Issuu on Google+

‫ނަމްބަރު‪ 8 ،42 :‬ފެބުރުވަރީ ‪ 2012‬އަގު‪20 :‬ރ‬

‫ޤައުމު ފުނޑިގެން ދާއިރު‬

‫ދޮންބަންޑާރައިންތައް ކޮބާ ؟‬


‫‪c‬‬

‫އަދަދު‪42 :‬‬

‫އެޑިޓަރު‪:‬‬

‫‪ 8‬ފެބުރުވަރީ‬

‫‪2012‬‬

‫ސިނާން އަލީ‬

‫އަހުމަދު ޒާހިރު (ހިރިގާ)‬ ‫މުހައްމަދު އާމިރު ފަރެސް‬ ‫މުންޑޫ އާދަމް ހަލީމް‬

‫އެސިސްޓެންޓް އެޑިޓަރު‪:‬‬ ‫ސްޓާފް ރައިޓަރ‪:‬‬

‫ނ ގެންދަވާ‬ ‫ސަން މަޖައްލާގެ ‪ 42‬ވަނަ އަދަދު ވިދާޅުވަމު ް‬ ‫ހުރިހާ ކިޔުންތެރިންނަށް ވެސް ހޫނު މަރުހަބާއެއް‬ ‫ދަންނަވަމެވެ‪ .‬އަދި ސަންގެ ‪ 41‬ވަނަ އަދަދަށް ދެއްވި ހޫނު‬ ‫ތަރުހީބަށް ޓަކައި ޝުކުރު އަދާ ކުރަމެވެ‪.‬‬ ‫ރާއްޖޭގެ ދުސްތޫރީ ހަޔާތުގައި މީ ވަރަށް ނާޒު ު‬ ‫ކ‬ ‫ދުވަސްކޮޅެކެވެ‪ .‬ރާއްޖޭގައި ގާނޫނީ ގޮތުން އުފެދިފައި އޮތް‬ ‫ސަރުކާރު ވެއްޓި‪ ،‬ގައުމީ އެއްބައިވަންތަ ކަމުގެ ސަރުކާރެއް އެކުލަވައިލުމުގެ މަސައްކަތް މިހާރުގެ‬ ‫ރައީސް ޑރ‪ .‬މުހައްމަދު ވަހީދު ހަސަން މަނިކު ކުރައްވަމުން ގެންދަވާ މި ދަނޑިވަޅުގައި ފާހަގަ‬ ‫ކޮށްލުން މުހިންމު ކަންތައްތަކެއް މި މުޅި މަރުހަލާގެ ވަށައިގެން އެބަ ހުއްޓެވެ‪.‬‬

‫އެގްޒެކެޓިވް އެޑިޓަރުން‪:‬‬

‫ޑިޕިއުޓީ އެޑިޓަރު‪:‬‬

‫އެޑިޓަރުގެ ނޯޓް‬

‫އަލްއުސްތާޒު އަހުމަދު މާޖިދު‬

‫އިޔާޒު ނަސީމް‬

‫ލިޔުންތެރިން‪:‬‬ ‫އަބްދުﷲ އަޒްމީން‬ ‫ކަނީރު ޢަބްދުއްރަޙީމް‬ ‫ޢަލީ ޚާލިދު‬ ‫ޢަބްދުﷲ ޝިނާން‬ ‫މިންނު‬

‫ކޮލަމިސްޓުން‪:‬‬ ‫ސިކުނޑީގެ ތޫފާން‪ :‬ސީނާ އަހުމަދު ޒާހިރު‬ ‫ކެޔޮނިރު‪ :‬މުހައްމަދު ބުޝްރީ‬ ‫ފަސްމަންޒަރު‪ :‬އަހުމަދު ޒާހިރު (ހިރިގާ)‬ ‫އަޅުގަނޑުމެންގެ މާހައުލުން‪ :‬މީމުޒަވިޔަނި‬ ‫އުޑުދަށުން‪ :‬މުހައްމަދު ގާސިމް‬ ‫ދިޔަތިކި‪ :‬އަބްދުﷲ ފާރޫގު ހަސަން‬ ‫ސިއްކަ‪ :‬ސިއްކަގޭ މުހައްމަދު ނަސީމް‬ ‫ދިޔަވަރު‪ :‬މުހައްމަދު އާމިރު ފަރެސް‬ ‫ރަންދެލި‪ :‬މުންޑޫ އާދަމް ހަލީމް‬ ‫ފަންވަތް‪ :‬އިމާދު ލަތީފު‬ ‫ކޮމާކޯޅި‪ :‬ސިނާން އަލީ‬

‫މާކެޓިން‪:‬‬ ‫ސަން މީޑިއާ ގްރޫޕް މާކެޓިން ޓީމް‬

‫ކަލަރ ސެޕަރޭޝަން އެންޑް ޕްރިންޓިންގ‪:‬‬ ‫ނޮވެލްޓީ ޕްރިންޓާރސް އެންޑް ޕަބްލިޝާރސް ޕވޓ‪ .‬ލޓޑ‪.‬‬

‫"ސަން" އަކީ ‪ 14‬ޖުލައި ‪2010‬ން ފެށިގެން "ސަންއެފްއެމްގެ‬ ‫މެނޭޖްމަންޓުގެ ފަރާތުން މަހަކު ދެ ފަހަރު ނެރޭ މަޖައްލާއެކެވެ‪.‬‬ ‫ސަންގެ އިދާރާ‪ :‬ގ‪ .‬ވިޔަވަތި‪ ،‬ކަށިމާ ހިނގުން ‪ /‬މާލެ‬ ‫އީމެއިލް‪sun@sun.mv :‬‬ ‫ވެބްސައިޓް‪www.sun.mv :‬‬ ‫ފޯނު‪ ،3312747 :‬ފެކްސް‪3343789 :‬‬

‫ފުރަތަމަ ކަމަކީ މި ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުން އެންމެ ފަހުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަމުގެ މަގާމަށް‬ ‫އިންތިޚާބު ކުރި މުހައްމަދު ނަޝީދުގެ ވެރިކަން ވެއްޓެން ދިމާވި ސަބަބު ތަކެވެ‪ .‬އެއީ‬ ‫އިންޤިލާބެއްތޯ ނުވަތަ ބަޣާވާތެއްތޯ އެއީ އަދި މުޅީން އެހެން ސުވާލެކެވެ‪ .‬ހަމަ ގައިމުވެސް‬ ‫ސާފުކޮށް އެނގެން އޮތް އެއް ކަމެއް އެބަ އޮތެވެ‪ .‬އެއީ ރައީސް ނަޝީދުގެ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް‬ ‫މި ފަހުގެ ތާރީޚުގައި އުފުލެމުން ދިޔަ އަޑުތައް ގިނަ ކަމެވެ‪ .‬އެ އަޑުތަކުގެ ބާރު ގަދަ ކަމެވެ‪.‬‬ ‫ބާއްވަމުން ގެންދިޔަ މުޒާހަރާ ތައް ގިނަ ކަމެވެ‪ .‬އެ މުޒާހަރާ ތަކުގައި ބައިވެރިވި މީހުންގެ އަދަދު‬ ‫އެތައް ހާހަކުން އިތުރުވަމުން ދިޔަ ކަމެވެ‪.‬‬ ‫ރައީސް ނަޝީދުގެ ސަރުކާރާ ދެކޮޅު ޝުއޫރު ތަކާއި އަޑުތައް އިންތިހާ އަށް އިތުރު ވެފަ ި‬ ‫އ‬ ‫އޮތް ނާޒުކު ހާލަތެއްގައި އެ މަނިކުފާނުގެ ސަރުކާރަށް އެޅުއްވުނު އެންމެ ޅަ އެއްޗަކީ ޖިނާއީ‬ ‫ކޯޓުގެ އިސް ގާޒީ އަބްދުﷲ މުހައްމަދު ގިރިފުށްޓަށް ގެންދިޔުމެވެ‪ .‬އެއީ ހައްޔަރު ކުރުން ކަމަށް‬ ‫ވިޔަސް‪ ،‬ހިމާޔަތް ދިނުން ކަމަށް ވިޔަސް އަދި އެނޫން ކަމެއް ކުރުން ކަމަށް ވީ ނަމަވެސް‬ ‫އެނގި ފާޅުވާން އޮތް ހަގީގަތަކީ ގާޒީ އަކާ މެދު އެ ގޮތަށް އަމަލު ނުކުރެއްވޭނެ ކަމެވެ‪ .‬އެއީ‬ ‫އަޅުގަނޑުމެންގެ ގާނޫނު އަސާސީ އާއި ގާނޫ ތަކުން ސާފުކޮށް ފެންނާން އޮތް ކަމެކެވެ‪.‬‬ ‫އ ނިމުމުގެ ސިއްކަ ޖެހު ީ‬ ‫ނ‬ ‫އަޅުގަނޑަށް ގަބޫލު ކުރެވޭ ގޮތުގައި‪ ،‬ރައީސް ނަޝީދުގެ ވެރިކަމުގަ ި‬ ‫ނ އައިސް ރައްޔިތުންނަށް ކެތް‬ ‫އެންމެ ކަމެއްގެ ސަބަބުންނެއް ނޫނެވެ‪ .‬އެތައް ކަމެއް ފަށް ޖެހެމު ް‬ ‫ނުކުރެވުނީ އެވެ‪ .‬ފެނިގެން ދިޔައީ އޭގެ ނަތީޖާ އެވެ‪.‬‬ ‫ރައީސް ނަޝީދާއި އޭނާގެ ސަޕޯޓަރުން މިހާރު ބުނަނީ މި އޮތީ ޣައިރު ޤާނޫނީ ވެރިކަމެއް‬ ‫ކަމަށެވެ‪ .‬އަޅުގަނޑު ގަބޫލު ކުރާ ގޮތުގައި މި ކަމުގައި ޚިޔާލު ތަފާތުވުން ހުރި ނަމަ އެ‬ ‫މައްސަލައަށް ގޮތެއް ނިންމަން ޖެހޭނީ ރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުންނެވެ‪ .‬އޭގެ ބަދަލުގައި ރައީސް‬ ‫ނަޝީދުގެ ސަޕޯޓަރުން މަގުމައްޗަށް ނުކުމެ‪ ،‬މި ރާއްޖޭގެ ކޯޓު ތަކާއި ފުލުހުންގެ އޮފީސް ތައް‬ ‫ފަދަ އުމުރާނީ ބިނާ ތައް އެ ތަންތަނުގައި ހުރި ލިޔެކިޔުންތަކާއި އެހެނިހެން ތަކެއްޗާ އެކު‬ ‫އަންދައި އަޅިއަށް ހެދުމުން ގެއްލުން އެ ދެވެނީ މި ގައުމުގެ ހިތަށެވެ‪ .‬އެ ގެއްލުން ދެވެނީ މި‬ ‫ގައުމުގެ ގައުމިއްޔަތަށެވެ‪ .‬އެ ގެއްލުމަކީ އަލުން ފޫ ބެއްދޭނެ ގެއްލުމެއް ނޫނެވެ‪ .‬އެހެން ކަމުން‬ ‫މި ފަދަ ކަންކަމުން ދުރުވެ‪ ،‬ކޮންމެ ކަމެއް ވެސް ގާނޫނީ އިމުގެ ތެރެއިން ހައްލު ކުރާން‬ ‫މަސައްކަތް ނުކުރާ ނަމަ ދެން ވެސް ލިބޭނީ އިތުރު ގެއްލުމާއި އިތުރު ހަލާކެވެ‪.‬‬ ‫މި ފަހަރުގެ ކަވަރު ސްޓޯރީ އަކީ ރައީސް ނަޝީދުގެ ވެރިކަން ނިމި ދިޔުމާއި‪ ،‬ކުރިމަގަށް‬ ‫ކުރަހައި ލެވޭ ޗާޓާ ގުޅޭ ގޮތުން ސަންގެ މަޝްހޫރު ކޮލަމިސްޓު ބުޗްރީ‬ ‫ލިޔުއްވާފައިވާ ރިޕޯޓެވެ‪.‬‬ ‫ޔ ބޭފުޅުންގެ ޝައުގުވެރި‬ ‫މ ފަހަރުގެ އަދަދުގައި ވެސް ތި ަ‬ ‫މީގެ އިތުރުން ި‬ ‫ނ އެވެ‪ .‬ވިދާޅުވަމުން‬ ‫އ އެތެރޭގައި ހިމަނާފައި ހުންނާ ެ‬ ‫ހުރިހާ ބައިތަކެ ް‬ ‫ގެންދަވާށެވެ‪.‬‬

‫ސިނާން އަލީ‬ ‫އެޑިޓަރު‬

‫‪3‬‬


4


‫ދިޔަތިކި‬

‫ޢަބްދުﷲ ފާރޫޤު ޙަސަން‬

‫ދެއަތް އުރާލައިގެން ނުތިބެމާ ހިނގާށެވެ‪.‬‬ ‫ދުނިޔޭގައި ކުރާނެކަމެއް ނެތި ދެއަތް އުރައިލައިގެން‬

‫ ‬

‫ ‬

‫ދިރިއުޅުމެއް‬

‫ކާމިޔާބު‬

‫ޙަޔާތު‬

‫އުޅޭމީހުންގެ‬

‫ތިބުމަކީ ވަރަށް ދެރަކަމެކެވެ‪ .‬އެފަދަމީހުން ގިނަ ފަހަރަށް ވެފައިވަނީ‬

‫މުޠާލިޢާކޮށްލައްވާށެވެ‪ .‬އެބައިމީހުންނަށް‬

‫ފިކުރެއް ޚިޔާލެއް ނުހުންނަ މީހުން ކަމުގައެވެ‪ .‬އެފަދަ މީހުންގެ‬

‫ނުވަތަ ނުވިޔަސް އެއިން ކޮންމެ މީހަކީވެސް މިދެންނެވިފަދަ ހުނަރެއްގެ‬

‫ޙަޔާތުގެ މިޞުރާބެއް ނޯވެއެވެ‪ .‬މަޤްޞަދެއް‪ ،‬ޢަޒުމެއް ނޯވެއެވެ‪.‬‬

‫ބޭނުން ހިފާ މީހެކެވެ‪ .‬އެބައެއްގެ މައިދާނުގައި ޚާއްޞަ ޤާބިލިއްޔަތެއްގެ‬

‫“(ހަނގުރާމަޔަށް ނުގޮސް) ގޭގައި ތިބޭ އަންހެނުންނާ އެކުގައި‬

‫ބޭނުންހިފާ ބައެކެވެ‪ .‬އެބައިމީހުން ކާމިޔާބުގެ މަންޒިލަށް ވާޞިލުވީ‬

‫ވުމަށް‪،‬‬

‫ރުހުނޫއެވެ‪.‬‬

‫އެއުރެން‬

‫އަދި‬

‫ހިތްތަކުގައި‬

‫އެއުރެންގެ‬

‫ސިއްކަޖައްސަވައި ބަންދުކުރައްވައިފައި ވެއެވެ‪ .‬ފަހެ‪ ،‬އެއުރެންނަށް‬ ‫ނުވިސްނެނީއެވެ‪( ”.‬އައްތައުބާ‪)87:‬‬ ‫ ‬

‫ކަމެކެވެ‪ .‬އެފަދަމީހުންގެ ސިކުނޑިތަކަކީ ޝައިޠާނާގެ ޖަގަހަތަކެކެވެ‪.‬‬ ‫ޖަމަލެއްފަދައިން‬

‫އެކިދިމަދިމާއަށް‬

‫އެފަދަމީހުން‬

‫އެނބުރެމުން ދެއެވެ‪ .‬ކަމެއްނެތި ދެއަތް އުރާލައިގެން ތިބޭންވެއްޖެނަމަ‬ ‫ފިކުރުތަކާއި‬ ‫ޙާލާއި‬

‫ހިތާމަތައް‬

‫މުސްތަޤުބަލުގެ‬

‫އެބަޔަކު‬

‫ވަށައިލައެވެ‪.‬‬

‫ފައިލުތައް‬

‫އެބައިމީހުންގެ‬

‫މާޒީއާއި‬ ‫ކުރިމަތީގައި‬

‫ހުޅުވައިލެވިދެއެވެ‪ .‬ނަތީޖާއަކަށް ވަނީ ފިކުރާއި ހާސްކަމޭ މިކިޔާ‬ ‫މުޞީބާތުގައި ހައްޔަރުވުމެވެ‪.‬‬ ‫އެހެންކަމުން‬

‫ ‬

‫ކަމެއްނެތި‬

‫ނުތިބެމާ‬

‫ބޭކާރުގޮތުގައި‬

‫ހިންގަވާށެވެ‪.‬‬

‫ކޮންމެވެސްކަހަލަ‬

‫ރަނގަޅުކަމެއް‬

‫ފަށައިގަންނަމާ‬

‫ހިންގަވާށެވެ‪.‬‬

‫އެހެންނޫންނަމަ‬

‫އަޅުގަނޑުމެން‬

‫ދިރިތިއްބައި‬

‫ކަށްވަޅަށްދާން‬

‫މަޖުބޫރުވެދާނެއެވެ‪.‬‬

‫އެދުމަކީ‬

‫ޣަފްލަތަށް‬

‫ކިޔާ‬

‫އޭގެ ޒަރީޢާއިންނެވެ‪.‬‬ ‫އެއްބަޔަކު ބޭނުންކުރާ ކާމިޔާބީގެ ހުނަރުތަކަކީ އެބަޔަކަށް‬

‫ ‬

‫ފިޠުރީގޮތުން ލިބިފައިވާ ހުނަރުތަކެކެވެ‪ .‬އަނެއްބަޔަކު ބޭނުންކުރަނީ‬

‫ކުރާނެކަމެއް ނެތިފައި ތިބުމަކީ ވަރަށް ނުރައްކާތެރި‬

‫ލަގަނެއްނެތް‬

‫އަބަދު‬

‫ދެވަނަ‬

‫އަރާމުގައި‬

‫ނަމެވެ‪.‬‬

‫“‬

‫އެބައިމީހުން‬

‫ކުރައްވާނެކަމެއް‬

‫ސުންނަތް‬

‫އުނގެނި‬

‫ދަސްކުރާ‬

‫ހުނަރުތަކެވެ‪.‬‬

‫އެހުނަރުތައް‬

‫އަބަދު އަރާމުގައި ތިބެން‬ ‫އެދުމަކީ ޣަފްލަތަށް ކިޔާ‬ ‫ދެވަނަ ނަމެވެ‪ .‬ހުސްވަގުތުތަކަކީ‬ ‫ނުރައްކާތެރި އެއްޗެކެވެ‪.‬‬ ‫އެހެންކަމުން ހުހަށް ނުތިބެމާ‬ ‫ހިންގަވާށެވެ‪.‬‬

‫ތިބެން‬

‫ފުރިހަމަޔަށް ބޭނުންކޮށް އެއީ ތިމާގެ ދެވަނަ ޠަބީޢަތު ކަމުގައި‬

‫ހުސްވަގުތުތަކަކީ‬

‫ހަދަނީއެވެ‪ .‬ކަލާވެސް އެގިންތީގައި ނުހިމެނެންޖެހޭ އެއްވެސް ސަބަބެއް‬

‫ނުރައްކާތެރި އެއްޗެކެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން ހުހަށް ނުތިބެމާ ހިންގަވާށެވެ‪.‬‬ ‫ނެތްނަމަ‬

‫އެކަން‬

‫އިހްސާސުވިޔަސް‬

‫ކޮށްލައްވަން‬

‫ނަމާދެއް‬

‫ނެތެވެ‪.‬‬ ‫ކަލާ ފަރުބަދަޔަކަށް އަރާވަޑައިގަންނަވާނަމަ ކަލާގެ ލޯފުޅު‬

‫ ‬

‫އަވަސްވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ‪ .‬މުޞްޙަފު ނަންގަވައިގެން ކިޔަވާވިދާޅުވާން‬

‫ފަރުބަދައިގެ ކުރިޔަށް ހުއްޓަވާލައްވާށެވެ‪ .‬ވަށައިގެންހުންނަ ހިލަހިލަގަނޑާއި‬

‫ފައްޓަވާށެވެ‪ .‬ކޮންމެވެސް ފޮތެއް ބައްލަވައިލައްވާށެވެ‪ .‬‬

‫އެކިއެކި އުސްމިނުގެ ފަރުބަދަތަކާ ދިމާޔަށް ނަޒަރު ނުހިންގަވާށެވެ‪.‬‬

‫ ‬

‫ކޮންމެވެސް‬ ‫ހިންގަވާލައްވަން‬

‫އެއްޗެއް‬

‫ލިޔުއްވައިލައްވާށެވެ‪.‬‬

‫ވަޑައިގަންނަވާށެވެ‪.‬‬

‫ތަރުތީބުކޮށްލައްވާށެވެ‪.‬‬

‫ގޭތެރެ‬

‫ކޮންމެވެސް‬

‫ނުވަތަ‬

‫އިތުބާރާއި ޔަޤީންކަމާއެކު މައްޗަށް އަރާވަޑައިގަންނަވާށެވެ‪ .‬މާބޮޑަށް‬

‫ސާފުކުރައްވައި‬

‫ވިންދު އަވަސްކުރައްވައި ފުންމާވަޑައިގެން ފަރުބަދައިގެ އެންމެ އުސް‬

‫ކަމެއްގައި‬

‫ކުންނަށް ވަޑައިގަތުމަށް މަސައްކަތް ނުކުރައްވާށެވެ‪ .‬އޭރުން ކަލާގެ‬

‫މީހަކަށް‬

‫އަތްބާރުއަޅުއްވައިދެއްވާށެވެ‪ .‬މަސައްކަތުގެ ކަތުރުން ހުސްވަގުތު‬ ‫ކޮއްޓަވައިލައްވާށެވެ‪ .‬ދުނިޔޭގެ ޙަކީމުންނާއި ޑޮކްޓަރުން އޭރުން‬ ‫ފަންސާސްއިންސައްތަ އުފާވެރިކަމުގެ ގަރަންޓީ ދެއްވާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ފައިންޕުޅު ކައްސައިލަފާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ލޮބުވެތި އަޚާއެވެ! އަބަދުވެސް ހަނދުމަފުޅު ބަހައްޓަވާށެވެ‪.‬‬

‫ ‬ ‫ބަރަކާތް‬

‫ގުޅިފައިވަނީ‬

‫އެހެންވީއިރު‪،‬‬

‫ޙަރަކާތާއެވެ‪.‬‬

‫ސައިމޭޒު‬

‫އަރަހުށި މާތްﷲގެ ބެއްސެވުމުގައި ކަލާއަށްވެސް އެކަށޭނަ‬

‫ކައިރީގައްޔާއި އަތިރިމަތީގެ ހޮޅުއަށިތަކުގައި ނުވަތަ އެއްގަމުތެރޭގެ‬

‫ޤާބިލިއްޔ��ތެއް ދެއްވައިފައިވާނެކަން ކަށަވަރެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން ކަލާގެ‬

‫ޖޯލިފަތިތަކުގައި‬

‫ތެރެއިން‬

‫އެހުނަރުގެ ސިއްރު ހޯއްދަވާށެވެ‪ .‬ފާހަގަކުރެވޭފަދަ މަސައްކަތްތަކެއް‬

‫ދުރަށް ވަޑައިގަންނަވާށެވެ‪ .‬މާތްﷲގެ ދީލަތިވަންތަކަން ހޯއްދަވަން‬

‫ކަލާގެ‬

‫މަސައްކަތްކުރައްވާށެވެ‪ .‬އެކަލާނގެ ވަނީ މިދުނިޔޭގައި ސުމާރެއް‬

‫އެރޮނގެއްގައި‬

‫ސާބިތުކަމާއެކު‬

‫ކުރައްވާށެވެ‪.‬‬

‫ޙަޔާތްޕުޅުވެސް ކާމިޔާބުވާނެކަން ކަށަވަރެވެ‪.‬‬

‫އޭރުން‬

‫ހުސްއަނގަތަޅަން‬

‫ތިބޭ‬

‫މީހުންގެ‬

‫ނެތްހައި ގިނަ ވަސީލަތްތައް ލައްވައިފައެވެ‪.‬‬

‫‪5‬‬


‫އަދަބާއި ފަންނު‬

‫މިޔުޒިކާއި އިސްލާމީ ޙަޟާރަތު‬ ‫އެއްޗެކެވެ‪ .‬އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުގެ އެންމެ‬ ‫ހިމަ ނާރުތަކާ ކުޅެލާ އެއްޗެކެވެ‪ .‬އޭނާގެ‬ ‫ރޫހަށް އޭގެ އަސަރު ފޯރުވާ އެއްޗެކެވެ‪.‬‬ ‫ދުނިޔޭގެ ކޮންމެ ޙަޟާރަތެއްގައި ވެސް‬ ‫މިޔުޒިކު ވަރަށް ބޮޑަށް ތަރައްޤީ ކުރެވިފައިވާ‬ ‫އެންމެ މުހިއްމު ސަބަބަކީ މިއީ ކަމަށް‬ ‫ދެންނެވިދާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫އިސްލާމީ ޙަޟާރަތަކީ ދުނިޔޭގެ‬

‫ތަރައްޤީ އާއި ތަހުޒީބުގައި އެހެން‬ ‫އެއްވެސް ޤައުމަކަށް‪ ،‬އެހެން އެއްވެސް‬ ‫ޙަޟާރަތަކަށް ނުވެވޭ ފަދަ ބޮޑު ޙިއްޞާއެއް‬ ‫ވި ޙަޟާރަތެކެވެ‪ .‬އިންސާނީ ތަހުޒީބުގެ‬ ‫ގާތްގަނޑަކަށް ހުރިހާ ދާއިރާއެއްގައި ވެސް‬ ‫މުސްލިމުންނަކީ އާދަޔާ ޚިލާފު އުސްމިނެއް‬ ‫ޙާޞިލު ކުރި ބައެކެވެ‪ .‬އެގޮތުން‬ ‫މުސްލިމުންގެ ޙިއްޞާ އެ ދާއިރާއެއްގައި‬ ‫އިންސާނިއްޔަތަށް ލިބުނު އެއް ދާއިރާއަކީ‬ ‫މިޔުޒިކުގެ ފަންނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ތާރީޚުން ފެންނަ ގޮތުގައި‪،‬‬ ‫މިޔުޒިކުގެ ފަންނުގެ ތަރައްޤީގައި ދުނިޔޭގެ‬ ‫ނިސްބަތުން ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ފަދަ‬

‫ޙިއްޞާއެއް ވެވަޑައިގަތް ފުރަތަމަ މުސްލިމު‬ ‫ޝަޚްޞިއްޔަތަކީ އަބޫ ޔޫސުފް ޔަޢުޤޫބް‬ ‫ބިން އިސްޙާޤުލް އަލްކިންދީއެވެ‪ .‬‬ ‫ ‬

‫ފަންނުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިއްމު އެއް ފަންނަކީ މިޔުޒިކުގެ‬

‫މީލާދީން ‪ 800‬ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ‪ 877‬ވަނަ އަހަރާ ހަމަޔަށެވެ‪.‬‬

