން ތިރީގައި އޮވެ އިންތިޒާރު ކުރުމެވެ‪ .‬މިގޮތަށް ވަގުތުގެ‬

‫އެއީ މީދަލުގެ ހައްތިން ކުރުނބާފެން ބުއިމެވެ‪.‬‬

‫އިންތިޒާރުގައި ވާ އޮންނަކަން މީދަލަށް އެނގޭކަށް ނުޖެހެ އެވެ‪ .‬ގިނަފަހަރަށް‬

‫ ‬

‫ނުވެސް އެނގެ އެވެ‪.‬‬

‫ހައްތި އަކީ ތައްޕާހެވެ‪ .‬ތައްޕާހަކީ މުށްފަތެވެ‪ .‬ތައްޕާހުން އުޅުމާއި‬ ‫މުށްފަތުން އުޅުމަކީ ބުނެކިޔައިގެން މީހެއްގެ އަތުން ހިލޭ ލިބޭ އެއްޗަކުން‬

‫ ‬

‫މީދާ ކުރުނބާ ފަޅާލަނީ ވާލަށްޓަކައެއް ނޫނެވެ‪ .‬މީދަލުގެ އަމިއްލަ‬

‫ދިރިއުޅުމެވެ‪ .‬ހައްތީގެ ދެން ހުންނަ މާނައަކީ‪ ،‬މެދުވެރި އެވެ‪ .‬ވަސީލަތެވެ‪.‬‬

‫ބޭނުމަކަށްޓަކައެވެ‪ .‬ނަމަވެސް ކުރުނބާ ފަޅާލީމާ އެއިން ފައިބާ ފެންތިކިތައް‬

‫ހައްތީގެ ނުވަތަ ތައްޕާހުގެ ތަފާތު މާނަތައް ހުއްޓަސް މިއިން އެއްވެސް މާނައެއް‬

‫ބޮވޭގޮތަށް އޮންނަ ވާލަށް އިތުރު މަސައްކަތަކާ ނުލައި ކުރުނބާފެން ލިބެ އެވެ‪.‬‬

‫އެއ�� އީޖާބީކޮށް (ޕޮޒިޓިވްކޮށް) ބޭނުންކުރާ މާނައެއް ނޫނެވެ‪ .‬ދެރަކޮށްލުމާއި‬

‫ކުރުނބާފެން ބޮވެ އެވެ‪.‬‬

‫ނިކަމެތި ކޮށްލުމަށް ބޭނުންކުރާ މާނަތަކެކެވެ‪ .‬އާރެއް ބާރެއް ނެތް ފުދުންތެރިކަމެއް ‬ ‫ނެތް‪ ،‬ގޮތެއް ވަސީލަތެއް ނެތް މީހެއް ކަމަށް ބުނުމަށް ނުވަތަ އެމާނަ ދޭހަކޮށް‬

‫‪24‬‬

‫މީދަލުގެ ހައްތިން ވާ ފެންބުއިމަކީ މީދަލުގެ މަސައްކަތުން ފަޅާލާ‬ ‫ކުރުނބާއިން ފައިބާ ފެން‪ ،‬މަސައްކަތެއް ނުކޮށް އޮންނަވާ ބުއިމެވެ‪ .‬މީދަލުގެ‬


‫“‬

‫މަސައްކަތް ނުކުރުން އޮންނަ މިންވަރު ބަޔާންކޮށް ގިނަގުނަ މިސާލުތަކެއް‬

‫މީދަލުގެ ހައްތިން ވާ ފެންބުއިމަކީ‬ ‫މީދަލުގެ މަސައްކަތުން ފަޅާލާ‬

‫ޖައްސަވައި ފަޟީލަތުއްޝައިޚް ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީން ޅެމެއް ހައްދަވައިފައިވަނީ‬ ‫ވެސް މި ސަބަބަށްޓަކައި ކަމަށް ގަބޫލު ކުރެވެ އެވެ‪.‬‬ ‫ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހަށް ފުންކޮށް ވިސްނައިފި މީހަކަށް ވެސް‬

‫ ‬

‫މި މިސާލާ ގުޅޭ ތަފާތު ގިނަގުނަ ކަންތައްތައް ފާހަގަ ކުރެވިދާނެ އެވެ‪ .‬ބަޔަކު‬

‫ކުރުނބާއިން ފައިބާ ފެން‪ ،‬މަސައްކަތެއް‬

‫ދިނީމައި ކައިގެން ބޮއިގެން އުޅޭ ބައެއް ޒުވާނުންގެ ތެރެއިން ވެސް މިފަދަ‬

‫ނުކޮށް އޮންނަވާ ބުއިމެވެ‪ .‬މީދަލުގެ‬

‫މިސާލުތައް ފާހަގަ ކުރެވިދާނެ އެވެ‪ .‬އޮފީސްތަކުން މިފަދަ މިސާލުތައް ފެންނަލެއް‬

‫މަސައްކަތުން‪ ،‬މީދަލުގެ ވަސީލަތުން‪،‬‬ ‫މީދަލުގެ އެހީގައި‪ ،‬މީދާ މެދުވެރިވެގެން‬ ‫އަމިއްލަ މަސައްކަތާ ނުލައި ވާލަށް‬ ‫ފެންލިބިގެން ވާ ފެން ބުއިމެވެ‪.‬‬

‫ވަކިން ގިނަވެދާނެ އެވެ‪ .‬ވަކިވަކި އާއިލާތަކުން ވެސް މިފަދަ މިސާލު ފެނުމަކީ‬ ‫ހަމަ އޮތްކަމެކެވެ‪.‬‬ ‫މިފަދަ މީހުންނަކީ މޮޅު ގޮތްގޮތުން މާ މޮޅު ނަތީޖާ ލިބުމަށް އެދޭ‬

‫ ‬

‫މީހުންނެވެ‪ .‬އެއްވެސް ކޮޅަކަށް މަސައްކަތެއް ނުކޮށް ތިބޭ މީހުންނެވެ‪ .‬ގައުމުގައި‬ ‫ފަރުދެއްގެ ގޮތުން ތިމާ އަދާކުރަން ޖެހޭ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާނުކުރާ މީހުންނެވެ‪.‬‬ ‫ވަށައިގެން ހިނގާ ކަންކަމަށް ދެލޯ ނުހުޅުވައި އުޅޭ މީހުންނެވެ‪ .‬މިފަދަ މީހުން‬ ‫އެދެނީ ކުއްލިއަކަށް ބޮޑު ފައިދާތަކެއް ލިބިގަންނާށެވެ‪ .‬އެއްވެސް މަސައްކަތަކާ‬ ‫ނުލަ އެވެ‪ .‬ބުރަ އުފުލުމަކާ ނުލަ އެވެ‪ .‬ދިވެހި ރާއްޖޭގެ މާޒީ އިން ނެއްޓިގެން‬ ‫ތަހުޒީބު ދިވެހިރާއްޖެއަކަށް ދާން ބޭނުން ނަމަ ގިނަ ބަޔަކު ހިންމަތްތަކެއް ކުރަން‬

‫މަސައްކަތުން‪ ،‬މީދަލުގެ ވަސީލަތުން‪ ،‬މީދަލުގެ އެހީގައި‪ ،‬މީދާ މެދުވެރިވެގެން‬ ‫އަމިއްލަ މަސައްކަތާ ނުލައި ވާލަށް ފެންލިބިގެން ވާ ފެން ބުއިމެވެ‪.‬‬ ‫މީދަލުގެ ހައްތިން ވާ ފެންބުއިމޭ ބުނަނީ އެކަކު ކުޅަ މަސައްކަތަކުން އަނެކަކު‬ ‫ފައިދާ ހޯދުމަށެވެ‪ .‬މި މާނައިގައި މިބަސް ބުނަނީ މަސައްކަތް ނުކޮށް ފައިދާ‬ ‫ލިބިގަތް މީހާ ދެރަކޮށްލުމަށެވެ‪ .‬އަގުވައްޓާލުމަށެވެ‪ .‬އާރެއް ބާރެއް ހިއްވަރެއް ނެތް‬ ‫މީހެއް ކަމަށް ބުނުމަށެވެ‪ .‬އަމިއްލަ ހިންމަތަކާއި މިންނަތެއް ނުކުރާ‪ ،‬އަމިއްލަ‬ ‫ބާރުވެރިކަމެއް ނެތް މީހެކޭ ބުނެ ދެރަކޮށްލުމަށެވެ‪.‬‬ ‫ދިވެހި ވެށީގެ ތެރެއިން ވާލާއި މީދަލާ‬

