__MAIN_TEXT__

Page 1

Weg - geef - gids

Rivierduingids In het spoor van Jac. P. Thijsse langs de Oude IJssel

fiets- en wandeltocht streekinformatie verbinding

1


Onbekommerd Jac. P. Thijsse deed eind augustus 1915 de plaatsen Dieren, Doesburg, Drempt, Hoog-Keppel, Hummelo, Laag-Keppel, Doetinchem, Gaanderen, Terborg, Silvolde, Ulft, Gendringen, Landfort, Gendringen, Zeddam, Kilder, Wehl, en vervolgens weer Laag-Keppel, Drempt, Doesburg aan. Op de dag erna ging hij weer naar Dieren. We beschrijven zoveel mogelijk de route zoals hij die reed en bieden ook een paar alternatieven aan. We hebben immers nu fietspaden die langs nog mooiere plekken gaan. U kunt proberen die lange tocht, een fietstocht van ongeveer 100 kilometer, te evenaren en u in te leven in de oude tijd, maar u kunt ook in uw eigen tempo de tocht in delen doen, zelf ommetjes erbij bedenken. Een hulp zijn de adressen van “Vrienden op de Fiets”, of maak een afspraak met één van de gezellige B&B’s. Het volgen van het Spoor van Jac. P. Thijsse is meer dan alleen maar eenzelfde weg gaan. Het kan een beweging zijn om anders te gaan leven. Wij horen graag of dit u aanspreekt, of u geïnspireerd bent voor een vervolg, welke verhalen u onderweg heeft gezien, gehoord en gemaakt. U kunt zich aansluiten bij deze beweging: in het Spoor van Jac. P. Thijsse. Het is altijd mooi om daarbij het Verkade-album De IJsel bij de hand te hebben. Dit werk is ingegeven door de mogelijkheid veel meer aan het bewaren van het landschap te doen, door het in de natuurlijke staat te laten. Dit kan door een Unesco Geopark te zijn. De Oude IJsselstreek is onderdeel van aspirant Unesco Geopark Rijn Maas. Met hartelijke groet, Lies Visscher-Endeveld

2

Het leven van Jac. P. Thijsse Jac P Thijsse werd geboren in Maastricht, op 25 juli 1865 en stierf in Overveen op 8 januari 1945. Hij fietste vermoedelijk meestal met zijn vrouw Helena Christina Petronella Bosch (1867- 1938). In de Verkade-albums die zijn geschreven naar aanleiding van de fietstochten wordt – voor zover ik weet – nooit gesproken over de metgezel. Wel wordt in het meervoud verhaald. Wie meer wil weten over deze bijzondere man, die iedereen open en gelijkwaardig benaderde, kan lezen in Wikipedia of boeken. Bijvoorbeeld het boek van Marga Coesél “Wanhoop nooit aan vooruitgang, Brieven van Jac. P. Thijsse”. Dit boek bevat een levensbeschrijving en de mooiste brieven die hij heeft geschreven. Het is uitgegeven door Boom, drukker Wilco Amersfoort, 2015. De tocht gereden langs de Oude IJssel was vermoedelijk laat in augustus (24 of 31 augustus) 1915. De markten in Doetinchem zijn traditioneel op dinsdag.


Rivierduinen in ons coulissenlandschap

In de tijd dat de Oude IJssel nog deel uitmaakte van de delta van de Rijn stoven, tijdens een koude en droge periode (ongeveer 12.000 jaar geleden), aan de oostzijde van het brede rivierdal rivierduinen op die ook nu nog als zeer herkenbare elementen in het landschap zichtbaar zijn. Engbergen tussen Gendringen en Voorst, De Paasberg in Terborg en de Vijverberg en Kruisberg in Doetinchem zijn hiervan aansprekende voorbeelden. Rivierduinen, die in Nederland vooral voorkomen langs de Maas en de Oude IJssel, genieten Rijksbescherming om het behoud te waarborgen. We kennen allemaal het kenmerkende Achterhoekse coulissenlandschap met daarin verspreid liggende kernen. Circa duizend jaar geleden ontstonden op de hogere delen langs de Oude IJssel clusters van bewoning met dorpen/steden als Gendringen, Ulft, Silvolde, Terborg, Etten, Gaanderen, Doetinchem,

Hoog-Keppel, Hummelo en Doesburg. Met elkaar vormt dit gebied, vanaf de Duitse grens tot aan Doesburg, een aaneengesloten zone waarin wordt gewoond, gewerkt, gerecreëerd, waar landbouw wordt bedreven en waar water en natuur zorgen voor een aantrekkelijk landschap. Samen met Provincie Gelderland, Waterschap Rijn en IJssel en vele gebiedspartners hebben we de afgelopen vijftien jaar gewerkt aan visievorming en uitvoering van maatregelen om het rivierduin Engbergen te behouden en het gebied eromheen te versterken. En nu is het gebiedsproces Engbergen dan officieel afgesloten. Dat wil overigens niet zeggen dat we ‘klaar’ zijn. Met het waterschap en de gemeenten aan beide zijden van de grens verkennen we de mogelijkheden om aanvullende ontwikkelingen op te pakken die bijdragen aan een leefbare en vitale Oude IJsselzone. Hartelijk dank aan Stichting Leven met de Aarde dat zij het initiatief genomen hebben voor het organiseren van het Rivierduin Festival in juni 2019. Dit levert een mooie bijdrage aan het verbeteren van de bekendheid met en de waardering voor de bijzondere rivierduinen in onze omgeving. Ik kan u van harte aanbevelen om een bezoek te brengen aan Engbergen of één van de andere rivierduinen. Otwin van Dijk Burgemeester gemeente Oude IJsselstreek

Foto: Roel Kleinpenning

Toen ik net burgemeester was van Oude IJsselstreek, kwam ik tijdens mijn kennismakingronde ook in de vele, prachtige natuurgebieden die onze gemeente rijk is. Regelmatig vroeg ik me af wat er schuilging achter de heuvels die ik zag. Nu reikt mijn geologische kennis niet zover dat ik hierover een uitgebreid essay zou kunnen schrijven. Maar ik kan wel een stukje schrijven over de bijzondere ontstaansgeschiedenis van de rivierduinen langs de Oude IJssel. Want de betekenis voor de ontwikkeling van dit deel van de Achterhoek verdient wat mij betreft zeker meer aandacht. En daar mogen we onszelf best een beetje meer bewust van zijn.

3


se l

Tijdens het voorbereiden van de fietstocht ontmoetten we het echtpaar Lasschuit. We vroegen hen naar de Koningsweg. Later kregen we deze mail van Karel Lasschuit: “Ja, dat was een wonderlijk toeval. En ook een bijzondere plek als we terugdenken aan de vraag die u daar stelde: waar is de Koningsweg? Welaan, d a a r w a s e e n s de Koningsweg. Wij stonden op de kruising van de Schapenbergweg en de voormalige Koningsweg (ooit vanaf het Hof te Dieren doorlopend tot aan Ede), nu aangeduid als De Boswachterlaan. Door de vele wijzigingen van paden en wegen in en om Dieren is de naam Koningsweg eigenlijk van de kaart gewist. En inderdaad ontbreekt daar een naambordje. Die Schapenbergweg begint in Dieren-ZW, maar heeft ook een zijtak naar het westen, die uiteindelijk over/ doorloopt in/ als de Koningsallee. (Koningsweg is een andere benaming voor Hessenweg)

IJssel

IJs

Een ontmoeting in Dieren

Dieren

Ellecom

1. Dieren - Ho

Doesburg

Ho Drempt Angerlo

5. Zeddam - Doesburg/Dieren

Via de sites www.diereninbeeld.nl en www.rhedenopdekaart.nl (met zeer recente opnamen van het huidige wegenpatroon) kunt u zeker meer duidelijkheid krijgen over de loop van de wegen door bos en dorp. Ook op oudere kaarten is één en ander nog terug te vinden. Thijsse publiceerde zijn “De IJsel”, meen ik, in 1916 (midden in WO1).

4

U heeft dus aan den lijve ondervonden dat de Hofstetterlaan helaas niet doorloopt tot Doesburg / de IJssel. Dan heeft u ook na het viaduct de spiksplinternieuwe Oude Postweg bereden, die deels loopt over het tracé van de vroegere N348 die op zijn beurt weer is verlegd parallel aan de spoorlijn, middels grondruil met de Stg. Twickel (eigenaar van het Hof te Dieren en wijde omgeving).”

Karel Lasschuit woont in Dieren en is organist in de kerk van Ellecom

4. Gen

D


Fietstocht Oude IJsselstreek

oog-Keppel

in het spoor van Jac P Thijsse

oog-Keppel

Hummelo

2. Hoog-Keppel - Doetinchem

Laag-Keppel

n

Ou

de

IJs

se

Wehl

l

Doetinchem

3. Doetinchem - Gendringen Etten Gaanderen Braamt Bergherbos

Terborg Silvolde

Zeddam

Azewijn

Varsselder

Ulft

ndringen - Zeddam ‘s-Heerenberg E U T S C H L A N D

Gendringen 5


Fietstocht langs de Oude IJssel

6

De tocht is gebaseerd op de eerste twee hoofdstukken in het Verkade-album “De IJsel�. Thijsse schreef het in 1915. Het werd in 1916 gepubliceerd. L.W.R. Wenckebach, Edzard Koning en Jan Voerman Jr hebben de illustraties verzorgd.