‫ފަންނެވެ‪.‬‬

‫އޭނާއަކީ ފިލޯސަފަރެކެވެ‪ .‬ޙިސާބުގެ ޢިލްމުވެރިއެކެވެ‪ .‬ބޭސްވެރިކަމުގެ‬

‫ ‬

‫‪6‬‬

‫އިންސާނުންގެ މެދުގައި އުފެދި ތަރައްޤީ ވެފައި ވާ‬

‫ ‬

‫އަލްކިންދީ ދުނިޔޭގައި އުޅުއްވީ‬

‫މި ޒަމާނުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެންނަނީ މިޔުޒިކާއި‬

‫ޢިލްމުވެރިއެކެވެ‪ .‬އާދަޔާ ޚިލާފު ހުނަރެއް ލިބިވަޑައިގެން ހުންނެވި‬

‫ވަހުޝީ އާދަކާދަތަކާއި ފާހިޝް އަމަލުތަކާ ވަރަށް ބޮޑަށް‬

‫މިޔުޒިކުގެ ފަންނުވެރިއެކެވެ‪ .‬އޭނާ ވަނީ މިޔުޒިކާއި ކާއިނާތާ ހުރި‬

‫ގުޅުވާލެވިފައިވާ ތަނެވެ‪ .‬އެކި ވައްތަރުވައްތަރުގެ މިޔުޒިކުގެ ނަމުގައި‪،‬‬

‫ގުޅުމާ މެދު ފަލްސަފީ ނަޒަރަކުން‪ ،‬ޢިލްމީ ބަހުރުވައަކުން ދިގުކޮށް‬

‫އިންސާނީ ކަރާމާތާ އެކަށީގެން ނުވާ ފަދަ ހުތުރު ގޮތްތަކާއި‬

‫ވާހަކަ ދައްކަވައިފައެވެ‪ .‬މިޔުޒިކަކީ ބައެއް ޙާލަތްތަކުގައި‪ ،‬ބައެއް ކަހަލަ‬

‫ވައްތަރުތައް ދުނިޔޭގައި ފެތުރޭ މަންޒަރެވެ‪ .‬ނަމަވެސް މި ދަންނަވާ‬

‫ބަލިތަކަށް ތެރަޕީއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވިދާނެ އެއްޗެއް ކަމުގެ‬

‫ފަދަ ވަހުޝީ ކަންތައްތައް މިޔުޒިކުގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނޭ ހިނދު‪،‬‬

‫ނަޒަރިއްޔާ އެންމެ ފުރަތަމަ ހުށަހެޅުއްވީ ވެސް އަލްކިންދީއެވެ‪ .‬އެއާއެކު‬

‫އެއީ އިންސާނާއަށް ދެއްވިގެންވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ނިޢުމަތް ކަމުގައި‬

‫އެއިރު ޢަރަބީންގެ މެދުގައި ޢާއްމު މިޔުޒިކުގެ އާލާތެއް ކަމަށްވާ‬

‫ބެލެވިދާނެއެވެ‪ .‬މިޔުޒިކަކީ އިންސާނާގެ ހިތުގެ އުމުގާ ހަމަޔަށް ފައިބާ‬

‫“ޢޫދު” ގެ އަޑުތައް އެކިއެކި ނޯޓުތަކަށް ބައްސަވައި‪ ،‬ތިއަރީއެއްގެ‬


‫އަލްއުސްތާޛު އަޙުމަދު މާޖިދު‬ ‫ގޮތުގައި ތަރައްގީ ކުރެއްވީ ވެސް އަލްކިންދީއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫އީމާންކަން ވަރުގަދަކޮށްދީ‪ ،‬ރޫޙާނީ ދުނިޔެއަށް އިންސާނާގެ‬

‫އަލްކިންދީއަށް ފަހު‪ ،‬މިޔުޒިކުގެ ފަންނާއި‪ ،‬އޭގެ ތިއަރީއަށް އިންގިލާބީ‬

‫ލޯ ހުޅުވައިދިނުމުގައި ވަރަށް ބޮޑު އެހީތެރިކަމެއް ފޯރުކޮށްދޭ‬

‫ތަރައްޤީއެއް ގެންނެވި އަނެއް ބޭފުޅަކީ އަބޫ ނަޞްރު މުޙައްމަދުލް ފާރާބީއެވެ‪.‬‬

‫ވަސީލަތެކެވެ‪ .‬އަލްޣަޒާލީގެ “އިޙްޔާއު ޢުލޫމުއްދީން” ފަދަ‬

‫އަލްފާރާބީ އަކީވެސް ފަލްސަފާވެރިއެކެވެ‪ .‬މަންޠިޤާއި ޙިސާބުގެ ޢިލްމުވެރިއެކެވެ‪.‬‬

‫ފޮތްތަކުގައި މިޔުޒިކާ ބެހޭގޮތުން ދިގުކޮށް ލިޔުއްވާފައި ވެއެވެ‪.‬‬

‫އަދި ސައިންސްވެރިއެކެވެ‪ .‬އަލްފާރާބީ ވެސް މިޔުޒިކުގެ ފަންނާއި ކާއިނާތާ‬

‫ ‬

‫ޔޫރަޕުގެ ރެނެއިސެންސްގެ ޒަމާނުގައި‪ ،‬މިޔުޒިކުގެ‬

‫ދެމެދުގައި ހުރި ގުޅުމާއި‪ ،‬އިންސާނުންނާއި ޖަނަވާރުގެ ޠަބީޢަތާއި ފިޠުރަތާ‬

‫ފަންނު ޔޫރަޕުގައި އާލާވެ ތަރައްޤީވާން ފެށީ އިސްލާމީ‬

‫މިޔުޒިކު ގުޅޭ ގޮތާ މެދު ފަލްސަފީ ނަޒަރުން ވަރަށް ބޮޑަށް ބަޙުޘް ކުރެއްވިއެވެ‪.‬‬

‫ޙަޟާރަތުގެ ނުފޫޒުގެ ސީދާ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުންނެވެ‪ .‬ޔޫރަޕުގެ މިޔުޒިކީ‬

‫ބުނެވޭގޮތުގައި އަލްފާރާބީ “ޢޫދު” ކުޅުއްވާ އިރު‪ ،‬އަޑުއަހަން ތިބޭ މީހުންގެ‬

‫ފަންނުވެރިކަމުގެ އަޞްލަކީ ގްރީކު ނުވަތަ ރޯމް ކަމަށް ބުނެ ކުރެވޭ ދަޢުވާއަކީ‬

‫ގާތަށް ނިދި އަންނާނޭ ގޮތަށާއި‪ ،‬ހިނި އަންނާނޭ ގޮތަށާއި‪ ،‬އަދި އަހަން ތިބޭ‬

‫އެއްވެސް ކަހަލަ ޙަޤީޤީ އަޞްލެއް ނެތް ދަޢުވާއެކެވެ‪ .‬މެދުޒަމާނުގައި ޔޫރަޕުގައި‬

‫މީހުންގެ ހިތްތަކަށް ހިތާމައިގެ އަސަރުތައް ވެރިވެ ރޮވޭ ގޮތަށް ވެސް އެ އާލާތް‬

‫އުފެދުނު‪ ،‬ރޫޙް ދިރުވާ ފަދަ ރީތި މިޔުޒިކުތަކަކީ ސްޕޭނީ މުސްލިމުންގެ‬

‫ކުޅުއްވައެވެ‪ .‬މިޔުޒިކުގެ ފަންނާއި އެ ފަންނުގެ ތިއަރީއާ ބެހޭގޮތުން އަލްފާރާބީ‬

‫ޙަޟާރަތުގެ އުފަން ދަރިއެކެވެ‪ .‬އޯރކެސްޓްރާތަކުން ޔޫރަޕުގައި ތަޢާރަފުވެގެން‬

‫ފަސް ފޮތެއް ލިޔުއްވިއެވެ‪ .‬އެ ފޮތްތަކަކީ މީލާދީން ‪ 1600‬އިގެ އަހަރުތަކާ‬

‫ދިޔަ އެ މިޔުޒިކުގެ ތިއަރީގެ އިތުރުން‪ ،‬އެތައް އާލާތަކީ ވެސް މުސްލިމުންގެ‬

‫ހަމަޔަށް‪ ،‬މިޔުޒިކުގެ ފަންނުގެ އެންމެ މުހިއްމު ފޮތްތަކުގެ ގޮތުގައި އިރުމައްޗާއި‬

‫އުފެއްދުންތައް‪ ،‬ނުވަތަ އެ އުފެއްދުންތައް ފަހުން އިތުރަށް ތަރައްޤީ ކޮށްގެން‬

‫ޔޫރަޕުގައި ބޭނުން ކުރެވުނު ފޮތްތަކެވެ‪.‬‬

‫އުފެއްދުނު އާލާތްތަކެވެ‪ .‬އޭގެ ތެރެއިން އެންމެ ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ އެއް އާލާތަކީ‬

‫ ‬

‫މަޝްހޫރު އިބްނު ސީނާ އަކީ ވެސް މިޔުޒިކުގެ ފަންނަށް ފާހަގަ‬

‫މިހާރުގެ ވަޔަލިނެވެ‪ .‬ވަޔަލިނަކީ މުސްލިމުން އުފެއްދި އާލާތެއް ކަމަށްވާ ރިބާބާގެ‬

‫ކޮށްލެވޭ ފަދަ ޙިއްޞާއެއް ވެވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅެކެވެ‪ .‬އިބްނުސީނާގެ ފޮތްތަކުގައި‪،‬‬

‫އަޞްލުން‪ ،‬ފަހުން އުފެދުނު އާލާތެކެވެ‪ .‬ހަމައެހެންމެ‪ ،‬މިހާރުގެ މިޔުޒިކުގައި އެންމެ‬

‫ޚާއްޞަކޮށް “އައްނަޖާތު” އެވެ ކިޔުނު ފޮތާއި‪“ ،‬އައްޝިފާ” އެވެ ކިޔުނު‬

‫ޢާއްމުކޮށް ބޭނުންކުރާ އެއް އާލާތް ކަމަށްވާ ގިޓާ އަކީ މުސްލިމުން އުފެއްދި‬

‫ފޮތުގައި މިޔުޒިކާ ބެހޭގޮތުން ދިގު ބާބުތަކެއް ލިޔުއްވާފައި ވެއެވެ‪ .‬އެ ބާބުތަކުގައި‬

‫ޤިޠާރާ އެވެ ކިޔުނު އާލާތެއްގެ އަޞްލުން އުފެދުނު އާލާތެކެވެ‪.‬‬

‫ޔޫނާނީންގެ މިޔުޒިކުގެ ތިއަރީތަކާ މެދު ފާޑުކިޔުމުގެ ނަޒަރުކުން ބައްލަވާފައި‬

‫ ‬

‫ވެއެވެ‪ .‬އަދި މިޔުޒިކުގެ އެކިއެކި އާލާތްތައް ކުރައްސަވައި‪ ،‬އެ އާލާތްތަކާ ބެހޭ‬ ‫ތަފްސީލީ ބަޔާންތައް ލިޔުއްވާފައި ވެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫މިޔުޒިކުގެ ފަންނު މުސްލިމުންގެ ތެރޭގައި އެންމެ ބޮޑަށް ތަރައްޤީ ކުރި ‬

‫އަޅުގަނޑު މި އަޅާލީ ހަމައެކަނި ސުރުޚީއެކެވެ‪ .‬މިޔުޒިކުގެ ފަންނު‬ ‫ތަރައްޤީ ކުރުމުގައި‪ ،‬އަދި ރެނެއިސެންސް‪ ،‬ރޮމޭންޓިކް ޔޫރަޕުގެ މިޔުޒިކް ތަރައްޤީ‬ ‫ ‬

‫ކުރުމުގައި މުސްލިމުންގެ ޙިއްޞާ އޮތް ގޮތުގެ މައުޟޫޢުގެ ސުރުޚީއެކެވެ‪.‬‬ ‫މި ސުރުޚީގެ ދަށުން އެތައް ސަތޭކަ ޞަފުޙާއެއް ލިޔެވިދާނެއެވެ‪.‬‬

‫އެއް ބަޔަކީ ޞޫފީންނެވެ‪ .‬ޚާއްޞަ ގޮތެއްގައި އިޚްވާނުއްޞަފާގެ އަހުލުވެރީންނެވެ‪.‬‬

‫އިސްލާމީ ޙަޟާރަތުގެ ރަންޒަމާނުގެ ތާރީޚުގެ ޞަފުޙާތަކުގެ ގޮތުގައެވެ‪ .‬ދުނިޔެ‬

‫އިމާމް އަބޫޙާމިދުލް ޣަޒާލީއަކީ ވެސް މިޔުޒިކުގެ ފަންނަށް ޚާއްޞަ‬

‫ދުށް އެންމެ އުޖާލާ‪ ،‬އެންމެ މަތިވެރި ޙަޟާރަތުގެ ޙައިރާންކުރުވަނިވި ތާރީޚުގެ‬

‫ޝައުޤުވެރިކަމެއް ދެއްވި ބޭފުޅެކެވެ‪ .‬އަލްޣަޒާލީ ވިދާޅުވާގޮތުގައި މިޔުޒިކަކީ‬

‫ޞަފުޙާތަކުގެ ގޮތުގައެވެ‪.‬‬

‫‪7‬‬


‫އިޔާޒު ނަސީމް‬

‫ދިވެހިންގެ ލިޔެކިޔުމުގެ‬ ‫ތާރީހަށް ބަލައިލުމެއް‬ ‫ބްރަހްމީ އަކުރާއި ނާގަރީ އަކުރުގެ ފަހުން ދެން ދިވެހިރާއްޖެއިން‬

‫ ‬

‫ފެނިފައިވާ އަކުރަކީ ދީބުގުރަންދަ އަކުރެވެ‪ .‬ނުވަތަ އެވޭލާ އަކުރެވެ‪ .‬މި އަކުރަށް‬

‫އެ ވޭ ލާ އަކުރު‬ ‫ ‬

‫‪ 19‬ވަނަ ގަރުނާ ހަމައިން ފެށިގެން ގްރަންތަ އަކުރު ބޭނުން‬ ‫ކުރުން ކުރިޔަށް ވުރެ މަދުވެފައި ވީ ނަމަވެސް މިހާރު ވެސް ތަމަޅަ ބަހުން‬

‫“އެވޭލާ އަކުރު” މި ނަން ދެއްވީ ދިވެހި ތާރީހަށް ވަރަށް ހިދުމަތްތަކެއް ކުރެއްވި‬

‫ވާހަކަ ދައްކާ ސަރަހައްދުތަކުގައި‪ ،‬ސާންސްކްރިތު ބަހުގެ ދިރާސާތަކާއި އިލްމީ‬

‫ބޭރުގެ އިއްޒަތްތެރިއެއް ކަމުގައިވާ އެޗް‪.‬ސީ‪.‬ޕީ ބެލް އެވެ‪ .‬މީލާދީން ‪ 1195‬ގައި‬ ‫ލިޔެފައިވާ އިސްދޫ ލޯމާފާނުގައި ވެސް ވަނީ މި އަކުރެވެ‪.‬‬ ‫އަކުރުތަކުގެ ސިފަ އާއި ލިޔުމުގެ ފޭޑިއަށް ބަލާއިރު‪ ،‬އެވޭލާ އަކުރަކީ‬

‫ ‬

‫މަސައްކަތްތައް ކުރަނީ ގްރަންތަ އަކުރު ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫އަކުރާއި‪ ،‬ދެކުނުގެ ވައްޓެޜުއްތު އަކުރާއި މުސްކުޅި ސިންގަޅަ އޭލޫ އަކުރާ ދެމެދު‬

‫ގްރަންތަ އަކުރުން އުފެދިފައިވާ އަކުރެއް ކަމަށް ބުރަވެވެއެވެ‪ .‬ގްރަންތަ އަކުރަކީ‬ ‫މީލާދީން ‪ 6‬ވަނަ ގަރުނުން ފެށިގެން ދެކުނު އިންޑިޔާގައި ބޭނުންކުރެވެމުން‬ ‫އަންނަ އަކުރެކެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ވަރަށް ބޮޑު ތިމާގެ ކަމެއް ވާ ތަން ވެސް ފެނެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ބޭނުންކުރާ ލިޔުމުގެ ވައްތަރުތަކުގެ ބައެއް އަކުރުތައް އެވޭލާ އަކުރުގެ އަކުރުތަކާ‬

‫އަކުރުގެ ފެށުން ވެސް ގުޅިފައިވަނީ ބްރަހްމީ އަކުރާއެވެ‪.‬‬

‫‪8‬‬

‫މިހާރުގެ އަކުރުތަކަށް ބަލާއިރު އެވޭލާ އަކުރާ އެންމެ އެއް ގޮތް‬ ‫އަކުރަކީ މަލަޔާޅަމް އަކުރެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރުން ވެސް ދެކުނު އޭޝިޔާގައި‬

‫ދެކުނު އޭޝިޔާ ސަރަހައްދުގެ ގިނަ އަކުރުތަކެކޭ އެއްފަދައިން ގްރަންތަ‬

‫އެވޭލާ އަކުރުގެ ވިޔަނިތަކާއި ފިލިތައް‬

‫އެވޭލާ އަކުރުގެ ފެށުން ގްރަންތަ އަކުރާ ގުޅިފައިވާ އިރު‪ ،‬އެވޭލާ‬

‫ވަރަށް އެއް ގޮތެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫މި ގޮތުން ބަލާއިރު ކަންނަޑާ އަކުރާއި ތެލުގޫ އަކުރުގެ ‪/‬ލަ‪ /‬ލިޔާ‬


‫އެވޭލާ އަކުރުން ބިންވަޅު ނަގައިގެން ލިޔެފައި‬

‫ގޮތާއި އެވޭލާ އަކުރުގެ ‪/‬ލަ‪ /‬ލިޔާ ގޮ��ުގައި އެއްވެސް ތަފާތެއް ނެތެވެ‪ .‬އަދި‬

‫މި ސަރަހައްދުގެ ގިނަ އަކުރުތަކާ އެއްފަދައިން އެވޭލާ އަކުރުގައި‬

‫ ‬

‫ތެލުގޫ އަކުރުގެ ‪/‬އޮ‪ /‬ލިޔާ ގޮތާއި އެވޭލާ އަކުރުގެ ‪/‬އޮ‪ /‬ލިޔާ ގޮތުގައި ވެސް‬

‫ވެސް މިނިވަން ފިލީގެ އަޑުތައް ނުވަތަ އަލިފުގެ ފިލިތަކުގެ އަޑުތައް (ވަވަލްސް)‬

‫ބޮޑު ތަފާތެއް ނެތެވެ‪ .‬ގްރަންތާ އަކުރުގެ ‪/‬ކަ‪ /‬އާއި ‪/‬ކަހ‪ /‬އާއި ‪/‬ގަ‪ ،/‬މި‬

‫ރަމްޒުކޮށްދޭން ހާއްސަ ނިޝާންތަކެއް ހުރެއެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން އަލިފުގެ ކޮންމެ‬

‫އަކުރުތައް ވެސް އެވޭލާ އަކުރުގެ މި އަކުރުތަކާ އެއް ގޮތެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫މީގެ ތެރެއިން ‪/‬ކަހ‪ /‬މި އަޑަކީ އެސްޕިރޭޓެޑް ކޮންސޯނަންޓެއް ނުވަތަ‬

‫ނ ލިޔެފައިވާ ދިވެހި ލޯމާފާނެއް‪.‬‬ ‫އެވޭލާ އަކުރު ް‬ ‫(ވާތްފަރާތުގަ ިއވާ ގޮޅީގައި ވަނީ ނާގަރީ އަކުރު)‬

‫ހަކާރީ އަޑެކެވެ‪ .‬ބޯދާ ދިވެހި ބަހުގައި ހަކާރީ އަޑުތައް ހުރި ކަމުގައި ވިޔަސް‪،‬‬

‫މިއަދުގެ ދިވެހި ބަހުން ހަކާރީ އަޑުތަކެއް ފާހަގައެއް ނުކުރެވެއެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ބްރަހްމީ އަކުރާއި ނާގަރީ އަކުރު ފަދައިން އެވޭލާ އަކުރު ވެސް‬ ‫ލިޔަނީ ވާތުން ކަނާތަށެވެ‪ .‬އަދި ކޮންމެ އަކުރެއް ވެސް އެހެން ފިއްޔެއްގެ‬ ‫ނިޝާނާ ނުގުޅުވާހައި ހިނދަކު އޮންނާނީ އަބަފިލީގެ ހާލަތުގައެވެ‪ .‬އެހެން ކަމުން‬ ‫އަބަފިލި ޖެހުމަށް ވަކި ނިޝާނެއް ބޭނުން ކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ‪ .‬އަލިފު ފިޔަވައި‬ ‫އެހެން އަކުރުތަކުގައި‪ ،‬އަބަފިލި ނޫން ފިލިތައް ޖެހުމަށް އެ ފިއްޔެއް ރަމްޒުކޮށްދޭ‬ ‫ނިޝާން‪ ،‬އަކުރާ ގުޅުވައިގެން ލިޔާނީއެވެ‪.‬‬

‫ފިއްޔެއް ވެސް ލިޔަންވާ ތަނުގައި ލިޔަނީ އެ ފިއްޔަކަށް ހާއްސަ އަކުރެވެ‪.‬‬ ‫ސުކުން ކުރެވިގެންވާ އަކުރެއްގެ ފަހަތުން ދެން ލިޔާ އަކުރު‪ ،‬ސުކުން‬

‫ ‬

‫ކުރެވިފައި އޮތް އަކުރާ އެއްކޮށްލައިގެން ލިޔެވެއެވެ‪.‬‬ ‫މީލާދީން ‪ 14‬ވަނަ ގަރުނާ ހަމަޔަށް އައި އިރު‪ ،‬އެވޭލާ އަކުރު‬

‫ ‬

‫ތަރައްގީވެ ދިވެސް އަކުރުވަނީ އުފެދިފައެވެ‪ .‬ކުރީ ޒަމާނުގެ އެންމެ ގިނަ‬ ‫ފަތްކޮޅުތަކާއި ބައެއް ލޯމާފާނުތައް ހުރީ ދިވެސް އަކުރުންނެވެ‪ .‬ދިވެސް އަކުރަކީ‬ ‫ވެސް އެވޭލާ އަކުރެކޭ އެއްފަދައިން ވާތުން ކަނާތަށް ލިޔެ އުޅުނު އަކުރެކެވެ‪.‬‬ ‫(ނުނިމޭ)‬ ‫ ‬

‫‪9‬‬


10


‫ސަން މާފާނު‬

‫އިޔާޒު ނަސީމް‬

‫ލިޔުންތެރިއެކެވެ‪ .‬ފަލްސަފާވެރިއެކެވެ‪ .‬ޙަކީމެކެވެ‪ .‬ޢާލިމެކެވެ‪ .‬ފުރިހަމަ މާނައިގައި‬

‫ޖަޢުފަރުއްޞާދިޤު‬

‫ޕޮލިމެތެކެވެ‪ .‬އަދި އެއީ މަޝްހޫރު ޢިލްމުވެރިޔާ ޖާބިރް ބިން ޙައްޔާނާއި އިމާމް‬ ‫އަބޫ ޙަނީފާ އާއި އިމާމް މާލިކްގެ ވެސް އުސްތާޒެކެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ޖަޢުފަރު ބިން މުޙައްމަދުއްޞާދިޤު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ‬

‫ ‬

‫އެއް ދުވަހަކު މީހަކު ޖަޢުފަރުއްޞާދިޤު އަރިހުގައި ސުވާލު‬ ‫ދެންނެވިއެވެ‪ .‬ޚާލިޤުވަންތަ އިލާހު ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ އަހަރެންނަކަށް ޚާލިޤުވަންތަ‬

‫ހިޖްރައިން ‪ 83‬ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލްއައްވަލް މަހުގެ ‪ 17‬ވަނަ ދުވަހު‬

‫އިލާހެއް ނުފެނެއެވެ‪ .‬ޖަވާބުގައި ޖަޢުފަރުއްޞާދިޤު ވިދާޅުވިއެވެ‪" .‬އިރަށް‬

‫މަދީނާގައެވެ‪ .‬ޖަޢުފަރުއްޞާދިޤުގެ ބައްޕާފުޅަކީ ކީރިތި ރަސޫލާގެ ދަރިކަނބަލުން‬

‫ބަލާލަބަލާށެވެ‪ ".‬އޭނާ ދެންނެވިއެވެ‪" .‬އަހުރެންނަކަށް އިރަށް ބެލުމުގެ ކުޅަދާނަކަން‬

‫ފާޠިމަތުގެފާނާއި ޢަލީގެފާނާ ދެކަނބަލުންގެ ދަރިކަލުން ޙުސައިންގެފާނުގެ‬

‫ލިބިފައެއް ނުވެއެވެ‪ .‬އިރުގެ އަލިގަދަކަމުން އަހުރެންގެ ލޯ ކަނުކޮށްފާނެތެވެ‪ ".‬ދެން‬

‫ދަރިކަލުން ޢަލީ (ޒައިނުލްޢާބިދީން)ގެ ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު އަލްބާޤިރެވެ‪.‬‬

‫ޖަޢުފަރުއްޞާދިޤު ވިދާޅުވިއެވެ‪" .‬މަޚްލޫޤުންނަށް ބެލުމުގެ ބާރު ނެތް ލޮލަކުން‬

‫ޖަޢުފަރުއްޞާދިޤުގެ މަންމާފުޅަކީ ފަރްވާ ބިންތު އަލްޤާސިމް ބިން މުޙައްމަދު ބިން‬

‫ޚާލިޤުވަންތަ އިލާހު ފެންނާނެކަމަށް ހީކުރަނީ ހެއްޔެވެ؟" ޖަޢުފަރުއްޞާދިޤު‬

‫އަބޫބަކުރު އައްޞިއްދީޤެވެ‪ .‬ޖަޢުފަރުއްޞާދިޤަކީ ވަރަށް ބޮޑު ދީނީޢިލްމުވެރިއެކެވެ‪.‬‬