‫ ‬

‫ގުޅުވައިގެން މި މިސާލު އުފެދިފައިވަނީ ސަބަބުތަކެއް‬ ‫ހުރެގެންނެވެ‪ .‬ވާލާއި މީދާ މިކަމާ މައްސަލަ‬ ‫ޖައްސައިގެނެއް ނޫނެވެ‪ .‬ދެން ކިހިނެއް ވެގެން‬ ‫ހެއްޔެވެ؟ ދިވެހި ވެށިން މިފަދަ ކަންކަން ހިނގާތީ‬ ‫އެވެ‪.‬‬ ‫ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި‬ ‫ކަންނެތްކަމާއި‬

‫ޖެހެއެވެ‪ .‬މަސައްކަތް ކުރަން ޖެހެއެވެ‪ .‬ބުރަ އުފުލަން ޖެހެއެވެ‪ .‬މަސައްކަތް ކުރާ‬ ‫މީހުންނަށް ހިއްވަރުދީ އެއްބާރުލުން ދޭންޖެހެއެވެ‪ .‬ނަމަވެސް ގިނައިން ފެންނަނީ‬ ‫ކަމުން ރެކިގެން ތިބޭތަނެވެ‪ .‬މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނަށް ފުރައްސާރަކުރެވޭ ތަނެވެ‪.‬‬ ‫އަމުދުން ތިމާއަށް އެކަނި މާލީ ބޮޑު މަންފާއެއް ލިބެން ނެތް ކޮންމެ ކަމަކަށް‬ ‫މަލާމާތްކޮށް ދުއްތުރާކުރާ ތަނެވެ‪ .‬މިއީ ޒިންމާދާރު ގޮތެއް ނޫނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫މިދެންނެވީ ގިނަ ބައެއްގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ‪ .‬މަދު ބައެއްގެ ވާހަކައެވެ‪.‬‬ ‫މަސައްކަތެއް ނުކޮށް މަންފާ ލިބިގަތުމަށް އެދޭ މަދުބައެއްގެ ވާހަކައެވެ‪ .‬މިފަދަ‬ ‫މީހުންނާ މެދު ދިވެހިން ޖަހައި އުޅުނު ސަގާފީ މިސާލަކީ‬ ‫މީދަލުގެ ހައްތިން ވާ ފެންބޯ މިސާލެވެ‪ .‬މިފަދަ މިސާލު‬ ‫ޖަހަނީ ބޭނުމަކު އެވެ‪ .‬އެފަދަ ކަންކަމުން މީހުން‬ ‫ދުރުހެލި ކުރުމަށެވެ‪ .‬އެއީ ހުތުރުކަމަކަށް ވާތީ‪،‬‬ ‫ލަދު ކަމަކަށް ވާތީ އެކަމުން ސަލާމަތްވެ ތިބުމަށް‬ ‫ސަމާލު ކުރުވުމަށެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން މީދަލުގެ ހައްތިން‬ ‫ވާ ފެންބޯ އުސޫލު ދޫކޮށްލާފައި ހިއްމަތްތެރިންގެ‬ ‫ސަފަށް ވަދެ ގައުމުގައި އެމީހެއްގެ ދައުރު އަދާކޮށް‬ ‫ފުރިހަމަ ގައުމެއް ބިނާކުރުމަށް އަލުން‬ ‫ފަށައިގަތުމަކީ ރާއްޖޭގެ‬ ‫މިއަދާ މުނާސަބު ކަމެކެވެ‪.‬‬ ‫ގައުމަށްޓަކައެވެ‪ .‬ތިމާގެ‬ ‫އަމިއްލަ ކުރިއެރުމަށްޓަކައެވެ‪.‬‬ ‫އަންނާ އޮތް‬ ‫ޖީލުތަކަށްޓަކައެވެ‪.‬‬

‫‪25‬‬


26


‫ސިކުނޑީގެ ޠޫ ފާ ން‬ ‫ރާއްޖޭގެ ކުރީގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ދެވަނަ‪ ،‬ޝަރުޢީ ދާއިރާ އާއި‬

‫ސީނާ އަޙްމަދު ޒާހިރު‬ ‫ ‬

‫ޝަރުޢީ ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރައްވަނީ ގުރޭޑް ތިނެއް ނުވަތަ‬

‫ބެހޭގޮތުން ރާއްޖޭގައި ދައްކަވާ ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފް ގިނަވާހަކަތަކާއިމެދު އިންޞާފްވެރި‬

‫ގްރޭޑް ‪ 7‬ގެ ފެންވަރު ނެތްމީހުންކަމުގެ ވާހަކައަކީވެސް ޙަޤީޤަތެއް ނޫނެވެ‪ .‬ތެދުފުޅެކެވެ‪.‬‬

‫ނަޒަރަކުން ބަލާލަމާތޯއެވެ؟ އެމަނިކުފާނު މިމޭރުމުން ބޭރުގެ ނޫސްވެރިންނަށް‬

‫އެމީހުންނަށް އިނގިރޭސިބަސް ނޭގިދާނެއެވެ‪ .‬އަދި އޭގެތެރެއިން އުމުރުން ދުވަސްވީ ބައެއް‬

‫ބަސްދީގަތުންތައްވެސް ދެއްވާފައިވެއެވެ‪ .‬އަދި އެމަނިކުފާނު އަމިއްލަފުޅަށް ބޭރުގެ‬

‫ފަނޑިޔާރުން‪ ،‬ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައިވާ ސްކޫލެއްގައި‪ ،‬ރަސްމީ ތަޢުލީމު‪ ،‬ގްރޭޑް އެކަކުން‬

‫ނޫސްތަކުގައި ލިއުއްވާފައިވެސްއެވެ‪ .‬އެމަނިކުފާނުގެ މިއަމަލާއިމެދު ދެގޮތަކަށް ބެލެވިދާނެއެވެ‪.‬‬

‫ފެށިގެން ‪ 7‬އާއި ހަމައަށް ނުވަތަ ‪ 10‬އަކާއި ހަމައަށް ޙާޞިލުނުކޮށްފާނެއެވެ‪ .‬ޙަޤީޤަތަކީ‬

‫އެއްގޮތަކީ އެމަނިކުފާނަށް ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ރާއްޖޭގެ ޝަރުޢީދާއިރާގައި ކަންތައް އޮންނަގޮތް‬

‫ޝަރުޢީ ދާއިރާގައި‪ ،‬ޝަރީޢަތްކުރުމުގެ ބައިގައި މަސައްކަތްކުރައްވާ ކޮންމެ ބޭފުޅަކީ އެންމެ‬

‫ނުވަތަ ކަންތައް ހިނގަމުންދާގޮތް އެނގިވަޑައިނުގަތުމެވެ‪ .‬އަނެއްގޮތަކީ އެނގިވަޑައިގެން‬

‫ކުޑަމިނުން ޤާނޫނާއި ޝަރީޢާއިން ސެޓްފިކެޓް ކޯހެއް ނުވަތަ ޑިޕްލޮމާ ކޯހެއް ހައްދަވާފައި‬

‫ހުންނަވައިގެން ސިޔާސީ މަޝްހޫރުކަމެއް ހޯއްދަވަން‪ ،‬ނުވަތަ ބޭރުގެ ނޫސްތަކުގެ ފަލަ‬

‫ތިއްބެވި ބޭފުޅުންނެވެ‪ .‬އެބޭފުޅުންގެތެރޭގައި‪ ،‬ޤާނޫނީ ރޮނގުން ޑިގްރީއެއް އެޮތްބޭފުޅުން އަދި‬