We starten onze fietstocht in Dieren. Daar komen we per trein, bus, fiets of auto. De auto kan worden geparkeerd bij het station, of iets verder op de route. U kunt bij het station een OV-fiets huren. Ook in Gaanderen, Terborg en Wehl zijn treinstations. We schrijven de straatnamen en plekken die Thijsse ook genoemd heeft vet. Als er wetenswaardigheden zijn, schrijven we die in schuinschrift in een ander kleurkader. Wilt u het niet lezen dan is overslaan makkelijk. We schrijven de naam van de plaats waar we zijn iets groter en ook vet, zodat u, als u elders in de route wilt starten, makkelijk ziet waar dat begint. Soms beschrijven we meer alternatieven. U maakt dan ter plekke een keuze. Mogelijkheid 1 duurt langer dan mogelijkheid 2. We gebruiken “Je, U en We” door elkaar. Kijk goed uit, het is hier en daar erg druk. Let u onderweg ook op hoe de namen van de wegen te maken hebben met het landschap en het culturele menselijk gebruik? … dijk... bergweg … en zo meer. Deze noteren is aantrekkelijk, wij zijn blij met uw waarnemingen, stuur ze naar levenmetdeaarde@live.nl. Vindt u 100 km te ver voor één dag? De route is in 5 trajecten verdeeld. Van de trajecten zijn deelkaartjes te vinden op: www.struingids.nl/jacpthijsse. Onderweg kunt u gebruik maken van gastgezinnen van “Vrienden op de Fiets”. Deze vindt u in Dieren (6), Doesburg (7), Drempt, Hummelo, Doetinchem (8) Gaanderen (3) Etten (2) Gendringen (7) Megchelen, ‘s-Heerenberg (2) Kilder, Wehl(2) Een lidmaatschap is 8 euro per jaar, een overnachting met ontbijt 22,50 p.p. Het is onduidelijk vanwaar in Dieren Thijsse en zijn vrouw precies de tocht startten. Zij rijden de heuvel af richting het oude Dieren. Een Dierenaar wist ons

te verzekeren dat Thijsse vrijwel zeker in het hotel tegenover het station geslapen moet hebben. Daar was in die tijd de enige mogelijkheid om te overnachten. Wie het anders weet, mag het zeggen.

De Oude IJssel tot Terborg. Hoofdstuk I TRAJECT 1 DIEREN - HOOG-KEPPEL Bij NS station Dieren vertrekken we aan de noordkant richting Westen: tegenover het station Koningin Julianaweg, 1e links Prins Bernhardlaan, 1e links Prinses Beatrixlaan, rechts Harderwijkerweg op, na ong. 150 meter voor eetcafé ”Het Schilderij” links de Burg.Bloemersstraat in. Bovenaan links. Tegenover de achterzijde en parkeerterrein van Zorgcentrum Hofstaete, rechtsaf: Schapenbergweg. U bent nu in “de Hof van Dieren”. Toen wij op de Schapenbergweg fietsten, de Hof van Dieren in, ging die over in een grindachtig zandpad. We zijn één van de laatsten die over de onverharde unieke oude weg reden, want ze is de dag erna voorzien van betonplaten. Hier hebben we Ellen en Karel Lasschuit ontmoet. Zij informeerden ons over de oude wegen. De Schapenbergweg gaat over in de Zuidlaan. Als we bij de Langejuffer, de eerste geasfalteerde dwarsweg, zijn: links de Langejuffer op. Hier is na alle modernisering ten behoeve van het autoverkeer nog de enige extra mogelijkheid te voet of met de fiets over het spoor te gaan. Thijsse is vrijwel zeker ook deze route gegaan Het is in die tijd namelijk de enige weg naar Doesburg. Over het spoor gaan we rechts over betonplaten even parallel aan het spoor, dan links richting de Zutphensestraat.

7


Doesburg U heeft hier twee mogelijkheden: 1. U steekt over om te kijken hoever u kunt komen over de oude klinkers van de Hofstetterlaan, Over deze klinkers reed Thijsse. Vroeger kwam je via deze klinkers bij de schipbrug te Doesburg. Verderop eindigt een geasfalteerde weg in een weiland. Ga terug, steek de N348 over en vervolg de weg als bij 2. 2. Blijf aan de noordkant van de drukke weg N348, Zutphensestraat.

8

U rijdt links richting Dieren-Centrum onder de verkeerstunnel door, langs het nieuwe park. U ziet aan de rechterkant de wijngaard Domein Hof te Dieren. Aan het eind van deze laan met mooie lantaarns ziet u rechts de Koningsmuur. We steken over en gaan rechts de Doesburgsedijk op. Waar de muur naar rechts buigt, zien we onderaan de Ruitersbeek. We zien links bij de flatwoningen een mooie wilde tuin, in de hoek grenzend aan de Ruitersbeek. In voorjaar en zomer kunt u genieten van bloemenpracht. Het is wat gevaarlijk, maar wanneer het verkeer het toelaat kunt u een kijkje nemen bij

het informatiebord aan de overkant van de weg, bij Koningsmuur en Ruitersbeek. Verder langs de Doesburgsedijk staat een wilde vegetatie, o.a. veel distels. Als we er rijden zien we weinig insecten, slechts ĂŠĂŠn distelvlinder. Aan het einde van de Doesburgsedijk oversteken bij het verkeerslicht en linksaf richting Doesburg. We fietsen over de Lamme IJssel/Dierense Hank. U heeft hier twee mogelijkheden: 1. U slaat rechtsaf ruim voor de huidige IJsselbrug: Dierensedijk. U gaat kijken bij de plek waar de schipbrug was. U rijdt onder de bomen door tot aan de rivier, alwaar het heerlijk picknicken is. De brug kwam aan de overzijde recht voor de Koepoortstraat uit. Schuin links de Jachtwerf die 100 jaar geleden al bestond. Rijd dezelfde weg terug, aan het einde rechtsaf. 2 U gaat bij de Ellecomsedijk N317 verder, de brug over. Wanneer u over de brug rechts aanhoudt kunt u de huizen die Thijsse ook zag bewonderen en onderaan een kijkje nemen


bij de scheepswerf. Het witte huisje geschilderd door Wenckebach is niet meer te vinden. U staat bij de plek waar de schipbrug lag en het is moeilijk in te denken dat daar zelfs de tram overheen ging. Als we met een bocht de brug af zijn en niet naar de scheepswerf gaan, steken we direct naar links de Koepoortwal over en fietsen direct rechts de Koepoortstraat in. We zijn in Doesburg. Doesburg was een garnizoensstad met poorten. Je moest vroeger voor negen uur binnen zijn, want de poort werd gesloten. Nu luidt nog steeds om negen uur de klok. Dit hoorden we van een oudere man die zijn huis binnenging aan de Koepoortstraat. Let op de oude trapgevels in deze stad. De gevels die Wenckebach heeft geschilderd konden we niet allemaal weervinden. Ziet u welke het zijn? Aan het einde van de Koepoortstraat is rechts de Martinikerk, even verderop rechts het Raadhuis, links de Waag. Hier gaan we linksaf de Gasthuisstraat in, langs het Lalique museum en de VVV tot aan de Paardenmarkt. We gaan rechtsaf de Bergstraat (let op de naam en het hoogteverschil, vanwege de rivierduin) in, die overgaat via de Meipoortstraat en rechtdoor langs de rotonde, in de Kraakse Allee, nu Kraakselaan. Hier komen we langs het oude gebittenhuis (rechts), en een moderne weergave van de poort. De Kraakse-

Kerk te Drempt laan gaat over in de De Dremptscher Dijk, nu De Drempterdijk. Het is de brede uitvalsweg, maar destijds moet het een kleine dijk geweest zijn richting de kerk van Drempt. Thijsse is verrukt van de brede onbebouwde uiterwaarden. Rechts zien we de boomgaard van ‘t Olde Ras en we komen langs de grote Stadswerf Doesburg. We fietsen richting Drempt en als je door de wirwar van verkeersborden en lichten naar de St. Joriskerk kijkt, is nog dezelfde opstelling van gebouwen te zien als destijds. Kijk naar de aquarel “Kerk te Drempt”. De kerk van Drempt ligt duidelijk op een rivierduin. Bij de kerk steken we naar links de N317 over. Vooral als je aan de noordzijde van de kerktoren staat is dat rivierduin goed te zien, kijkend over de weilanden richting Zwarte Schaar. De toren heeft twee mooie details, halverwege ingemetseld. Kan het Willibrord zijn, of Karel de Grote met zijn vrouw? Na bezichtiging of niet: we gaan

Huize Ulenpas

9


TRAJECT 2 HOOG-KEPPEL - DOETINCHEM

Watermolen Laag-Keppel bij de voormalige pastorie schuin rechts de Kerkstraat in. Deze weg is lang. We passeren na een poosje links B&B “Dromen in Drempt”. Opmerkelijk zijn de fruitbomen rechts langs de openbare weg. Dat zou veel meer kunnen worden toegepast. Na de laatste huizen gaan we de eerste weg rechts: de Dubbeltjesweg. Links langs deze prachtige landweg ligt tussen de bomen Huize Ulenpas. Huize Ulenpas is nu een verzorgingshuis. We vervolgen de Dubbeltjesweg en komen in het prachtige dorpje Hoog Keppel. Ook hier weer een kerk op een hoog rivierduin. Opmerkelijk is de Keppelse Golfclub. We fietsen via de Burgemeester Panhuysbrink.

De Gouden Karper

10 Elisabeth Remmelink

U heeft hier twee mogelijkheden: 1. U gaat via Hummelo. Daartoe gaat u via de Burgemeester Vrijlandweg linksaf de Prinsenweg op. Bij de Ulenpaslaan gaan we rechtdoor, bocht naar rechts de Kipstraat op. Bij de N314 aangekomen, steken we over en gaan we rechtsaf. Na ongeveer 350 meter gaan we rechtdoor de Zutphenseweg in. Deze gaat over in de Dorpsstraat. We naderen zo vanuit het Noorden het dorpje Hummelo. Bij de Gouden Karper aangekomen (onder) kunnen we van hieruit diverse markante punten bezoeken die bij landgoed Enghuizen horen. Volgens Thijsse, die er vaak en graag kwam, een oord met heel bijzondere planten. Een markant huis is het Rentmeestershuis. Dit is te zien als je het Domineespaadje tegenover de protestantse kerk inloopt. Verderop in het landgoed vinden we o.a. “De Klevenhorst”. Een oude ex-boerderij, voorheen met rundvee, waar men nu gasten ontvangt. Tijdens de jaarlijkse

Elisabeth Remmelink is als kind opgegroeid in Hotel Café Restaurant de Gouden Karper. “Het is mijn leven,” zegt ze. “We vormen een geweldig team met veel medewerkers, die al jaren aan ons verbonden zijn en voor vele gasten een vertrouwd gevoel geven.” De Gouden Karper is één van de oudste horecagelegenheden van de Achterhoek, gelegen in het kleine plaatsje Hummelo met zijn prachtige bosrijke omgeving. In 1642 was het pand al in gebruik als herberg. Vier generaties is het in familiebezit. Vanuit de Gouden Karper kunt u heerlijke wandelingen maken over landgoed Enghuizen of fietsen langs de Oude IJssel. Binnen kan men genieten van klassieke gerechten in een authentieke sfeer. Daarbij wordt ook gebruikgemaakt van lokale producten zoals ijs, kaas, asperges, wijn en bier.