‫އަވަހާރަވީ ހިޖްރައިން ‪ 148‬ވަނަ އަހަރުގެ ޝައްވާލް މަހުގެ ‪ 15‬ވަނަ‬

‫ޝީޢީ މުސްލިމުންގެ ގާތުގައި އެއީ އެމީހުންގެ އިމާމެކެވެ‪.‬‬

‫ދުވަހު މަދީނާގައެވެ‪ .‬ވަޅުފުޅުލެވިފައިވަނީ މަދީނާގެ ޖަންނަތުލްބަޤީޢޭ ކިޔޭ‬

‫ޖަޢުފަރުއްޞާދިޤަކީ ފަލަކީ ޢިލްމުވެރިއެކެވެ‪ .‬ކީމިޔާގަރެކެވެ‪.‬‬

‫ ‬

‫ގަބުރުސްތާނުގައެވެ‪.‬‬

‫ސަރަހައްދަށް ކިޔަން ފެށީ އިންޑިޔާގައި އިނގިރޭސީން‬

‫ޖާހރްކަހންޑް‬

‫ވެރިކަން ކުރި ދުވަސްވަރުއެވެ‪ .‬ޖާހރްކަހންޑަކީ ވަކި‬ ‫ސަރަހައްދެއް ކަމުގައި ވިޔަސް އިންޑިޔާގެ ސަރަހައްދުތައް‬ ‫ސްޓޭޓުތަކަށް ބަހައިލި އިރު ޖާހރްކަހންޑް ހިމެނުނީ‬ ‫ބިހާރު ސްޓޭޓުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ‪ .‬އެހެން ނަމަވެސް‬ ‫މެދު ކެނޑުމެއް ނެތި ވަކި ސްޓޭޓެއްގެ ދަރަޖަ ހޯދަން‬ ‫ޖާހރްކަހންޑް މީހުން ކުރި މަސައްކަތް ކާމިޔާބުވީ‬ ‫އިންޑިޔާ މިނިވަންވުމަށް ފަހު ބައި ގަރުނު ފަހުންނެވެ‪.‬‬ ‫ޖާހރްކަހންޑަކީ ގުދުރަތީ ރީތިކަމަށް މަޝްހޫރު ތަނެކެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ޖާހރްކަހންޑްގެ އާބާދީއަކީ ‪ 33‬މިލިޔަނެވެ‪.‬‬ ‫އާބާދީގެ ގޮތުން ބަލާއިރު މިއީ އިންޑިޔާގެ ސްޓޭޓުތަކުގެ‬ ‫ލިސްޓުން ‪ 13‬ވަނައެވެ‪ .‬ބިމުގެ ގޮތުން ބަލާއިރު ‪15‬‬

‫އަޅުގަނޑުމެން އެ ސަރަހައްދަކަށް ނިސްބަތް ވާ ދެކުނު އޭޝިޔާ ސަރަހައްދަށް އަހުލުވެރިވެ‪ ،‬އާންމު‬ ‫މައުލޫމާތު މުއްސަނދި ކުރުމަށް ޓަކައި‪ ،‬ހުށަހަޅާ ލިޔުންތަކުގެ މި ސިލްސިލާގައި މި ފަހަރު ބަލައިލާނީ‬

‫ވަނައެވެ‪ .‬އިދާރީ ގޮތުން ޖާހރްކަހންޑް ބަހައިލެވިފައިވަނީ‬ ‫‪ 24‬ޑިސްޓްރިކްޓަށެވެ‪.‬‬

‫އިންޑިޔާގެ ސްޓޭޓުތަކުގެ ތެރެއިން ޖާހރްކަހންޑް އަށެވެ‪ .‬ޖާހރްކަހންޑްގެ މާނައަކީ "ޖަންގަލިތަކުގެ‬ ‫ބިން" އެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ޖާހރްކަހންޑްގެ ވެރިރަށަކީ ރާންޗީއެވެ‪ .‬އަދި އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ޖަމްޝީދުޕޫރެވެ‪.‬‬ ‫ޖާހރްކަހންޑްގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ހިންދީ ބަހެވެ‪ .‬މިއަދު ވަކި ސްޓޭޓެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ޖާހރްކަހންޑަކީ‬ ‫ކުރީން ބިހާރު ސްޓޭޓުގެ ދެކުނު ބައެވެ‪ .‬ބިހާރުގެ ދެކުނުން ވަކި ސްޓޭޓެއްގެ ގޮތުގައި ޖާހރްކަހންޑްގެ‬ ‫އިން ވަކިކޮށް ވަކި ސްޓޭޓެއްގެ ދަރަޖަ ދެވުނީ ‪ 15‬ނޮވެންބަރު ‪ 2000‬ގައެވެ‪.‬‬

‫ ‬

‫ޖާހރްކަހންޑްގެ އުތުރުގައި އޮތީ ބިހާރެވެ‪ .‬ހުޅަނގުގައި އޮތީ އުއްތަރްޕްރަދޭޝް އާއި‬ ‫ޗަހއްތީސްގަޅެވެ‪ .‬ދެކުނުގައި އޮރިއްސާ އޮތް އިރު‪ ،‬އިރުމަތީގައި އޮތީ ހުޅަނގު ބަންގާޅު (ވެސްޓް‬

‫ބެންގާލް) އެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ބުއްދީގެ ފުރާގު‬ ‫"މަޚްލޫޤުން ދުށުމުގެ ޤާބިލުކަން‬ ‫ނެތް ލޮލަކަށް ޚާލިޤު ފެންނާނީ‬ ‫ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟"‬ ‫‪-‬ޖަޢުފަރުއްޞާދިޤު‬

‫ކުރީން ބިހާރު ސްޓޭޓުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި އިދާރީ ގޮތުން ޖާހރްކަހންޑް އޮތް ނަމަވެސް‬ ‫ތާރީހީ ގޮތުން ބަލާއިރު މިއީ ހާއްސަ ސިފަތަކެއް ލިބިގެންވީ ސަރަހައްދެކެވެ‪ .‬މުޣަލް ހާންދާނުގެ‬

‫ވެރިކަމުގައި ޖާހރްކަހންޑް ސަރަހައްދަށް ކުކާރާގެ ނަމުން ނަންދެވުނެވެ‪ .‬ޖާހރްކަހންޑް މި ނަން އެ‬

‫‪11‬‬


‫ކަނީރު ޢަބްދުއްރަޙީމް‬

‫ބުޅާ ވެސް ވަކި ތޫނުކުރަންޏާ‬ ‫ހާދަރީއްޗެވެ‪ .‬އެހެރަ ރީތިކުލަތަކާއި ބައްޓަމެވެ‪ .‬އިނގިލީގެ ކުރިއަށް‬ ‫ނުކުމެފައި އެހެރަބައިގައި އެހުންނަ ހިތްގައިމު އަސަރެވެ‪ .‬ދަމައިގަންނަގޮތެވެ‪.‬‬ ‫އަޅައިގަނެވޭ ވަރެވެ‪ .‬އޮފީސްތަކުގައި އެފަދަ ހިމަހޯދި އިނގިލިތަކުން ކުރެވެމުން‬ ‫އެދާގިނަގުނަ “ލޯބި ލޯބި” މަސައްކަތްތައް ބަލާމީހާގެހިތަށް ފޯރުކޮށްދެމުންދަނީ‬ ‫އިންތިހާ ދަރަޖައިގެ ތަފާތު ތެޅުމެކެވެ‪.‬‬ ‫ބުނެވޭތޯ މިއުޅެނީ މިފަހަކަށް އައިސް މުޅިދުނިޔެއަށް‬ ‫“ގަބޫލުކުރެވިފައިވާ” ނިޔަފަތިދިގުކުރުމުގެ ޒަމާނީ ފަރިކަމުގެ ވާހަކައެވެ‪ .‬އަދި‬ ‫އެ ފެޝަން މިހާރަކަށް އައިސް އަހަރެމެންގެ ރާއްޖެއަށްވެސް އައިސް މިއަދުގެ‬ ‫ފޯދެމުންދާ ލަތީފުޖިންސުގެ ކުދިންނާއި އެ އުމުރަށްވުރެ ދޮށިކަމުގައިވިޔަސް ބޭރުގެ‬ ‫އެ ތަހުޒީބުގެ ހޭލުންތެރިކަން ލިބިފައިވާ އެތަކެއް އަންހެނުންނާއި‬ ‫އަދި އެގޮތަށްހޭނެވުމަކީ މޮޅުގޮތްތަކެއްކަމުގައި‬ ‫ވިސްނާ އެކަމުގައި ބައިވެރިވަމުންދާ‬ ‫ބައެއް ޒުވާން ފިރިހެންކުދިން މިވަނީ‬ ‫ބޭނުންކުރަން ފަށާފައެވެ‪.‬‬ ‫އަދި އެކަމަކީ ޒުވާން‬

‫‪12‬‬

‫ކަމުގައި ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ “ނަލަ” ކަމެއްކަމުގައި ނިންމާފައެވެ‪.‬‬ ‫ޖޫސްތަށްޓެއް ބޯން ބޭނުންވާފަހަރު އެތަށީގައި ހިފާއިރު މިފެޝަނުގައި‬ ‫އިނގިލިތަކަށް ގެންނަން ޖެހޭހަރަކާތް ތަފާތުކަން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ‪ .‬އިނގިލި‬ ‫ތަކުގެ ކުރި ރައްކާތެރިކޮށް‪ ،‬ރީތިކޮށް ދަމާލައި އެހާމެ ކަސްރަތީ ގޮތަކަށް‬ ‫ތެދުކޮށްލާފައި ނޫނީ ތަށީގައި ނުހިފާތަން ފެންނަމުންދެއެވެ‪ .‬އާދައިގައި‬ ‫ތަނެއްކަހާލުމުގެ ޒިންމާ އިނގިލިތަކުގެ ކުރިއާއި ހަވާލުކޮށް‪ ،‬ބައެއް ފަހަރަށް‬ ‫ނުލާހިކު ބުރަކޮށް ކުރަމުންގެނައި މަސައްކަތް‪ ،‬މިފަދަ ކުދިން ކޮށްލަނީ ހާދަހާ‬ ‫ލުއިލުއިކޮންނެވެ‪ .‬ދިގުކޮށްފައިހުންނަ ނިޔަފަތި ތަކުގެ ކުރިން އެތަނެއްގައި‬ ‫ދެކޮޅަކަށް‬

‫ކާއްތާލާ އިރު އެތަނަކުން ކެހުންފިލާގޮސް‬ ‫ކެހުމެއްހުރިތަނެއްކަންވެސް‬ ‫ހަނދާންނެތޭވަރުވާކަން‬ ‫އެނގިފެނިގެން ދެއެވެ‪ .‬ރައްޓެއްސަކާ‬ ‫ސަލާމްކޮށްލުމުގައިވެސް އާދައިގައި‬ ‫މިގެންގުޅެވޭ ފަރުވާލެއްނެތް‬ ‫ގޮތް މިފެޝަނުގެ‬ ‫އަހުލުވެރިންނަކަށް‬


‫‪...‬‬ ‫ކަމުދާތަނެއްނުފެނެއެވެ‪ .‬ފިސާރި ބަލައިގެން “އޯގާވެރިކަމާއި ލޯތްބާ” އެކު‬

‫ވަރަށް ގާތްކަމާއި ސަމާސާވެރިހަރަކާތްތައް އަހަންނަށް ފެނުނެވެ‪ .‬އަދި އެހަރަކާތް‬

‫ލަސްލަހުން ނޫނީ އަތްޖޯޑުކޮށެއް ނުހަދައެވެ‪.‬‬

‫ހިނގިއިރު އަހަންނަށްވެސް ހުރެވުނީ އެކުއްޖާގެ ހިމަހޯދި ލޯބިލޯބި އިނގިލިތަކަށް‬

‫މިބައިގެ ތެރޭގައި ވެސް ކުއްލިނުރައްކަލުގެ ހާލަތު ދިމާވަމުންދާކަމުގައި‬

‫ލޯބިން ބަލަބަލައޭ ނުބުނާކަށްވެސް ނެތީމެވެ‪ .‬އެހާވެސް އެކުއްޖާއާއި އެކުއްޖާގެ‬

‫ވެއެވެ‪ .‬އެއީ އެނޫން އެއްމެންގެ ތެރޭގައިވެސް އެފަދަ ކަންކަން ބައެއްފަހަރަށް‬

‫ހަރަކާތްތަކާ އަދިވަކިން އެއަތްތިލައާއި އިނގިލިތައް އަހަންނަށްވެސް “އަސަރެއް”‬

‫ދިމާވާބީދައިންނެވެ‪ .‬މިސާލެއްގެގޮތުން‪ ،‬ސަމާސާ އެއްކުރުމުގައި ބައެއްފަހަރަށް‬

‫ކުރުވިއެވެ‪.‬‬

‫އެކެއްގެ އަތުގެއިނގިލިތަކުގެކުރިން ޖެހޭގޮތަކުން އަނެކެއްގެ ތަނެއް މަށައިގެން‬ ‫ދިއުންފަދަ ކަންކަމެވެ‪ .‬މިގޮތަށް ކުއްލިކަންކަން ދިމާވުން މިފަދަ ޒުވާނުންގެ‬ ‫ތެރޭގައި އިތުރުކަން ވަނީ ފާހަގަ‬

‫ކުރެވިފައެވެ‪ .‬ދިމާވާ ބައެއްބައެއް‬

‫އަހަރެމެން ދެމީހުން އެތަނުންނުކުމެގެން ދިޔައީ ބާޒާރަށެވެ‪.‬‬ ‫އޭނާގެ ރަށަށް ފޮނުވަން ބޭނުންވާ ތަރުކާރީ ކޮޅެއް ގަތުމަށެވެ‪ .‬އެކަމުގައި‬ ‫އުޅެނިކޮށް މަށަށް ފެނުނީ އޭނާ ލައިގެންހުރި މަޑުއަޅިކުލައިގެ ބުސް ގަމީހުގެ‬

‫ގޅިވެލުމުގައި ވެސް އަނެކާގެ ހަށިގަނޑަށް (ނުވެސް އެނގި) ހަމަލާ އަރާކަން‬ ‫ގައި ޯ‬

‫ފަސްބައިގައިރަތްކުލަޖެހިފައި ހުރިތަނެވެ‪ .‬އެތަންދައްކާފައި މިހިރީކޮންއިރަކު‬

‫އެއީ މިފެޝަނުގައި ވަރަށް އާއްމުކަމެއްކަމުގައި ގަބޫލުކުރެވޭ ކަމެކެވެ‪.‬‬

‫ޖެހިފައިހުރިކޯންޗެއްތޯ އަހާލެވުނެވެ‪ .‬އެތަންބަލައިލުމަށްފަހު އޭނާ ދެންބަލައިލީ‬ ‫އޭނަގެ ކަނާއަތުގެ ކުޑަވާއިނގިލިބުޑުދޮށެވެ‪ .‬އެތަންހުރީ މެށިފައެވެ‪.‬‬

‫ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ އަނެއްކަމަކީ މިފަދަ މީހަކު ތުއްތުކުއްޖަކު އުރާލަން‬ ‫އުޅޭލެއް “ އޯގާވެރި”ކަމެވެ‪.‬‬

‫ހަންކޮޅު ނުވެސްނެތް ހަނޑޫފުކެއްހާ ތަންކޮޅެކެވެ‪ .‬އެރަތްކުލައަކީ އެތަނުން‬ ‫އައިސްފައިހުރިލޭ ހޭކިގެން ޖެހި ފެވިފައި ހުރި ކުލައެވެ‪ .‬މަޖާކަމަކަށްވެގެން‬

‫ކުރިމަތީގައި ހިނގާދިޔަ ހާދިސާއެއް ލިޔެލާނަމެވެ‪.‬‬

‫އެވާހަކަ އަހަރެމެންދެމީހުން ދެއްކީމެވެ‪ .‬އެއްކަލަ ކުއްޖާގެ ރީތި އަދި ހަރަކާތްތެރި‬

‫އެއްދުވަހަކު ރައްޓެއްސަކާއި އެކު ބެންކަށްދިޔައިމެވެ‪ .‬އެދުވަހަށް‬

‫އިނގިލިތަކުގެ ކުރީގައި ހުރި އެއްމެމިހާރުގެ ފެޝަން ނިޔަފަތިތަކުން‪ ،‬އެދެމީހުންގެ‬

‫އެކަށީގެންވާހާ ގިނައިރު ގޮނޑިތަކުގައި އިށީނދެ ތިބުމަށްފަހު އޭނާގެ‬

‫ކށްލުމުގައި އެހަމަލާ އެރީކަން އޭނާއަށްވެސް ޔަގީންކުރެވުނީ ދެނެވެ‪.‬‬ ‫ސަމާސާ ޮ‬

‫ނަންބަރާޖެހުމުން ކޮށިގަނޑުދޮށަށް ދެވުނެވެ‪ .‬އެކޮށިގަނޑުގައި އިނީ ވަރަށް‬

‫އެވަގުތު ކުއްލި ތޫނުތަދެއްވީކަން ހަނދާން ވީވެސް އެހިސާބުންނެވެ‪ .‬އޭނާ‬

‫ހިތްކިއާ ކަހަލަ ރީތި ކުއްޖެކެވެ‪ .‬އަހަންނަށް އޭނާ ބީރައްޓެއްސެވެ‪ .‬އެކަމަކު‬

‫ދެންބުނީ އެކުއްޖާގެ އަލަތުކައިވަނީގެރޭ އަލަތުފިރިމީހާއަށްވެސް އެކަހަލަކަމެއް‬

‫މަށާއި އެކުދިޔަމީހާ ފުރަތަމަވެސް އޭނާގެ ނަމުންގޮވާލާ މިހާރުގެ ގޮތަށް ހައި‬

‫އެއަށްވުރެ ތަންކޮޅެއް ބޮޑުކަމަކަށްވާގޮތަށް ދިމާވިވާހަކަ އެވެ‪ .‬އެކަމުގައި‬

‫އެއްޖަހާލުމުން އެދެމީހުންނަކީ ދެކެފަރިތަ ނުވަތަ ގާތް ދެމީހުންކަން އެނގުނެވެ‪.‬‬

‫ފިރިމީހާއަށް ހަސްފަތާލަށް ދިޔައިރު އެކުގައި އޭނާދިޔައީމޭބުންޏެވެ‪ .‬ދެއްކިޑަކުޓަރު‬

‫ޗެކުގައި ސޮއިކޮށްލާފައި ދިއްކޮށްލުމަށްފަހު ވެސް އެދެމީހުންގެ މެދުގައި‬

‫އެތަންބަލާފައި މާލޫމާތު އޮޅުންފިލުވުމަށްފަހު ހިނިތުންވެލާފައި ދެން މިހެންދިމާނުވާ‬

‫ވާހަކަތަކެއް ދެކެވުނެވެ‪ .‬މަޑު ހިނިގަނޑުގަނޑާއި އެކު ވައްބަހުން ކޮންމެވެސް‬

‫ގޮތަކަށް ވިސްނަން އޭނާގާތު ބުނެލިކަމަށް ވެސް ކިޔައިދިނެވެ‪.‬‬

‫މަޖާކަމެއްގެ ވާހަކަވެސް ދެއްކިއެވެ‪ .‬މަށަކަށް އެވަގުތަކު އެއިން ވާހަކައެއްގެ‬ ‫ތަފުސީލެއް ނޭނގުނެވެ‪ .‬ކޮންމެއަކަސް ފައިސާދިނުމުގައި ވެސް އެކަކުއަނެކަކަށް‬

‫އެހިސާބަށް ދިޔައިރު އަހަރެމެން ދެމީހުންނަށްމެ ހަމަގަދައަށް‬ ‫ހެވެނީއެވެ‪ .‬އާދައިގެ ބަހުރުވައަކުން ނަމަ ހިންޏާ ބިނދެނީއެވެ‪.‬‬

‫‪13‬‬


14


‫އުޑުދަށުން‬

‫މުހައްމަދު ގާސިމް‬

‫އަނހަ‪ ....‬ބަލައިބަލަ!‬ ‫ދާދި މިދާކަށް ދުވަހު ދިމާވި ކަމަކުން ކުއްލިައަކަށް ހަނދާނަށް އައީ‬

‫އެވެ‪ .‬ޚިދުމަތްދޭ ކޮންމެ ތަނެއްގައި‪ ،‬ކިޔުއަށް މީހުން ވަންނަންޖެހޭ‬

‫އެއްދުވަހަކު ބަޔަކު ދެއްކި ވާހަކަ އެކެވެ‪ .‬ދެކެވުނީ ރާއްޖޭގައި‬

‫ގޮތް ކިޔައިދީ ހަދާނެ މީހަކު ވެސް ނުބެހެއްޓޭނެ އެވެ‪ .‬ބައެއް‬

‫ތަފާތު ވައްތަރުގެ ބަލިތައް ގިނަ ވާހަކަ އެވެ‪ .‬ޚާއްޞަކޮށް‬

‫ކަހަލަ ކަންކަމަކީ‪ ،‬އަމިއްލައަށް އެނގެން ޖެހޭ ކަންކަމެވެ‪ .‬ތަނެއްގައި‬

‫އަތޮޅުތެރޭގަ އެވެ‪ .‬އެކަކު ބުނެފި އެވެ‪ .‬އަތޮޅުތެރޭގައި ބަލިބަލި‬

‫ކިޔުއެއް ހަދައިގެން ބަޔަކު ޚިދުމަތް ހޯދަމުން ގެންދާއިރު‪ ،‬އަންނަ‬

‫ގިނަވާނެނޫންހެއްޔެވެ؟ ރަށްރަށުގައި ހާދަ މަދިރިގިނަ އެވެ‪.‬‬

‫ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް އެ ކިޔު ފެންނަން އެބަ ޖެހެ އެވެ‪ .‬ކިޔު‬

‫އެހާތަނުން އެހެންމީހަކު މާ ނޫންގޮތަކަށް އިނދެލާފައި ބުނެލި އެވެ‪.‬‬

‫ފަޅާލާފައި ގޮސް ވަނީމާ ބޭނުންވާ ޚިދުމަތް ލިބޭލެއް އަވަސްވެދާނެ‬

‫މި ރާއްޖެއަކު މާލެއަށްވުރެ ވަކި މަދިރި ގިނަ ރަށެއް ނޯންނާނެ‬

‫އެވެ‪ .‬އެކަމަކު އެއީ ރީތި ގޮތެއް ނޫނެވެ‪ .‬މޮޅު ގޮތެއްވެސް ނޫނެވެ‪.‬‬

‫އެވެ‪ .‬ބުނެ ނުނިމެނީސް އެހެން މީހަކު ބުނެފި އެވެ‪ .‬އަހަންނަކަށް‬

‫ކިޔު ހަދަންޖެހޭ ތަންތަން މި މާލޭގައި ވަރަށް ގިނައެވެ‪ .‬ބޮޑެތި‬

‫މަދިރީގެ އުނދަގުލެއް މިރަށަކުން ނުފޯރަ އެވެ‪ .‬އެމީހާ ރައްދުގައި‬

‫ހޮސްޕިޓަލުތަކުން ފެށިގެން ގޮސް އާދައިގެ ކުދި ކުދި ހެދިކާ‬

‫ބުންޏެވެ‪ .‬އެއަށްވެސް ވާނީ ވާވަރުންތާ އެވެ‪ .‬މާލޭގައި އުޅޭ ކޮންމެ‬

‫ވިއްކާ ތަންތަނަށް ބެއްޔަސް ކިޔުއަކުން ސަލާމަތެއް ނުވެވޭނެ އެވެ‪.‬‬

‫މަދިރިއަކަށް ފަސް ހަ މީހުން ޖެހެ އެވެ‪ .‬އެހެންވީމާ ކަލެއާ‬

‫އެހެންކަމުން އެފަދަ ކިޔުތަކަށް މިތަނުގައި އުޅޭމީހުން ހޭނެން އެބަ‬

‫ހަމައަށް ދާނެ އަވައްޖެއް އެސޮރަށް އަދި އެއުޅެނީ ނުވެގެންނެވެ‪.‬‬

‫ޖެހެ އެވެ‪ .‬ކިޔު ފަޅާލައިގެން ތިމާގެ މުހުތާދު އަވަހަށް ފުއްދަން‬

‫އެންމެންގެ ހިނިގަނޑު ފަޅައިގެން ދިޔައެވެ‪.‬‬

‫މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ނާތަހުޒީބު އަމަލެކެވެ‪ .‬ކޮންމެ ގޮތެއްވިޔަސް‬

‫އޭނާގެ އެ ބުނުން އެދުވަހު އެންމެންނަށްވެސް ވީ މަޖަލަކަށެވެ‪.‬‬

‫އިސްކަންދޭން ޖެހޭނީ އިސްކޮށް ހުރި މީހާއަށެވެ‪ .‬އިސްކަންދޭން‬

‫އެހެންނަމަވެސް އެއީ ރަނގަޅު ވާހަކައެކެވެ‪ .‬މިއަދުގެ މާލެއަކީ‬

‫ޖެހޭނީ އަނެކާގެ ޙައްޤަށެވެ‪.‬‬

‫ނިސްބަތުން ބަލާއިރު‪ ،‬ހާދަ ބައިބޯ ރަށަކަށްވާނެ އެވެ‪ .‬ޔަގީންވާކަމަކީ‬

‫ކިޔު ފަޅާފައި ވަދެ “އަތްގަދަކުރުމަކީ” ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ހަމަ‬

‫މި މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ އެންމެން އެއްފަހަރާ މަގުތަކަށް ނިކުންނަން‬