‫ސުރުޚީއަށް އަރައިވަޑައިގަތުމަށް‪ ،‬ނުވަތަ ޝަރުޢީ ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނަށް‬

‫ވަރަށް މަދެވެ‪ .‬އިނގިރޭސިވިލާތުގެ މެޖިސްޓުރޭޓް ކޯޓުތަކުގައި‪ ،‬ޤާނޫނީރޮނގުން ޑިގްރީ‬

‫ބިރުދައްކަވައި‪ ،‬އެމީހުން ކުޑައި މީސްކޮށް އެމަނިކުފާނު ބޭނުންފުޅުގޮތަކަށް އެދާއިރާގެ‬

‫އންނަ މީހުން މިހާރުވެސް މަސައްކަތްކުރެއެވެ‪ .‬ރާއްޖެތެރޭގައި‪ ،‬ވަރަށް ފަހަކާއިޖެހެންދެން‬ ‫ނު ޮ‬

‫މަސައްކަތްތައް ކުރެއްވޭތޯ ބެއްލެވުމެވެ‪ .‬އެމަނިކުފާނު ރައީސްކަމުގައި ހުންނެވިއިރު‬

‫މެޖެސްޓުރޭޓުން ބައްލަވަމުންގެންދެވި މައިގަނޑު މައްސަލަތަކަކީ ތަރިކައިގެ މައްސަލަތަކާއި‪،‬‬

‫ފަނޑިޔާރުންނަށް މައްސަލަތަކާއި ގުޅޭގޮތުން ފޯނުކުރައްވާތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ‪ ،‬ނުވަތަ‬

‫އިސްލާމީ ޝަރީޢާގެ ކުށުގެ މައްސަލަތަކާއި އާދައިގެ ޤާނޫނީ ކުށްކުށުގެ މައްސަލަތަކެވެ‪.‬‬

‫މައްސަލަތަކާއި ގުޅޭގޮތުން ވާހަކަދެއްކެވުމަށް އެބޭފުޅުންގެ އަރިހަށް މީހުންފޮނުއްވާތޯ ނުވަތަ‬

‫ތަރިކައިގެ މައްސަލަތަކަކީ އުނދަގޫ އެހެންނަމަވެސް އޮމާންކަމާއިއެކު ރާއްޖޭގެ‬

‫ނޫންތޯ‪ ،‬ވަކިކަމެއް ކޮއްދެއްވުމުން އެބޭފުޅުންނަށް ވަކި ކަމެއް ކޮއްދެއްވާނެކަމަށް ވަޢުދު‬

‫ކޓުތަކުގައި އަބަދުވެސް ބަލަމުން ގެންދިޔަ މައްސަލަތަކެކެވެ‪ .‬އަދި‬ ‫ހުރިހާ ރަށެއްގެ ޯ‬

‫ކުރެއްވުނުތޯ‪ ،‬ނުވަތަ ނޫންތޯ‪ ،‬ނުވަތަ އެމަނިކުފާނު ދިރިއުޅުއްވާ ގެއަށް ވަޑައިގަންނަވަން‬

‫އެންމެ ގިނައިން ރަށު ކޯޓުތަކަށް ހުށައެޅޭ މައްސަލަތަކެވެ‪ .‬ތެދުފުޅެކެވެ‪ .‬މިޒަމާނުގެ‬

‫ނުޖެހޭ ފަނޑިޔާރުން ވަޑައިގަންނަވާތޯ‪ ،‬ނުވަތަ ނޫންތޯ އެނގިވަޑައި ގަންނަވާނީވެސް‬

‫ޒަމާނީ މައްސަލަތަކަށް އަތޮޅުތަކުގެ ފަނޑިޔާރުން އަހުލުވެރި ނުވެދާނެއެވެ‪ .‬އެކަން‬

‫އެމަނިކުފާނަށެވެ‪ .‬މިފަދަ ކަމެއް ކުރެއްވިޔޭ ނުވަތަ މިފަދަކަމެއް ހިނގިކަމަށް އަޅުގަނޑު‬

‫އަތުލައިގަންނަން އަހަރުތަކެއް ނަގާނެއެވެ‪ .‬އެކަމަށް އޮތް ހައްލަކީ އަވައްޓެރި ޤައުމުތަކުން‬

‫ފަހަރެއްގައިވެސް ނުދަންނަވަމެވެ‪ .‬އެފަދަ ކަންތައް ހިނގާގޮތެއް އަޅުގަނޑަށް އެނގޭނެގޮތެއް‬

‫ޝަރީޢަތްކުރާނެ މީހުން އިންޕޯރޓުކުރުންބާވައެވެ؟ ޝަރީޢަތްކުރެވޭނީ ކޮންބަހަކުންބާވައެވެ؟‬

‫ނުއޮންނާނެތީވެއެވެ‪.‬‬

‫އިނގިރޭސިބަހުންބާވައެވެ؟ ނުވަތަ ބެންގޯލީބަހުންބާވައެވެ؟ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި‬

‫ ‬

‫ތެދުފުޅެކެވެ‪ .‬ކުރީގެ ރައީސްދެވަނައާއި‪ ،‬އެމަނިކުފާނުގެ އަރިހުގައި‬

‫ދެކެވޭވާހަކަ ދިވެހިބަހަށް ތަރުޖަމާކުރާނެ ބަޔަކުވެސް ތިބެންވާނެއެވެ‪ .‬އަވާ މެންދުރުގެ‬ ‫ހިޔަންޏަށް މުޑިނުނަގަމާތޯއެވެ!‬

‫މަސައްކަތްކުރާ‪ ،‬ރާއްޖޭގެ ޝަރުޢީ ދާއިރާއަށް އަބަދު ގޮންޖަހާ ބައެއް މީހުންވެސް‬ ‫ހާމަކުރާ ފަދައިން ރާއްޖޭގެ ޝަރުޢީ ދާއިރާގައި ރަގަޅުކުރަންވީ ބައިވަރު ކަންތައްތައް‬

‫ކުރީގެ ރައީސް އެއްވަނައިގެ ދައުރުގައި ފަނޑިޔާރުކަން ދެއްވާފައިވަނީ‬

‫ ‬

‫އެބަހުއްޓެވެ‪ .‬ދެފުށް ފެންނަގޮތަށް ބަދަލުވާންވީ ބައިވަރުކަންތައްތައް އެބަހުއްޓެވެ‪ .‬ޝަރުޢީ‬

‫ވަކި ބަޔަކު ހޮވައިގެން ކަމަށް ކުރީގެ ރައީސް ދެވަނަ ނިއުޔޯރކްޓައިމްސްގައި‬

‫ދާއިރާގެ މަސައްކަތްތައް ޒަމާނީކުރަންޖެހެއެވެ‪ .‬ވިސްނުންވެސް ޒަމާނީކުރަންޖެހެއެވެ‪.‬‬

‫ލިއުއްވާފައިވަނީވެސް ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފު ވާހަކައެކެވެ‪ .‬އެޒަމާނުގައި ފަނޑިޔާރުންގެ‬

‫ޝަރުޢީ ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންގެ ޢިލްމީ ފެންވަރު މަތިކުރަންޖެހެއެވެ‪.‬‬

‫މުސާރައާއި އިނާޔަތްތައް ކުޑަވެފައި ޒިއްމާ ބޮޑުވެފައި ޙިމާޔަތެއް ލިބިފައި ނުއޮންނާތީވެ‪،‬‬

‫އަދި އާ ޤާނޫނުތަކާއި‪ ،‬ޝަރުޢީދާއިރާ އާއި ކުރިމަތިވާ މައްސަލަތަކަށް ފަނޑިޔާރުން‬

‫ފުންނާބުއުސް ޤާނޫނީ ޢިލްމުވެރިން‪،‬‬

‫އަހުލުވެރިކުރުވުމަށް ނުވަތަ ދެނެގަތުމަށް ދާއިމީކޮށް މަސައްކަތު ބައްދަލުވުންތަކާއި‬