Hummelose kunstroute, tussen Pasen en Pinksteren, is het heerlijk wandelen over het landgoed, en kun je genieten van kunst in de natuur. We fietsen, komend uit het noorden, vanaf de Gouden Karper rechtsaf via de Keppelseweg richting Laag Keppel. Bij het verkeersplein aangekomen gaan we rechtdoor de Hummeloseweg in. We nemen daar een kijkje in de Hessenweg, die vlak achter de rotonde ligt. 2. U mijdt Hummelo en gaat vanuit Hoog Keppel de Burgemeester Vrijlandweg rechts de Monumentenweg in. U volgt deze weg en 30 meter na de Van Schuijlenburgweg gaat u schuin links de oude Hessenweg in (verderop aan de Monumentenweg ligt Stichting Zorgbad Zonnewater en de Hessenhal). Deze Hessenweg is een lange weg, (ongeveer 2 km). We steken de Oude Zuphenseweg over, vervolgen de Hessenweg en komen bij de rotonde ten zuiden van Hummelo (U kunt ervoor kiezen alsnog een kijkje te nemen in Hummelo). Vanaf de rotonde gaan we rechtdoor (1), of vanuit de Hessenweg rechtsaf (2): Hummeloseweg en komen via een magnifieke beukenlaan in Laag Keppel aan. Bij de Gouden Leeuw kun je even rusten, om de hoek is de ingang van een restaurant dat hoort bij het zorghotel. U heeft hier twee mogelijkheden: 1. U steekt de Rijksweg over, en gaat rechtdoor Laag Keppel in. Over de dode tak van de Oude IJssel is Kasteel Keppel te bewonderen (alleen toegankelijk op afspraak), en rechtdoor komen we bij het hoofdwater van de Oude IJssel en de ophaalbrug van Waterschap Rijn en IJssel. We zien nog steeds het rad van de watermolen. De weg naar het kasteel heet Dorpsstraat. Er is rechts een oude pomp, een molen en een moestuin. Landgoed

Kasteel Laag-Keppel

Ik wil een land, waar de Liefde woont, waar de Liefde troont, waar Uw wil geschiedt. Want in Liefde bloeit alles. In Liefde bestaat geen kwaad. (Vrij naar Jacques Brel, Laat me niet alleen.) Keppel is uitgestrekt en de moeite waard apart te bewandelen. We rijden terug naar de rijksweg N317 en gaan rechtsaf richting Doetinchem. Rechts zijn diverse paden die toegankelijk zijn. 2. U mijdt Laag Keppel en wacht met een bezoek tot de terugweg, Thijsse en zijn vrouw komen hier nogmaals. U steekt over en gaat linksaf. U rijdt langs Landgoed Keppel over Rijksweg N317. Bij de rotonde rechtdoor en ongeveer 300 meter verderop zijn we bij Kampeerboerderij Groot Zande (rechts). Over het tolhuisje dat hier iets verderop heeft gestaan weet niemand meer te vertellen. De aquarel van dit bijzondere tolhuis nemen wij hier over uit het Verkade-album de IJsel. Na ongeveer 200 meter oversteken, linksaf, het weggetje, ook met de naam

11


Tolhuis Groot Zande

De Kruisberg

12

Rijksweg, ingaan. Na ongeveer 250 meter rechtdoor, de eigen weg volgen, na ongeveer 250 meter rechtsaf, de Rozegaarderweg op. Wellicht hoort u het grommende geluid van motoren, het komt van sportcomplex TCD te Hummelo. Wanneer de Rozegaarderweg over gaat in een zandpad, dit zandpad rechtdoor. Het is hier en daar mul, dus wellicht is afstappen nodig. U bent hier echt in de rivierduinen van landgoed Hagen. Bij de driesprong links de Hogenslagweg in. Aan het einde rechts en direct weer rechts: Klootsemastraat. Rechtsaf, U komt nu bij de Kruisberg voormalige (jongens)gevangenis en de Kruisbergseweg. We zijn in Doetinchem. Neem een kijkje bij De Kruisberg. Dit was in de tijd van Thijsse een jeugdgevangenis. Het gebouw is een Rijksmonument, men zoekt naar een bestemming. LEEF Doetinchem is er nu gevestigd. We kunnen een kijkje nemen in de permacultuurtuin van de Stadsboerin. Daar worden dagelijks maaltijden verzorgd met lokale produc-

ten. Via de Kruisbergseweg fietsen we naar de binnenstad van Doetinchem, langs ziekenhuis Slingeland (rechts) en het Rietveld Lyceum (links). Verderop zien we links de koepel van de sociĂŤteit en hotelvilla Ruimzicht. Hier gaat de Kruisbergseweg over in de Dominee van Dijkweg. Ds. van Dijk had Ruimzicht in 1868 gekocht en vertimmerde het tot eerste internaat voor begaafde leerlingen van de Latijnse school. In de tijd van Thijsse was het een soort gymnasium. Bij Ruimzicht, dus bij de driesprong met verkeerslichten, gaan we linksaf. In de tijd van Thijsse was hier een volkomen verkeerschaos, omdat allerlei sporen onoverzichtelijk het binnengaan van de stad bemoeilijkten. Steek direct de N318 over. U bent op de JF Kennedylaan, verderop de Dominee van Dijkweg oversteken. We fietsen rechtdoor langs de Merkez Moskee Doetinchem (rechts). Even verderop rechtsaf de Hofstraat in. Voorbij de Media Markt (links) en Amphion, het Theater (rechts), gaan we linksaf de Burgemeester van Nispenstraat in. Bijna aan het einde is links het stadsmuseum met VVV-kantoor. U gaat aan het einde rechts, de Heezenstraat in. TRAJECT 3 DOETINCHEM - GENDRINGEN U heeft twee mogelijkheden: 1. U verkent Doetinchem uitgebreid, als Thijsse deed. We zien nu al de grote of Catharinakerk op het Simonsplein. Dit heette vroeger Markt. Van de huizen die zijn geschilderd in 1915 is niets meer te herkennen. Hier genoten Thijsse en zijn vrouw van de markt. Die is nu nog steeds op dinsdagochtend. Ze kochten fruit en genoten van alle producten die te koop waren en de boerenmensen, die in de hele Hamburgerstraat hun marktwaren hadden uitgestald. Fietsen is nu verboden in dit voetgangersgebied. Thijsse ging


IJsselkade Doetinchem

Hoe een oude school verandert van vervallen pand tot bruikbare plek voor samenkomen en genieten

langs de kerk door de Waterstraat naar de rivier, en via de IJsselkade, nu C. Missetstraat, voorbij de molen daar linksaf, de Raadhuisstraat in. Op de hoek Missetstraat – Raadhuisstraat is een school verbouwd tot Bibliotheek Achterhoek West. Hier is nu het archief van de streek. Thijsse en zijn vrouw kwamen langs de molen bij de Hamburgerpoort. Deze was aan het einde van de Hamburgerstraat, alwaar destijds, de laatste dinsdag van Augustus, de Markt/Kermis werd gehouden. We kunnen weer fietsen vanaf de Raadhuisstraat tegenover de Hamburgerstraat rechtsaf de Terborgseweg op. Links zien we het gemeentehuis van Doetinchem.

In 2009 heeft de creatieve horecaconcept-ontwikkelaar Kees Hensen samen met zijn toenmalig compagnon de vervallen Villa Ruimzicht in Doetinchem haar grandeur teruggegeven. Nadat hij de laatste vier jaar alleen aan het roer stond, merkte hij in 2018 dat het alleen waarmaken van dromen lang niet zo leuk is als wanneer je dat samen doet. Sinds 2019 werken drie totaal verschillende personen samen: chef kok Bjorn Massop verrast de gasten met culinaire hoogstandjes en Mascha Smit verbindt met haar gastvrijheid alle elementen aan elkaar. Eenzelfde visie met verschillende invalshoeken zorgt voor de juiste dynamiek en het beste resultaat.

2. U rijdt door/langs de stad direct richting zuiden. Vanaf de Heezenstraat linksaf (hier was vroeger de Heezenpoort) de Nieuwstad in. Langs Scapino rechtdoor, bij Raadhuisstraat rechtsaf. Na ongeveer 50 meter tegenover de Hamburgerstraat linksaf oversteken bij fietsverkeerslicht.

“Voor onze gasten moet het een feestje zijn om naar de Villa te komen,”zegt Kees. “Wij willen hen laten genieten en inspireren. Daarbij serveren we eerlijke gerechten, gemaakt van producten die uit de regio komen. Onze kernwaarden zie je terug in onze Triple A: Aandacht, Ambacht, Achterhoek.”

We volgen de Terborgseweg tot over het spoor, verderop gaan we rechts met het fietspad mee en passeren via een omleidende lus onder de weg de fietstunnel door de nieuwe Oostelijke Randweg. Vervolgens voorbij Agelink Uitvaartzorg, rechtsaf de Terborgseweg vervolgen. De Terborgseweg gaat over in Oude Terborgseweg. Na de bussluis gaan we linksaf de Oude Terborgseweg op. We gaan onder de A18 door. Links

13


De Kemnade in Wijnbergen Op de plaats waar het Waalse Water uitmondt in de Oude IJssel werd in de 15de eeuw op een rivierduin een forse toren gebouwd. Deze toren diende om het gebied langs de vele watergangen in de omgeving te controleren en beschermen. Diezelfde watergangen en de dikke muren van het gebouw, stelden de bewoners van De Kemnade en hun handlangers in staat zich bij dreigend gevaar daarachter terug te trekken. In de loop der tijd verloor de toren van De Kemnade de functie van een versterkt steunpunt. Er volgden aanpassingen om het geheel geschikt te maken voor bewoning. De toren werd verfraaid, en er werden diverse gebouwen aan toegevoegd. Tekeningen uit het begin van de negentiende eeuw, ten tijde van de beroemdste bewoner, Admiraal Graaf Verheull, laten dan ook een groot en voornaam complex zien. In die tijd wordt de toren geflankeerd door een monumentaal huis, orangerie, koetshuis en stallen. Deze laatste gebouwen zijn verdwenen, maar de toren met zijn gewelven, schietgaten en oude gracht bestaat nog steeds. En al zijn het landschap en de watergangen in de loop der tijd sterk veranderd, de strategische, schilderachtige ligging springt nog altijd in het oog.