‫ވަރަށް ގިނަ ކަމެކޭ ބުނުމަކުން އެއްވެސްމީހަކު ދެބަސް ވާނޭ‬

‫އުޅެފިނަމަ‪ ،‬މަގުތަކުން ޖާގަ ނުލިބޭނޭކަމެވެ‪ .‬މިފެންވަރުގެ ރަށެއްގައި‬

‫ކަމަކަށް ނުފެނެ އެވެ‪ .‬ފިހާރަތަކުގެ އިތުރުން ޕާޓީއަކަށް ޒިޔާރަތް‬

‫ދިރިއުޅޭއިރު‪ ،‬އެއްކަމަކަށްވުރެ ގިނަ ކަންކަމުގައި ކެތްތެރިވާން‬

‫ކޮށްލިޔަސް ބައެއްފަހަރު މިމަންޒަރު ތަކުރާރުވެ އެވެ‪ .‬ކިތަންމެ ނޫނޭ‬

‫ޖެހޭނޭކަން ހަނދާން ބަހައްޓަންޖެހެ އެވެ‪ .‬ގުރުބާނީވާން ޖެހޭ‬

‫ބުންޏަސް ނަމާދު ވަގުތު މިސްކިތުގެ ފާޚާނާ ކައިރިއާއި ވުޟޫ‬

‫ކަންކަން ހުރިކަން ވިސްނަން ޖެހެ އެވެ‪.‬‬

‫ކުރާ ސަރަޙައްދުގައިވެސް އެ އޮންނަނީ ކިޔުއެކެވެ‪ .‬ކުރިން އަންނަ‬

‫ދާދިފަހުން ދިމާވިކަމެކެވެ‪ .‬މާލޭގެ ނަން މަޝްހޫރު ފިހާރައެއްގެ‬

‫މީހާއަށް ކުރިން ޖާގަދީ‪ ،‬ފަހުން އަންނަ މީހާ ފަހަށް މަޑުކޮށްލުމަކީ‬

‫ތެރެއެވެ‪ .‬ބޭނުންވާ އެއްޗެހި ހަރުގަނޑުން ނަގައިގެން‪ ،‬ކޮށިގަނޑު‬

‫ދެރަ ގޮތެއް ނޫނެވެ‪ .‬ގަދަ މީހާ ގަދަގޮތް ދައްކައިގެން ޚިދުމަތް‬

‫ކައިރިއަށް އައި އިރު‪ ،‬ކަމަކު ދާކަށް ނެތެވެ‪ .‬މިއޮތީ ދިގު ކިޔު‬

‫ހޯދުމުން އެކަމުގެ ސަބަބުން އަނެކާގެ ނުރުހުމާއި ކުދި ކިޔުމުގެ‬

‫އެކެވެ‪ .‬ފަހަތުގައި މަޑުކޮށްލައިފީމެވެ‪ .‬ސޭޓުގެ އަތްމަތި އަވަހެވެ‪.‬‬

‫ބަސްތައް ކޮންމެވެސް ސިފައެއްގައި އަމާޒުވާނެ އެވެ‪.‬‬

‫ފަހަރަކު މީހެއްގެ އަތުން އަގުނަގަމުން‪ ،‬ކިޔު ކުޑަކުރެވޭތޯ އޭނާ‬

‫ގަބޫލު ކުރަން ޖެހޭ ހަގީގަތަކީ‪ ،‬ހަމަ ކޮންމެ މީހަކުވެސް ބޭނުންވާނީ‬

‫ކުރަމުން ގެންދިޔަ މަސައްކަތަކަށް ލުޔެއް ނުލިބެ އެވެ‪ .‬އިރުކޮޅަކުން‬

‫އަވަހެވެ‪ .‬ކޮންމެ މީހެއްގެ ވެސް މަސައްކަތް ބައިވަރެވެ‪ .‬އެންމެ‬

‫ފެނުނީ‪ ،‬ޖާނުން ބިޔަ އަންހެނަކު އައިސް ކިޔު ފަޅައިލިތަނެވެ‪.‬‬

‫މިނެޓަކުވެސް މަޑުކޮށްގެން ހުންނާކަށް ބޭނުމެއް ނުވާނެ އެވެ‪.‬‬

‫ފަހަތުން މީހަކު ބުނެލިއަޑު އިވުނެވެ‪.‬‬

‫އެހެންނަމަވެސް ހާލަތު އެގޮތަށް މަޖުބޫރު ކުރުވަނީ އެވެ‪.‬‬

‫“އަނހަ‪ ..‬ބަލައިބަލަ!”‬

‫އެނޫންގޮތެއް މިއަދު މިތަނުގައި ނެތީއެވެ‪ .‬އެކުވެރިޔާ ބުނި ފަދައިން‬

‫އޭނާ އަޅައެއް ނުލަ އެވެ‪ .‬މާކުރިން އައިސް ތިބި މީހުން އެގޮތުގައި‬

‫މި މާލެއަކީ މަދިރިވެސް ގިނަ ރަށެކެވެ‪ .‬އެކަމަކު އެއަށްވުރެވެސް‬

‫ތިއްބާ‪ ،‬އަގު ދައްކާފައި ނިކުމެގެން އެހެރަ ދަނީ އެވެ‪.‬‬

‫މީހުން ގިނަރަށެކެވެ‪ .‬އެހެންވީމާ މަދިރީގެ އުނދަގޫ ނުވިސް‬

‫ކޮންމެ ފިހާރައެއްގައި ނަންބަރު ދޫކުރާނެ މެޝިނެއް ނުބެހެއްޓޭނެ‬

‫އުނދަގޫވާ އެތައް ކަމެއް ހުންނާނެ އެވެ‪.‬‬

‫‪15‬‬


‫‪2‬‬

‫އީރާން‬

‫ދުނިޔޭގެ ޚަބަރުތަކަށް ކަޅިއެއް‬

‫‪1‬‬

‫ޔޫރަޕް‬

‫ޔޫރަޕާއި ރަޝިޔާއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އާދަޔާ ޚިލާފު ފިނީގެ ސަބަބުން މަރުވި‬ ‫މީހުންގެ އަދަދު ‪ 265‬އަށް އަރައިފިއެވެ‪ .‬އަދި ފިނީގެ ސަބަބުން ފުރާނައަށް‬ ‫ނުރައްކާވެފައިވާ މީހުން ހަސްފަތާލުގައި އެނދުމަތިކޮށްގެން ދަނީ ފަރުވާ‬ ‫ދެވެމުންނެވެ‪ .‬ފިނީގެ ސަބަބުން ނުރައްކަލާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައިވަނީ އިރުމަތީ‬

‫ކާމިޔާބު ކަމާއެކު ޖައްވީ ޓެކްނޮލޮޖީގެ ތަޖްރިބާތަކެއް ކުރަމުން އަންނަ‬

‫ޔޫރަޕުގެ ގައުމުތަކުގެ މީހުންނަށާއި ރަޝިޔާ މީހުންނަށެވެ‪ .‬ޔުކްރައިނުގައި ފިނީގެ‬

‫އީރާނުން އަނެއްކާ ވެސް ކާމިޔާބުކަމާއެކު އިތުރު ސެޓަލައިޓެއް ފަޒާއަށް‬

‫ސަބަބުން ‪ 101‬މީހުން މަރުވެފައިވާއިރު‪ ،‬ރަޝިޔާގައި ‪ 64‬މީހުން‪ ،‬ބަލްގޭރިޔާ‪،‬‬

‫ފޮނުވާލައިފިއެވެ‪ .‬އީރާނުން މި ސެޓަލައިޓް ފަޒާއަށް ފޮނުވާލާފައިވަނީ‬

‫ޕޮލެންޑް‪ ،‬ރުމޭނިޔާ‪ ،‬ޗެކް ރިޕަބްލިކް‪ ،‬ސްލޮވޭކިޔާ ފަދަ ގައުމުތަކުން ‪ 100‬އަށް‬

‫ތެހެރާންގެ ކައިރީގައިވާ ފަޒާއާބެހޭ ސްޓޭޝަނަކުންނެވެ‪ .‬ކަފުޝްގާރު ނަމަކަށް‬

‫ވުރެގިނަމީހުން ވަނީ މަރުވެފައެވެ‪ .‬އިރުމަތީ ޔޫރަޕްގެ އިތުރުން ހުޅަނގު ޔޫރަޕަށާއި‬

‫ކިޔާ ބާރުގަދަ ރޮކެޓެއްގެ އެހީގައި އީރާނުން މިފަހަރު ފޮނުވާލާފައިވަނީ‬

‫ދެކުނު ޔޫރަޕަށް ވެސް ދަނީ ގަނޑުފެނާއި ސްނޯގެ ތޫފާންތައް ކުރިމަތިވަމުންނެވެ‪.‬‬

‫‪ 50‬ކިލޯގްރާމްގެ ބަރުދަންހުރި ސެޓަލައިޓެކެވެ‪ .‬އީރާނުގެ ފަޒާއާބެހޭ‬

‫ފިނީގެ ސަބަބުން ހާލުގައި ޖެހިފައިވާ މީހުންނަށް ވަގުތީ ހިޔާވަހިތަކުގެ ގޮތުގައި‬

‫އިދާރާއިން ބުނިގޮތުގައި “ނަވީދް” ގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވާ މި‬

‫ފޭލިގެ ޖަހައި‪ ،‬އެތަންތަނުގައި ހީޓަރު ބަހައްޓައި ކާބޯތަކެއްޗާއި ބޭސް ފަރުވާގެ‬

‫ސެޓަލައިޓް އުދުއްސާލިތާ މާގިނަ އިރުތަކެއް ނުވަނީސް ވަނީ އޭގެ އޯބިޓަށް‬

‫ޚިދްމަތްދޭން ފަށާފައިވާ ކަމަށް ހަބަރު ލިބެއެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރުން ޔޫރަޕްގެ‬

‫ވާސިލްވެފައެވެ‪ .‬މިއީ މިހާތަނަށް އީރާނުން ފަޒާއަށް ފޮނުވި އެންމެ ބޮޑު‬

‫ކޯރުތަކާއި ކަނޑުތައް ގަނޑުވެ ބައެއް ސަރަޙައްދުތަކުގައި މަސްތައް މަރުވެގެން‬

‫ސެޓަލައިޓެވެ‪ .‬މީގެ ކުރިން ވެސް އީރާނުން ވަނީ ޖައްވަށް ދެ ސެޓަލައިޓް‬

‫މައްޗަށް އަރާފައިވާ ކަމަށް ވެސް ރިޕޯޓްތައް ބުނެއެވެ‪.‬‬

‫ފނުވާފައެވެ‪ .‬އެއީ “ރަސްދު” ނަމަކަށް ކިޔާ ސެޓަލައިޓަކާއި “އުންމީދު”‬ ‫ޮ‬ ‫ނަމަކަށްކިޔާ ސެޓަލައިޓެކެވެ‪ .‬އީރާނުން މިސެޓަލައިޓް ޖައްވަށް ފޮނުވާލާފައި‬ ‫މިވަނީ ދުރު ރާސްތާގެ އިންޓަކޮންޓިނެންޓަލް ބެލަސްޓިކް މިސައިލެއް‬ ‫އެގައުމުން ތަރައްޤީކުރަމުން ގެންދާކަމުގެ ޖާސޫސީ މައުލޫމާތުތަކެއް‬ ‫އިސްރާއީލުން ފަތުރާފައިވަނިކޮށެވެ‪.‬‬

‫‪3‬‬

‫މެލޭޝިޔާ‬

‫މެލޭޝިޔާގެ ތިން މީހަކު ގުއަންޓެނާމޯ ޖަލުގައި ހައްޔަރުކޮށްގެން އުޅޭ‬ ‫މައްސަލައިގައި ވާހަކަ ދައްކަމުން އެމެރިކާގެ އިންސާނީ ހައްގުތަކުގެ‬ ‫ރެކޯޑަށް މެލޭޝިޔާއިން ފާޑުކިޔައިފިއެވެ‪ .‬މެލޭޝިޔާގެ ދާހިލީ ވަޒީރު‬ ‫ހިޝާމުއްދީން ޙުސައިން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އެހެން ގައުމުތަކުގެ އިންސާނީ‬ ‫ހައްގުތަކުގެ ހާލަތާމެދު ފާޑުކިޔާ އެމެރިކާއަކީ ފުޅާދާއިރާއެއްގައި އިންސާނީ‬ ‫ހައްގުތަކަށް އަރައިގަންނަމުންދާ ގައުމެކެވެ‪ .‬އަދި ގުއަންޓެނާމޯ ޖަލުގައި‬ ‫ސަރިޔަތަކާކާނުލައި އެތައް ސަތޭކަ ބަޔަކު ހައްޔަރުކޮށް އެމީހުންނަށް‬ ‫އަނިޔާކުރަމުން ގެންދިޔުމަކީ މިކަމުގެ ހެތްކެއް ކަމަށް ވެސް އޭނާ‬ ‫ވިދާޅުވިއެވެ‪ .‬އެމެރިކާއިން މެލޭޝިޔާގެ ތިން މީހަކު ގުއަންޓެނާމޯ ޖަލުގައި‬ ‫ހައްޔަރުކޮށްފައި ވަނީ ‪ 2006‬ވަނަ އަހަރުއެވެ‪ .‬އެ ތިން މީހުންގެ‬ ‫މައްޗަށް ރަސްމީ ސިފައެއްގައި އެއްވެސް ތުހުމަތެއް އެމެރިކާ ސަރުކާރުން‬ ‫ކޮށްފައިނުވާ އިރު ސަރިޔަތަކާ ނުލައި ހައްޔަރުކޮށް އެމީހުން ގެންގުޅެނީ‬ ‫ބައިނަލްއަގުވާމީ އިންސާނީ ހައްގުތަކާ ބެހޭ ހުރިހާ މުވާހަދާތަކާއި ގާނޫނުތަކާ‬

‫‪16‬‬


‫ހިލާފަށް ކަމަށް ހިޝާމް ވިދާޅުވިއެވެ‪ .‬ގުއަންޓެނާމޯ ޖަލުގެ މައްސަލާގަޔާއި‬

‫ތަރްޖަމާން ޖޭ ގާނީ ވިދާޅުވީ ސޫރިޔާގެ ރައީސް ބައްޝާރުލްއަސަދުގެ‬

‫ޢިރާޤާއި އަފްޣާނިސްތާނުގައި އެމެރިކާ ސިފައިން ހިންގާފައިވާ އިންސާނިއްޔަތާ‬

‫ސަރުކާރު ވެއްޓޭނެކަން މިހާރު ކަށަވަރު ވެއްޖެކަމުގައެވެ‪ .‬ބައްޝާރުގެ‬

‫ހިލާފު ޖަރީމާތަކުގެ ސަބަބުން ބައިނަލްއަގުވާމީ މުޖްތަމައުގައި އެމެރިކާގެ ވަނީ‬

‫ސަރުކާރަށް ރައްޔިތުން މިހާރު ކޮންޓްރޯލް ނުކުރެވޭ ކަމަށާއި ސޫރިޔާގެ‬

‫ވަރަށް ބޮޑަށް ވެއްޓިފައެވެ‪.‬‬

‫އެތައް ސަރަހައްދެއް ސަރުކާރުގެ ކޮންޓްރޯލުން ނެއްޓި އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ‬

‫‪4‬‬

‫ޕާކިސްތާން‬

‫ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައިވާ ކަމަށް ގާނީ ވިދާޅުވިއެވެ‪ .‬އެމެރިކާގެ ހާރިޖީ‬ ‫ވަޒީރާ ހިލަރީ ކްލިންޓަންވަނީ ސޫރިޔާގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކުން އެގައުމުގެ‬ ‫ރައްޔިތުން މަރަމުންގެންދާ މައްސަލަ ވަރަށް ބޮޑަށް ކުށްވެރި ކުރައްވައި‬

‫އެމެރިކާ ސިފައިން ‪ 2014‬ގައި އަފްޣާނިސްތާނުން ފެއިބުމުން އަފްޣާނިސްތާނުގެ‬

‫ވާހަކަ ދައްކަވާފައެވެ‪ .‬ނަމަވެސް ސޫރިޔާއާ ދެކޮޅަށް އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް‬

‫ވެރިކަމަށް ތާލިބާން ޖަމާއަތް އަލުން އައުމުގެ ފުރުސަތު ވަރަށް ބޮޑުކަމަށް‬

‫އެޅުމަށް އދ‪ .‬ޙަރަކާތްތެރި ކުރުމުގައި އެމެރިކާ ނުކުޅެދިފައިވާކަން ހިލަރީގެ‬

‫ނޭޓޯއިން ކުރި ދިރާސާއަކަށް ފަހު ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ސިއްރު ރިޕޯޓެއްގައިވާކަން‬

‫ވާހަކަފުޅުން ދޭހަވާކަމަށް ހަބަރުތައް ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނެއެވެ‪.‬‬

‫ހާމަވެއްޖެ ކަމަށް ހަބަރު ލިބެއެވެ‪ .‬މި ރިޕޯޓްގައިވާ ގޮތުން ތާލިބާނުން‬

‫ދާދި ފަހުން އެމެރިކާ އާއި ހުޅަނގުން ވަނީ ސޫރިޔާއާ ދެކޮޅަށް ގަރާރެއް‬

‫މިހާރުވެސް ގެންދަނީ އެމީހުންގެ ސަފުތައް އަލުން ވަރުގަދަކޮށް އެޖަމާއަތުގެ‬

‫ފާސްކުރުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފައެވެ‪ .‬މިކަން ކާމިޔާބު ނުވީ ރަޝިޔާ އާއި‬

‫ބާރުގަދަކުރަމުންނެވެ‪ .‬މިކަމުގައި ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރީ އަދި ފަންނީއެހީ‬

‫ޗައިނާއިން މި ގަރާރު ވީޓޯ ކުރުމުގެ ސަބަބުންނެވެ‪.‬‬

‫ތާލިބާނުންނަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ލިބެމުންދާ ކަމަށާއި ޕާކިސްތާނުގެ ސަރުކާރާއި‬ ‫ޖާސޫސީ އިދާރާ (އައި‪.‬އެސް‪.‬އައި) އިން ތާލިބާނުންނާއެކު ސިއްރު ގުޅުންތަކެއް‬ ‫ހިންގަމުން ގެންދާކަމަށް ވެސް މިރިޕޯޓްގައިވެއެވެ‪ .‬ލީކުވެފައިވާ މިރިޕޯޓާ ހަވާލާދީ‪،‬‬

‫‪6‬‬

‫ފަލަސްތީން‬

‫ލަންޑަންގައި ނުކުންނަ “ޓައިމްސް” ނޫސް ބުނިގޮތުގައި ތާލިބާނުންނާއެކު‬ ‫ޕާކިސްތާނުން އަދާކުރަނީ ދެފުށްދެގޮތް މުނާފިގު ރޯލެކެވެ‪ .‬އެއްކޮޅުން ތާލިބާނާ‬ ‫ދެކޮޅަށް އެމެރިކާކުރާ ހަނގުރާމައަށް އެއްބާރުލުން ދޭކަން ޕާކިސްތާނުން ދައްކާފައި‬ ‫އަނެއްކޮޅުން ތާލިބާން ހަނގުރާމަވެރިންނަށް ހަތިޔާރާއި ޖާސޫސީ މައުލޫމާތާއި‬ ‫އަސްކަރީ އަދި ފަންނީ އެހީތެރިކަން ޕާކިސްތާނުން ފޯރުކޮށްދެމުން ގެންދާކަމަށް‬ ‫މިރިޕޯޓް ބުނެއެވެ‪ .‬އިންޑިޔާއާ ކުރިމަތިލުމުގައްޔާއި މެދުތެރޭ އޭޝިޔާގައި‬ ‫ޕާކިސްތާނުގެ ބާރާއި ނުފޫޒު ދެމެހެއްޓުމަށް ޓަކައި ތާލިބާނުންނަކީ ވަރަށް މުހިއްމު‬ ‫ޖަމާއަތެއްކަން ދަނެ ޕާކިސްތާން ގެންދަނީ އެކަމުގެ ފައިދާ ވަރަށްބޮޑަށް ނަގަމުން‬ ‫ކަމަށް ނޭޓޯގެ މި ރިޕޯޓް ބުނެއެވެ‪ .‬އެމެރިކާއާއި ނޭޓޯގެ ލައްކަޔަކަށް ވުރެ ގިނަ‬ ‫ސިފައިން އަފްޣާނިސްތާނުގައި ޒަމާނީ ހަތިޔާރު ބޭނުންކޮށްގެން ‪ 10‬އަހަރުވަންދެން‬ ‫ހަނގުރާމަ ކުރި އިރު ވެސް ތާލިބާނުން ބަލިކުރުމުގައި އެމެރިކާއާއި ނޭޓޯއަށް‬ ‫ކާމިޔާބު ލިބިފައެއް ނުވެއެވެ‪ .‬ކަން މިހެން އޮތުމާއެކު އެމެރިކާ ސިފައިން‬ ‫އަފްޣާނިސްތާނުން ފެއިބުމުން ގިނަދުވަސްތަކެއްނުވެ ތާލިބާނުން އަލުން ވެރިކަމަށް‬ ‫އަންނާނެކަމުގެ ޔަގީންކަން ވަރަށް ބޮޑު ކަމަށް ނޭޓޯގެ މި ރިޕޯޓުގައިވެއެވެ‪.‬‬

‫ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުންގެ ގެދޮރާއި ދައުލަތާއި ރައްޔިތުންގެ އިމާރާތްތައް‬ ‫ތަޅައި ސުންނާފަތިކުރުމަށް އިސްރާއީލުން ގެންގުޅޭ ސިޔާސަތު ފާއިތުވި‬ ‫އަހަރުވެސް ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ތަންފީޒު ކުރިކަމަށް އދ‪ .‬ން ބުނެފިއެވެ‪.‬‬ ‫ހިފާފައިވާ ބިންތަކުގައި ހުންނަވާ‪ ،‬އދ‪ .‬ގެ އިންސާނީ ކަންތައްތަކާބެހޭ‬ ‫ކޯޑިނޭޓަރ މެކްސްެވެލް ގިލާޑް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އިސްރާއީލުން ފަލަސްތީނު‬ ‫މީހުންގެ ގެދޮރު ތަޅައި ބިމާހަމަކޮށްލުމުގެ ސަބަބުން ‪ 2011‬ވަނައަހަރު‬ ‫އެކަނިވެސް އެއްހާސް އެއްސަތޭކައަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ގެދޮރުނެތްމީހުންގެ‬ ‫ގޮތުގައި މަގުމަތީގައި އުޅެންޖެހިފައިވާއިރު މީގެތެރޭގައި އޮނަތިރީސް‬ ‫ކުޑަކުއްޖަކު ހިމެނެއެވެ‪ .‬އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ އެމެރިކާގެ‬ ‫ޖަމާއަތެއް ކަމަށްވާ ހިޔުމަން ރައިޓްސް ވޮޗް އިން ވެސ ްވަނީ ފަލަސްތީނު‬ ‫ރައްޔިތުންގެ ގެދޮރު ތަޅައި އިސްރާއީލުން ފަލަސްތީނުގެ އާއިލާތައް‬

‫‪5‬‬

‫ސޫރިޔާ‬

‫މަގުމަތިކުރުމަށް ހިންގާ ޖަރީމާތައް ކުށްވެރިކޮށް މިދިޔަ އަހަރުވެސް އެތައް‬ ‫ބަޔާނެއް ނެރެފައެވެ‪ .‬ގެދޮރުތަޅައިގެންނާއި‪ ،‬މީގެ އިތުރުން ވެސް އިސްރާއީލުން‬

‫ސޫރިޔާގެ ރައީސް ބައްޝާރުލްއަސަދުގެ ސަރުކާރު ދެން މާގިނަ ދުވަހަކު‬

‫ހިންގާ ލާއިންސާނީ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން މަގުމަތިވަމުންދާ ފަލަސްތީނުގެ‬

‫ދެމިނޯންނާނެ ކަމަށާއި ވަރަށް އަވަހަށް އެސަރުކާރު ވެއްޓޭނެކަމަށް އެމެރިކާގެ‬

‫އާއިލާތަކަށް ބަދަލު ދިނުމަށާއި މި ލާއިންސާނީ ޖަރީމާތައް ވަގުތުން‬

‫ރިޔާސީ ގަނޑުވަރު ވައިޓް ހައުސް އިން ބުނެފިއެވެ‪ .‬ވައިޓް ހައުސްގެ‬

‫ހުއްޓާލުމަށް ހިޔުމަން ރައިޓްސް ވޮޗް އިން ވަނީ އިސްރާއީލަށް ގޮވާލާފައެވެ‪.‬‬

‫‪17‬‬


‫މުހައްމަދު ބުޝްރީ‬

‫ޤައުމު ފުނޑިގެން ދާއިރު އެވިދާޅުވ‬

‫ދޮންބަންޑާރައިންތައް ކޮބަ‬ ‫ފެބްރުއަރީ ‪ 07‬ވީ އަންގާރަދުވަހު ދިވެހި ރައްޔިތުން ޤައުމަށް‬

‫އިންޑިއާގެ ހަބަރު ފަތުރާ މުއައްސަސާއެއް ކަމުގައިވާ އެން‪.‬ޑީ‪.‬ޓީވީ ގެ ވެބްސައިޓް‬

‫ގެނައި ބަދަލަށް ފަހު ޖެހިގެން އައި ދުވަހު އަޅުގަނޑު މަގުމަތީގައި ހިނގާލާފައި‬

‫ބައްލަވާށެވެ‪ .‬ރައީސް ނަޝީދުގެ އެޑްވައިޒަރެއް ކަމުގައިވާ ޕޯލް ރޮބަރޓްސްއާ‬

‫ދަނިކޮށް ރައްޓެއްސަކާ ދިމާވެއްޖެއެވެ‪.‬‬

‫ހަވާލާދީ އެވެބްސައިޓުގައި ބަޔާން ކޮށްފައިވަނީ ރާއްޖޭގައި ހިނގަމުން މިދާ‬

‫“ކޮބާ‪ ،‬ބުޝްރީމެން ގެންނަން ބޭނުންވި ބަދަލު މިއޮތީ‬

‫ހަމަނުޖެހުމުގައި އިންޑިއާއިން ސަޕޯޓުކުރަނީ ކޮން ފަރާތަކަށް ކަން ހާމަކޮށް‬

‫ގެނެވިފައެއްނު!” އޭނާ ޒާތަކަށް ބުނެލިއެވެ‪ .‬ޖަވާބުގައި އަޅުގަނޑު ބުނީމެވެ‪.‬‬

‫މިކަމުގެ ތެރެއަށް އިންޑިއާގެ މިލިޓަރީ ސިފައިން ވަންނަންޖެހޭވަގުތު އައިސްފައިވާ‬

‫މިއީ އެއްގޮތަކަށްވެސް ބުޝްރީ ގެންނަން ބޭނުންވެގެން ކޮންމެހެން ގެނައި‬

‫ކަމަށެވެ‪ .‬ޕޯލް ރޮބަރޓްސް ދަނީ އިންޑިއާ‪ ،‬އެމެރިކާ‪ ،‬ޔޫރަޕް އަދި އޮސްޓްރޭލިއާ‬

‫ބަދަލެއްނޫނެވެ‪ .‬މިއީ ގައުމެއްގެ ވެރިޔަކު ގައުމެއްގެ ގާނޫނު އަސާސީ ފުނޑު‬

‫ފަދަ ގައުމުތަކުގެ މީޑިއާ މެދުވެރިކޮށް މިކަމަށް ގޮވައިލަމުން‪ ،‬ދޮގު ހަބަރު‬

‫ފުނޑު ކޮށްލުމަށްފަހު‪ ،‬ގައުމު ބައިބައި ކޮށް ގައުމުގެ ވަކި ބަޔަކަށް ވެރިކަން‬

‫ފަތުރަމުންނެވެ‪.‬‬

‫ކޮށްދޭން ފެށުމުން ރައްޔިތުން ނިކުމެ‪ ،‬ގެނައި ބަދަލެކެވެ‪.‬‬ ‫ގައުމު މިއޮތީ ވަރަށް ސިޔާސީ ވެފައެވެ‪ .‬ގިނަ މީހުންނަށް‬

‫އެމްޑީޕީ އިސްވެ އޮވެ ހިންގަމުން މިދާ ހަމަނުޖެހުމުގެ ހަގީގީ‬ ‫މަޤްސަދަކީ ރާއްޖޭގެ ދާހިލީ ކަންތަކުގެ ތެރެއަށް ބޭރު ގައުމެއްގެ ސިފައިންނަށް‬

‫ހީވަނީ ކޮންމެ މީހަކުވެސް ހުންނަން ޖެހެނީ ކޮންމެވެސް ސިޔާސީ ކުލައެއް‬

‫ވަނުމަށް ކޮށައިދެވޭ މަގަކަށްވެސް ވެދާނެއެވެ‪ .‬އެހިސާބަށް ކަންތައް ގެންގޮސްގެން‬

‫ޖެހިފައިކަމަށެވެ‪ .‬ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަމުން އެއްކިބާވެ ގައުމަށްޓަކައި ބަހެއް‬