‫ފަހުން އެޓަރނީ ޖެނެރަލްކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅުންނާއި‪ ،‬ޖަސްޓިސް މިނިސްޓަރކަންކުރެއްވި‬

‫މަހާ ސިންތާތައް ބޭއްވެންޖެހެއެވެ‪ .‬އާ ޤާނޫނުތައް ތަޢާރަފްވާންޖެހެއެވެ‪ .‬ޤަވައިދުތައް‬

‫ބޭފުޅުންނާއި ޕުރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އޮފީހުގެ ބައެއް އިސް ބޭފުޅުންނަކީ އާދޭސް‬

‫އިޞްލާހުވާންޖެހެއެވެ‪ .‬ޤާނޫނުގެ ހުދޫދުން ބޭރުގައި ޝަރުޢީ ދާއިރާ އަށް ކުޑައިމީސްބަސް‬

‫ކށްގެން ފަނޑިޔާރުކަމަށް ގެނެވުނު ބޭފުޅުންނެވެ‪ .‬އެބޭފުޅުން އެ މަޤާމު ބޭނުންފުޅުވެގެނެއް‬ ‫ޮ‬

‫ބުނެ އެއްޗެތިގޮވާ މީހުންނާއި މެދު ފިޔަވަޅު އެޅެންޖެހެއެވެ‪ .‬މޫނަށް‪ ،‬މަޤާމަށް‪ ،‬ހުތުރުދުލަށް‪،‬‬

‫ނޫނެވެ‪ .‬ޤައުމީ ޚިދުމަތެއް “ހިލޭސާބަހަށް” ކޮށް ދެއްވުމުގެ ނިޔަތުގައި ވަޑައިގެންނެވި‬

‫ބެލުމެއްނެތިއެވެ‪ .‬ކެރިގެންނެވެ‪ .‬ޙުކުމު ތަންފީޒުކުރާފަރާތުން އެ ޙުކުމެއް ތަންފީޒް‬

‫ބޭފުޅުންނެވެ‪ .‬ޤާނޫނީ ޢިލްމުގެ ބައެއް ބޭފުޅުން ފަނޑިޔާރުކަމަށް އާބަސް ވިދާޅުވެފައި‬

‫ނުކުރިޔަސް އެވެ‪ .‬އެ ޙުކުމެއް ރެކޯޑުން ފޮހެނުލެވޭނެތީވެއެވެ‪ .‬އެ ހުކުމެއްކުރެވުނު މީހަކު‬

‫އެންމެ ފަހުވަގުތުގައި ނޫނެކޭ ވިދާޅުވެފައިވެސް ވެއެވެ‪.‬‬

‫މަރުވަންދެން އެމީހެއްގެ ފަހަތުން އެ ޙުކުމެއް ދުވާނެތީވެއެވެ‪ .‬އިންތިޚާބީ މަޤާމަކަށް‬

‫ ‬

‫ފަނޑިޔާރުކަމުގެ މަޤާމު ބޭނުންފުޅެއް ނުވެއެވެ‪.‬‬

‫ފަނޑިޔާރުންނަކީވެސް އިންސާނުންނެވެ‪ .‬އިސްތިސްނާއެއް ނޫނެވެ‪.‬‬

‫ކުރިމަތިލާނަމަ އެފަދަ ކޮންމެ ފަހަރަކު ނޫސްވެރިން އެޙުކުމެއް ތިލަކުރާނެތީވެއެވެ‪ .‬ކުރިން‬

‫އެބޭފުޅުންގެ ތެރޭގައިވެސް ކަރަޕްޝަނު އޮވެދާނެއެވެެ‪ .‬އެހެންކަމަށްވާނަމަ އެކަމާއިމެދު‬

‫ދެންނެވުނުފަދަ ކަންތައްތައް ދިމާވަނީ ޝަރުޢީ ދާއިރާ ރަގަޅުކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރަން‬

‫ފިޔަވަޅުއެޅެންވާނީ ޤާނޫނީ ގޮތުންނެވެ‪ .‬މަގުމައްޗަށް ނުކުމެ ހުތުރު ދުލުގެވެރިން ލައްވާ‬

‫ޤާނޫނު ލާޒިމްކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ހިންގުމުގެ ދުވެލި ލަސްކަމުންނެވެ‪ .‬މީގެ ތެރޭގައި‬

‫އެއްޗެތިގޮަވައިގެންނެއް ނޫނެވެ‪.‬‬

‫ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީސް އާއި‪ ،‬ޖޫޑިޝަލްސަރވިސްކަމިޝަން އާއި‪ ،‬ސުޕްރީމް ކޯޓު‬ ‫ހިމެނެއެވެ‪ .‬އަދި ތަޙްޤީޤީ ފުލުހުންނާއި ޕުރޮސޮކިއުޓަރ ޖެނެރަލާއި ޕެނިޓެންޝެރީ އާއި‬

‫ ‬

‫ޖިނާއީ ކޯޓުގެ އިސްޤާޒީ އަކީ ރާއްޖޭގައި ވަރަށް ބާރުގަދަ‬

‫ނުފޫޒުގަދަ‪ ،‬ފަނޑިޔާރެއްކަން އަޅުގަނޑަށް އެގުނީ ނިޔުޔޯކް ޓައިމްސްގައި އޮތް މަޒުމޫނެއް‬ ‫ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ‪.‬‬

‫ހޯމް މިނިސްޓްރީ ހިމެނެއެވެ‪ .‬ބޭނުންވާ ނަތީޖާ ނެރުމަށް މިހުރިހާ ފަރާތްތަކުން އެކުއެކީގައި‬

‫ކިޔާލުމުންނެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް މިހާރު އެއީ ތެދަކަށްވެދާނެކަމަށް‬

‫މަސައްކަތް ކުރައްވައިގެން ނޫނީ އެނަތީޖާއެއް ނުނެރެވޭނެއެވެ‪ .‬އިންޞާފް ހޯދަން‬

‫ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަކަށް ހުންނެވިބޭފުޅަކު ހާސްކަމެއްގެ ތެރޭގައި‪ ،‬އޭނާގެ އަމިއްލަ‬ ‫ވަރަށް ބާރާއި ނުފޫޒު‬

‫ގޮވާމީހުން‪ ،‬މަގުމަތީގައި މިދައްކަނީ މުޅިން އެހެން ވާހަކައެކެވެ‪ .‬ޙަޤީޤަތުގައި އިންޞާފުގެ‬

‫ކށްގެން މަޤާމުން އިސްތިޢުފާދެއްވޭވަރު ކުރެވޭނީ‬ ‫ޒަމީރު މަޖުބޫރު ޮ‬

‫ވާހަކައެއް ނޫނެވެ‪ .‬އަމިއްލަ އެދުމުގެ ވާހަކައެވެ‪ .‬އަމިއްލަ އަށް ބޭނުންގޮތަކަށް ބައެއް‬

‫ހުރެގެންނެވެ‪ .‬މަޢާފް ކުރައްވާށެވެ‪ .‬މިހެން މިދެންނެވީ ނިޔުޔޯކް ޓައިމްސްގައި އޮތް‬

‫ކަންތައްތައް ނުނިމުމުން އެ ހިތްދަތިކަމުގެ ވާހަކައެވެ‪.‬‬

‫ލިއުމަކަށް ބިނާކޮށެވެ‪.‬‬

‫‪27‬‬


‫ވަކި ނުވިނަމަ‬ ‫(ކުރީގެ އަދަދާ ގުޅޭ) ‬

‫މުހައްމަދު ގާސިމް‪ ،‬އއ‪ .‬މަތިވެރި‬ ‫“ތިހެން މިއަދަކު ސަލާމަތެއް ނުވެވޭނެ!” އިހުސާނުގެ ދެދަތްޕިލަ ހުރީ ޖެހި‬ ‫ފިތިފަ އެވެ‪ .‬މޫނުމަތިން ހުޅު ރޯވަން އުޅޭކަހަލަ އެވެ‪ .‬ގަތް ބިރެއްގެ ބޮޑުކަމުން‬