14

In het midden van de vorige eeuw werd op oude fundamenten naast de toren een landhuis in 18de-eeuwse stijl opgetrokken door de toenmalige bewoners, de heer en mevrouw Beelaerts van Blokland. Vanaf die tijd ook werd de onmiddellijke omgeving van De Kemnade door hen omgetoverd tot een spraakmakend en schilderachtig

park. Omzoomd door oud geboomte en waterpartijen, waar gevarieerde begroeiing, slingerpaden en doorkijkjes over weiland en water elkaar afwisselen, wordt De Kemnade niet voor niets in een recent verschenen boek “een sieraad voor de omgeving” genoemd. De huidige bewoners, Willem en Nelleke Beelaerts van Blokland, spannen zich in om de door hun ouders respectievelijk schoonouders aangebrachte verfraaiing van de omgeving van De Kemnade, in stand te houden. Zij doen dat met - zeer gewaardeerde - steun van een groep enthousiaste vrijwilligers. Meer ruimte voor natuur en biodiversiteit door o.a. een restrictief maaien snoeibeleid, en alleen hoognodige ingrepen in alles wat groeit en bloeit, zijn daarbij belangrijke richtsnoeren. In diezelfde geest hebben Willem en Nelleke de grote prestatie van de vorige generatie kunnen aanvullen met de verwerving, dankzij de fantastische medewerking van provincie en waterschap, van enkele landbouwgronden langs het Waalse Water, die inmiddels zijn omgevormd tot nieuwe natuur. Het Waalse Water is sinds mensenheugenis immers een onlosmakelijk deel van het landgoed. Willem en Nelleke streven er naar De Kemnade niet alleen in mensenogen als “sieraad” te laten voortbestaan, maar vooral ook te laten dienen als “veilige haven” voor flora en fauna in al hun fraaie verscheidenheid. Het doet hen dan ook plezier om groepen op afspraak op De Kemnade te ontvangen, meestal in samenwerking met de Stichting IJsselvaart.


zien we Rozeboom Automaterialen. Het is vermoedelijk hetzelfde pand waarin destijds Café De Kemnade was gevestigd. Rechts is de achterkant van de McDonalds, een voor fietsers niet toegerust terrein. Even verderop buigt de weg naar rechts en kruist het fietspad de Gaanderenseweg. We steken rechtdoor over. U heeft twee mogelijkheden: 1. U brengt, als Thijsse deed, een bezoek aan de rivier tegenover de Kemnade. We fietsen rechtdoor langs de hekken (rechts) . Aangekomen bij de Slingerparallel, Ettenseweg N317, gaan we rechts en bij de verkeerslichten naar links om over te steken. Na het oversteken rechtsaf, om de Kemnadeallee te bezoeken. We fietsen een klein stukje richting Doetinchem A18 en buigen af naar links, de weg heeft betonplaten. Links zien we de historische boerderij Het IJsseltje. Het is een gemeentelijk monument en met hulp van de Gemeente Doetinchem in oude luister hersteld. De weg gaat aan het eind over in een bospad dat ons bij de oever van de Oude IJssel brengt. Aan de overkant rechts de Kemnade verscholen in het lover. Het is hier dat Jac. P. Thijsse stond en probeerde de veerman te bereiken. Dat lukte niet. Zij zijn met hun fietsen niet aan de overkant gebracht. We fietsen terug via hetzelfde pad en steken weer de N317 over om bij de Gaanderenseweg rechtsaf te gaan richting Gaanderen. 2. U gaat niet naar de rivier bij de Kemnade. Na oversteken Gaanderenseweg linksaf richting Gaanderen. Dit is de weg die Thijsse ook reed. Net voor de Bielheimerbeek zien we links de Hulleweg. Hulleweg 2 is nu een chique

De Kemnade restaurant voor romantische diners. Ervoor staat De Pol, het heeft exact dezelfde vorm als in de tijd van Thijsse. Daarin is een B&B gevestigd. De Bielheimerbeek is een begrip in de omgeving. Voorheen was er een wasserij. Wanneer je langs het witte gebouw kijkt richting spoor Doetinchem-Gaanderen, zie je daar het nieuwe natuurgebied “Watertap”. Mensen proberen daar de rivierduinen te herstellen en biodiversiteit te vergroten. In het gebied waar je fietst waren voorheen de rivierduinen heel prominent aanwezig. Ze zijn in de zeventiger jaren van de vorige eeuw afgegraven om het zand te gebruiken als ondergrond voor wegen en een nieuwe woonwijk. We vervolgen de Rijksweg door Gaanderen. Let op hoe we voorbij het centrum de glooiing naar omlaag afgaan. Op de grens tussen Gaanderen en Terborg ligt de Akkermansbeek. Vanaf daar heet de weg Doetinchemseweg. We komen aan de noordkant Terborg binnen. Thijsse spreek over een mooi Alexanderplein, mooier dan het Alexanderplein in Amsterdam. Wij hebben het niet kunnen vinden. Wellicht heet het nu St Jorisplein? Links ligt hotel “de Roode Leeuw”. Misschien is dat wel de plek waar Thijsse met zijn fietsgezel rustte.

Op weg naar de Grens. Hoofdstuk II In Terborg gaan we voorbij de Wals-

15


Naar Kasteel Wisch Gids en Kasteel Wisch-kenner Aggie Daniëls begeleidt excursies naar Kasteel Wisch in Terborg en vertelt interessante dingen over bewoners en gebouwen. Jonker Philippe Vegelin van Claerbergen en zijn moeder Olga van Schuylenburch werken hieraan mee door de tuinen van het kasteel open te stellen. We mogen de ronde toren en de vierkante toren, de kas en de groenten- en bloementuin en de eeuwenoude Juglans nigra (zwarte walnoot) van dichtbij bekijken. Eind 2018 verscheen het boek “Kasteel Wisch Terborg, Schuilenburg & Ulenpas“ van Aggie Daniëls. Het boek behandelt de geschiedenis van kasteel Wisch en zijn bewoners vanaf 1800 en de geschiedenis van de bijbehorende bezittingen Schuilenburg te Silvolde en Ulenpas te Hoog-Keppel. Een belangrijke bron voor het boek zijn de vele gesprekken die de schrijfster voerde met de 91-jarige jonkvrouwe Olga Vegelin van Claerbergen-Van Schuylenburch, die nog op het kasteel woont.

16

traat rechtsaf de Hoofdstraat in. We zien aan het begin van de Hoofdstraat op de plek waar vroeger de “Zandpoort” was St. Joris en de Draak. St. Joris is de beschermheilige van Terborg, dat in 2019 600 jaar stadsrechten heeft. U heeft hier twee mogelijkheden: 1. We gaan, net als Thijsse, (heen en weer) door de Hoofdstraat en de Ettensestraat op tot de brug over de IJssel, richting Etten. Het moet daar een prachtig uitzicht zijn geweest over de landerijen en de onbedorven rivier. Pas op, even stilstaan bij de brug kan, maar er is vaak druk verkeer. Rechts kijkend over het water op de rechteroever was Vulkaansoord met hoge Populieren ervoor. Er werd vooral geëmailleerd. We keren terug en bij het begin van de Hoofdstraat kijken we rechts naast de kerk van St. Joris en Barbara door het hek richting Kasteel Wisch. We rijden rechtdoor de Hoofdstraat in, destijds de enige straat tussen Rijksweg/Doetinchemseweg en IJssel. 2. U mijdt het tochtje naar de rivier en gaat na schoenwinkel Böhmer in het midden van de Hoofdstraat 33-35 links of (1) vóór schoenwinkel Böhmer rechts, onder de poort door, (een plaquette op de grond herinnert aan de bijzondere varens die hier eens groeiden). Tussen de nieuwe huisjes door, komen we op de plek die in het Verkade-album wordt beschreven als een soort “burgwal” langs de achtertuintjes. Iets van die sfeer is nog te proeven. Aan het einde gaan we links, Gravenpad, om aan het eind scherp rechts parallel over de Laan van Wisch terug te fietsen richting ingang Kasteel Wisch. Daar aangekomen treffen we een bord aan “Verboden Toegang”. Maar hier kunnen we wel even een blik werpen op de burcht en haar tuin.


We rijden terug langs dezelfde Laan van Wisch en gaan de eerste rechts, de Paasberglaan in. We rijden nu aan de westkant van de Paasberg. Dit is een hoog markant rivierduin. Na ongeveer 300 meter verharde weg wordt de Paasberglaan één van de mooiste zandwegen. Rechts kijken we over de laaggelegen landerijen van Kasteel Wisch. Links de hoge rivierduinen. Aan het eind voorbij het Almende College zien we links Huize Schuijlenburg. Het is nu heel anders, een modern complex voor senioren en verzorgingshuis. We vervolgen onze weg via de Paasberglaan, die overgaat in de Marktstraat. Een flinke bult op en we staan bij de RK St.Mauritiuskerk, die nu als coöperatie verder gaat. Voor de kerk de markt met een nieuw kunstwerk in roestig ijzer. “Silvolde gebouwd op zeven heuvelen”. De schilder Wenckebach heeft vermoedelijk in de Prins Bernhardstraat gezeten,een weg tegenover de Marktstraat, maar of die toen al zo heette? We rijden net als Thijsse aan het eind van de Marktstraat voor de grote kerk rechtsaf langs de oude weg richting zuiden. De Terborgseweg is hier Ulftseweg. Na ongeveer 800 meter zien we links de Shop in Shop HodgePodge. Een initiatief voor iedereen om laagdrempelig te handelen. Je krijgt er gratis koffie en kunt er iets lekkers kopen van de plaatselijke bakker Ten Have. Over de rotonde gaan we linksaf richting Ulft. Bij het oversteken ziet u recht voor u het oude DRU-complex. Het vertegenwoordigt een belangrijk deel van de economische geschiedenis van Ulft, de ijzerindustrie. De toren is uit 1913. In Ulft naderen we de Oude IJssel. Vlak voor de brug steken we de weg over naar links en gaan een fietspad in langs het water, passeren “Het Anker”, nu een roei- en kanovereniging. Het fietspad heet Deurvorster Kerkpad. Dit volgen we tot aan waar