‫ނަމަވެސް ރައީސް ނަޝީދާއި އެމްޑީޕީ އޮތީ ވެރިކަމަށް އައުމަށް އެދި އެދި ކަމަށް‬

‫ބުނެފާނެ ކަމަކަށް ގަބޫލެއް ނުކުރެވެއެވެ‪.‬‬

‫ގަބޫލުކުރެވެއެވެ‪.‬‬

‫އެމްޑީޕީ ގެ އިސްކޮށް ތިއްބެވި ބައެއް ބޭފުޅުން އެބޭފުޅުންގެ އަމިއްލަފުޅު‬

‫ބާރުގަދަ އެއްވެސް ގައުމެއް އެގޮތަށް އައިސް ދިވެހި ގައުމަށް އަރައިފިނަމަ‬

‫މަސްލަހަތު ހިމާޔަތް ކުރެއްވުމަށް ޓަކައި ރައްޔިތުންގެ ބައެއްމީހުންގެ‬

‫އަޅުގަނޑުމެންގެ އޮންނާނީ ކޮން ސިޔާސީ މިނިވަންކަމެއްތޯއެވެ‪ .‬އެއިރުން‬

‫އިހްސާސްތަކާ ކުޅެގެން‪ ،‬ރައްޔިތުންގެ އަމިއްލަ އަތުން ގައުމު ފުނޑު ފުނޑު‬

‫މިގައުމުގެ އިގްތިސާދާއި‪ ،‬ހާރިޖީ ސިޔާސަތު ކޮންޓްރޯލް ކުރާނީ ބޭރުމީހުންނެވެ‪.‬‬

‫ކުރެއްވުމަކީ ކުރީގެ ރައީސް ނަޝީދު އާއި އެމްޑީޕީގެ ލީޑަރޝިޕްގެ ހުރި އަމިއްލަ‬

‫އެފަދަ ހާލަތެއްގައި ދިވެހި ފަސްގަނޑުގައި ދިވެހި ގައުމިއްޔަތުގެ ރުކުންތަކަށް‬

‫އެދުން ފުރިހަމައަށް ފާޅުވެގެންދާ ކަމެކެވެ‪.‬‬

‫ވެގެން ދާނީ ކިހިނަކުންތޯއެވެ؟‬

‫ދިވެހި ގައުމު މިވަގުތު މިއޮތީ ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަމަށްވުރެން މާބޮޑު‬ ‫ނުރައްކަލެއްގެ ފައްތަރުމަތީގައެވެ‪ .‬މީގެ ކުޑަ މިސާލެއް ދަންނަވާލާނަމެވެ‪.‬‬

‫‪18‬‬

‫އައްޑޫ ރައްޔިތުން ނިކުމެ އަތޮޅުގެ އުމްރާނީ ތަރައްގީއަށް ބިނާ‬ ‫ކުރެވިފައިވާ ބިނާތައް ސުންނާފަތި ކޮށް‪ ،‬ހުޅުޖެހުމުން ގެއްލުން ވާނީ ހަމަ‬


‫ވާ‬

‫އިބާއެވެ؟‬

‫‪19‬‬


‫އައްޑު އަތޮޅަށެވެ‪ .‬އަދި އެހެން ރަށެއް ނުވަތަ އަތޮޅެއްގެ ބަޔަކު މިކަން މިހެން‬ ‫ކުރިޔަސް ކަންއޮތީ މިފަދައިންނެވެ‪.‬‬ ‫އެމްޑީޕީގެ އިސްބައެއް ބޭފުޅުން އެޕާޓީގެ އާއްމު ބައެއް މެންބަރުންގެ‬

‫ރައީސް ނަޝީދަކީ ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުފުޅު ހައްދަވާ ބޭފުޅެކެވެ‪.‬‬ ‫އެމަނިކުފާނު އެކިފަހަރު ދައްކަވާ އެކި ވާހަކަފުޅުތައް ދިމާނުވާ ކަމާއި‪،‬‬ ‫ކަނޑައެޅިގެން އިތުރުފުޅު ހައްދަވާކަން އެހެރީ ސާބިތުހެއްކާއެކު ފެންނާށެވެ‪.‬‬

‫ޖަޒުބާތާ ކުޅެ‪ ،‬ރައްޔިތުންގެ ލޭ ކައްކުވައިގެން ރައްޔިތުންގެ އަމިއްލަ އަތުން‬

‫ކޮންމެ މީހަކުވެސް ކޮންމެވެސް އެއްޗެއް ބޯންޖެހޭނެ ކަމަށާއި‪ ،‬އެންމެން އަބަދު‬

‫އަމިއްލަ ގައުމުގެ ކުރިމަގު ބަނަކޮށް‪ ،‬ގައުމު ފުނޑު ފުނޑު ކުރުވާއިރު ރައްޔިތުން‬

‫ހަމައަކު ތިބޭކަށް ނުޖެހޭނެކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ‪ .‬އެމަނިކުފާނު ދިވެހި‬

‫ވިސްނާލަން އެބަޖެހެއެވެ‪ .‬އެއްވެސް ބޭރުގެ ފަރާތެއްގެ އިގްތިސާދީ އަޅުވެތިކަމުގެ‬

‫ރައްޔިތުންނަށް ބޯން ނުދެވިގެން މިއުޅެނީ ކޮންއެއްޗެއްބާއެވެ؟‬

‫ދަށަށް ދާން އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންތޯއެވެ؟‬

‫‪20‬‬

‫ރައީސް ނަޝީދުގެ ވެރިކަން‪ ،‬ރައްޔިތުން ނިކުމެ ބަދަލުކުރުމުން މިހާރު‬


‫“‬

‫މިގައުމަށް މިވަގުތު ބޭނުންވަ ީ‬ ‫ނ‬ ‫އަމިއްލަ އެދުމުން އެއްކިބާވެފައިވާ‬ ‫އަދި ސިޔާސީ ފިކުރުން‬ ‫އެއްކިބާވެފައިވާ‪ ،‬ތެދުވެރި‪،‬‬ ‫އިޚްލާސްތެރި ދިވެހި ދަރިންތަކެކެވެ‪.‬‬ ‫ކެރިގެން ކަންތައްތަކާ ކުރިމަތިލައި‪،‬‬ ‫ގައުމު ސަލާމަތުގެ އައްސޭރިއަކަށް‬ ‫ގެންގޮސްދެވޭ ފަދަ ޤާބިލު‬ ‫މުޖާހިދުންތަކެކެވެ‪.‬‬

‫މިވަނީ ގުޅިފައިވާ ޕާޓީތަކެއް އިސްވެތިބެ‪ ،‬އާސަރުކާރެއް އެކުލަވާލާފައެވެ‪.‬‬ ‫ރައްޔިތުން މިހާރު ވިސްނަންޖެހެނީ ނަޝީދު އަނބުރާ ވެރިކަމަށް ގެނައުމަށްޓަކައި‬ ‫ގައުމު ފުނޑު ފުނޑު ކޮށް‪ ،‬ގުރުބާން ކުރާކަށް ނޫނެވެ‪ .‬ނަޝީދު ނުވަތަ އެމްޑީޕީ‬ ‫ވެރިކަމަށް އަންނަން އެދޭ ނަމަ އަވަސް ގޮތެއްގައި ރިއާސީ އިންތިޚާބެއް‬ ‫ބޭއްވުމަށް ބާރުއަޅަންވީއެވެ‪ .‬ގައުމު ގުރުބާން ކުރުމަކީ އެމްޑީޕީގެ ސިޔާސީ‬ ‫ކުރިމަގު ބަނަކުރުމެވެ‪.‬‬ ‫ނަޝީދު ގެ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ގުޅިފައިވާ ޕާޓީތަކުން މުޒާހަރާ‬ ‫ކުރިއިރު‪ ،‬އުމަރު ނަސީރު ފަދަ ސިޔާސީ ލީޑަރުން ވަރަށް ގިނަ ވައުދުތައް‬ ‫ވެވަޑައިގެންފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫ނަޝީދުގެ ސަރުކާރުން ބޭރު މީހުންނަށް ވިއްކާލި ދިވެހި ގައުމުގެ‬

‫ތެރޭގައި ތިއްބެވި ކަމަށް އެވިދާޅުވި ދޮންބަންޑާރައިން ތަކާއި‪ ،‬މުހައްމަދު‬

‫ހަރު މުދާތައް ދިވެހިރައްޔިތުންނަށް އަނބުރާ ހޯދައިދެއްވާނެކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ‪.‬‬

‫ތަކުރުފާނުތައް ކޮބައިތޯއެވެ؟ ނުވަތަ މިދެންނެވި “މުހައްމަދު ތަކުރުފާނު” ތައް‪،‬‬

‫ދައުލަތުގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކަށް ޣައިރު ޤާނޫނީ އަމުރުކުރި މީހުންނާ މެދު ގާނޫނީ‬

‫ވެރިކަން ހޯދުމުގެ އަމިއްލަ އެދުމުގައި އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ‪ ،‬ކޯޅި‪ ،‬ގައުމު‬

‫ފިޔަވަޅު އަޅުއްވާނެކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ‪.‬‬

‫އިތުރަށް ފުނޑާލާނީތޯ އެވެ؟ މިގައުމަށް މިވަގުތު ބޭނުންވަނީ އަމިއްލަ އެދުމުން‬

‫ނަޝީދުގެ ސަރުކާރުން ރައްޔިތުން “ފެލާލަމުން” ތަފާތު ޓެކްސްތައް‬

‫އެއްކިބާވެފައިވާ އަދި ސިޔާސީ ފިކުރުން އެއްކިބާވެފައިވާ‪ ،‬ތެދުވެރި‪ ،‬އިޚްލާސްތެރި‬

‫ނަގަމުންދާކަމަށް ބުނެ‪ ،‬އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން އެކަމަށް ފާޑު ކިޔާފައިވެއެވެ‪.‬‬

‫ދިވެހި ދަރިންތަކެކެވެ‪ .‬ކެރިގެން ކަންތައްތަކާ ކުރިމަތިލައި‪ ،‬ގައުމު ސަލާމަތުގެ‬

‫ރައްޔިތުން މިހާރު ކުރާ ސުވާލަކީ އާ ސަރުކާރެއް އައުމުން ތަކެތީގެ އަގުތައް‬

‫އައްސޭރިއަކަށް ގެންގޮސްދެވޭ ފަދަ ޤާބިލު މުޖާހިދުންތަކެކެވެ‪.‬‬

‫އަތްފޯރާ ހިސާބަށް އަންނާނީ ކޮން އިރަކުންތޯއެވެ؟ ދިވެހިންގެ ގެއްލުނު ހަރު‬

‫ހިތާމައަކީ އެފަދަ އިހްލާސްތެރި ލީޑަރަކު ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ‬

‫މުދާތައް އަނބުރާ ދިވެހިންނަށް ލިބޭނެތޯއެވެ؟ ބޭރު މީހުންގެ ސިޔާސީ އަދި‬

‫މަސްރަހުން މިވަގުތު ފެންނަން ނެތްކަމެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން‬

‫އިގްތިސާދި މުށުތެރެއިން ދިވެހި ގައުމު މިނިވަންވެ ހަށިފޮޅައި ލެވޭނެތޯއެވެ؟‬

‫އޮތް ހަމައެކަނި ގޮތަކީ ތިބިބަޔަކު ލައިގެން މިގައުމުގެ އިސްތިގުލާލާއި‪ ،‬ދީން‬

‫ޣައިރު ޤާނޫނީ އަމުރު ކުރި ފަރާތްތަކަށް ހައްގު އަދަބު ދެވޭނެތޯއެވެ؟ ނުވަތަ‬

‫ސަލާމަތް ކުރެވޭތޯ މަސައްކަތް ކުރުމެވެ‪ .‬ކައިރި މުސްތަގުބަލަށް ބަލާއިރު އެ‬

‫ކޮންމެ ބަޔަކުވެސް ވެރިކަމަށް އަންނަން އުޅޭއިރު ދައްކާ “ނަނާ ހުވަފެން” ތައް‬

‫ޒިންމާ އެޅިފައިވަނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ‪.‬މުހައްމަދު ވަހީދު ހަސަންގެ‬

‫ވެރިކަން ލިބުމުން ބިލާހަކަށް ބަދަލުވެގެން ދާނީ ތޯއެވެ؟‬

‫އިސްތަށިފުޅުގައެވެ‪ .‬ނަމަވެސް ބޮޑު ސުވާލަކީ ދުރު މުސްތަގުބަލުގައި އެޒިންމާ‬

‫ނަޝީދުގެ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް މުޒާހަރާ ކުރިއިރު އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ‬

‫ދިވެހި ގައުމަށް‬

‫ނެންގެވޭނީ ކޮން ލީޑަރަކަށް ބާއެވެ؟‬

‫‪21‬‬


‫އަބްދުﷲ އަޒްމީން‬

‫އައްސަދު ގައުމީ‬ ‫ޖާޒީބާލައިފި‬ ‫އޭނާ ނެތުމަކީ ގައުމީ ޓީމަށް‬ ‫އަންނަ ބޮޑު ހުސްކަމެއް‬ ‫އެއީ ގައުމީ ބަތަލެކެވެ‪ .‬ދިވެހި ގައުމު ދެކެފައިވާ ކުޅަދާނަ‬

‫ ‬

‫ހިދުމަތްތެރިއެކެވެ‪ .‬ކުޅުމާއި އާއްމު ދިރިއުޅުމުގައި ވެސް އަހުލާގު ރަނގަޅު‬ ‫ލާމަސީލު މިސާލެކެވެ‪ .‬ކޯޗުންނާއި ކުޅުންތެރިން އަދި ބެލުންތެރިން އޭނާ‬ ‫ދެކެ ލޯބިވަނީ އެހެންމީހުންނަށް އޭނާގެ ފަރާތުން ލިބޭ މަތިވެރި އިހްތިރާމެއްގެ‬ ‫ސަބަބުންނެވެ‪.‬‬ ‫ހަގީގަތުގައި ވެސް ނ‪ .‬އަތޮޅު މާފަރު‪ ،‬މަރުހޫމް އަބުދުލްގަނީ‬

‫ ‬

‫އީސާ އާއި ފާތުމަތު ޒަކަރިއްޔާ އަށް ލިބުނު ‪ 12‬ކުދިންގެ ތެރެއިން އައްސަދު‬ ‫އަބުދުލްގަނީ އަކީ ހާއްސަ މީހެކެވެ‪ .‬އޭނާ އަކީ ދިވެހި ގައުމަށް ފުޓްބޯޅައިން‬ ‫މިހާތަނަށް ތައްޓެއް ހޯދައިދިން ހަމައެކަނި ފަހުރުވެރި ކެޕްޓަނެވެ‪ .‬މި ޝަރަފު‬ ‫‪ 2008‬ވަނަ އަހަރުގެ ސާފް ޗެމްޕިއަންޝިޕާއެކު އޭނާ އަށް ލިބުނު އިރު‬ ‫އައްސަދު ރަށުގައި ހުރެފައި ‪90‬ގެ ކުރީކޮޅު މާލެއައީ ވެސް މި ހުވަފެން‬ ‫ދެކެމުންނެވެ‪.‬‬ ‫ފުޓްބޯޅަ ދަނޑުގައި އޭނާ ފުރަތަމަ ފެނިގެންދިޔައީ ހީނާ އަހުމަދު‬

‫ ‬

‫ސަލީމުގެ ކޯޗުކަމުގެ ދަށުން އަމީރު އަހުމަދުގެ ޓީމުންނެވެ‪ .‬އޭގެ ފަހުން‬ ‫އޭނާގެ ފުރަތަމަ ކުލަބަކަށް ވެގެންދިޔައީ ހީނާ ސަލީމް ކޯޗުކޮށްދެމުން އައި‬

‫‪22‬‬


‫ޔޫތު ސްޕޯޓްސް ކުލަބެވެ‪ .‬އެއިރު ވެސް އޭނާ އަށް‬

‫ބައިވެރިއަކަށް ހެދުނީ އެންމެ ބައިވެރިއެކެވެ‪.‬‬

‫އެހީތެރިވަމުން ދިޔައީ ވެލެންސިއާގެ ސަޕޯޓަރުންނާއި‬

‫އުފާވެރި ޒަވާޖީ ހަޔާތެއްގައި ދެމިހުރި‪ ،‬ދެ ފިރިހެންކުދިންގެ‬

‫މެނޭޖްމަންޓުންނެވެ‪ .‬އެއަށް ފަހު އައްސަދު އޭނާ‬

‫ޒިންމާދާރު ބައްޕަ‪ ،‬އައްސަދުގެ އާއިލާއަކީ ވެސް‬

‫އެންމެ ކުޅޭހިތްވާ ކުލަބު ވެލެންސިއާ އަށް ބަދަލުވީ‬

‫ފުޓްބޯޅައިގެ އާއިލާ އެކެވެ‪ .‬އޭނާގެ ދެ ކޮއްކޮ ކަމަށްވާ‬

‫‪ 1998‬ވަނަ އަހަރު އެވެ‪ .‬އެއްވެސް ބައެއްގެ އަތުގައި‬

‫އަންވަރު އަބުދުލްގަނީ އާއި އަކުރަމް އަބުދުލްގަނީ އަކީ‬

‫ނުޖައްސައި ވެލެންސިއާ ކަޕް ވިނާސް ކަޕް މިލްކުކުރި‬

‫ރާއްޖޭގެ ގައުމީ ޓީމުގައި ވެސް މުހިންމު ދައުރެއް‬

‫ޓީމުގައި ކުޅުނު އައްސަދަކީ ޖެހިޖެހިގެން ހަތަރު‬

‫އަދާކޮށްފައިވާ ދެ ކުޅުންތެރިންނެވެ‪ .‬ހަގީގަތުގައި މި ދެ‬

‫އަހަރު ވެލެންސިއާ ދިވެހި ލީގު ހޯދިއިރު އެ ޓީމުގެ‬

‫ކުޅުންތެރިން ގައުމީ ލެވެލްގައި ވިދާލީ ޚުދު އައްސަދުގެ‬

‫ކެޕްޓަންވެސްމެ އެވެ‪ .‬އަދި އޭނާ ވަނީ ދެ ވަނަ‬

‫ހިތްވަރާއި މިންނަތުންނެވެ‪ .‬އަމިއްލަ ގޭގައި އެމީހުން‬

‫ފަހަރަށް ނިއު ރޭޑިއަންޓް އެފް‪.‬އޭ‪.‬ކަޕް މިލްކުކުރި ޓީމުގެ‬

‫ބައިތިއްބައިގެން ދިން އަގުހުރި ނަސޭހަތާއި އޭނާގެ‬

‫ކެޕްޓަންކަން ވެސްކޮށްފަ އެވެ‪.‬‬

‫ގަދަހިތްވަރުންނެވެ‪ .‬އެކަމަކު ގައުމީ ލެވެލްގައި މި‬

‫ ‬

‫ތިންބެއިން އެއްފަހަރާ އެއް ޖާޒީއެއްގައި ދަނޑުމަތިން‬

‫ފުޓްބޯޅަ ދަނޑުގައި އައްސަދުގެ‬

‫ރަންކާމިޔާބީތައް ގުޅިފައިވަނީ ވެލެންސިއާ ރަންރީނދޫ‬

‫ފެނުނީ އެންމެ ފަހަރަކު އެވެ‪ .‬އެއީ ‪ 2006‬ވަނަ އަހަރުގެ‬

‫ކުލައާ އެވެ‪ 11 .‬އަހަރު ވެލެންސިއާ އަށް ކުޅެދިންއިރު‬

‫ދިވެހި ލީގުގައި ހުރައާއި ވެލެންސިއާ ކުޅުނު މެޗުގައެވެ‪.‬‬

‫އޭނާ ވަނީ ފަސް އަހަރު ވަންދެން ކެޕްޓަންކަންކޮށް‬

‫އެ ދުވަހު ވެލެންސިއާގެ ފަހަތުގައިތިބީ ދާދި ފަހުން‬

‫‪ 13‬ތަށި ހޯދައިދީފަ އެވެ‪ .‬މަޝްހޫރު ބްރެޒިލުން ‪13‬‬

‫ދެމިއޮތުމުގެ އާލަމަށްދަތުރުކޮށްފައިވާ އަބުދުލްގަނީއީސާގެ‬

‫ނަންބަރަކީ ނަސީބުދެރަ ނަންބަރެއް ކަމަށް ދެކުނަސް‬

‫ތިން ކުދިންނެވެ‪.‬‬

‫މިއަދަދަކީ އައްސަދު ދެކޭގޮތުގައި އޭނާގެ ލަކީ ‪13‬‬

‫ރާއްޖޭގެ އެންމެ މޮޅު ކުޅުންތެރިޔާގެ މަގާމު‬

‫ ‬

‫ނަންބަރެވެ‪ .‬އޭނާގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ‪ 13‬ދަރިން‬

‫ދެ ފަހަރު ހޯދާފައިވާ އައްސަދަކީ ގައުމީ މުބާރާތާއި‬

‫ތިބި އިރު ވެލެންސިއާގައި ހޯދި ތަށިތަކުން އެކަނި‬

‫ކަޕް ވިނާސްކަޕުގެ މޮޅު ކުޅުންތެރިޔާގެ މަގާމު ވެސް‬

‫ވެސް އާއިލާގެ ކޮންމެ ކުއްޖަކަށް ވެސް މިވަނީ‬

‫ހޯދާފައިވާ ޑިފެންޑަރެކެވެ‪ .‬އަދި އާފަތިސް ނޫހުން ‪2004‬‬

‫ތައްޓެއް ހޯދައިދެވިފަ އެވެ‪ .‬އާއްމު ދިރިއުޅުމުގައި ވެސް‬

‫ވަނަ އަހަރު ހޮވި ވަކިވަކި ހުރިހާ މުބާރާތެއްގެ މޮޅު‬

‫އައްސަދާ ‪ 13‬ވަނީ ގުޅިލާމެހިފަ އެވެ‪ .‬ވަރަށް ފަހުން‬

‫ކުޅުންތެރިޔާގެ އޭނާ އަށް ލިބުނު އިރު އެ އަހަރުގެ އެންމެ‬

‫އޭނާގެ ދަރިފުޅު ޚިތާނު ކުރަން އޭޑީކޭ އަށް ދިއުމުން‬

‫މޮޅު ޑިފެންޑަރަކީ ވެސް އައްސަދެވެ‪ .‬މި ފަދަ އެތައް‬

‫ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމަށް ލިބުނު މެމޯގެ ޓޯކަން ނަންބަރަކީ‬

‫އިނާމެއް ހޯދި އިރު އޭނާ އަކީ ކޮންމެ ކޯޗަކު ވެސް‬

‫ވެސް ‪ 13‬އެވެ‪ .‬އަދި ދަރިފުޅު ބެލި ޑޮކްޓަރު އިނީ‬

‫ޓީމުގައި ބަހައްޓަން ބޭނުންވާ އިތުބާރު ކުޅުންތެރިއެކެވެ‪ .‬‬

‫ވެސް ހޮސްޕިޓަލުގެ ‪ 13‬ނަންބަރު ކޮޓަރީގަ އެވެ‪ .‬‬ ‫ދަރިފުޅު ބޭއްވުމަށް ޕްރައިވެޓް ރޫމެއް ހޯދަން‬

‫ ‬

‫އެއީ އަމިއްލަ ކާމިޔާބަށްވުރެ‬

‫ ‬

‫ބޮޑަށް ޓީމުގެ ފައިދާއަށް ވިސްނާ އެހެން ކުޅުންތެރިންގެ‬

‫އެދުމުން ލިބުނީ ވެސް ‪ 13‬ނަންބަރު ކޮޓަރި އެވެ‪.‬‬

‫އިހްތިރާމް ލިބިފައިވާ މޮޅު ކުޅުންތެރިއެއް‪ ،‬ކޯޗެއް އަދި‬

‫މިހެންވެ ހައިރާންވެފައި ހުރެ އައްސަދު އެރޭ އޭނާގެ‬

‫ހިތްހެޔޮ ބ��އްޕައެކެވެ‪.‬‬

‫ލޯބިވާ އަންހެނުންނާ ސަމާސާ ކުރަމުން ބުނީ މިއީ‬

‫ ‬

‫މެދުނުކެޑި ‪ 12‬އަހަރު ގައުމީ ޓީމަށް ކުޅުމަށް‬

‫ކޮންކަހަލަ އިއްތިފާގެއްބާއޭ އެވެ!؟ މިހެންވެ ‪2013‬‬

‫ފަހު މިއަދު ގައުމީ ޖާޒީ ބާލަން އައްސަދު މިނިންމީ‬

‫ކުރީމަތީގައި އޮއްވައި އޭނާ ގައުމީ ޖާޒީބޭލުމުން ކޮއްކޮ‬

‫ޝަރަފުވެރިކަމާއެކުގަ އެވެ‪ .‬އޭނާ އަކީ ދިވެހިންގެ‬

‫އަކުރަމް އެ ‪ 13‬ނަންބަރު ގައި ކުޅުމަކީ އައްސަދުވެސް‬

‫ހަމައެކަނި ގޯލްޑް ކެޕްޓަނެވެ‪ .‬އޭނާ އަކީ ގައުމީ ޓީމުގެ‬

‫އަދި އަކުރަމް ވެސް ބޭނުންވާގޮތެވެ‪.‬‬ ‫ ‬

‫ ‬

‫ފަހަރުގައި ‪ 2013‬އަކީ އައްސަދު‬

‫ބޭންޑް އަޅައިގެން އެންމެ ގިނަ މެޗު ކުޅުނު ކެޕްޓަނެވެ‪ .‬‬ ‫އޭނާ އަކީ ވެލެންސިއާގެ ކެޕްޓަންކަން އެންމެ ގިނަ‬

‫ކުލަބު ކެރިއަރު ވެސް ހުއްޓާލާނެ އަހަރަށްވެދާނެ އެވެ‪.‬‬

‫ދުވަހުކޮށް އެކުލަބަށް އެންމެ ގިނަ ކާމިޔާބު ހޯދައިދިން‬

‫އަދި އައްސަދު އަތުގައި އޮތް އެތްލެޓިކްސް ލޯގް ޖަމްޕް‬

‫ކެޕްޓަންވެސްމެ އެވެ‪ .‬ހަރުދަނާ ލީޑަރެއްގެ ގޮތުގައި ހުރެ‪،‬‬

‫ރެކޯޑް އެހެން ކުޅުންތެރިއަކަށް މުގުރާލެވުނީ ވެސް ‪13‬‬

‫މިއަދު އައްސަދު ކުޅުން ހުއްޓާލިނަމަވެސް އޭނާގެ މަތިން‬

‫އަހަރު ފަހުންނެވެ‪ .‬އަދި އޭނާ ވަނީ ހައި ޖަމްޕް ރެކޯޑް‬

‫އަހަރުމެން އެންމެން ވެސް ހަނދާންކުރާނެ އެވެ‪ .‬އެފަދަ‬

‫ވެސް މުގުރާލައިފަ އެވެ‪ .‬ނަމަވެސް ލަކީ ‪13‬އާއެކު‬

‫ދެވަނައެއްނެތް އައްސަދަކީ އަހަރުމެންގެ އެންމެންގެ ގައުމީ‬

‫އޭނާ އަށް ނުކުރެވުނީ އެންމެ ކަމެކެވެ‪ .‬ހަޔާތުގެ‬

‫ކެޕްޓަނެވެ‪ .‬މިއީ ބަދަލުވުމެއްނެތް ހަގީގަތެކެވެ‪.‬‬

‫‪23‬‬


‫އާދަމްއާދަމްނަސީނަރުސީރު‬

‫ސު ޓީ ވް ޖޮ ބް ސް އަށް ފަ ހު އެ ޕަ ލް ކު ން ފު ނި ވެސް މަ ރު ވަ ނީ ބާ‪....‬‬ ‫ރީތި ބައްޓަން ތަކުގައި ހުންނަ ތުނިތުނި އެހާމެ އޮމާން ގިނަ އުފެއްދުން ތަކެއް‬