‫އިރުގެ އަނިޔާވެރިކަމާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތް ކުރާފަދަ ގޮތަކަށެވެ‪ .‬ރަޝާޤާގެ ފަން‬

‫ރަޝާޤާއަށް ރޮއިގަނެވުނެވެ‪ .‬އިހުސާންގެ ފަރުވާލެއް ނެތެވެ‪ .‬އޭނާ މަސައްކަތް‬

‫އިސްތަށިގަނޑާ ސަމާސާ ކުރަމުންނެވެ‪.‬‬

‫ކުރީ ރަޝާޤާ ދެއަތްދަނޑި މައްޗަށް ނަގައިގަންނާށެވެ‪ .‬ރަޝާޤާ ތެޅި ފޮޅެމުން‬

‫ރާޅު ފެނަށްވުރެ އެއްގަމުގައި ތެލިތައް ބަހައްޓާފައި ދުރު ދުރަށް ފެތުރިފައިވާ ހުދު‬

‫ދިޔައެވެ‪ .‬އޭރު ދެމީހުން ތިބީ ތެމި ފޯވެފަ އެވެ‪.‬‬

‫ދޮންވެލިގަނޑަށް ރަޝާޤާ ބަލައިލި އެވެ‪ .‬މީހެއްގެ ހިލަމެއް ނެތެވެ‪ .‬އެއް ހަރުން‬

‫“ކިތަންމެ ގަދައެއް ހެދިޔަސް ދެނެއް ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޯންނާނެ! ކަލޭގެ‬

‫ނިކުމެގެން‪ ،‬އަނެއް ހަރާ ދިމާއަށް‪ ،‬ހަލުވިކަމާއެކު ދުވެލާފައިދާ ކިރުކަކުންޏެއް‬

‫ފިރިމީހާއަށް ދެން ފެންނާނީ ކަލޭގެ ފުރާނަ ނެތް މަސްގަނޑު‪”.‬‬

‫ފިޔަވައި ދިރޭ ފުރާނައެއްގެ ހިލަމެއް ނެތެވެ‪.‬‬

‫ރަޝާޤާ ތެޅި ފޮޅެމުން ދަނިކޮށް އިހުސާން އޭނާ އުފުލާލައިފި އެވެ‪ .‬އެއާއެކު‬

‫ހަރުވާޅުގެ ފައިކުރި ކޮށިކޮށްލުމަށްފަހު‪ ،‬ރަޝާޤާ ތެލިތައް ކައިރީގައި އިށީނެދެއްޖެ‬

‫މޫދަށް އެރިގެންފި އެވެ‪ .‬ހިފަހައްޓާލައިފައި ހުރީ ގުޑުމެއް ވެސް އަރުވައި ނުލެވޭހާ‬

‫އެވެ‪ .‬މާބޮޑު ފިކުރެއް ނެތި ތެލިތައް ދޮންނަން ފަށައިފި އެވެ‪ .‬ފަހަރަކު ތެއްޔެއް‬

‫ބާރަށެވެ‪ .‬ރަޝާޤާ ސަލާމަތަށް އެދި ހަލޭއްލަވަމުން ރޮއި ހޭރެން ފެށި އެވެ‪.‬‬

‫ދޮވެ ނިންމަމުން ގޮސް‪ ،‬ގެނައި ތިން ތެލި ދޮވެލައިފި އެވެ‪ .‬އެއްތެލީގެ ތެރެއަށް‬

‫އެހެނަސް އެއަޑު އަހާނެ އެއްވެސް މީހަކު އެހިސާބަކު ނެތެވެ‪ .‬އެކަން ރަޝާޤާއަށް‬

‫އަނެއް ތެލި ލުމަށްފަހު ތެލިތައް ހިފައިގެން މޫދާ ދިމާއަށް ރަޝާޤާ ހިނގައިގެންފި‬

‫އެނގެ އެވެ‪ .‬މިއަދަކީ އޭނާގެ ހަޔާތުގެ އެންމެ ފަހު ދުވަސްކަން ކަށަވަރު‬

‫އެވެ‪ .‬ދޮވެލުމަށެވެ‪.‬‬

‫ވުމާއެކު‪ ،‬ދުލަށް އައިހައި ހެޔޮ އެއްޗެއް ކިޔަން ފެށި އެވެ‪.‬‬

‫ރާޅުފެނާ ހަމައަށް ދިޔަތަނާ ކަހަލަ ގޮތަކަށް ފަހަތުން ހިޔަންޏެއް ވީހެން ހީވެގެން‪،‬‬

‫އުނަގަނޑުތާ ފެނަށް އެރެވިފައި ހުއްޓާ ކުއްލިއަކަށް އިހުސާން އަރި އަޅާލައިފި‬

‫ކުޑަ ސިހުމަކާއެކު ރަޝާޤާއަށް އެނބުރި ބަލައިލެވުނެވެ‪ .‬މޭގަނޑު ހީވީ އަނގަޔަށް‬

‫އެވެ‪ .‬ދެމީހުންއެއްކޮށް މޫދަށް ވެއްޓި އެވެ‪ .‬ރަޝާޤާ އަޑިއަށް ދިޔަ އެވެ‪ .‬އެއާއެކު‬

‫އައި ހެންނެވެ‪ .‬އޭނާގެ ގައިގައި ޖެހޭ ނުޖެހޭހާ ކައިރީގައި އެހުރީ އިހުސާނެވެ‪.‬‬

‫ލޮނު ބޮވިއްޖެ އެވެ‪ .‬އޭނާ ފުންމައިގެން ތެދުވި އެވެ‪ .‬ކޮށި އަރައިފި އެވެ‪.‬‬

‫ނުބައި ފާޑަކަށް ހިނިއައިސްފަ އެވެ‪.‬‬

‫ތަންދޮރު އެނގޭވަރުވިއިރު މަންޒަރު ވަނީ މުޅިން ބަދަލުވެފަ އެވެ‪ .‬އިހުސާން ވަނީ‬

‫“ފިލައިގެން އުޅެން ވަރަށް މަސައްކަތް ކޮށްފީމެއްނު‪ ”.‬އިހުސާނުގެ އަޑުގައި ހުރީ‬

‫ޒައިދުގެ އަތްދަށުވެފަ އެވެ‪ .‬ރަޝާޤާއަށް ބަލައިލެވުނު އިރު ޒައިދުގެ އަތުގެ ހޫނު‬

‫ހަރުކަށި ބިރުވެރި ގޮތެކެވެ‪ .‬ރަޝާޤާގެ މޭ އިހުނަށްވުރެ ބާރަށް ތެޅިގެންފި އެވެ‪.‬‬

‫އެތިފަހަރެއް އިހުސާންގެ ކަންކަށިމައްޗަށް އަރުވާލަނީ އެވެ‪ .‬އިހުސާންގެ ކަރުބުޑުން‬

‫އިހުސާނުގެ އަނިޔާވެރިކަން ހުންނާނީ ކިހާ މިންވަރަކަށް ކަން އޭނާއަށް އެނގެ‬

‫ނިކުން ގަދަފަދަ އަޑާއެކު މޫދަށް ވެއްޓިއްޖެ އެވެ‪.‬‬

‫އެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން އޭނާ އުޅުނީ ތެއްޔަކަށް ތެއްޔެއް ދޫކޮށްލާފައި އެއްގަމާ‬

‫ވެއްޓުނުލެކަށް ވުރެ އަވަހަށް އިހުސާން ތެދުވެއްޖެ އެވެ‪ .‬އެހެނަސް އެނާ އަކަށް‬

‫ދިމާއަށް ދުއްވައިގަންނާށެވެ‪ .‬އެ ވިސްނުމުގައި އޭނާއަށް އެނބުރި އެއް ފިޔަވަޅު‬

‫ހަމައަށް ކޮޅަކަށް ނުހުރެވުނެވެ‪ .‬ފާޑަކަށް ކާލިއަޅާގޮތް ވެފައި އަނެއްކައިވެސް އަރި‬