Iesselganger Fluisterboot de Iesselganger vertrekt om half 10 vanaf de DRU. Onderweg krijg je koffie en een oerbroodje en vertelt gids Aggie alvast het een en ander. In Terborg stappen we uit bij de Gamma, lopen in ca. 10 minuten naar het kasteel. Ca. 12.00 uur zijn we weer terug bij de DRU. Prijs 15 euro p.p. www.ijsselvaart.nl. vroeger in Ulft stuw en sluis waren. Het is nu slechts een stuw. We gaan rechts over de stuw en het water en om de nieuwe vistrap heen, direct rechts en direct links en dan weer rechts het fietspad op langs de muur rechts en het water aan de linker hand. Even verder komt de Aastrang in de Oude IJssel. Na de fietssluis linksaf en na ongeveer 150 meter weer links door een fietssluis, het fietspad op. We vervolgen de route rechts van de rivier en houden rechts aan bij de gekleurde uitkijkpost boven het water en vervolgen het pad tot we bij de Engbergen IJsselbrug komen. We gaan links de Engbergseweg op en de eerste weg rechts, de Bosweg in, langs het parkeerterrein van Restaurant Engbergen. Zo komen we bij Openluchttheater Engbergen. Neem gerust een kijkje in dit openluchttheater, gebouwd in de rivierduinen. We zijn hier vlakbij Duits grondgebied. Vlak voor de ingang van het openluchttheater gaan we vanaf de Bosweg rechtsaf een zandweg in richting Gendringen. Het pad buigt na ongeveer 200 meter haaks naar rechts. In

17


deze bocht ziet u recht voor u de unieke steilrand. Hier was eens de bedding van de rivier. Linksaf het grindpad op en we komen over een hoge boogbrug, dan rechtdoor langs manege Diekshof naar de Ulftseweg. Voor het oversteken naar links gaan en vervolgens de Ulftseweg oversteken. We rijden naar Links richting Gendringen. Thijsse kon in Gendringen niets over de dichter/wetenschapper Staring vinden. Dat verbaasde hem. Nu zien we wel een Staringstraat. TRAJECT 4 GENDRINGEN - ZEDDAM

18

De Ulftseweg maakt ten zuiden van het dorp Gendringen een bocht naar links. We volgen de weg: Anholtseweg. Het moet hier in de buurt zijn geweest dat Thijsse een ketting aantrof over de weg, vanwege de grenspost. We gaan de tweede weg rechts, net voor de grens met Duitsland, de Zwanenburgseweg in. Dit is tegenover de plek waar links van de weg het moderne huis “De Wildt” staat. Na zo’n 1,5 kilometer Zwanenburgseweg vinden we links in de akker de plek waar de Zwanenburg heeft gestaan. Een dijkje verbindt de plek met de weg. De boer wil niet dat het zichtbaar is en laat het restje ruïne overwoekeren. Het is hier dat Thijsse en zijn vrouw hun fruit van de markt in Doetinchem aten. Na de flauwe bocht naar rechts gaan we links de Landfortseweg in. Waar deze weg naar rechts buigt, gaan wij rechtdoor, het grindpad op, langs de witte palen en slagboom van “Het Geldersch Landschap” en komen in het landschapspark van Landfort. Kijk uit naar de Wespenorchis. Die willen we hier speciaal genoemd hebben. Het huis ligt rechts en is grondig onder handen genomen, net als het park. Thijsse beschrijft een ontmoeting met een Pruisische soldaat bij grenspaal 728 en 729. We kunnen die nu niet meer

vinden, wel paal 718. De IJssel is hier de grens met Duitsland. We fietsen rond de tuinen van Landfort, zien even om de bocht links een hoger gelegen ecologische weide, zonder veel insecten, terwijl de planten nu, in juni, in volle bloei staan. We komen weer terug aan het begin bij de slagboom. We gaan links, via Landfortseweg dezelfde weg terug en rechtsaf de Zwanenburgseweg op, richting Gendringen. Thijsse besliste hier niet dezelfde weg terug te gaan, maar een route door het stroomgebied van de oude vlechtrivier te nemen. Hij wil de drukte in Doetinchem niet weer meemaken. Het moet dan al wat later op de dag zijn, want om 14.00 u waren ze in Gendringen. Hier kunnen ook wij kiezen, terug via Gendringen of linksaf, de Koksallee in. U heeft hier twee mogelijkheden: 1. Via de Koksallee en de Moezeköttel rond Gendringen fietsen. Na ongeveer 300 meter op de Zwanenburgseweg linksaf: Koksallee. Volg deze een heel eind, slingerend door het landschap. Dan komt een T-splitsing, waar u rechtsaf gaat, de Nieuweweg richting Moezeköttel. Nieuweweg rechts volgen en verderop bij Asbroek rechts langs Moezeköttel en de boerderij van Hettelaar. Verderop links de Eikelenboomseweg in. Aan het eind gaat de Eikelenboomseweg over in de Hoge Rokken. Aan het eind gaan we linksaf, de Wiekenseweg op. We zijn dan bij Drooghout Gendringen. 2. We volgen de Zwanenburgseweg tot aan de Anholtseweg. Linksaf de Anholtseweg op tot aan het dorp Gendringen. Daar via een nauwe ingang de Grotestraat in. Na zo’n 150 meter ziet u rechts de kerken. Vooraan de St Maartenkerk en verderop de Martinuskerk. Het huis Maria Postel werd kortgeleden


Staring terug in Gendringen Als Thijsse schrijft over Gendringen, vraagt hij zich af waarom er in 1915 niets herinnert aan de dichter Staring. Het huis waar Staring is geboren, de Bringenborg, Raadhuisstraat 6, moet Thijsse hebben kunnen zien, want het is op 27 mei 1971 gesloopt, om plaats te maken voor een bibliotheek. Kennelijk is er aan de geboorteplaats van deze dichter rond 1915 tot 1971 geen aandacht geschonken. De kerk van Azewijn gesloopt, vernietigd. We volgen rechtdoor de Grotestraat het dorp uit en steken rechtdoor de Wiekenseweg in. Voorbij Drooghout Gendringen gaan we de eerste weg rechts, de Dijkweg in. We steken de Miltseweg over en vervolgen de Dijkweg. We gaan linksaf de Weteringweg op. We weten niet of Thijsse deze weg nam, maar het is aardig de mogelijkheid te hebben op woensdagmiddag het informatiecentrum “Min40Celsius” in Varsselder te bezoeken. Bij de T-splitsing zijn we bij de Hoofdstraat aangekomen. U heeft hier twee mogelijkheden: 1. Wilt u bezoekerscentrum Min40Celsius bezoeken, kijk dan naar de openingstijden. Woensdagmiddag bent u altijd welkom. Bij de Hoofdstraat rechtsaf, na ongeveer 400 meter ziet u Min40Celsius aan de rechterkant: Hoofdstraat 14, Varsselder. 2. Willen we dat niet, rijdt dan linksaf de Hoofdstraat op, door het buurtschap Varsselder, langs “De Zon”. Aan het einde van de Hoofdstraat zijn we bij de Netterdense Zandwinning. Hier is een

GENDRINGEN - 250 jaar geleden, op 24 januari 1767, werd de dichter en landbouwkundige A.C.W. Staring geboren op de Bringenborg in Gendringen. In 2017 werd de geboorte van Staring op verschillende plaatsen herdacht. Het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers deed dit op vrijdagavond 22 september 2017, met poëzie, muziek en voordrachten in het Openluchttheater Engbergen in Gendringen. Bert Scheuter, Hans Mellendijk en Louis Radstaak van ‘Het instituut voor Praktische Poëzie (HiPP)’ brachten gedichten van en geïnspireerd door Staring. Streektaalmuzikant André van Gessel vertolkte door hem op muziek gezette gedichten van Staring. Archivaris Peter Bresser praatte 19 over Gendringen en de Bringenborg in de tijd van Staring en neerlandicus Wim Wijnands belichtte de dichter Staring. (Bron Gelderse Post, vr 8 sep 2017)


Ries Kock Thijsse fietste vanaf Gendringen door de riviervlakte richting Zeddam. In dit gebied treffen we steeds meer mensen die zonnepanelen aanschaffen. Vermoedelijk stonden de eerste zonnepanelen langs de tuin van Ries Kock. Ries was geboren in Azewijn en getogen in dit oude rivierengebied. Hij heeft Stichting Leefbaar Buitengebied opgericht. Mede aan hem is het te danken dat de plannen van de gemeente Oude IJsselstreek om 60 grote stallen toe te staan in het gebied waar u nu fietst, zijn verijdeld. Samen met Stichting Leven met de Aarde heeft hij bij de Raad van State gepleit tegen het voornemen van de Gemeente. De Raad van State heeft het plan vernietigd. De reconstructiewet (2002) is mislukt en het “Landbouwontwikkelingsgebied” krijgt een andere invulling. Ries is in Rafelder gestorven op 31 augustus 2017.

20

omvangrijk natuurontwikkelingsproject gerealiseerd. Over ongeveer 10 jaar houdt het zandwinnen op. U heeft hier twee mogelijkheden: 1. Een wat langere route via landelijke weggetjes, en Lengel. (U zou dan ook ‘s-Heerenbergh kunnen bezoeken). We gaan linksaf de Azewijnsestraat op. Na ongeveer 900 meter gaan we rechtsaf: Omsteg. Ook hier is aan zandwinning en natuurontwikkeling gedaan. Voor de Lupseweg rechtsaf de Broekweg op. Op de N816 steken we over en gaan linksaf het fietspad op. Bij de rotonde van de N816, gaan we rechtdoor, richting ’s Heerenberg. U ziet links wat de “moderne tijd” met ons landschap en de vruchtbare aarde doet. Daarna de eerste weg rechtsaf, Op den Dam in. 2. We gaan bij zandwinning Netterden rechts: Azewijnsestraat. Aangekomen bij de Berghseweg, deze N816 oversteken en linksaf. Dan een lang stuk rechtdoor. U volgt de Eerlandse Straat, gaat rechtdoor bij de rotonde Laakweg, en volgt de Meilandse Dijk en dan eerste weg rechts: Op den Dam. Vanaf Op den Dam: de eerste weg links: Wethouder Brandtsweg, dan eerste weg rechts: Borgstraat. We hebben steeds een mooi zicht op Azewijn. Azewijn is gebouwd op een rivierduin. Thijsse herkende de toren en kon daardoor niet verdwalen. Eerste weg links: Hartjesstraat, eerste weg rechts Korenhorsterweg. En daar is de stuwwal van het Montferland. Rechtdoor de N335 oversteken: Vinkwijkseweg en bij de zevensterkruising in Zeddam rechtdoor: Vinkwijkseweg. Bij de ‘s-Heerenbergseweg rechtsaf en gelijk weer links de Bovendorpsstraat in. Bovenaan zien we links de rosmolen, Bovendorpstraat 21. Deze