‫ޤައުމު ތަކުގައި ވިއްކާ މައްސަލަވެސް ވަނީ ބޮޑުވެފައެވެ‪ .‬އެޕަލްގެ ބައެއް‬

‫ދުނިޔެއަށް ނެރެ އެޕަލް ކުންފުނިން ހުރިހާ އެންމެންގެ ހިތްތަކާއި ކުޅެލިއެވެ‪ .‬އަދި‬

‫«ފޭކު» އުފެއްދުން ތަކުގެ ސަބަބުން އަސްލު އޮޅި އޭގެ ބަދުނާމް ވެސް އެޕަލް‬

‫އެޕަލް ކުންފުނީގެ ބާނީ ސުޓީވް ޖޮބްސް އަކީ އެޕަލް ކުންފުނީގެ ސިކުނޑިކަމަށް‬

‫ބލުގައި އެޅޭފަހަރު ގިނަވަމުންދާތީ ކުންފުނީގެ ދުވެލި މަޑުޖެހިފައިވާ‬ ‫ކުންފުނީގެ ޮ‬

‫އެހާ ހިސާބުން ގިނަ ބަޔަކު އެއްބަސްވިއެވެ‪.‬‬

‫ކަމަށް ޓެކުނޮލޮޖީ ދިރާސާ ކުރާ ފަރާތްތަކުން މިހާރު ވަނީ ބުނަން ފަށާފަ އެވެ‪.‬‬

‫އެ ހިސާބުން މަތީފަޑިއަށް އަރާ ޓެކުނޮލޮޖީ ދުނިޔޭގެ ބޮންތީގަ އެޕަލް ކުންފުނި‬

‫ސުޓީވް ޖޮބްސް ދުނިޔެ ދޫކުރުމަށްފަހު އެޕަލް ހިންގުމާއި ހަވާލުވި ޓިމްކުކް ގެ‬

‫ހިފާލީ ގިނަ ބަޔަކަށް އެތަކެއް ޖާދޫތަކެއް ދެއްކުމަށް ފަހުގައެވެ‪.‬‬

‫ކުޅަދާނަ ކަން ދައްކާލުމަށް ގިނަ ބަޔަކު ގޮވަމުންދާ އިރު އަދި އެއްވެސް ހަބަރެއް‬

‫އެހެން ކަމުން މިދިޔަ އަހަރު އެންމެ ގިނަ ބަޔަކު ރޮއްވާލި‪ ،‬ޚަބަރަކީ ދުނިޔެ ދުށް‬

‫ނުވެއެވެ‪ .‬އެޕަލް ކުންފުނީގެ އެންމެ ވާދަވެރި ސަމްސަން ކުންފުނިން އެތަކެއް‬

‫އެންމެ ހުނަރުވެރި ޓެކުނޮލޮޖީ ސިކުނޑި ސުޓީވް ޖޮބްސް މިދުނިޔެއާއި ވަކިވި‬

‫އައު އުފެއްދުން ތަކެއް ނެރެ ވިޔަފާރި މެކުހަށް ޖެހުމުން ވެސް އެޕަލްގެ ހިލަމެއް‬

‫ޚަބަރެވެ‪ .‬އެޕަލް ކުންފުނީގެ އުފެއްދުން ތަކަށް ދެވި ހިފާފައިވާ އެތައް މިލިއަން‬

‫ނުވުމުން މިހާރު އުފެދޭ ސުވާލަކީ ޓިމްކުކްގެ ކިބައިގައި ހަޤީޤީ ޤާބިލްކަން‬

‫ބަޔަކު ދުނިޔޭގެ އެކިކަންކޮޅު ތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އިރު މި ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވެސް‬

‫ހުރިކަމާއި މެދު އުފައްދާ ސުވާލެވެ‪ .‬ސުޓީވް ޖޮބްސް ފަދަ އުފެއްދުންތެރި‬

‫އެކަން އޮތީ އެހެންނެވެ‪ .‬މިއަދު ރާއްޖޭގެ ކޮންމެ ތިން މީހުން ކުރެ އެކަކު‬

‫ސިކުނޑިއެއް ކުކްގެ ނެތްކަމަށް މިހާރުވެސް ގިނަ ބަޔަކުވަނީ ބުނަށް ފަށާފައެވެ‪.‬‬

‫އަތުގައި އޮންނާނީ އެޕަލްގެ އައިފޯނެކެވެ‪ .‬އެހެނަސް އެޕަލް ކުންފުނީގެ ބާނީ‬

‫ސަބަބަކީ ކުކް އަކީ އުފެއްދުންތެރިއަކަށް ވުރެ ބޮޑަށް ހިންގުންތެރި އެއްކަމަށާއި‬

‫ސުޓީވް ޖޮބްސް މިދުނިޔެއާއި ވަކިވެ މިވީ ދެތިން މަހެއްގެ ތެރޭގައި އެޕަލް‬

‫އެޕަލް ކުންފުނީގެ އައު އީޖާދުތައް މަޑުޖެހިފައިވަނީ އެ ސަބަބާއި ހުރެކަމަށް ދެކޭ‬

‫ކުންފުނީގެ އަޑުވަނީ މުޅިން ކެނޑިފައެވެ‪ .‬އެޕަލް ކުންފުނިން އައު އުފެއްދުމެއް‬

‫ބަޔަކު ވެސް މިހާރު ތިބުމެވެ‪.‬‬

‫ނެރެން އުޅޭކަމުގެ އެއްވެސް ހިލަމެއް އަދި ނުވެއެވެ‪.‬‬

‫ކޮންމެއަކަސް ފާއިތުވެ ދިޔަ ދެތިން މަހެއްގެ ތެރޭގައި އެޕަލްގެ ހިލަމެއް ނުވި‬

‫ދުނިޔޭގެ ބޮޑެތި ކޮންމެ ޓެކުނޮލޮޖީ ކުންފުންޏެއްގެ ނަމާއި ގުޅިފައިވާ ވަރުގަދަ‬

‫ނަމަވެސް އެންމެ ވާދަވެރި ސަމްސަން ކުންފުނިން ގެލެކުސީ ނޯޓު ކިޔާ އެންމެ‬

‫ސަހުސިއްޔަތެއް ހުރެއެވެ‪ .‬އެގޮތުން މަސްހޫރު މައިކުރޯ ސޮފްޓް ކުންފުނީގެ ބާނީ‬

‫ފނު ބާޒާރަށްނެރެ ފަތުއަޑު ކިޔާފަ ވިއްކަމުންދާއިރު އެޕަލް ކުންފުނީގެ‬ ‫ބޮޑު ޯ‬

‫ބިލްގޭޓުސް އެކުންފުނި ހިންގުމުގައި ހުރި ދުވަސްވަރު ލިބެމުންދިޔަ ކާމިޔާބީ‬

‫އައިޕެޑު އަދި އައިފޯނު ގެންގުޅޭ ބައެއްފަރާތަކުން ބުނަމުންދަނީ ހަމައެކަނި‬

‫އާއި މަސްހޫރުކަން މިހާރު ވަނީ ފަނޑުވެގެން ގޮސްފައެވެ‪ .‬ބިލްގޭޓުސް އަދި‬

‫ސަމްސަން ގެލެކުސީ ނޯޓެއް އޮތުމުން އައިފޯނަކާއި އައިޕެޑަކުން ކުރާ ހުރިހާ‬

‫ދުނިޔޭގަ ހުރިނަމަވެސް މައިކުރޯސޮފްޓް ކުންފުނި ހިންގުމުގައި ބިލްގޭޓުސްގެ‬

‫ކަމެއް ކުރެވޭ ކަމަށާއި އެހެންކަމުން އެދެ އާލާތް ދޫކޮށްލުމަށްފަހު ގެލެކުސީ‬

‫މާބޮޑު ދައުރެއް މިހާރު ނެތުމުން އެ ބޮޑު ކުންފުނީގެ އަޑު މަޑުވެފައިވާ އިރު‬

‫ނޯޓެއް ހޯދުން މާ ބުއްދިވެރި ކަމަށެވެ‪ .‬މި ވިސްނުން ފެތުރިގެން ގޮސްފި ނަމަ‬

‫މިދުނިޔެއާއި ވަކިވެފައިވާ ސުޓީވް ޖޮބްސް ނެތުމުން އެޕަލް ކުންފުނި މަރުވެދާނެ‬

‫އެޕަލްގެ އެންމެ ގިނައިން ވިކޭ އަދި ބޮޑު ވިޔަފާރިއެއް ކުރަމުންދާ އައިފޯނު‬

‫ކަމުގެ ނިސާންތަކެއް ވެސް މިހާރު ދަނީ ފެންނަމުންނެވެ‪.‬‬

‫އަދި އައިޕެޑަށް އޮންނަ ޑިމާންޑު ކުޑަވެ ކުންފުނީގެ ވިޔަފާރި އަށް ބޮޑު ލޮޅުމެއް‬

‫އެގޮތުން މިވޭތުވެދިޔަ ދެތިން މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކުންފުނިން އުޅެންޖެހުނީ‬

‫އަރާނެއެވެ‪.‬‬

‫އެންމެ ފަހުން ނެރުނު އައިފޯން ފޯ އެސް ގެ ގިނަ މައްސަލަތަކުން ސަލާމަތް‬

‫އެހެން ކަމުން ކައިރި މުސްތަގުބަލެއްގައި އެޕަލްގެ އައު އުފެއްދުމެއް‬

‫ނުވެވިގެންނެވެ‪ .‬އެފޯނުގެ ބެޓެރީ މާ އަވަހަށް ހުލިވާކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު‬

‫ކޮންމެހެންވެސް ބާޒާރަށް ނެރެންޖެހޭ ކަމަށް މިހާރު ވަނީ ބެލެވެން ފަށާފައެވެ‪.‬‬

‫ބުނަންފެށުމުން ގިނަ ބެލުން ތަކެއް ބެލުމަށް ފަހު އެޕަލް ކުންފުނިން ވަނީ‬

‫މޅު ކެއްކުން އަވަހަށް ކައްކާ ނިންމައި ދުނިޔެ ތެރެއަށް ނުނެރެފިނަމަ‬ ‫ކުކްގެ ޮ‬

‫އެކަމަށް އެއްބަސް ވެފައެވެ‪ .‬އަދި އެއީ ފޯނުގެ މައްސަލައެއް ކަމަށާއި‬

‫އެޕަލް ކުންފުނި މަރުވެދާނެ ކަމަށް މިހާރު ކުރަމުންދާ ސައްކުތައް ޔަޤީންވާނެއެވެ‪.‬‬

‫ފޯނުގައި «ބަގެއް» އުޅޭކަމަށް އެއްބަސްވެ އެކަމަށް ހައްލެއް ހޯދުމަށް އެތަކެއް‬

‫ސުޓީވް ޖޮބްސް މަރުވެ ދިޔަ ނަމަވެސް އެޕަލް ކުންފުނި މަރުވާކަށް ޓެކުނޮލޮޖީ‬

‫ދުވަހެއްވަނީ ނަގާފައެވެ‪ .‬ހަމަ އެއާއި އެކު ގިނަ ބަޔަކު އިންތިޒާރު ކުރަމުންދާ‬

‫ދުނިޔޭގެ އެއްވެސް ފަރާތެއް ބޭނުމެއް ނުވާނެއެވެ‪ .‬އަދި އަމުދުން އެޕަލްގެ‬

‫އައިފޯނު ފަހެއްގެ ހަބަރެއް ނުވުމާއި އައިޕެޑު ތިނެއްގެ ވާހަކައެއް އަޑުނީވި ގިނަ‬

‫އުފެއްދުން ތަކަށް ލޯބިކުރާ އެއްވެސް ފަރާތަކުން އެގޮތެއް ނޭދޭނެއެވެ‪ .‬އެހެން‬

‫ދުވަސްތަކެއް ވުމާއި އެކު މިހާރު އެޕަލްގެ އުފެއްދުން ތަކަށް ލޯބިކުރާ އަދި އެ‬

‫ކަމުން އެޕަލް ކުންފުނި ދިރި އޮތުމަށްޓަކައި ސަމްސަމް ގެލެކުސީ ނޯޓަށް ވުރެ‬

‫އުފެއްދުންތަކަށް ހިތްކިޔާ ގިނަ ބަޔަކަށްވަނީ މާޔޫސްކަން ލިބިފައެވެ‪.‬‬

‫ފނު ފަހެއް އަދި އެހެން ކުންފުނި ތަކުން މިހާރު ނެރެމުންދާ ތަފާތު‬ ‫ފުރިހަމަ އައި ޯ‬

‫ހަމަ އެއާއި އެކު އެޕަލްގެ ފެކުޓަރީތަކުގައި ކުޑަކުދިން ލައްވާ ކުޑަކުޑަ‬

‫ޓެބުލެޓު ތަކަށްވުރެ ފުރިހަމަ އެޕަލް އައިޕެޑު ތިނެއް ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް ނެރެން‬

‫އުޖޫރައަކަށް މަސައްކަތް ކުރުވާ ކަމުގެ ސަކުވާ ޗައިނާގެ ބައެއް ފަރާތަކުން‬

‫ޖެހެއެވެ‪.‬‬

‫އިންޓަނެޓު މެދުވެރިކޮށް ފެތުރުމާއި އެޕަލްގެ ފެކުޓަރީތަކުގެ ތެރެއިން ވައްކަން‬

‫އެހެން ނޫން ނަމަ ޖޮބްސްގެ ކަނާތް ފަރާތުގައި އެޕަލް ކުންފުނިވެސް ވަޅުލުމަށް‬

‫ކުރުމަށްފަހު އުފައްދާ «ފޭކު» އެޕަލްގެ އާލާތްތައް ނެރެ ޗައިނާ އަދި އެހެން‬

‫ޖެހޭނީ ސަންދޯއް ތައްޔާރު ކުރާށެވެ‪.‬‬

‫‪24‬‬


26


‫ސިކުނޑީގެ ޠޫ ފާ ން‬ ‫އެއްޗެއް މާކެޓްކުރުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ‪ .‬ރަގަޅަށް މާކެޓް ނުކުރެވިއްޖެ ނަމަ‬

‫ސީނާ އަޙްމަދު ޒާހިރު‬ ‫އެފަހަރު އެޕާޓީން ދެއްކިއެވެ‪ .‬އެހީ ހޯދުނުގޮތަކާއި‪ ،‬ކުރެވުނު މުއާމަލާތާއި‪ ،‬ހެދުނު‬

‫ކާމިޔާބު ފެނިގެން ނުދާނެއެވެ‪ .‬އިޝްތިހާރުކުރުމާއި މަޢުލޫމާތު ފެތުރުން މިޒަމާނުގައި‬

‫ދޮގާއި‪ ،‬ފެތުރުނު ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފުވާހަކަތަކުގެ ވާހަކަ ދެއްކުމަކީ މިހާރު ބޭނުންކަމެއް‬

‫މިހާ މުހިއްމުވެގެން މިއުޅެނީ މިސަބަބާހުރެއެވެ‪ .‬ޒަމާނީ ޓެކްނޮލަޖީ ބޭނުންކޮށްގެން‪،‬‬

‫ނޫނެވެ‪ .‬ބައެއް ފަރާތްތަކުން ދެކޭގޮތުގައި ޕޮލިޓިކްސް ގައި ހުރިހާކަމެއް ހުއްދައެވެ‪.‬‬

‫ޒަމާނީ ޚިޔާލުގެ ކުޅަދާނަ މީހުންނަށް ކޮންމެފަދަ ކަމެއްވެސް ކުރެވިދާނެކަން ދުނިޔޭގެ‬

‫އެއީ އިމެއްނެތް ސިޔާސީ ސަޤާފަތެއް އޮންނަ މަސައްކަތެކެވެ‪ .‬އިންތިޚާބުން ކާމިޔާބު‬

‫މިފަހުގެ ހާދިސާތަކުން ވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގެން އެބަހުއްޓެވެ‪ .‬އަދި ޒަމާނީ‬

‫ހޯދާނީ “ޣާޒީ”އެވެ‪ .‬ނާކާމިޔާބުވާނީ “ބާޣީ”އެވެ‪ .‬ގިނަފަހަރަށް އިންތިޚާބުގެ ކާމިޔާބާއެކު‬

‫ޓެކްނޮލަޖީގެ އެހީގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ ޒުވާނުން ކޮށްފައިވާ ބައެއްފަހަރު ރަގަޅު‪،‬‬

‫އިންތިޚާބީ ވަޢުދުތައްވެސް ބެހިގެން އޮޔާދެއެވެ‪.‬‬ ‫ޤާނޫނުއަސާސީ އާއި ޚިލާފަށް ސަރުކާރުން އަމަލުކުރައްވާކަމަށް‬

‫އަނެއްބައި ފަހަރު ނުރަގަޅު ކަންތައްތައް އަޅުގަނޑުމެންގެ ރާއްޖެއިންވެސް ފެންނަން‬ ‫އެބަހުއްޓެވެ‪ .‬މިޒަމާނުގައި ވިއްކާލުމަށް މަސައްކަތްކުރަނީ ހަމައެކަނި ފިހާރައިގައި‬

‫އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ޤަބޫލުކުރައްވާ ބައެއް މައްސަލަތައް ހިއްސާކުރެއްވުމަށް‪،‬‬

‫ހުންނަ މުދަލެއް ނޫނެވެ‪ .‬ޚިޔާލުވެސްމެއެވެ‪.‬‬

‫ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތާއި އިދިކޮޅު ޚިޔާލުގެ ބައެއްބޭފުޅުން‪ ،‬ދާދިފަހުން ހުޅަނގުގެ‬

‫ރާއްޖޭގެ ބައެއް ފިހާރަތަކަށް ބަލައިލުމުން‪ ،‬އެފިހާރަތަކުގައި ހުންނަ‬

‫ބައެއް ޤައުމުތަކުގެ މަންދޫބުންނާއި ބ��އްދަލުކުރެއްވިކަމަށްވެއެވެ‪ .‬އިވޭ އަޑުތައް‬

‫މުދަލުންވެސް އެތަންތަނުން މާކެޓްކުރަން ބޭނުންވަނީ ކޮންބަޔަކަށްކަން‬

‫ރަގަޅުކަމަށްވާނަމަ‪ ،‬ރަގަޅަށް ބައިނުލްއަޤްވާމީ ޙާލަތު ދިރާސާ ނުކުރެއްވިއެވެ‪.‬‬

‫ވިސްނައިގަނެވެއެވެ‪ .‬އެތަންތަނުން މުދާ ވިއްކަން ބޭނުންވާ މީހުންނަށް އެތަންތާގައި‬

‫މާޒީގެ ސަފްޙާތައް ރަގަޅަށް އުކާނުލެއްވިއެވެ‪ .‬އަދުގެ ޙާލަތައް ރަގަޅަށް ރިޢާޔަތް‬

‫އެފަރާތްތަކުން ބޭނުންވާ މުދާ ހުރިކަން އެނގޭނީ ކޮންމެވެސް ބަޔަކު ކޮންމެވެސް‬

‫ނުކުރެވިއެވެ‪ .‬އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކީ ރާއްޖޭގެ މިހާރު މިއޮތް ޙާލަތު‪ ،‬ޤާނޫނުތަކަށް‬

‫ގޮތަކަށް އެމަޢުލޫމާތު ދީގެންނެވެ‪ .‬ނުވަތަ އެފަދަ މަޢުލޫމާތު ފަސޭހައިން ހޯދޭނޭގޮތެއް‬

‫ބޯލަނބާ‪ ،‬ޤާނޫނަށް ތަބަޢަވުމުގެ ޙާލަތަކަށް ގެނައުމުގެ އެހީއަށް އިނގިރޭސިންގެ‬

‫އެނގިގެންނެވެ‪.‬‬

‫ކައިރިން އެދުމެވެ‪ .‬އިނގިރޭސިވިލާތުގެ މިހާރުގެ ސަރުކާރަކީ ރާއްޖޭގައި މިހާރު މިއޮތް‬

‫މުދަލަކަށްވިޔަސް‪ ،‬ނުވަތަ ޚިދުމަތަކަށްވިޔަސް‪ ،‬އެ އެއްޗެއް ވިއްކަން ބޭނުންވާ‬

‫ސަރުކާރު ވެރިކަމަށް ގެނައުމަށް އެންމެ ބޮޑަށް ހުރިހާގޮތަކުން އެހީތެރިވިކަމަށް ބުނާ‬

‫ފަރާތުގެ ނަޒަރުން އެއެއްޗަކާއި މެދު ބަލާލަންޖެހެއެވެ‪ .‬އެއްބަޔަކަށް ރަގަޅު‬

‫ސަރުކާރެކެވެ‪ .‬މާޒީގައި ހިނގާފައިވާ ކަންތައްތަކަށް ބަލާލާއިރު ހުޅަނގުގެ ޤައުމުތަކުން‬

‫އެއްޗެއް އަނެއް ބަޔަކަށް ރަގަޅު ނުވެދާނެއެވެ‪ .‬ފަތުރުވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރި މާރުކެޓް‬

‫އަބަދުވެސް ތާއީދުކުރަމުން އައިސްފައިވަނީ އެޤައުމުތަކަށް ކޮންމެވެސް ފައިދާއެއް‬

‫ކުރުމުގައިވެސް ގެންގުޅެނީ މިއުސޫލެވެ‪ .‬އެއް މާކެޓަކަށް ތައްޔާރު ކޮށްފައި އޮންނަ‬

‫ލިބެން އޮންނަ ޤައުމުތަކަށެވެ‪ .‬ވަކި އުޞޫލަކަށެވެ‪ .‬މިޞްރުގެ ކުރީގެ ރައީސް ޙުސްނީ‬

‫އިޝްތިހާރުކުރުމުގެ ފިލްމެއް އަނެއް މާކެޓަކަށް ކަމުނުގޮސްފާނެއެވެ‪ .‬އަޅުގަނޑު‬

‫މުބާރަކް އަކީ ރަގަޅު ބޭފުޅެކެވެ‪ .‬ރައްޔިތުން ނުކުމެ ވެރިކަން ބަދަލުކުރަންދެންނެވެ‪.‬‬

‫މިދަންނަވަނީ މާކެޓް ބާރުގަދަކަމާއި އެކު ދަމައިގަންނާނެ ފަދަ “ދަގައްފާނު”‬

‫އީރާން އިރާޤް ހަނގުރާމާގައި ޞައްދާމް ޙުސޭނަކީވެސް ރަގަޅު ބޭފުޅެކެވެ‪ .‬ލީބިއާގެ‬

‫އެފިލްމްގައި ނުހުރެދާނެ ވާހަކައެވެ‪.‬‬

‫ޤައްޒާފީ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރު އުފެއްދުމުގެ މަސައްކަތްތައް ނުކުރައްވާނެކަމަށް‬

‫ ‬

‫ރާއްޖޭގެ ބައެއް ކުޅަދާނަ މީހުންނަށް ތަކެތި މާރުކެޓްކުރުމާއި‪،‬‬

‫ވިދާޅުވުމާއިއެކު‪ ،‬އޭނާއަކީ އެކީގައި މަސައްކަތްކުރެވޭ ފެންވަރުގެ ބޭފުޅަކަށް ވެއްޖެއެވެ‪.‬‬

‫އިޝްތިހާރުކުރުމުގެ ބޭނުމާއި ހުނަރު ވަރަށް ކުރީއްސުރެ އެނގޭކަން ފަހުގެ‬

‫ކުއޭތުގެ އަމީރު‪ ،‬ސަޢޫދީ ރަސްގެފާނު‪ ،‬އާއި ޖޯޑަންގެ ރަސްގެފާނު ފަދަ ބޭފުޅުންނަކީ‬

‫ތާރީޚުންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ‪ .‬ހަތްދިހައިގެ ނުވަތަ‬

‫އެކުވެރިންނެވެ‪ .‬އެކަމަކު އެއީ ޑެމޮކްރެޓިކް އުޞޫލަށް ހިނގާ ޤައުމު ޤައުމެއް ނޫނެވެ‪.‬‬

‫އައްޑިހައިގެ އަހަރުތަކުގައި ހަނި ގޯޅިއެއްގައި ފެށި ކުޑަ ފިހާރައިގެ ވިޔަފާރި ފަހުން‬

‫ ‬

‫އިދިކޮޅުފަރާތްތަކުން ހުޅަނގުގެ ޤައުމުތަކުގެ ހަމްދަރުދީ‬

‫ފުޅާވެގެންގޮސްފައިވަނީ ކޮންމެދުވަހަކު އެތައް މިލިޔަން ރުފިޔާއެއްގެ ވިޔަފާރިކުރާ‬

‫ހޯދަން ދާއިރު‪ ،‬ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގައި ބުނާގޮތުން‪ ،‬ދިވެހިރައްޔިތަކަށް‬

‫ޗެއިން ފިހާރަތަކަކަށެވެ‪ .‬އެފިހާރައިގެ އިޝްތިހާރުގެ އަޑު ރޭޑިއޯ އިން އޭރު‬

‫ވުމަށް މުސްލިމަކަށް ވާންޖެހޭ ވާހަކަ ބުނާކަށް ނުޖެހެއެވެ‪ .‬ސަބަބަކީ އެ‬

‫އަބަދުވެސް އިވެއެވެ‪ .‬އަޅުގަނޑަށް ހީވެފައި އޮތީ އެއީ ވަރަށް ބޮޑު ފިހާރައެއްކަމަށެވެ‪.‬‬

‫މައްސަލައަކީ ޒަމާނުއްސުރެ އެފަރާތްތަކާއި ރާއްޖެއާއިމެދު އޮންނަ ދުލެއް ނުލިބޭ‬

‫ބޭނުންތެރި މުދާހުރި ކުޑަކުޑަ ފިހާރައެކެވެ‪ .‬ކުޑަކުޑަ ފިހާރައިގެ އިޝްތިހާރު ރަގަޅަށް‬

‫މައްސަލައަކަށްވާތީވެއެވެ‪ .‬އެމައްސަލަ އެފަރާތްތަކުން އަމިއްލައަށް ގެނައުމަށް‬

‫ކޮށްފައިވަނީއެވެ‪.‬‬

‫ދޫކޮށްލަންވީއެވެ‪ .‬އެފަރާތްތަކުން ކަންކަން ކޮށްދިނުމުގެ ޝަރުތުގެ ލިސްޓު ހިފައިގެން‬

‫ ‬

‫ރާއްޖެއަށް އައި‪ ،‬ޒުވާން ބިލިއަނަރެއް ރިޒޯޓެއް ތަރައްޤީ ކުރުމަށް ކުރި‬

‫އަންނައިރު ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ދޫކޮށްލެންވީއެވެ‪ .‬ބައެއް މުސްލިމު ޤައުމުތަކުގެ‬

‫ހޭދައާއި ނެގިވަގުތު އަޅުގަނޑަށް ވަނީ ފެނިފައެވެ‪ .‬ދުނިޔޭގެ ތަފާތު ކަންކޮޅުތަކުން‬

‫ލީޑަރުންގެ އަރިހުގައި ރާއްޖެއަކީ (ރަސްމީގޮތުން) ސައްތައިން ސައްތަ މުސްލިމް‬

‫އެކި ފަންނުގެ ތަޖުރިބާކާރުން އެކިއެކި ކަންކަމަށް ގެނައެވެ‪ .‬ރިޒޯޓުންދޭނެ ޚިދުމަތާއި‪،‬‬