‫ކުރިއަށް އެޅުނެވެ‪.‬‬

‫އަޅާލައިގެން މޫދަށް ވެއްޓިއްޖެ އެވެ‪ .‬ބިރުން ފިތްކަނޑައިގެންދާވަރުވެފައި ހުރި‬

‫“ކީއްކުރާނަމޭ ހިތާ ތިއުޅެނީ؟” އިހުސާނު ވަގުތުން ރަޝާޤާގެ އަތުގައި‬

‫ރަޝާޤާއަށް ބޭއިޚުތިޔާރުގައި ކަހަލަ ކޮތަކަށް އައިސް ޒައިދުގެ ގައިގައި ފުރަގަހުން‬

‫ހިފަހައްޓައިފި އެވެ‪ .‬ހިފެހެއްޓިލެއް ބާރުކަމުން ރަޝާޤާގެ އަތަށް ތަދުވެސް ވިއެވެ‪.‬‬

‫ބައްދައިގަނެވުނެވެ‪ .‬އެކަމަށް މާބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ދިނުމެއްނެތި ޒައިދު ގުދުވެފައި‬

‫“ދޫކޮށްލާ!” ރަޝާޤާ މަސައްކަތްކުރީ ފޮޅުވައިލާށެވެ‪ .‬އެހެނަސް އެކަމެއް ނުވި‬

‫ހިފީ އިހުސާންގެ ބޮލުގެ އިސްތަށިގަނޑުގަ އެވެ‪ .‬ކޮޅަށް ނަގައިފި އެވެ‪.‬‬

‫އެވެ‪ .‬ސަލާމަތް ވެވޭތޯ ކުރި މަސައްކަތުން ނިކުތީ އެއަށްވުރެ ގޯސް ނަތީޖާއެކެވެ‪.‬‬

‫“ހަނދާން ކުރާތި! މީ މަގޭ އަންހެނުން‪ .‬އަހަރެން ވަރަށް ލޯބިން ގެންގުޅޭ‬

‫އަރި އަޅައިލީއެވެ‪ .‬އެއާއެކު ވެއްޓިއްޖެ އެވެ‪ .‬ހަމަ އެވަގުތު ޖެހި ރާޅަކާއެކު‬

‫އަންބެއް މީ‪ .‬މީނާގެ ގައިގައި މީގެފަހުން ފުން އިގިނލިކުރި ޖައްސައިލިޔަސް‬

‫ރަޝާޤާ ތެމި ފޯވެއްޖެ އެވެ‪.‬‬

‫ކަލޭގެ ހަށިގަނޑާ ފުރާނަޔާ ދެތަން ކުރާނަން‪( ”.‬ނުނިމޭ)‬

‫‪28‬‬


29


30


‫ބޮލީވުޑް‬

‫ޕާން ސިންހ ތޮމަރް‬

‫ޕާން ސިންހ ތޮމަރ ނުކުތްތާ މާ ގިނަ ދުވަހެއް ވެފައި ނުވިޔަސް އެ ފިލްމު މިހާރުވަނީ ކާމިޔާބީގެ‬ ‫ހަރުފަތްތަކަށް ވާސިލުވާން ފަށާފައެވެ‪ .‬މި ގޮތުން ފުރަތަމަ ހަފްތާގައި ވެސް ‪ 4‬ކުރޯޑަށް ވުރެ ގިނަ ރުޕީސްގެ‬ ‫އާމްދަނީއެއް ހޯދާފައިވާކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ‪ .‬ފިލްމު ހެދުމަށް ‪ 4.5‬ކުރޯޑު ރުޕީސް ހޭދަކޮށްފައިވާއިރު‪ ،‬އެންމެ‬ ‫ފުރަތަމަ ދުވަހުގެ އާމްދަނީ އުޅެނީ ‪ 85‬ލައްކައިގައެވެ‪ .‬އެހެން ކަމުން މިއީ އެހާ ރަނގަޅު އަދަދެއް ނޫން ކަމަށް‬ ‫ބެލެވުނަސް‪ ،‬ޖެހިގެން އައި ދުވަސްތަކުގައި ވަނީ ‪ 1‬ކުރޯޑު އަދި ‪ 2‬ކުރޯޑާ ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ފައިސާ ކޮންމެ‬ ‫ދުވަހަކު ވެސް އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި ހޯދާފައެވެ‪.‬‬ ‫އިރްފާން އިސް ދައުރެއް އަދާ ކުރާ މި ފިލްމަކީ ގައުމީ ފެންވަރުގެ މަޝްހޫރު އެތުލީޓެއް ކަމުގައިވާ ޕާން‬ ‫ސިންހ ތޮމަރްގެ ހަގީގީ ހަޔާތުގެ މައްޗަށް ތައްޔާރު ކުރެވިފައިވާ ފިލްމެކެވެ‪.‬‬ ‫މި ފިލްމު ވެގެންދާނީ ބޮލީވުޑްގެ ތާރީހުގައި ވަރަށް ހާއްސަ ފިލްމަކަށް ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ބުނަމުން ދަނީ‬ ‫ކީއްވެގެންކަން ނޭނގޭ ކަމަށް ބައެއް ނޫސްވެރިން ގެންދަނީ ބުނަމުންނެވެ‪.‬‬ ‫އަނެއްކޮޅުން ފިލްމު އުފެއްދުމުގައި ހަރަކާތްތެރިވި ފަރާތްތަކުން ގެންދަނީ އިރްފާންގެ މަސައްކަތަށް ވަރަށް ބޮޑަށް‬ ‫ތައުރީފް ކުރަމުންނެވެ‪ .‬މި ފިލްމުގެ ކާމިޔާބީއެއް ވާނަމަ އޭގެ ފަހަތުގައިވާ އެންމެ ބޮޑު ސިއްރަކީ އިރްފާންގެ‬ ‫މަސައްކަތް ކަމުގައި ފިލްމުގެ މަސްއޫލު ފަރާތްތަކުން ބުނެއެވެ‪ .‬އެހެން ނަމަވެސް މިއީ ބޮލީވުޑުގެ އޭ ކްލާހުގައި‬ ‫ގުނޭ ވަރުގެ ފިލްމަކަށް ވެދާނެތޯ އެއީ އަދިވެސް ސުވާލު ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ‪.‬‬

‫ލަންޑަން ޕެރިސް ނިއުޔޯކް‬ ‫'ލަންޑަން ޕެރިސް ނިއުޔޯކް' ނުވަތަ ކުރުކޮށް ކިޔާ ގޮތަށް ނަމަ «އެލްޕީއެންވައި» އަކީ ލޯބީގެ ކޮމެޑީ‬ ‫ފިލްމެކެވެ‪ .‬ބޮލީވުޑުގެ މި ފިލްމުގެ ވާހަކަ ލިޔެ ޑައިރެކްޓްކޮށްފައިވަނީ އަނޫ މެނަންއެވެ‪ .‬ފިލްމުގައި އެންމެ‬ ‫އިސް ރޯލެއް އަދާކޮށްފައިވާ ދެ ތަރިންނަކީ އަލީ ޒަފަރު އާއި އަދިތީ ރާއޯ ހައިދަރީއެވެ‪ .‬މި ފިލްމު‬ ‫ރިލީޒްކޮށްފައިވަނީ މާރިޗު މަހުގެ ‪ 2‬ވަނަ ދުވަހުއެވެ‪ 12 .‬ކުރޯޑު އިންޑިޔަން ރުޕީސް (‪ 2.64‬މިލިޔަން‬ ‫ޔޫއެސް ޑޮލަރު) ހަރަދުކޮށްގެން ހަދާފައިވާ މި ފިލްމުގެ މިއުޒިކު ތައްޔާރު ކުރީ އަލީ ޒަފަރެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ފިލްމުގެ އެޑިޓިންގ މަސައްކަތްކޮށްފައިވަނީ ޝިޔާމް ސަލްގާއޮންކަރެވެ‪ .‬ސިނެމެޓޯގްރަފީ‬ ‫ހަދައިދީފައިވަނީ ސަމީރް އާރިޔާއެވެ‪ .‬މި ފިލްމުގައި އެންމެ އިސް ރޯލެއް އަދާ ކުރާ އަލީ ޒަފަރަކީ ވަރަށް‬