is in 1546 gebouwd en maalde op paardenkracht en verderop de toren-molen, Bovendorpstraat 14, Deze is gebouwd in 1441. Dit is mogelijk de oudste torenmolen van Europa. Er wordt graan gemalen. Bovenaan kunt U rechts naar de Museumboerderij. We gaan rechtdoor. U komt bij de Beekseweg. TRAJECT 5 ZEDDAM - DOESBURG/DIEREN Zeddam – Doesburg/Dieren Daar gaan we rechtsaf richting Beek. Dit stuk van Montferland is net zo indrukwekkend als destijds. We zijn nu op de stuwwal die gevormd is in de één na laatste ijstijd, door opstuwend ijs, zo’n 200.000 – 170.000 jaar geleden Er lag toen een pakket ijs van wel 300 meter dik in dit deel van Europa. Over de heuvels heen komen we na een aantal kilometers bij het open uitzicht richting Beek. Hier stonden 100 jaar geleden veel grote indrukwekkende berken. Let op, we gaan net uit het bos komend, rechtsaf richting Loerbeek: Berkenlaan. Aan de overkant staan nog wat kleine berken. We gaan aan de rand van de Hettenheuvel naar het noorden. Thijsse beschrijft bossen met Lariksen. In Loerbeek rechtsaf richting Kilder: Doetinchemseweg. Die gaat over in Beekseweg. In Kilder linksaf de N815 op. We gaan over de snelweg A18. Deze weg volgen we tot Wehl. Bij pannenkoekenhuis De Zon linksaf de Koksgoedweg in richting het centrum. Hier maakte Thijsse kennis met de papieren bloemen en een plek waar een garnizoen was. Over het spoor gaat de Koksgoedweg over in Stationsstraat. We volgen die tot in het centrum en dan gaat de Stationsstraat over in Grotestraat. Bij de grote St. Martinuskerk en kerkplein rechtsaf de Keppelseweg op, richting Doesburg. De weg loopt bijna recht naar het noorden. Bij de

rotonde rechtdoor de N814 volgen richting Laag Keppel. De Keppelseweg wordt Wehlsedijk. Het is overal even duidelijk hoe veel drukker de wegen zijn. Het duurt niet lang of we zijn weer bij de Oude IJssel en Laag Keppel. Het molenwiel is nu anders, maar op dezelfde positie als 100 jaar geleden? We kunnen weer genieten van Slot Keppel rechts, en het prachtige dorpsbeeld van Laag Keppel in de N814 tot aan de Rijksweg. Bij Hotel de Gouden Leeuw, nu een verzorgingshotel, met wel een klein café voor ieder, gaan we links en volgen het fietspad via Drempt tot Doesburg. We komen vlak langs alle mooie punten die we eerder hebben gezien tijdens onze tocht. Een herkansing kennis te maken met de Hessenweg, die deels parallel loop aan de huidige weg. Via Drempt, de Drempter Dijk (bezoekt u de boomgaard met oude rassen?) en de Kraakse Allee, komen we weer in het vertrouwde Doesburg. Wie weet zoekt u hier net als Thijsse een plek om iets te eten en te overnachten? Er is één groot verschil. Thijsse had op zijn gloednieuw rijwiel geen lantaren, en moest daarom de tocht staken. U heeft waarschijnlijk moderne verlichting met misschien wel een accu, die ook uw trappen ondersteunt. Vroeger moest u in de zomer voor negen uur binnen zijn. De poort werd dan gesloten in deze vestingstad, waar de poortklok dan luidde. Er is maar één weg naar Dieren, over de brug en dan rechtdoor langs de Lamme IJssel, nog zo’n 30 minuten fietsen. Het laatste stuk over de Ellecomsedijk, weer langs de Koningsmuur met haar bijzondere varens, linksaf langs de Hof van Dieren onder de weg door en rechts over het spoor. Heeft u genoten van deze tocht? Deel dan één mooie ervaring met ons. Stuur max. 200 woorden en een foto naar levenmetdeaarde@live.nl. Hartelijk dank!

21


Prinses Irene:

“Onszelf voegen in de natuur“ We zijn deel van het geheel van leven, we zijn dat vergeten en daardoor de weg kwijtgeraakt. Het wordt tijd dat we dat beseffen. We hebben onszelf in het centrum van het leven gezet. Dat kan geen toekomst hebben. We kunnen immers niet leven zonder de bomen en de overige plantenwereld voor de nodige zuurstof, de mineralen in het gesteente, de dieren in hun vele vormen en gedaanten. Het is tijd dat we weer nadenken over de relatie tussen mens en natuur. Het is tijd voor een nodige her-evaluatie; voor een her-positionering van onszelf op en met deze Aarde.

22

Het intellect van de mens is schijnbaar onuitputtelijk: de kennis over de natuur is groot en die kennis groeit voortdurend. Maar met de vraag hoe je het deelgenootschap van, of partnerschap met de natuur lééft, begeven we ons in een ander domein: in dat van luisteren om werkelijk te horen, kijken om werkelijk te zien, van voelen en ervaren, intuïtie ook. Het vraagt ons als het ware ‘ons te voegen’ in de natuur, in plaats van haar te observeren. Om dat optimaal te kunnen, vraagt om de rationele kennis op momenten los te laten, en je geheel open te stellen. De vooringenomenheid die tussen mij en de overige natuur staat, los te laten om de ander, het andere, te ervaren en te ondergaan, zonder dat het in eerste instantie iets hoeft op te leveren. Om níet te duiden,

maar te ervaren. Maar is het niet juist zo dat door ontvankelijk te zijn en open te staan voor de ander, die ander zich juist kenbaar kan maken, zodat er een wederzijdsheid kan ontstaan? Heeft u ook die ervaring? Zodoende kunnen de ervaring en de rationele kennis elkaar ontmoeten en inspireren. Een dialoog tussen die twee kanten van de mens, kan nieuwe horizonten openen. De natuur vraagt je jezelf te zijn, de natuur kent geen oordeel; heeft lak aan ons gedoe, maar lijdt er wel onder: zonder oordeel. Sterker nog: de natuur geeft je onophoudelijk de ruimte om te zijn wie je bent. Een ruimte waarin je waarachtigheid ontmoet, en je volledig jezelf kan zijn. De natuur: dat zijn ook wij! De gezondheid van de Aarde en die van de mensheid gaan samen op. We kunnen geen toekomst bouwen op dreiging die op ons afkomt, op angst, ontkenning, schaamte of schuld; want die leiden tot zwaarte en verlamming. Laten we gevoelens van liefde en verbínding omzetten in daadkracht. Laat de bloem zich in jou ontvouwen, het geduld van de boom je sterken, de alertheid van het dier je wakker houden, het licht van de


zon naar je mede-Aardebewoners, in al hun diversiteit, stralen en laat de wind je inspireren om onnodige structuren los te laten. Met andere woorden, gun de natuur je te vergezellen in je leven. Het wereldbeeld en de daaruit voortkomende levenshouding van ieder individu is medebepalend voor de toekomst van het geheel van leven. Laten we daar helder over zijn. U, jij hebt deel aan het co-creëren van de toekomst. Dat doen we allemaal samen. Hoe mooi is dat. Dat geeft het leven toch al zin?! Als je leven ertoe doet voor de ander? Of je wilt of niet, we zijn medeverantwoordelijk voor de toekomst van het leven op Aarde. Een ecologische levenswijze, betekent automatisch dat we uit ons kleine ikje stappen, het cirkeltje waarin we leven, omdat je je deel weet, ingelijfd in het ecosysteem Aarde. Je maakt je keuzes dan vanuit verbondenheid met het leven. Het, jouw, leven wordt een leven als één groot experiment vanuit die verbondenheid, die verwantschap. Het is een weg die steeds nieuwe dimensies opent en nieuwe vergezichten biedt. Momenten soms zo mooi dat het pijn doet; soms ook zo verdrietig als je de consequentie van het mens-zijn ziet, als je weer geconfronteerd wordt met verwoesting en zinloosheid. Het vraagt moed je over te geven aan een nog niet bekend pad, dat ons van de kolonist - die inneemt en zich toe-eigent en zijn wil aan de wereld oplegt -, naar een pad, een weg, van de ontdékkingsreiziger die zich steeds door de wereld laat raken en beroeren en daardoor tot nieuwe inzichten komt; die ontvankelijk kan worden voor de kracht die door alle leven stroomt. Dan hebben we het over samen.

Wat zou er gebeuren als we niet meer tegenóver de natuur zouden staan en een kwaliteit in ons zouden leren ontwikkelen om waarlijk open te staan naar de ander. Want: wat zegt dat landschap over ons en wie wij zijn als we het werkelijk ervaren? Wat kunnen wij leren van de leefstijl van de dieren? Van de samenhangen, van de verhouding tussen de bomen, tussen al het leven? Gun de natuur deelgenoot van jou te zijn, als een goede wijze vriend of vriendin. Kortom, wat wijst het landschap met al het leven daarin ons over een weg naar gezond leven, biodiversiteit-herstel en vitaliteit, en komen zo niet kennis én ervaring samen? Kan de wetenschap die het wonder van de natuur blootlegt, die vernoemde manier van je ‘voegen in het andere’, het inter-zijn, stimuleren? De zoektocht naar verbinding met de Aarde, brengt een levensstijl teweeg, wég van de materiële groei als doel van het leven. Van de ons toe-eigenende destructieve en koloniale menselijke drijfveren, losgeslagen van de natuur in en om ons, naar omármende drijfveren én het verlangen naar een álgeheel, inclusief welzijn, in een steeds diepere relatie met de natuur en met onze eigen innerlijke natuur als kompas. Niet overlevend, maar lévend. Dát is duurzaamheid van binnenuit, een ecologische levensstijl als toekomstvisie. Liefde is daarbij de drijfveer. Wij kunnen die weg bewandelen. Ik wens u veel wandel- en fietsplezier. Irene, Prinses van Lippe-Biesterfeld

23


Knagende vragen 1) Rivierduinen, wat zijn dat eigenlijk? Rivierduinen zijn glooiende verhogingen in het landschap. Als je niet weet hoe ze zijn gevormd heb je ze vaak niet in de gaten. Als je het weet zie je het beter. Soms zijn ze heel hoog, tot wel 9 meter. Let maar op, je ziet vaak lichte glooiingen in de wegen, maar soms ook hoge bulten, zoals in landgoed Haagen, of bij de Kruisberg, de Paasberg en de Engbergen. Zonder oude brede riviervlakte geen duinen, zonder klimaatverandering geen duinen. De riviervlakte waar Thijsse en jullie door terug fietsten naar Laag-Keppel ligt lager. Er zijn, nu begroeide, oude geulen, die op bodemkaarten en hoogtekaarten goed zijn te zien. Het zand is door de zuidwestenwind weggeblazen uit de oude meanderende bedding van de Rijn en vastgelegd in de vegetatie (het was weer wat warmer) in oorspronkelijk natte gebieden en venen aan de oostzijde van de oude rivierlopen. Azewijn, Netterden, maar ook Wehl zijn op rivierduinen gebouwd. Het complex van het oude rivierdal is heel breed, 6 tot 8 kilometer. Daardoor zijn middenin ook duinen ontstaan. Het is te begrijpen dat je in dit uit de rivierbedding verstoven zand geen stenen vindt. Rivierduinen zijn zo uniek door hun ontstaansgeschiedenis, dat zij erkenning verdienen door opname in een Unesco Geopark Rijn Maas. Stichting Leven met de Aarde wil daaraan werken.