‫ޤައުމެއްކަމަށް ދެންނެވުމުން އެބޭފުޅުން އުފާފުޅުވެދާނެއެވެ‪ .‬އަދި އަލްޙަމްދުﷲ ނުވަތަ‬

‫ރިޒޯޓް ހަދާނެގޮތަކާއި‪ ،‬މާރުކެޓްކުރާނެ ތަފާތު ގޮތްތައް ދިރާސާކުރުމަށް އަހަރުތަކެއް‬

‫މާޝާﷲ އޭ ވިދާޅުވެފާނެއެވެ‪ .‬އެހިސާބުން އެކަންތައް ނިމުނީއެވެ‪ .‬ހުޅަނގުގެ‬

‫ނެގިއެވެ‪ .‬ގިނަބަޔަކަށް އޭރު ވިސްނިފައި އޮތީ އެއީ އުފަންނުވާނެ ރިޒޯޓެއްގެގޮތުގައެވެ‪.‬‬

‫ޤައުމުތަކުގެ މަންދޫބުންގެ އަރިހުގައި‪ ،‬އަޅުގަނޑުމެން ދައްކަންވާނީ އެތަންތަނުން‬

‫ރިޒޯޓް ހުޅުވުނު އަހަރުވެސް ރިޒޯޓުގެ ޚިދުމަތުގެ ކޮންމެވެސް ބަޔަކުން ދުނިޔޭގައި‬

‫ޤަބޫލުކުރާ ސަގާފަތުގެ ވާހަކައެވެ‪ .‬އިންސާނީ ޙައްޤުތަކާއި ބެހޭ ވާހަކައާއި‪،‬‬

‫ޤަބޫލުކުރެވޭ ފެންވަރުގެ އިނާމެއް ހޯދިއެވެ‪ .‬އޭގެ ފަހުން ކޮންމެ އަހަރަކު އެތައް‬

‫އަންހެނުންގެ ޙައްޤުތަކާއި‪ ،‬ޑެމޮކްރެޓިކް އުޞޫލަތަކާއި ޚިލާފް ކަންތައްތަކެއް‬

‫އިނާމުތަކެއް ހޯދައެވެ‪ .‬މިހާރު އެ ރިޒޯޓަކީ ދުނިޔޭގައި އެންމެ ހިތްގައިމު އެންމެ ރީތި‬

‫އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމުގައި ހިނގާނަމަ އެފަދަ ވާހަކަތަކެވެ‪ .‬އެ “މާކެޓް” ގައި‬

‫އެއް މަންޒިލުކަމަށް ފަތުރުވެރިންދެކެއެވެ‪.‬‬

‫ހިނގާނީ ނުވަތަ “ވިކޭނީ” އެކަހަލަ ވާހަކަތަކެވެ‪ .‬އަޅުގަނޑުމެން ކަންބޮޑުވާ ބައެއް‬

‫ ‬

‫ސިޔާސީ މައިދާނުގައި ވެސް ޚިޔާލު މާރުކެޓް ކުރެވެންވެއެވެ‪.‬‬

‫ދާޚިލީ މައްސަލަތަކަކީ އުޞޫލީގޮތުން ބައިނުލްއަޤްވާމީ ފެންވަރެއްގައި އަހުމިއްޔަތެއްދޭން‬

‫ވެރިކަމަށް އައުމަށް މިހާރު ވެރިކަންކުރާ ޕާޓީން ހިންގި ކެމްޕޭނަކީ އަޅުގަނޑުގެ‬

‫ބޭނުން ނުވެދާނެ މައްސަލަތަކަކަށް ވެދާނެއެވެ‪ .‬މިމޭރުމުން ވާހަކަތައް ކުރިޔަށް‬

‫ނަޒަރުގައި އެކަމުގެ ލާމަސީލު މިސާލެކެވެ‪ .‬އެ ޕާޓީގެ ބައެއް އިސްވެރިން‬

‫ގެންދުވުނުނަމަ ރާއްޖެއިން ދިޔަ ސިޔާސީ ވަފުދުތަކުގެ މަސައްކަތްތަކަށް‬

‫ވިދާޅުވާފަދައިން އެކަހަލަ މައިދާނެއްގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރިކަން‬

‫ތަޖުރިބާކުރެވުނުވަރަށްވުރެ ބޮޑު ކާމިޔާބީއެއް ލިބުނީހެވެ‪.‬‬

‫‪27‬‬


‫އަލީ ޚާލިދު‬

‫ހިތްހަމަޖެ ހޭ ވަރަށް ހިދްމަތްދެ ވޭ ތަ؟‬ ‫ކަސްޓަމަރުންނަކީ ކޮންމެ ވިޔަފާރި އޯގަނައިޒޭޝަންއެއްގެ ވެސް ލޭނާރެވެ‪.‬‬

‫އެހެން ތަނެއް ނުހުންނާތީއެވެ‪ .‬ސަރުކާރުގެ ސިވިލް ސާވިސްއާއި ވާދަވެރިފަރާތެއް‬

‫ކަސްޓަމަރުން ނެތް ވިޔަފާރިއެއްގެ މާނައެއް މަގްސަދެއް ނޯންނާނެއެވެ‪.‬‬

‫ނެތެވެ‪.‬‬

‫ވިޔަފާރިއެއް ކުރިއަރާ އާރޯކަންލިބި އިތުރު އިނާޔަތްތައް ލިބެނީ އެވިޔަފާރީގެ‬

‫އެހެން ނަމަވެސް ޕްރައިވެޓް ކުންފުންޏަކުން މިގޮތަކަށް އަމަލުކޮށްގެން ވިޔަފާރި‬

‫ހިދްމަތް ހޯދާ ކަސްޓަމަރުންގެ ޒަރިއްޔާއިންނެވެ‪ .‬ކަސްޓަމަރުންނަށް ހިދްމަތް‬

‫ތެރެއަކު ވާދަވެރިކަމާއެކު ދެމިއެއް ނުހުރެވޭނެއެވެ‪ .‬މީގެ ވިއްސަކައަހަރު ކުރިން‬

‫ދިނުމަށާއި‪ ،‬ހިދުމަތް ދެމެހެއްޓުމަށް ކަސްޓަމަރުންނާއި ރައްޓެހި‪ ،‬އެމީހުންނަށް‬

‫ހާރޑްވެރގެ އައިޓަމެއް ހޯދުމަށް އަތަމާ ފިހާރައަށް ނުގޮހެއް އަޅުގަޑުމެނަކަށް‬

‫އަމާޒުކުރެވިފައިވާ ސަގާފަތެއް ގާއިމުކުރަންޖެހެއެވެ‪ .‬ހިދްމަތް ދިނުމުގެ ސަގާފަތެއް‬

‫ފަރަކުނުޖެހެއެވެ‪ .‬ނަމަވެސް ސޮނީ ހާޑްވެރ ފަދަ ހާރޑްވެއަރ ގިނަ ވިޔަފާރިތައް‬

‫ގާއިމުކުރުމަކީ އެކަމަށް ދެގޮތެއްނުވެ މަސައްކަތްކުރުމެވެ‪ .‬ނަތީޖާއަކަށްވާނީ‬

‫އުފެދި‬

‫އިހްލާސްތެރި ކަސްޓަމަރުން ލިބުމާއި ދެމެހެއްޓެނިވި ކުރިއެރުންލިބުމެވެ‪.‬‬

‫ރަނގަޅުވެގެން ދިއުމުން މިއަދު ކޮންމެހެން އަތަމާ ފިހާރަޔަށް ދާކަށް ނުޖެހެއެވެ‪.‬‬

‫އަޅުގަނޑުމެންގެ މާހައުލުގައި ކަން ހިނގާގޮތް ބަލައިލުމަކީ ވެސް އޮތްކަމެކެވެ‪.‬‬

‫ސަބަބުތަކާއި ހެކިތައް އެއީ ސާފުކޮށް ފެންނަންހުރި ކަންކަމެވެ‪.‬‬

‫ހިދުމަތެއް‬

‫ހޯދުމުގެ މަގުޞަދުގައި އެވަގުތު ހަރުގަނޑުން ލިބެން ހުރިއެއްޗެއް‬

‫ފިހާރަތަކެއް މާލޭގެ އެކިދިމަދިމާލަށް ފެތުރި ހިދްމަތުގެ ފެންވަރު‬

‫ހާޑްވެއަރގެ ވިޔަފާރި ރާއްޖޭގައި މިއަދުވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފުޅާވެގެން‬

‫ފިޔަވާ އެހެން ކަމަކަށް އެދިއްޖެނަމަ ދެން ޖެހޭނީ އެކަމެއްގެ ފަހަތުން‬

‫ގޮސްފައެވެ‪ .‬ކަމާވެގެން‬

‫ދުވާށެވެ‪ .‬ތައުލީމީ ބޭފުޅުން އެކުލެވިގެންވާ މަރުކަޒުތަކުގައިވެސް ކަން ހުރީ‬

‫ތިބިކަމުގައިވިޔަސް‬

‫މިހެންނެވެ‪ .‬ވެބްސައިޓެއް ހަދަން ހަވާލުކުރިކަމުގައި ވިޔަސް‪ ،‬ޕްރޮގްރާމެއް ހަދަން‬ ‫ހަވާލުކުރިކަމުގައި ވިޔަސް‪ ،‬ގާނޫނީ އެއްބަސްވުމެއް ހަދަން ހަވާލުކުރިކަމުގައި‬ ‫ވިޔަސް‪ ،‬އިމާރާތެއްގެ ކޮންޓުރެކްޓެއް ދިންކަމުގައި ވިޔަސް ބުނާދުވަހަކަށް‬ ‫މަސައްކަތެއް ނުނިމޭނެއެވެ‪ .‬އަދި ގިނަފަހަރަށް މަސައްކަތް ނިންމާފައި އޮންނާނީ‬ ‫އެދުނުގޮތަކަށް ނޫނެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން ނިމުނުގޮތާއި ދޭތެރޭ ގިނަފަހަރު ޖެހެނީ‬ ‫ފުއްދާލާށެވެ‪ .‬ހިތްހަމަޖައްސައިލާށެވެ‪.‬‬ ‫މިހެން މިވާންޖެހެނީ ރަނގަޅު ހިދްމަތެއް ދިނުމުން ވިޔަފާރިއަށް ހެޔޮބަދަލެއް‬ ‫އަތުވެދާނެކަމަށް ހިތުގެ އަޑީން ޤަބޫލު ނުކުރެވޭތީއެވެ‪ .‬އަދި ގަބޫލު‬ ‫ނުކުރެވޭކަމެއްގެ ސަގާފަތެއް ގާއިމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ‪ .‬ގިނަފަހަރަށް ހިދްމަތްދޭ‬ ‫ތަންތަނުން ކަސްޓަމަރުންނާއި ދޭތެރޭ ދެކެނީ ކެޔޮޅުކަމުދިއުން ފަދައިންނެވެ‪.‬‬ ‫ބުޅީގައި އެންއަޅައިގެން މަހަށްކާންދީ‪ ،‬ބުޅީގައި އަޅައިގަތީމާ މަސް އޮޑިއަށް‬ ‫ނެގުމަށްފަހު ބޭނުނު މަސްމަތީން ހަނދާންނެއް ނުހުރެއެވެ‪ .‬ދެން މަސައްކަތްކުރަނީ‬ ‫އަނެއްކާވެސް އެހެންމަހެއް ބޭނޭތޯއެވެ‪ .‬ކެޔޮޅުކަމުދިއުމުގައި މިއުސޫލު‬ ‫ރަނގަޅުކަމުގައިވިޔަސް ވިޔަފާރީގައި މިގޮތަށް‬ ‫ގެއްލުމުގެ‬

‫އެންމެ‬

‫ހެދުމުން ކަސްޓަމަރެއް‬

‫ފުރުޞަތުބޮޑެވެ‪.‬‬

‫އޯގަނައިޒޭޝަނެއްގެ ކާމިޔާބާއި ނާކާމިޔާބު ބިނާވެފައިވަނީ މުއައްޒަފުންގެ‬ ‫މައްޗަށެވެ‪ .‬ކަމާނުވެ ތިބި މުއައްޒަފުންދޭ ހިދްމަތް ތަފާތުވާނެއެވެ‪ .‬މިކަން‬ ‫ސަރުކާރު��ެ ސިވިލް ސާވިސްތެރޭން އަޅުގަނޑުމެން ތަޖްރިބާކުރަމުއެވެ‪ .‬ސަރުކާރުގެ‬ ‫ގިނަ މުއައްޒަފުންގެ އަމަލާއި ބަހުރުވަ ހުންނަގޮތަކީއާންމުންގެ ފަރާތުން ކަމަކަށް‬ ‫އެދި ހުށަހަޅައިފިނަމަ‪ ،‬އާންމުންނާއި މުއާމަލާތްކުރުމުގައި މުއައްޒަފުންގެ އަޅާލުން‬ ‫ކުޑަކަމާއި ހަރުކަށިވުމާއި ފަރުވާކުޑަކަން‬

‫ފެނުމެވެ‪ .‬ސަރުކާރުވީމައި މިފަދަ‬

‫އަމަލުތަކުންވެސް ސަލާމަތްވެ ތިބެވެނީއެވެ‪ .‬އެއީ ދެން އެފަދަ ހިދްމަތް ދޭ‬

‫‪28‬‬

‫ތިބި މުއައްޒަފުން‬ ‫އެމީހުންނަށް‬


‫އެދުނެވެ‪ .‬ފައިސާ ދެއްކިވާހަކަ ބުނުމުން ރެކޯޑުން ފެންނަންނެތުމާއި ޗެކްކޮށްފައި‬ ‫ގުޅާނެވާހަކަ ބުންޏެވެ‪ .‬ރެކޯރޑް ތަކުން ފެންނަން ނެތުމުން ރިސީޕްޓް ނަންބަރު‬

‫ދެވިދާނެތަ؟‬

‫ދިނުމަށް އެދުނެވެ‪ .‬ސަލާމަތްވީ މިފަހަރު ރިސީޕްޓްކޮޅު އަދި ފައިސާ ދަބަސް‬ ‫ތެރޭއޮތީތީއެވެ‪ .‬ދެވަނަ ފަހަރު ފައިސާ ދައްކަން ޖެހުނުނަމަ އަޅުގަނޑު‬ ‫އެތަނަކުން އިތުރު ހިދްމަތެއް ހޯދާކަށް ކުރިމަގުގައި ނުދާނަމެވެ‪ .‬މައްސަލަ‬ ‫ހައްލުވިކަމުގައިވިޔަސް ކުރިން ކުރި އިތުބާރު މިއޮތީ ކުޑަވެފައެވެ‪ .‬އެކަމަށް ފަރުވާ‬ ‫ކުރުމަކަށް އެތަނުން މަސައްކަތެއް ނުކުރެއެވެ‪.‬‬ ‫ހިދްމަތް ލިބިގަންނަމިހާ ބޭނުންވާ ގޮތަށް ހިދްމަތް ނުދެވުމުގެ އެންމެ ބޮޑު‬ ‫ސަބަބަކީ ކަސްޓަމަރުން ގެންލިދާނެކަމުގެ ބިރަށް ހިދުމަތް ދޭފަރާތުން‬ ‫އާއެކޭބުނުމެވެ‪ .‬މިކަމުގެ އެންމެ ލާމަސީލު މިސާލު ފެންނަންހުރީ ފަހާ‬ ‫ތަންތަނުންނެވެ‪ .‬ކަސްޓަމަރު ނިންމަން ބޭނުންވާދުވަހަށް ތަކެތި ފަހައި‬

‫ވާގިވެރިވާ ނިޒާމެއް ގާއިމްކުރެވިފައި ނެތިއްޔާ ފުރިހަމަ ނަތީޖާއެއް ނުނެރެވޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫އެހެންކަމުން މިއަދު ސޮނީ ހާރޑްވެރ ވިޔަސް އަދި އެހެން ފަރާތެއް‬ ‫ވިޔަސް މިވިޔަފާރީގެ އެންމެ ކުރީގައި ތިބުމަށް މުއައްޒަފުންނަށް މަސައްކަތް‬ ‫ކުރެވޭނެ ތަރުތީބާއި‪ ،‬މަގާއި އާލާތް ހުންނަންޖެހޭނީ އަތްމަތިކޮށްދީފައެވެ‪.‬‬ ‫ތަނުގެ އިންވެންޓަރީ ޑާޓާ ބޭސް އަށް އިނގިއްޔަކުން ފިތަކަށް އޮބާލުމާއެކު‬ ‫ވަދެވެންވާނެއެވެ‪ .‬ރަނގަޅު ޑެލިވަރީ ސިސްޓަމް އެއް ގާއިމްކުރެވިފައި‬ ‫ހުންނަންޖެހެއެވެ‪ .‬އަދި ބޮޑެތި ކަސްޓަމަރ އެކައުންޓްތަކަށް ހިދްމަތްދޭނެ ވަކިވަކި‬ ‫މުއައްޒަފުން ތިބެންޖެއެވެ‪.‬‬ ‫އަދި ހަމަ ވިސްނާލަންޖެހޭކަމަކީ މިހުރިހާ ނިޒާމެއް ގާއިމްކުރެވުނުކަމުގައި‬ ‫ވިޔަސްް‪ ،‬ގާއިމް ކުރެވިފައިވާ ނިޒާމަށާއި ތަރުތީބުތަކަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް‬ ‫މުއައްޒަފުން އަހުލުވެރި ކުރުވަންވާނެކަމެވެ‪ .‬ދާދި އިހަކަށްދުވަހު އަޅުގަނޑުގެ‬ ‫ގާތްވިޔަފާރިވެރިއެއްގެ އަތުން އެއްޗެއް ގަތީމެވެ‪.‬‬ ‫ވަގުތުގެ ގޮތުން ފައިސާ ދެއްކެންނެތިގެން‬ ‫އަނެއްދުވަހު ފައިސާދައްކާގޮތަށް‬ ‫ހިދްމަތް އަޅުގަނޑަށް ފަހިކޮށްދިނެވެ‪.‬‬ ‫އެއްބަސްވިގޮތަށް އަނެއް ދުވަހު‬ ‫ފައިސާގެ ކަންތައް އަޅުގަނޑު‬ ‫ނިންމާލީމެވެ‪ .‬އޭގެ ދެދުވަސް‬ ‫ފަހުން އެތަނުންގުޅާފައި‬ ‫ފައިސާ ދެއްކުމަށް‬

‫ނިންމައިދޭނެކަމުގެ ޔަގީންކަންދޭނެ އެވެ‪ .‬އެއްބަސްވިދުވަހު ތަކެތި ބަލައިދާއިރު‬ ‫ތަކެތި ހުންނާނީ އަދި ނުނިމިއެވެ‪ .‬ވިޔަފާރި ގެއްލިދާނެ ކަމުގެ ބިރަށް‬ ‫އާނއެކޭ ބުނެގެން އިތުބާރު ގެއްލުމަށްވުރެން ނޫނެކޭ ބުނުން ވިޔަފާރިއަށް‬ ‫މާރަނގަޅުވާނެއެވެ‪ .‬ނުވަތަ ޔަގީނުންވެސް ނިންމައިދެވޭނެ ތާރީހެއް ބުނުން‬ ‫މާ އެދެވިގެންވެއެވެ‪ .‬ދުރު މުސްތަގުބަލުގައި ވިޔަފާރިއަށް ފައިދާ ބޮޑުވާނީ‬ ‫އެވިޔަފާރިއަކަށް ސަކާ ވަރަށް ކަސްޓަމަރުން ދަމަހައްޓަމުންގެންދިއުމެވެ‪.‬‬ ‫ހިދުމަތް ލިބިގަންނަ ފަރާތްތައް ނުވަތަ އުފެއްދުމެއް އަމާޒުކުރެވޭ ފަރާތްތަކާ‬ ‫ވިޔަފާރިއާދެމެދު ގާތްގުޅުމެއް ބޭއްވޭނީ‪ ،‬ވިޔަފާރީގެ ވެރިޔާގެ ހައިސިއްޔިތުން‬ ‫ވިޔަފާރި ބޭނުންވާ ގޮތުގެހިޔާލު ކަސްޓަމަރުންގެ ކިބައިން ހޯދައިގެންނެވެ‪ .‬މިކަން‬ ‫ކުރުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންކަމަކީ‪-:‬‬ ‫•‬ ‫ ‬

‫ކަސްޓަމަރުންނާއި އެކު ވީހާވެސް ގިނަވަގުތެއް ހޭދަކުރާށެވެ‪.‬‬

‫ވިޔަފާރީގައި ތިމާއަކީ ވެރިޔާކަމުގައި ވިޔަސް‪ ،‬ސޭލްސް ގެ ވެރިޔާކަމުގައި ވިޔަސް‪،‬‬ ‫އެކަންއުޓްސްގެ ވެރިޔާކަމުގައި ވިޔަސް ކަސްޓަމަރުންނާއި ގިނަގިނައިން ސީދާ‬ ‫ބައްދަލުކުރުމަށްވުރެން ވަކީން ރަނގަޅުކަމެއް ނޯންނާނެ ކަމަށް ގަބޫލު ކުރާށެވެެ‪.‬‬ ‫ވަރަށް ގިނަ ވިޔަފާރިވެރިން ބުނާގޮތުންވިއްޔާ އެމީހުންގެ ‪ 50‬ޕަސެންޓް ވަގުތު‬ ‫ހޭދަކުރަނީ ކަސްޓަމަރުންނާއި އެކުއެވެ‪ .‬އަދި އެއީ އެމީހުންގެ ދުވަހުގެ އެންމެ‬ ‫މުހިންމު ވަގުތުވެސް މެއެވެ‪.‬‬ ‫•‬ ‫ ‬

‫އެންމެ މުހިންމު ކަސްޓަމަރުންނަށް ތިމާގެ މުހިންމު މުއައްޒަފުންނާއި‬

‫މުއާމަލާތް ކުރެވޭނެ މަގެއް ތަނަވަސް ކޮށްދޭށެވެ‪ .‬ވިޔަފާރި އޮފީހަށް މިފަދަ‬ ‫ކަސްޓަމަރުންނަށް ގިނަގިނައިން ދައުވަތު ދީ އެމީހުންނާއި މުއައްޒަފުނާއި‬ ‫މުއާމަލާތްކުރެވޭނެ މަގެއް ފަހިކޮށްދޭށެވެ‪ .‬މީގެ ސަބަބުން އިތުރު މައުލޫމާތާއި‬ ‫ނޭނގި ހުރި ހަގީގަތް ދެނެގަނެވޭނެއެވެ‪ .‬އަދި ކަސްޓަމަރުންނަށް އެމީހުންގެ‬ ‫މުހިންމުކަން އިހްސާސް ވާނެއެވެ‪ .‬އަދި އިތުބާރު ކުރެވެން‬ ‫•‬ ‫ ‬

‫ފަށާނެއެވެ‪.‬‬

‫މިޒަމާނުގެ ޓެކްނޮލޮޖީގެ ބޭނުންފުރިހަމަ ގޮތުގައި ހިފާށެވެ‪ .‬އިންޓަނެޓްގެ‬

‫ޒަރިއްޔާއިން ކަސްޓަމަރުންނާއި ގުޅުން ބަދަހި ކުރާށެވެ‪ .‬އިޖްތިމާއީ ސައިޓްތައް‬ ‫ކަމުގައިވާ “ފޭސްބުކް” ފަދަ ތަންތަނުގައި ހިދްމަތުގެ މައުލޫމާތު ދޭށެވެ‪ .‬މިފަދަ‬ ‫ސައިޓްތަކުގެ ޒަރިއްޔާއިން މުއާމަލާތުކުރާށެވެ‪ .‬އަދި އީމޭލްގެ‬

‫ޒަރިއްޔާއިން‬

‫ކަސްޓަމަރުންނަށް އަލަށް ތައާރަފުކުރެވޭ ހިދްމަތްތަކާއި އަންނަ ބަދަލުތައް‬ ‫އަންގަމުންގެންދާށެވެ‪.‬‬ ‫ފުރިހަމަ ހިދުމަތަކީ ކަސްޓަމަރު ބޭނުންވާ އެއްޗެއް ބޭނުންވާ ވަގުތު‬ ‫ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ‪ .‬ކަސްޓަމަރުންނާއި މުއަމަލާތް ކުރުމުން ހަރަދު ކުޑަކުރޭވެނެ‬ ‫ކިތަންމެ ގޮތްތަކެއް ދެނެގަނެވޭނެއެވެ‪ .‬މިގޮތަށް ކުޑަކުރެވޭ ހަރަދު ކަސްޓަމަރު‬ ‫ދައްކާ އަގުގެ ތެރެއަށް ލެވޭނަމަ ވިޔަފާރި އިތުރަށް ވާދަވެރިވެ ހިދްމަތްލިބިގަންނަ‬ ‫ކަސްޓަމަރުން އިތުރުވާނެއެވެ‪.‬‬

‫‪29‬‬


‫ވަކި ނުވިނަމަ‬ ‫(ކުރީގެ އަދަދާ ގުޅޭ) ‬

‫މުހައްމަދު ގާސިމް‪ ،‬އއ‪ .‬މަތިވެރި‬ ‫އެއްފަޅި އެވެ‪ .‬އެހާ ކައިރިން ޒައިދުގެ މޫނު އޭނާއަށް ފެނުނު މިއީ ފުރަތަމަ‬ ‫ފަހަރެވެ‪ .‬އެއީ‪ ،‬މީގެ ކުރިން‪ ،‬ބަލަން ބޭނުން ނުވެ ހުރެ އޭނާއަށް ބެލުނު‪ ،‬ޒައިދުގެ‬

‫އޭނާ ކޮޓަރިއަށް ވަނުމުން ނިކުމެގެން ހިނގައިދާނޭ ކަމަށެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް‬

‫މޫނު ކަމަށް ގަބޫލު ކުރަން ދަތިވި އެވެ‪ .‬އެ މޫނު އެއަށްވުރެ ރީއްޗެވެ‪ .‬ހަން‬

‫ރަޝާޤާ ކޮޓަރީގައި އެބައޮތެވެ‪ .‬އޭނާ އޮތީ ބޮލުގައި ދެއަތުން ހިފަހައްޓައިގެން‬

‫ތުނިވެފައި އޮމާނެވެ‪ .‬ރީތި ދެ ލޮލަކާއި ވަރުގަދަ ބުމައެކެވެ‪ .‬ފިރިހެން ވަންތަ‬

‫ފާޑަކަށް އެނބުރި އެނބުރި އެވެ‪ .‬ފުރަތަމަ ފެނުމާއެކުވެސް އޭނާގެ ބޮލުގައި‬

‫ނޭފަތަކާއި ދަތްދޮޅިއެކެވެ‪.‬‬

‫އިންތިހާއަށް ރިހެމުންދާކަން ޒައިދަށް ޔަގީން ކުރެވުނެވެ‪.‬‬

‫އިރުކޮޅަކު ފޮޓޯއަށް ބަލަން އިނދެފައި ޒައިދު ރަޝާޤާއާ ދިމާއަށް ބަލައިލި އެވެ‪.‬‬

‫ރަޝާޤާއާ ދިމާއަށް އިރުކޮޅަކު ބަލަން ހުރެފައި ޒައިދު ހިނގައިގަތީ ދޮރާދިމާއަށެވެ‪.‬‬