‫ވެސް ހުނަރުވެރި ފަރާތެކެވެ‪ .‬މިއުޒިކާއި ލަވައިގެ ފަންނުގައި ވެސް އަލީ އަކީ މޮޅު މީހެކެވެ‪ .‬ހިންދީ‬ ‫ފިލްމެއްގައި ބޮލީވުޑުން ފެނުނު ކަމުގައި ވިޔަސް ހަގީގަތުގައި އޭނާއަކީ ޕާކިސްތާނުގެ ލާހޫރުގެ މީހެކެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ފިލްމުގެ ބަތޮލާ އަދިތީ ރާއޯ ހައިދަރީއާ މެދު ބުނެވޭނެ އެންމެ ކުރު ލަފްޒަކީ އެއީ ރީތީގެ‬ ‫ރާނީއެއް ކަމެވެ‪ .‬ވަރަށް ރީތިކޮށް ލަވަވެސް ކިޔާ އަދިތީ އާއި އަލީ ޒަފަރުގެ މި ފިލްމު ހޯދާނީ‬ ‫ކިހާވަރެއްގެ ކާމިޔާބީއެއްތޯ އެނގޭނީ އަދި ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުންނެވެ‪.‬‬

‫ ‬

‫އިންޑިޔާ އާއި އެމެރިކާ އާއި އިނގިރޭސިވިލާތުގައި އެއް ދުވަހެއްގައި މި ފިލްމު‬ ‫ރިލީޒްކޮށްފައިވާއިރު‪ ،‬މި ފިލްމަށް ކުރި ހަރަދު ލިބުމާމެދު ވެސް ޝައްކުކަމަށް ބައެއް މީހުން‬

‫ބުނަމުންދާއިރު ފިލްމުގެ ޑިސްޓްރިބިއުޓަރުން ހާހެއް ނުވެއެވެ‪ .‬އެއީ މި ފިލްމުގެ ކާމިޔާބީގެ މަންޒަރުތައް‬ ‫އެމީހުންނަށް ކުލަކޮށް ފެންނާތީ ކަމަށް އެމީހުން ބުނެއެވެ‪.‬‬

‫‪31‬‬


‫މިންނު‬

‫އިސްތަށި ދެކަފި ވުމުން‬ ‫ދެވޭ ފަރުވާ‪...‬‬ ‫އިސްތަޑިގަނޑު ދެކަފި‬ ‫ވުމަށް ހައްލު ހޯދާކަށް‬ ‫ކޮންމެހެން ބޮޑެތި ހަރަދު‬ ‫ކުރާކަށެއް ނުޖެހޭނެއެވެ‪ .‬އަދި‬ ‫ލޯބިން ދިގުކުރި އިސްތަށިގަނޑު‬ ‫ކޮށާލާކަށް ވެސް ނުޖެހެއެވެ‪ .‬މިހާރު‬ ‫އިސްތަށިގަނޑު ނުކޮށައި‪ ،‬ގޭގައި‬ ‫ހުރެގެން ވެސް މިކަމަށް ހައްލު‬ ‫ހޯދިދާނެއެވެ‪ .‬އަދި ގިނަފަހަރު ބޭނުންވާ‬ ‫ތަކެތި ބަދިގެ ތެރެއިން ލިބެން ހުރެއެވެ‪.‬‬ ‫މި އާޓިކަލްގައި މި ބަލާލަނީ އިސްތަށި ދެކަފި‬ ‫ވުމުން ސަލާމަތް ކޮށްދޭ ކަންކަމަށެވެ‪ .‬ދިރާސާ‬ ‫ތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މި ކަންތައްތަކަކީ ‪%100‬‬ ‫ފައިދާ ކުރުވަނިވި ކަންތައްތަކެވެ‪.‬‬

‫‪ .1‬ބިސް ޝޭމްޕޫ‬ ‫އެންމެ އާދައިގެ ޓްރީޓްމަންޓަކަށް ބިސް ޝޭމްޕޫ އިޚުތިޔާރު‬ ‫ކުރާށެވެ‪ .‬މި ޓްރީޓްމަންޓް ތައްޔާރު ކޮށްލުމަށް ބޭނުން ވަނީ އެއް ބިހާއި‬ ‫ފެންފޮދެކެވެ‪ .‬އަދި ލިބޭ ނަމަ ރޯސްމަރީގެ އައުންސެކެވެ‪ .‬ޝޭމްޕޫ ހެދުމަށް‬ ‫އެންމެ ފުރަތަމަ ރޯސްމަރީ ފެނަށް އަޅައި ‪ 20‬މިނިޓް ވަންދެން މަޑު ގިނީގައި‬ ‫ކައްކާލާށެވެ‪ .‬އެއަށްފަހު ހިހޫ ވަންދެން ބެހެއްޓުމަށްފަހު‬

‫ކެކިފައި ހުރި ފެނަށް ބިސް‬

‫އަޅައި އެއްކޮށްލާށެވެ‪ .‬އަދި ތައްޔާރު ކުރި ޝޭމްޕޫ އިން އިސްތަށިގަނޑު މަސާޖް ކޮށްލާށެވެ‪.‬‬ ‫އެއަށް ފަހު ދޮވެލާށެވެ‪.‬‬

‫ ޕަޕާޔަރ ހެޔަރ ޕެކް‬ ‫‪.2‬‬ ‫ޕަޕާޔަރ ނުވަތަ ފަޅޯ ޕެކް ހަދަން ބޭނުން ވާނީ ވަރަށް ޅަ ފަޅެލެކެވެ‪ .‬ފަޅޯ ހޯދާއިރު އިސްތަށިގަނޑު‬

‫‪32‬‬


‫ދިގު ނަމަ ބޮޑު ފަޅޮލެއް އަދި ކުރުނަމަ ކުޑައެއްޗެއް ހޯދާށެވެ‪ .‬ފަޅޯ‬ ‫މެދުން ފަޅާލުމަށް ފަހު ތޮށި މަށާފައި އެތެރޭގައި ހުރި އޮށްތައް ނަގާށެވެ‪.‬‬ ‫މިކްސްޗަރަށް ފަޅޯއަޅައި މިކްސް ކޮށްލާށެވެ‪ .‬އެއަށް ފަހު ބައި‬ ‫ޖޯޑު އާދައިގެ (ޕްލެއިން) ޔޯގަޓް ވެސް މިކްސްޗަރަށް އަޅައި‬ ‫ފަޅޮލާއި މިކްސް ކޮށްލާށެވެ‪ .‬ޔޯގަޓް ރަނގަޅަށް ފަޅޮލާއި‬ ‫މިކްސް ވުމުން އިސްތަށިގަނޑު ބައިބަޔަށް ބަހާލުމަށްފަހު‬ ‫ހެދި ޕެކް މުޅި އިސްތަށިގަނޑުގައި ހާކާށެވެ‪ 30 .‬މިނިޓް‬ ‫ބެހެއްޓުމަށްފަހު ރަނގަޅަށް އިސްތަށިގަނޑު ދޮވެލާށެވެ‪.‬‬

‫‪ .3‬ކްރީމް ޓޮނިކް‬ ‫މި ޓްރީޓްމަންޓް ނަގާނީ ބޯ ދޮވެގެން އައިހެވެ‪ .‬ޓްރީޓްމަންޓް ތައްޔާރު‬ ‫ކުރުމަށް އެއް ސައިސަމުސާ ހެވީ ކްރީމް ބައި ޖޯޑު ކިރާ އެއްކޮށްލާށެވެ‪.‬‬ ‫(ކްރީމް އަކީ ކިރުގެ ބާވަތެކެވެ‪ .‬މިއީ އާންމު ކޮށް ކާނާ ވިއްކާ ފިހާރަ‬ ‫ތަކުގައި ލިބެން ހުންނަ އެއްޗެކެވެ)‪ .‬ކިރާއި ކްރީމް ރަނގަޅަށް އެއް ވުމުން‬ ‫އިސްތަށީގައި ހާކާށެވެ‪ .‬ހާކާއިރު ބޮޑަށް އިސްތަށި ކޮޅުގައި ހާކާށެވެ‪15 .‬‬