2) Waar vind je rivierduinen? 24

Een delta, zoals wij die hebben zie je niet veel op aarde, daarom zijn rivierduinen vrij zeldzaam, uniek dus. Je vindt ze in het land van Maas en Waal, langs de Oude IJssel, in de oude riviervlakte van de Rijn, langs de Maas, in De Liemers in de riviervlakte en langs de Gelderse IJssel en in Limburg langs de Maas.

3) Wanneer en hoe zijn  rivierduinen ontstaan? De eerste rivierduinen zijn ontstaan nadat de Rijn zijn loop in westelijke richting had verlegd. Tussen 18.000 en 10.000 jaar geleden werd het in onze streken met horten en stoten wat warmer, op weg naar de huidige warmere periode, het Holoceen. Deels was het nog zeer koud en voor 11.650 jaar geleden voelden we hier de koude van de laatste ijstijd. De grond was vaak in permafrost. In de periode daarvoor had een rivier, die wij nu op andere wijze kennen als de Oude IJssel, zich ingesneden in de oude afzettingen van de Rijn en een laagterras gevormd. Uit dit laagterras stoof in deze koude periode zand op , vooral aan de noordoostelijke oever van “de Oude IJssel”, de zijde van Gaanderen. Dit opgestoven zand vormde hier de dekzandruggen en – kopjes. Dit proces is in de latere perioden verder doorgegaan. De duinen rond Gaanderen behoren tot de oudere delen van het rivierduinengebied. Dit wordt onderstreept door de archeologische vondsten. Uit onderzoek van een locatie in Laag Keppel is vast komen te staan dat onder het duin veen aanwezig was dat pas na het jaar 1400 is overstoven. De eerste verstuivingen zijn echter al ontstaan in het Subboreaal. Dit wil zegen vanaf 5660 voor onze jaartelling. Het ontbreken van een duidelijk bodemprofiel wijst erop dat deze rivierduinen relatief jong zijn. Dit betekent dat het proces van het verstuiven van zand nog tot ver in onze jaartelling is doorgegaan. De duinen behoren geologisch gezien tot de formatie van Kootwijk en bevinden zich bovenop de formatie van Kreftenheye, een geologische periode van het Weichselien. Dit is de periode tussen 116.000 en 11.500 jaar geleden. Rivierafzettingen zijn toen, maar ook later nog, gevormd. Meer weten? Zie Wikipedia of www.geologievannederland.nl. Bron: Rapport Foreest green consult.


Van spits naar spits Onderweg wordt duidelijk dat we in feite van kerktoren naar kerktoren fietsen. Kerken zijn veelal geen eigendom meer van “de kerk”. Ze zijn vaak in beheer bij “de Stichting Oude Gelderse Kerken”. Het zijn dan multifunctionele gebouwen en zijn mede hierdoor bewaard. Bij de rijke geschiedenis van Terborg hoort ook de geschiedenis van de St. Joris-Barbara Kerk. St Joris is de beschermheilige van de stad, die in 2019 600 jaar bestaat. Adres kerk Hoofdstraat 91. Het is een Rijksmonument. De kerk is in de zomermaanden op zaterdagmiddag t/m open monumentendag open. U bent welkom om naar binnen te gaan. Georgiuskerk, Hoofdstraat 73, Terborg is aan de eredienst onttrokken en heeft een goede herbestemming. Nog steeds wijzen de spitsen op het contact tussen hemel en aarde. Een uitnodiging om “heilig”, heilzaam te leven. Boven op de rivierduinen staan de kerken, al vroeg tekenen van beschaving, cultuur en leren van waarden, een veilige plek bij hoog water. Een veel gehoord verhaal is dat van de goede herder. Daarmee wordt geen klakkeloze volgzaamheid gepredikt, maar onderscheidingsvermogen. Het volgen van iemand die geen belang hecht aan macht en de oorzaken van macht wegneemt door ander gedrag, dat was en is een uitdaging. Hoe bereik je een samen Leven, dat goed is voor ieder in het geheel? Met rechtvaardigheid, vrede, heelheid en eenheid? Dit

is in feite verbonden met de vraag: hoe willen wij in en op de rivierduinen, maar ook elders, leven? De meeste kerken worden ‘s zondags nog gebruikt om bij elkaar te komen in dankbare verwondering. De natuur, met haar natuurwetten en altijddurende natuurlijke beweging, is gegeven mèt en in Liefde: de levende natuur waar de Schepping nog steeds in door kan gaan. Kerken kunnen leerhuizen zijn, plekken om te bezinnen en onderscheid te maken, en daarbij niemand, ook de planten en dieren niet, uit te sluiten. In kerken klinkt muziek, en is het leven uitgebeeld. Ook in een kerk kun je horen: “Kom, koop en eet zonder geld”. Een oproep om je te onttrekken aan de macht door geld, en de nadelen van louter geldgedreven maatschappelijke keuzes te benoemen. Iedereen kan zich bondgenoot van de Schepping voelen. In Gendringen is zelfs een “Groene Kerk”. Zie: www.groenekerken.nl “In Venster” het kwartaalschrift van de Stichting. Oude Gelderse Kerken kun je lezen hoe kerken op praktische wijze in gebruik zijn. Zie: www.oudegeldersekerken.nl

25


De Maasduinen Kom en laat je verrassen Niet alleen langs de Oude IJssel vinden we rivierduinen. Op de oostoever van de Maas zijn deze duinen in dezelfde tijd gevormd als in Achterhoek. Deze waardevolle landschapselementen brengen Oude IJssel, Maas Waal en Rijn tezamen in een uniek geopark.

26

De Maas met zijn oorsprong op het plateau van Langres in het noorden van Frankrijk heeft zich een weg gebaand door het land van de zuiderburen en neemt vervolgens in de provincie Nederlands-Limburg een dominante plek in, het is de belangrijkste rivier van deze provincie. De Maas brengt welvaart en gevaar. In Noord-Limburg komt in de loop van de tijd door duinvorming een natuurlijke bescherming tegen hoog water tot stand. Dorpen worden gebouwd als een lint langs de Maasduinen. De Maas en haar duinen spreken steeds meer tot de verbeelding, ze worden

een bron van inspiratie, ze nodigen uit om in actie te komen. Om de mogelijkheden van de Maas en haar Duinen als vrienden te omarmen. De Maasduinen gevormd door de natuur wijzen de mens spontaan de weg om dicht bij te komen. Er te wandelen, te fietsen, te luisteren naar fluitende vogels, klein wild te spotten, de stilte te ervaren in het Nationale Park De Maasduinen. Wie op zoek is naar rust en wat langer wil blijven kan een plekje vinden op een camping, een B&B of in een hotel. Ook culinair bedient de streek de gast op zijn wenken.


Dankbaarheid op het zandduin Sinds 2005 woon ik in buurtschap Warm bij Etten (Gld) op een mooie glooiende zandduin. Er is mij verteld dat familie Braam, die hier een paar generaties heeft gewerkt op het land, weigerde het hoge deel te laten afgraven voor zandwinning. Zij waren principieel tegen en bedankten voor de geringe vergoeding die ze daarvoor konden krijgen. Wij zijn hen daar heel dankbaar voor, dank u wel gebroeders Braam! Het is een heel markante rivierduin, het hoogste punt is ten zuiden van mijn erf. Het is een prachtig uitkijkpunt, waar je om je heen kan kijken en de prachtige (nacht) luchten kan bewonderen met aan de horizon het hoog gelegen Bergher Bos. Leon Dekker is lid van Kunstenaars Collectief Breekijzer in Ulft en van kunstenaarsnetwerk het WEB in Doetinchem. Hij ontvangt op zijn erf gasten en verzorgt een Rustpunt voor wandelaars en fietsers

door: Francine Thielen-Tonnaer, een stille genieter van NP De Maasduinen. Francine had lange tijd een radioprogramma bij Omroep Reindonk in Noord Limburg over maatschappelijke vraagstukken, duurzaamheid en politiek. Zij was jaren lid van de Commissie Duurzame Ontwikkeling van de Nederlandse VrouwenRaad. Zij is actief voor Amnesty International, FairTrade en GroenLinks.

27


Verschenen in de Gelderse Post week 2 september 2018 en op vergelijkbare wijze in de Gelderlander:

De wereld verbeteren, te beginnen in de Achterhoek ULFT - Twaalf Achterhoekse vrijdenkers willen met De Doorbraak grenzen en patronen doorbreken. Daarbij kruipen ze in de huid van een vierjarige, vol dromen en fantasie.