‫ރަޝާޤާ އަވަސް އަވަހަށް ލޯ މަރައިލި އެވެ‪ .‬ޒައިދާ ދިމާއަށް ބަލަން އޮތްކަން‬

‫އެދިޔަ ބާރު މިނުގައި ކޮޓަރިން ނިކުމެގެން ހިނގައްޖެ އެވެ‪ .‬ޒައިދު ފާޚާނާއިން‬

‫އަންގަން ބޭނުން ނުވާތީ އެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް ޒައިދަކަށް އެކަމެއް ސިއްރެއް‬

‫ނިކުތްކަމެއް‪ ،‬ކޮޓަރިން ނިކުމެގެން ދިޔަކަމެއް ރަޝާޤާއަކަށް ނޭނގެ އެވެ‪ .‬އޭނާގެ‬

‫ނުވި އެވެ‪ .‬ރަޝާޤާ ލޯ މަރައިލިތަން އޭނާއަށް ކިތަންމެ ރަނގަޅަކަށް ވެސް‬

‫ހާލަތު އެއަށްވުރެ މާ ބޮޑެވެ‪.‬‬

‫ފެނުނެވެ‪.‬‬

‫މީހަކު އެނދުގައި އިށީންހެން ހީވުމާއެކު ރަޝާޤާ ސިހުނެވެ‪ .‬އަވަސް އަވަހަށް‬

‫“މިހާރު ކުރިއަށްވުރެ ރަނގަޅު ދޯ!” ޒައިދު ތެދުވި އެވެ‪ .‬ރަޝާޤާ ލޮލެއް‬

‫ބަލައިލެވުނެވެ‪ .‬ފެނުނީ ޒައިދެވެ‪ .‬ޒައިދުގެ މޫނެވެ‪ .‬އޭނާގެ އަތުގައި ޕެނެޑޯލް‬

‫ނުހުޅުވަ އެވެ‪“ .‬ދެން އަރާމުކޮށްލާ!” ބެޑުޝީޓު ނަގައި ރަޝާޤާގެ ގައިމަތީގައި‬

‫ކާޑަކާއި ފެންތައްޓެއް ހުއްޓެވެ‪.‬‬

‫އަޅާލުމަށްފަހު‪ ،‬ޒައިދު ނިކުމެގެން ހިނގައްޖެ އެވެ‪ .‬ރަޝާޤާވެސް އިރުކޮޅަކު‬

‫“ތެދުވެ މި ބޭސްގުޅަ ކައިލަންވީނު‪ .‬އޭރުން އަވަހަށް ރަނގަޅުވާނީ‪ ”.‬ޒައިދުގެ‬

‫އޮވެލާފައި ތެދުވީ އެވެ‪.‬‬

‫އަޑުގައި ހުރީ އޯގާވެރިކަމެވެ‪ .‬ރަހުމާއި ހަމްދަރުދީ އެވެ‪.‬‬

‫“ހިނގާ ހިނގާލަން ދާން!” ހަވީރު ފެންވަރާލައިގެން ނިކުތްތަނުން ރަޝްފާ‬

‫“ރަޝާޤާއަކަށް ފަހެއް ނުޖެހެވުނެވެ‪ .‬މަޑުމަޑުން ތެދުވެއްޖެ އެވެ‪ .‬ބޮލުގައި‬

‫އައިސް ގެއަށް ވަނެވެ‪ .‬އޭނާވެސް ހުރީ ފެންވަރާ ރީތިވެލައިގެންނެވެ‪.‬‬

‫އަޅާ ވޭނަށް ކެތްކުރަމުންނެވެ‪ .‬އޭނާ ބޭސްގުޅަ ދިރުވައިލި އެވެ‪ .‬އެއަށްފަހު‬

‫“ނުކެރޭނެ‪ ”.‬ކުރީ ދުވަހު ދިމާވި ކަންތައްތައް ދާދި ދެންމެ ހިނގައި ދިޔަ‬

‫އަނެއްކާވެސް އޮށޯތީ އެވެ‪ .‬ލޯ މަރާލައިފި އެވެ‪.‬‬

‫ކަންތައްތަކެއް ފަދައިން އޭނާގެ ސިކުނޑީގައި ހަރުލާފައި ހުއްޓެވެ‪.‬‬

‫ދިހަވަރަކަށް މިނެޓް ފާއިތުވެ ހިނގައްޖެ އެވެ‪ .‬ބޭސްގުޅައިގެ އަސަރު ރަޝާޤާގެ‬

‫“ކީއްވެ؟” ސަބަބު އެނގޭ އިރުވެސް ރަޝްފާ ސުވާލުކުރި އެވެ‪ .‬ރަޝާޤާގެ‬

‫ނާރުތަކުން ސިކުނޑިއަށް ފޯރައިފި އެވެ‪ .‬ބޮލުގެ ރިހުމުގެ މައްޗަށް ބާރު‬

‫އަނގައިން ބުނުވާށެވެ‪.‬‬

‫ހިނގާލައިފި އެވެ‪ .‬ވޭނަށް ލުއިކަން ލިބިއްޖެ އެވެ‪ .‬އޭނާ މަޑުމަޑުން ލޯ ހުޅުވައިލި‬

‫“އެނގެއެއްނު ކުރީ ދުވަހުވެސް ވީ ގޮތް‪ .‬އަނެއްކާ މިއަދު މަންމައާއެކު ފިހާރައަށް‬

‫އެވެ‪ .‬ޒައިދު ހަމަ އެއިން ތަނުގައި އެބަ އިނެވެ‪ .‬ރަޝާޤާގެ ދެލޯ ބޮޑުވީ ބިރަކުން‬

‫ގޮސް އުޅެނިކޮށް ފެނިގެން ފަހަތުންވެސް އައި‪ .‬ވަރަށް ބިރުގަނޭ މިހާރު‪”.‬‬

‫ނޫނެވެ‪ .‬ޒައިދު އެހާއިރުވާންދެން އެތަނުގައި އިންނާނޭކަމަށް ހީކުރެވިފައި ނެތީމަ‬

‫“ތީ ދެން އެކަމަކު ވަރަށް ހެއްވާ ވާހަކައެއް‪ .‬ދެން ރަޝާ އުޅެންވީ ގޭ ބަންދު‬

‫އެވެ‪.‬‬

‫ވެގެންތަ؟”‬

‫ރަޝާޤާ ލޯ ހުޅުވައިގެން އޮތްކަމެއް ޒައިދަކަށް ނޭނގެ އެވެ‪ .‬އޭނާ އިނީ ކޮޓަރީގެ‬

‫“އެކަމަކުވެސް ނުކެރޭނެ‪ .‬ގޮސް އުޅެނިކޮށް ފެނިއްޖެއްޔާ ކޮންމެ ފަދަ ކަމެއް‬

‫ފާރުގައި ހަރުކޮށްފައި ހުރި ރަޝާޤާގެ ފޮޓޯއަށް ބަލާށެވެ‪ .‬ފިނިފެންމާ ގަސްތަކެއްގެ‬

‫ވެސް ކޮށްފާނެ‪ ”.‬ރަޝާޤާ ހަމަ ހަގީގަތުގައިވެސް މިހާރު އިހުސާނު ދެކެ‬

‫ކައިރީގައި‪ ،‬އެއްއަތުން ފިނިފެން މަލެއް ހިފައިގެން‪ ،‬ލުއިލުއި ހިނިތުން ވުމެއްގައި‬

‫ބިރުގަންނަން ފަށައިފި އެވެ‪.‬‬

‫ރަޝާޤާ ފެންނަލެއް ކިތަންމެހާވެސް ރީއްޗެވެ‪.‬‬ ‫ރަޝާޤާ އޮތީ ޒައިދާ ދިމާއަށް ބަލާށެވެ‪ .‬އޭނާއަށް ފެންނަނީ ޒައިދުގެ މޫނުގެ‬

‫‪30‬‬

‫(ނުނިމޭ)‬


‫ބޮލީވުޑް‬

‫ސައިފާއި ކަރީނާ ގެ އެން ގޭ ޖްމަންޓް‬ ‫ސައިފް ޢަލީ ޚާން އާއި ކަރީނާ ކަޕޫރުގެ ގުޅުން ކައިވެންޏަކަށް ނުވެ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވެގެން‬ ‫ދިއުމުން‪ ،‬މި ގުޅުން ދަމުން ދަމުން ގޮސް ހުލިވާނީ ކަމަށް ބުނި މީހުން މަދެއް ނޫނެވެ‪.‬‬ ‫މި ދެ ތަރިންނާ ގާތް މީހުން ބުނާ ގޮތުގައި ކައިވެނި ލަސްވެގެން ދިޔައީ ތަފާތު‬ ‫ސަބަބުތަކާ ހުރެއެވެ‪ .‬އެހެން ނަމަވެސް އެއީ އެ ދެ ތަރިންގެ ދެމެދުގައި އޮތް‬ ‫މައްސަލަތަކެއް ނޫނެވެ‪ .‬ސައިފާއި ކަރީނާގެ ކައިވެނި ލަސްވުމަށް މެދުވެރިވި‬ ‫އެންމެ މުހިންމު އެއް ސަބަބަކީ ސައިފްގެ ބައްޕަ އަވަހާރަވުމެވެ‪.‬‬ ‫އެހެން ނަމަވެސް ދެން މާގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވެ މި ކައިވެނި‬ ‫ކުރެވިދާނެކަމުގެ އަޑުތައް މިހާރު ދަނީ ފެތުރެމުންނެވެ‪ .‬މި ގޮތުން‬ ‫މި ހިނގާ ފެބުރުވަރީ މަހުގެ ‪ 10‬ވަނަ ދުވަހު ސައިފާއި ރަވީނާގެ‬ ‫އެންގޭޖްމަންޓް އޮންނާނެ ކަމަށް އިންޑިޔާގެ ނޫސްތަކުގެ ސުރުހީތަކުން‬ ‫ވެސް ދަނީ ފެންނަމުންނެވެ‪.‬‬ ‫ސައިފާއި ރަވީނާއާ ދެ ތަރިން އެކުގައި އުޅޭތާ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވެފައިވާ‬ ‫އިރު‪ ،‬މި ގުޅުން އެހެން މަރުހަލާއަކަށް ދަތުރު ކުރަން ވެއްޖެ ކަމަށް މި‬ ‫ދެ ތަރީންގެ ފޭނުން ދެކެއެވެ‪ .‬އެހެން ކަމުން މި ހަބަރަކީ އެމީހުންނަށް‬ ‫ލިބިގެންދިޔަ ވަރަށް ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމަކަށް ވާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ފެބުރުވަރީ މަހުގައި އެންގޭޖްވުމަށް ފަހުގައި ދެން މާ ލަހެއް ނުވެ ކައިވެނި ކުރުމަށް‬ ‫ރާވާފައިވާކަން ސައިފާއި ކަރީނާގެ ވާހަކަތަކުން އެނގެއެވެ‪ .‬ހަމަ އެފަދައިން ސައިފްގެ‬ ‫ކޮއްކޮ ސުހާ ޢަލީ ޚާން ވެސް ވަނީ މިފަދަ މޭރުމަކުން މީޑިޔާގައި ވާހަކަ ދައްކާފައެވެ‪ .‬އެ ގޮތުން‬

‫މާރިޗް‪-‬އެޕްރިލް ހާ ތާނގައި މިހާރު ނަވާބެއްގެ މަގާމުގައި ވެސް ހުރި މަޝްހޫރު ފިލްމީ ތަރި ސައިފް ޢަލީ ޚާން އާއި އޭނާގެ ލޯބިވެރިޔ ކަރީނާ ކަޕޫރުގެ ކައިވެނި‬ ‫އޮންނާނެކަމަށް ބޮލީވުޑުގެ ހަބަރުތައް ކަވަރުކުރާ ނޫސްވެރިން ދަނީ އެކި ފަރާތްތަކާ ހަވާލާދީ ބުނަމުންނެވެ‪.‬‬

‫ލަތާ އަދިވެސް ހަމަ ބަރާބަރު‬ ‫މި ދޭތެރެއިން ބޮލީވުޑުގައި ފެތުރު އެއް ހަބަރަކީ މަޝްހޫރު ލަވަކިޔުންތެރިޔާ ލަތާ މަންގޭޝްކަރުގެ ބަލި ހާލަތުގެ ވާހަކައެވެ‪ .‬އެހެން ނަމަވެސް އަދިވެސް ލަތާ ހަމަ‬ ‫ބަރާބަރު ކަމުގައި އޭނާ ވަނީ ބުނެފައެވެ‪ .‬ލަތާ ޓްވީޓްކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި «އަހަރެން ބަލިވެ އުޅޭ ވާހކަ މީހުން ދައްކާނެ‪ .‬އެކަމަކު އެ ވާހަކަތައް ގަބޫލު ނުކުރާތި‪،‬‬ ‫އަހަރެން އަދިވެސް ހަމަ ބަރާބަރު!» އެވެ‪.‬‬ ‫އެންމެ ފަހުން އާންމުންނަށް ލަތާ ފެނިފައިވަނީ މިދިޔަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެންބަރު މަހުގެ ‪28‬‬ ‫ވަނަ ދުވަހުއެވެ‪ .‬އެއީ އޭނާގެ ‪ 82‬ވަނަ އުފަން ދުވަހެވެ‪ .‬އުމުރުގެ އަހަރުތައް ހަތްދިހަ‬ ‫ފަހަނައަޅައި ދިޔަ ނަމަވެސް ލަތާގެ އަޑަކަށް އަދިވެސް ބަދަލެއް ނާދެއެވެ‪ 1942 .‬ވަނަ‬ ‫އަހަރުގައި އުމުރުން އެންމެ ‪ 13‬އަހަރުގައި ލަވަކިޔުމުގެ ތެރެއަށް ވަން ލަތާގެ އެންމެ‬ ‫ހާއްސަކަމަކީ އޭނާއަށް މީހުންގެ ހިތުގައި ދެވިފައިވާ ގަދަރެވެ‪ .‬ލަވަ ކިޔުމުގައި އޭނާ‬ ‫ވަނީ ‪ 69‬އަހަރު ހޭދަކޮށްފައެވެ‪ .‬މި ‪ 69‬އަހަރުގައި އޭނާއަށް ވަނީ ލަވަކިޔުމުގެ‬ ‫ރޮނގުން ލިބެން ޖެހޭ ހުރިހާ އެވޯޑެއް ލިބިފައެވެ‪ .‬އެހެން ނަމަވެސް ލަތާ ބުނާ އެއް‬ ‫އވެއެވެ‪« .‬އަހަންނަށް ވާދަ ނުކުރެވޭނެ ލަވަކިޔުންތެރިޔަކު ވެއެވެ‪ .‬އެއީ‬ ‫ވާހަކައެއް ޮ‬ ‫މުޙައްމަދު ރަފީޢެވެ‪».‬‬ ‫ލަތާ ބުނާ ގޮތުގައި އޭނާގެ ކޮއްކޮ އާޝާ ބޯސްލޭ ވަނީ އޭނާއަށް ވުރެ ގިނަ ލަވަ‬ ‫ރެކޯޑުކޮށްފައެވެ‪ .‬އެހެން ކަމާއެކު ދުނިޔޭގެ ރެކޯޑް އެންމެ ގިނަ ލަވަކިޔާފައިވާ އަންހެން‬ ‫ލަވަކިޔުންތެރިޔަކީ ލަތާގެ ކޮއްކޮ އާޝާއެވެ‪.‬‬

‫‪31‬‬


‫މިންނު‬

‫ސްމޯކީ އަ ިއ‬ ‫މޭކަޕް‬

‫ލޮލުގެ މޭކަޕް ކުރުމުގައި އެންމެ އަންހެންވަންތަކަން ދައްކުވައިދޭ އެއް މޭކަޕަކީ “ސްމޯކީ އައި ލުކް” މޭކަޕެވެ‪ .‬މި ގޮތަށް ލޮލުގެ މޭކަޕް ކުރުމުން ލޯ‬ ‫ބޮޑު ކަމަށް ދައްކުވައިދީ ލޮލުގެ ރީތި ކަން ބޮޑަށް ފާޅުކޮށްދެއެވެ‪ .‬ބަލާބެލުމަށް އުނދަގޫ މޭކަޕަކަސް މި މޭކަޕަކީވެސް އަމިއްލަ އަށް ގޭގައި ކުރެވިދާނެ‬ ‫މޭކަޕަކެވެ‪.‬‬

‫މޭކަޕް ކުރާނެ ގޮތް‪:‬‬ ‫‪ .1‬ލޯ ތައްޔާރު ކުރުން‬ ‫އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކަށް ހަމުގެ ކުލައަށް ވުރެ ކުލަ މަޑު ކޮންސީލާރ އެއް‬ ‫ލޮލުގެ ތިރީގަ އާއި ލޯ މަތީގައި ހާކާށެވެ‪.‬‬ ‫މިނެލަރް މޭކަޕް ބޭނުން ކުރާނަމަ މިނެރަލް މޭކަޕް ފައުންޑޭޝަނަކީ ކޮންސީލާރ‬ ‫އެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރެވިދާނެ އެއްޗެކެވެ‪ .‬މިއީ ލޮލުގައި ކުލަ ޖައްސަން‬ ‫ފެށުމުގެ ކުރިން ލޯ ތައްޔާރު ކުރާ ގޮތެވެ‪.‬‬

‫‪ .2‬އައިލައިނަރ ބޭނުން ކުރުން‬ ‫އައި ޕެންސިލް އެއް ބޭނުން ކޮށްގެން ލޮލުގެ މަތީ އަދި ތިރީ ކައިރީގައި‬ ‫އަޅާށެވެ‪ .‬މިގޮތަށް އައި ޕެންސިލް އަޅާ އިރު ވީހާވެސް ލޮލުގެ ކައިރީ އެޅޭތޯ‬ ‫ބަލަންވާނެއެވެ‪.‬‬

‫ކުޑަ ލޮލެއް ނަމަ ލޮލުގެ ތިރީ ކައިރީގައި އައި ޕެންސިލް އަޅާއިރު ލޮލުގެ މެދުން‬ ‫ފެށިގެން ބޭރަށް އަޅާށެވެ‪ .‬ލޯ ބޮޑު ކަމަށް ވާނަމަ ލޮލުގެ ވަޅުން ފެށިގެން ބޭރަށް‬ ‫އައި ޕެންސިލް އެޅޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫ލިކުއިޑް އައި ލައިނަރ އެއް ބޭނުން ކުރާނަމަ އެސްފިޔަތައް ކައިރީ ތިކި ޖެހުމަށް‬ ‫ފަހު އެ ތިކި ތައް ގުޅުވަމުން ސީދާ އެއް ރޮނގު އަޅާލާށެވެ‪ .‬އޭރުން އެއްވަރަށް‬ ‫އަޅަން ފަސޭހަ ވާނެއެވެ‪.‬‬

‫‪ .3‬ކުލަ ޖެއްސުން‬ ‫ކުޑަ އައި ޝެޑޯރ ބްރަޝް އަކުން ލޯ ކައިރީ އެޅި އައި ޕެންސިލް ލައިން ގައި‬ ‫މަޑުމަޑުން ޖައްސާ ކުލަ ފަނޑުކޮށްލާށެވެ‪.‬‬ ‫ކޮޅު ތޫނުކޮށް ހުރި ސްޕޮންޖެއް ހޯދާށެވެ‪ .‬ނޫނީ ހިމަ ބްރަޝް އަކުން ވިއަސް‬ ‫ގަދަ އައި ޝެޑޯރ އެއް (ލޮލުގައި ހާކާ ކުލަ އެއް) ކުރިން ބުނި ލައިން މަތީގައި‬ ‫ހާކާށެވެ‪ .‬ހާކާނީ ކުލަ ސްމަޖް ވާގޮތަށެވެ‪ .‬މިގޮތަށް ލައިން މަތީގައި ކުލަ އިން‬ ‫ލައިނެއް އެޅުމުން ލޮލުގެ މޭކަޕް އެހާ ތޫނު ކަމަކަށް ނުދައްކާނެއެވެ‪.‬‬

‫‪32‬‬


‫‪ .4‬ފަހު ކަމަކަށް‪..‬‬ ‫ދެން ކުރިން ހޭކި ކުލައަށް ވުރެ މަޑު ކުލައެއް (ބޮޑަށް ރަނގަޅީ ނިއުޓްރަލް‬ ‫ކުލައެއް‪ ،‬އެއީ ބްރައުން‪ ،‬ކްރީމް ކަހަލަ ކުލައެއް) ބޮޑު އައި ޝެޑޯރ ބްރަޝް‬ ‫އަކުން ލޯ މަތީ ގައި ހާކާށެވެ‪ .‬ހާކާނީ ލޭޔަރ ލޭޔަރަށް މަޑު މަޑުންނެވެ‪.‬‬ ‫އޭރުން މާ ގަދަ ކޮށް ކުލަ ނުހޭކި ބޭނުންވާ ވަރަށް ކުލަ އެރީމާ ހުއްޓާލަން‬ ‫ފަސޭހަ ވާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ކުލަ ޖައްސާ ނިމުމަށް ފަހު އެސްފިޔަތައް ކާރލް ކުރުމަށް ފަހު މަސްކަރާ‬ ‫ހާކާށެވެ‪.‬‬

‫‪ .5‬ސާފު ކުރުން‬ ‫ފޭދިފަ ހުރި ކުލަތައް ކޮޓަން ބަޑް އަކުން ފުހެލުމަށްބަހު ބޮޑު ބްރަޝް‬ ‫އަކުން ލޯ ތިރީ ކައިރިއަށް ފައިބާފަ ހުރި ކުލަތައް ފުހެލާށެވެ‪.‬‬

‫‪ .6‬ޑްރަމެޓިކް ކުރަން ބޭނުން ނަމަ‬ ‫ކުރިން މިކިޔާދިން މޭކަޕް ދުވާލު ގަޑީގައި ލޮލުގައި ކޮށްގެން އުޅެވިދާނެއެވެ‪.‬‬ ‫އެކަމަކު ޕާޓީ އަކަށް ނުވަތަ ރޭގަނޑު ގަޑި ނަމަ ބޮޑަށް ޑްރަމެޓިކް ކޮށް‬ ‫ސްމޯކީ އައި މޭކަޕް ކުރެވިދާނެއެވެ‪.‬‬ ‫އެގޮތުން އިތުރަށް ކުލަ ޖައްސާ މަސްކަރާވެސް ގިނައިން ހާކާށެވެ‪.‬‬ ‫އެސްފިޔަތައް ކާލަރ އަކުން (އެސްފިޔަ ކާރލް ކުރާ އެތި) ކާރލް ކުރުމަށް‬ ‫ފަހު ދެތިން ލޭޔަރ މަސްކަރާ ހާކާށެވެ‪ .‬އަދި ބޮޑަށް ފާޅުވާ ގަދަ ކުލައެއް ލޯ‬ ‫މަތީގައި ޖައްސާށެވެ‪.‬‬

‫‪ .7‬ނިންމާލަމުން‪..‬‬ ‫ސްމޯކީ އައި މޭކަޕްގެ އާދައިގެ މޭކަޕް ކުރާނަމަ ތުންފަތުގައި ގުދުރަތީ‬ ‫ކުލައެއް ހާކާށެވެ‪ .‬އެގޮތުން ޕީޗް‪ ،‬ކެރަމަލް އަދި މަޑު ފިޔާތޮށި ކަހަލަ‬ ‫ކުލައެވެ‪.‬‬ ‫ޑްރެމެޓައިޒް ސްމޯކީ އައި މޭކަޕް ކުރާނަމަ ތުންފަތް ވެސް ޑްރެމެޓައިޒް‬ ‫ކުރާށެވެ‪ .‬އެގޮތުން ގަދަކުލަ އެއް ތުންފަތުގައި ޖައްސާށެވެ‪ .‬ރަތް ކުލަ‬ ‫އރެންޖް ކުލަ ނުވަތަ މެރޫން ކުލަ ކަހަލަ ކުލައެއް ރަނގަޅުވާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ޮ‬ ‫ދެން އޮތީ އެއްކޮށް ނިންމާލުމެވެ‪ .‬އެގޮތުން ނެޗުރަލް ބްލަޝް އެއް (ކޮލުގައި‬ ‫ހާކާ ކުލަ) ހާކާށެވެ‪ .‬މިހާރު ތިހުރީ ހުރިހާ އެންމެންވެސް އެންމެ ކުރަން‬ ‫ބޭނުންވާ ސްމޯކީ އައި މޭކަޕެއް ކުރެވިފައެވެ‪.‬‬


‫‪--‬ޖުވޭރިއްޔާ ވަޖްދީ‪--‬‬

‫ކްރީމް އޮފް ކޯލީ ފްލާވަރ ސޫޕް‬ ‫ބޭނުންވާތަކެތި‬ ‫‪ 750‬ގ‪ .‬ކޯލީ ފްލާވަރ‬ ‫‪ 1‬މޭޒުމަތީ ސަމުސާ ތެޔޮ‬ ‫‪ 3‬ޖޯޑު ޗިކަން ސްޓޮކް‬ ‫‪ 1‬ޖޯޑު ކްރީމް‬ ‫‪ 1 / 4‬ސައިސަމުސާ މުގުރި ތަކޫވައް‬ ‫ލޮނު‬ ‫އަސޭމިރުސް‬

‫ތައްޔާރުކުރާނެގޮތް‬ ‫ތެއްޔެއް އުނދުންމައްޗަށް އުދާލުމަށްފަހު ތެޔޮފޮދެއް އަޅާލާށެވެ‪ .‬ކޯލީ ފްލާވަރ ‪ 3‬މިނިޓް ކައްކާފައި ކޯލީފްލާވަރ ތައް މޯޅިވީމާ ސްޓޮކް އަޅާލާފައި މަތި‬ ‫ބަންދު ކޮށްލާފައި ކޯލީތައް މަޑުވަންދެން ކައްކާށެވެ‪ .‬އެއަށްފަހު ކްރީމްކޮޅު އެއްކޮށްލާފައި އުނދުންމަތިން ބާލާފައި ބްލެންޑަރަކަށް އަޅާފައި ރަނގަޅަށް‬ ‫ގިރާލާފައި ފުރާނާލާށެވެ‪ .‬އަނެއްފަހުރު ތެއްޔަށް ފުރޭނިބައި ތެއްޔަށް އަޅާފައި ތަކޫވައް ރަހަދޭވަރަށް ލޮނާއި އަސޭމިރުސް އެއްކޮށްފައި ހޫނުކޮށްލާށެވެ‪ .‬ހޫނުކަން‬ ‫ހުއްޓާ ސާރވް ކުރާށެވެ‪.‬‬

‫"ކާމިޔާބީއަށް އޮތް‬ ‫އެންމެ ބޮޑު ހުރަހަކީ‬ ‫ފޭލިވެދާނެތީ ގަންނަ‬ ‫ބިރެވެ‪".‬‬ ‫‪34‬‬



Sun Magazine 42