‫ޓްރީޓްމަންޓްއެކެވެ‪ .‬އެވަކާޑޯއެއް ޗަސްކޮށްލުމަށްފަހު ތެތް އިސްތަށިގަނޑެއްގައި‬

‫މިނިޓް ބެހެއްޓުމަށްފަހު ދޮވެލާށެވެ‪.‬‬

‫މަސާޖްކުރާށެވެ‪ .‬އިސްތަށީގެ ބުޑު ހާއްސަކޮށް ދެކަފި ވެފައި ހުރިބައިގައި‬ ‫ރަނގަޅަށް ހާކަންވާނެއެވެ‪ 15 .‬މިނެޓާއި ބައި ގަޑިއިރުގެ ވަގުތެއް ވަންދެން‬ ‫ބެހެއްޓުމަށްފަހު ދޮވެލާށެވެ‪ .‬ޒައިތޫނި ތެޔޮ ކޮޅެއް އެއްކުރުމުން އިތުރު އަލި ކަމެއް‬

‫‪ .4‬މާމުއި ގެ ޖާދޫ‬

‫އިސްތަށިގަނޑަށް ލިބެއެވެ‪.‬‬

‫މާމުޔަކީ އިސްތަށި ދެކަފި ވުމުން އެއަށް ދެވޭ ވަރަށް ރަނގަޅު‬

‫‪ .6‬ޒައިތޫނި ތެޔޮ‬

‫ފަރުވާ އެކެވެ‪ .‬ހާއްސަ ކޮށް ކާރޑް އާއި އެއްކޮށްގެން‬ ‫ބޭނުން ކުރުމުންނެވެ‪ .‬ބައި ޖޯޑު ކާރޑް އަށް އެއް‬ ‫ސައި ސަމުސާ މާމުއި އަޅައި އެއްކޮށްލުމަށްފަހު‬

‫މުޅި އިސްތަށިގަނޑުގައި ލެވޭވަރަށް ޒައިތޫނި ތެޔޮ ކޮޅެއް ހޫނު ކުރުމަށްފަހު‬

‫އިސްތަށިގަނޑުގައި ހާކާށެވެ‪ .‬ހާކާއިރު ގިނައިން އިސްތަށި‬

‫އިސްތަށިގަނޑުގައި މަސާޖް ކޮށްލާށެވެ‪ .‬އިސްތަށީގެ ކޮޅުގަޔާއި ހާއްސަކޮށް‬

‫ކޮޅުގައި ހާކާށެވެ‪ 20 .‬މިނިޓް ބެހެއްޓުމަށްފަހު ދޮވެލާށެވެ‪.‬‬

‫ދެކަފިވެފައި ހުރި ބައިގައި ރަނގަޅަށް ތެޔޮ ހާކަން ވާނެއެވެ‪ .‬އެއްކޮށް‬

‫ދޮންނާނީ ހަމައެކަނި ފެނުންނެވެ‪ .‬ޝޭމްޕޫ ބޭނުން‬

‫އިސްތަށިގަނޑުގައި ތެޔޮ ހޭކުނީމާ ތުވާއްޔެއް ބޮލުގައި އައްސާށެވެ‪ .‬މިގޮތަށް‬

‫ނުކުރާށެވެ‪ .‬މި ޓްރީޓްމަންޓުން އިސްތަށިގަނޑު ދެކަފި‬

‫އައްސާނީ އިސްތަށިގަނޑު އެއްކޮށް ފޮރުވޭގޮތަށެވެ‪ .‬ނުވަތަ ޝަވަރ ކެޕެއްވެސް‬

‫ވުން ރަނގަޅުވުމުގެ އިތުރުން އިސްތަށިގަނޑު މަޑުވެ އަދި‬

‫ބޭނުން ކުރެވިދާނެއެވެ‪ .‬މިހެން ހެދުމުން ތެޔޮތައް ހުންނާނީ ރަނގަޅަށް‬

‫އިސްތަށިގަނޑު ވިދައެވެ‪.‬‬

‫އިސްތަށިގަނޑަށް ވަދެފައެވެ‪ .‬ބައިގަޑިއިރު ބެހެއްޓެމަށްފަހު ބޯ ދޮވެލާށެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫‪ .5‬އެވަކާޑޯ‬

‫އިސްތަށިގަނޑު ދެކަފި ވުމުން ސަލާމަތް ވުމަށް ބައިވަރު‬

‫ޓްރީޓްމަންޓްސް ގޭގައި ތައްޔާރު ކޮށްލެވިދާނެއެވެ‪ .‬އިސްތަށި ކުލަޖައްސާ‬ ‫އަޔަންބޭނުން ކޮށް ބްލޯޑްރައި ކުރާނަމަ މި އާޓިކަލް ގައި ހިމަނާފައިވާ‬

‫އެވަކާޑޯ ގިނައިން ކާ ކަމުގައި ވަނީނަމަ ހަންގަނޑު މަޑުވެ‬ ‫އިސްތަށިގަނޑުވެސް މަޑުވާކަން ފާހަގަ ވާނެއެވެ‪ .‬އެވަކާޑޯ ގައި‬ ‫ހިމެނޭ ތެލަކީ ހަމަށާއި އިސްތަށިގަނޑަށް ވަރަށް ފައިދާކުރުވަނިވި‬

‫ކަންތައްތައް ކުރުމުން އިސްތަށިގަނޑު ހަލާކުވުން ދުރުވެ އުޖާލާކޮށް‪ ،‬ސިއްހަތު‬ ‫ރަނގަޅުކޮށް ހުންނާނެއެވެ‪ .‬މި ޓްރީޓްމަންޓް ތަކަކީ ހުރިހާ ވައްތަރެއްގެ‬ ‫އިސްތަށިތަކާ ވެސް ގުޅޭ ޓްރީޓްމަންޓް ތަކެކެވެ‪.‬‬


‫ރެސިޕީ‬

‫‪ -‬ޖުވޭރިއްޔާ ވަޖްދީ‬

‫ޑިނގާ ސޫޕް‬ ‫ބޭނުންވާތަކެތި‬ ‫‪ 2‬ޖޯޑު ޑިނގާ‬ ‫‪ 2‬ފިޔާ ހިމަހިމަ ކޮށް ކޮށާފައި‬ ‫‪ 4‬ފެހިތޮޅިމިރުސް ( ފަޅިފަޅިކޮށްފައި)‬ ‫‪ 1‬އިންޗި އިނގުރު ފޮތިފިތިކޮށްފައި‬ ‫‪ 12‬ޖޯޑުފެން‬ ‫‪ 2‬މޭޒުމަތީ ސަމުސާ ސޯޔާސޯސް‬ ‫‪ 2‬މޭޒުމަތީ ސަމުސާ ވިނިގަރ‬ ‫ލޮނުކޮޅެއް ( ރަހަދޭވަރަށް)‬

‫ތައްޔާރުކުރާނެގޮތް‬ ‫ތެއްޔަކަށް ފެން އަޅާފައި ކައްކަން އުދާލާށެވެ‪ .‬ކެކި ގަތީމާ ޑިނގާ އަޅާފައި ސޯސް އާއި ވިނިގަރ ފިޔަވައި ބާކީހުރި ހުރިހާބާވަތްތައް އެއްކޮށް އަޅާލާފައި‬ ‫ރަހަނިކުންނަވަރަށް ކެކުނީމާ ބާކީދެބާވަތް އެއްކޮށްފައި ކެކިގަތީމާ އުނދުންމަތިން ބާލާށެވެ‪.‬‬

‫‪34‬‬



Sun Magazine 44