“Het gaat helemaal niet over politiek. Ik weet de politieke voorkeur van de meeste anderen in de groep niet eens” Hans Alberse, De Doorbraak

Het valt nog niet mee grip te krijgen op De Doorbraak, een project van twaalf vooraanstaande burgers die de wereld willen verbeteren, te beginnen in de Achterhoek. ,,Maar grip is ook helemaal niet nodig’’, vindt Annelies van Rijssen, begeleider op een basisschool in Aalten en regisseur in het amateurtheater. ,,Wat is er op tegen om vaag en misschien wel zweverig te zijn? Bij ons zijn er geen beperkingen. Waarom niet dromen van een ideale wereld, inderdaad te beginnen in de Achterhoek?’’ Rijssen draagt samen met Hans Alberse, de oud-burgemeester van de gemeente

28

Hans Alberse. © DG


Oude IJsselstreek, het gedachtegoed van De Doorbraak publiekelijk uit. Rode draad daarbij is bestaande denkpatronen en grenzen doorbreken. ,,Waarom zouden we niet in lemen huizen gaan wonen die energie vasthouden’’, zegt Alberse. ,,Of een basiskomen voor iedereen instellen zodat mensen in de bijstand erbij horen en niet langer wantrouwend, als criminelen bijna, worden behandeld? En waarom zouden we in de politiek niet samen kijken naar de beste oplossing? Zoals het eigenlijk hoort in een democratie. Terwijl nu iedereen scherpe standpunten verkondigt en de politici vaak lijnrecht tegenover elkaar staan.’’ Naast Alberse en van Rijssen zijn onder meer landschapsarchitect Nico Wissing, ondernemer Hans van den Hurk, huisarts Annemarie de Boer en boer en voedseldeskundige Maurits Steverink dragers van De Doorbraak. Stuk voor stuk idealisten die geloven in een betere wereld. De groep ontstond min of meer door een symposium georganiseerd door Wissing in ICER bij de DRU. Daarbij zei Wissing dat het Achterhoekse landschap ‘natuurlijker’ benaderd moet worden en dat hij af wilde van het ‘netheidcomplex’, de gazonnen als biljartlakens. ,,Deze vrijdenkerij leidde ertoe dat een groep mensen met elkaar in gesprek raakte en vaker bij elkaar kwam’’, zegt Alberse. ,,Het vrije denken zonder beperkingen heb ik lang niet meer zo ervaren. Het is ook vrij van politieke kleuren. Het gaat helemaal niet over politiek. Ik weet de politieke voorkeur van de meeste anderen in de groep niet eens.’’

Geluk Gelukkige mensen zijn productiever, minder vaak ziek, werken beter samen, zijn creatiever en staan meer open voor verandering. Een focus op geluk zorgt voor meer effectiviteit van organisaties en leidt tot een toekomstbestendigere (duurzamere) samenleving. Michiel Hobbelt is sociaal psycholoog en geluksexpert. Na zijn studie werkte hij samen met geluksprofessor Ruut Veenhoven aan de Erasmus Universiteit. Sindsdien zet hij zich in voor het bevorderen van het geluk van mensen binnen organisaties en gemeenten. Michiel verzorgde trajecten over werkgeluk voor onder meer ziekenhuizen, onderwijsinstellingen en gemeenten. Samen met econoom Klaas-Jan Reincke heeft hij de ambitieuze missie om in 2020 ten minste 10.000 mensen aan nieuwe flow-ervaringen te helpen met het gelijknamige boek Flow in je Werk en praktijkgerichte trainingen. Help je mee? www.gelukcentrale.nl

“Success is not the key to happiness. Happiness is the key to success. If you love what you are doing, you will be successful”

29


Harpstudio Harppiness en een Muzikale Natuurwandeling

Harpstudio Harppiness Walstraat 29 7061 CA Terborg 06-19840941 info@harppiness.nl www.harppiness.nl

30

De harp, het eeuwenoude instrument om te genieten en om tot jezelf, tot rust te komen... Door de eeuwen heen zijn de hemelse klanken van de harp steeds verbonden aan de andere wereld, het instrument van engelen en goden. Luisteren naar de harp heeft iets magisch, kinderen en dieren voelen dit altijd.

ook mooi om te merken hoe de natuur op de muziek reageert. Zo had ik ooit een liggend ontspanningsconcert bij mensen in de tuin waarbij de groene specht het hele concert meedeed. Normaal hoorden ze de specht maar een paar keer per dag en nu het hele concert door.

Sinds 2013 heb ik, Judith Baakman, een harpstudio in Terborg. Harpstudio Harppiness was een lang gekoesterde wens. Al een tijdje droomde ik van een plek waar ik mijn liefde voor de harp kan delen met anderen. Een plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, samen muziek maken of enkel genieten van de prachtige klanken van de harp. Het is mijn missie om mensen gelukkig te maken met harpmuziek. In mijn studio geef ik nu workshops, harplessen, concerten en allerlei andere activiteiten waarbij de harp steeds de rode draad is.

Sinds een jaar organiseer ik wandelingen met harpmuziek. Tijdens het eerste rivierduinenfestival op zaterdag 1 juni 2019 hadden we een fijne wandeltocht. Ik nam mensen met het harpspel mee in een muzikale natuurwandeling. Vanaf de PKN-Kerk Terborg liepen we steeds verder de rivierduin op naar mijn geboortegrond. We gingen via natuurgebied Akkermansbeek naar een rivierduin waar ik tijdens mijn jeugd vele uren heb gespeeld, grond waarmee ik me nog steeds sterk verbonden voel. Deze natuurwandelingen gaan alleen door bij droog weer. Zo’n wandeling is meestal gratis, maar na afloop kunt u uw waardering laten blijken door middel van een vrije gift.

Maar ik speel niet alleen in mijn studio op de harp. Het liefste improviseer ik buiten in de natuur. Op een of andere manier klinkt de harp buiten nog beter dan binnen. Het is


Filmpje Door de QR-code te scannen ga je naar een filmpje over de Geoweek 2019 en het Rivierduinfestival. Robert Lanting schreef de muziek bij het filmpje. Meer over Robert’s muziek op: www.lantingmusic.com. Robert geeft heel bijzondere, persoonsgerichte pianolessen.

“Hoe willen wij leven in de rivierduinen?” Deze vraag is een belangrijke om een visie te kunnen hebben op het leven in het landschap, ook in ander landschap. Het gaat om Leven met de Aarde. Tijdens het rivierduinfestival 2019 is aandacht besteed aan deze vraag. Hoe willen wij leven in Nederland? Nederland staat op nummer vijf als het gaat om “geluk“. De gemeente Schagen heeft een wethouder voor economie en geluk. 1,1 miljoen mensen in Nederland slikken antidepressiva. 4 miljoen mensen gebruiken pijnstillers, ook verslavende pijnstillers. Veel jongeren kunnen niet meer feesten en ontspannen zonder stimulerende middelen. Nederland heeft de meeste illegale drugslaboratoria. WECF (Woman Engage for a common future) gaat daar meer aandacht aan besteden: www.wecf.org. Deze organisatie onderzoekt veel wat ecologische- en gezondheidsschade kan berokkenen. Beter is het wanneer artsen onthaasten, wandelen en fietsen stimuleren. Artsen zouden veel meer kunnen hameren op het voorkomen van ziekten, niet alleen door eet- en beweeggedrag

te helpen veranderen, maar ook door overheden erop te wijzen de maatschappij zó in te richten dat wij makkelijker goede keuzes maken, door alleen een hersteleconomie toe te laten en te zorgen dat de levensvoorwaarden-voorzienende systemen niet worden verstoord. Kankers en ander ziekten ontstaan vooral omdat het biologisch verbond wordt verstoord, bijvoorbeeld door asbest, hormoonverstorende stoffen, fijnstof, nanodeeltjes, geluid, straling, grafietregen, pesticiden, fungiciden, herbiciden, elektromagnetische velden, plastic en PAK’s en weekmakers. Stress voorkomen is heel belangrijk, al voor de geboorte. Een liefdevolle intentie en vertrouwen doen daarbij wonderen. Zie ook “De stad als gezonde habitat”, gezondheidswinst door omgevingsbeleid. Zie het advies van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli), april 2018 Wie kan artsen/specialisten helpen via een inclusieve praktijkvoering verwevenheid met de gemeenschap te laten groeien? Geef uw ideeën door! Thijsse ontdekte een aantal doelen tijdens zijn tocht. Wij hebben er nog wat vragen bij. Nieuwsgierig? Wilt u daarin uw wensen delen? Dat kan: levenmetdeaarde@live.nl.

31


32

Poep moet leven


33


Uiterwaardensessies van Servaas Beunk Servaas Beunk (trainer, adviseur) heeft het begrip uiterwaardensessies geïntroduceerd. Dit zijn, begeleide, wandeltochten voor groepen (teams, kleine bedrijven) die met een vraag zitten. Door hier al wandelend, bij voorkeur struinend door de uiterwaarden, in wisselende tweetallen over te praten, verdiept de vraag zich en komt het antwoord vaak als vanzelf tevoorschijn.

in de natuur een goed gesprek op gang wil brengen. www.denieuwegrens.nl. Servaas is tevens initiatiefnemer en organisator van het 3 Oever Festival, een breed cultureel festival in de Gelderse Poort, altijd het 3e weekend van september (in 2019: 20-22 september). www.3oeverfestival.nl.

Servaas is vooral actief in de Gelderse Poort. De uiterwaardensessie is ook toepasbaar in de rivierduinen en het oude rivierengebied. Hij wil zijn methode toepassen voor ieder die bij struinen

Kijk naar ze uit:

Ze kunnen niet gemist worden Wanneer we het Verkade-album ‘De IJsel’ lezen, lezen we over historie, schoonheid en lelijkheid, over de dagelijkse dingen. Schijnbaar terloops wordt gesproken over de planten en de dieren. We maakten een overzichtje van welke levende wezens door Thijsse worden genoemd. Kijk naar ze uit, Ze kunnen niet gemist worden.

34

Wie een waarneming doet, zoals hier beschreven, of anders of meer... Laat het weten. We zijn zeer benieuwd hoe de situatie nu is: maak eventueel een foto en vermeld de plek.Melden aan levenmetdeaarde@live.nl of via de telefoon: 0315-341052.


De schoonheid van water Goud van de Toekomst Dit mooiste en compleetste boek over ons water verscheen in 2018, net op tijd voor de grote ‘Waterdag’ in Arnhem. Het is geschreven door NL’s eerste ‘waterveredelaar’; een beroep dat is ontstaan door een passie voor waterkwaliteit. Dit kwam weer voort uit liefde voor natuurvoeding en het besef dat water (ook als basisvoeding) essentieel is voor ons leven. Sinds Thijsse in 1915 langs de Oude IJssel fietste, is er heel veel met het water gebeurd, door onzorgvuldig gebruik en misbruik. Geruststellend voor ons is dat water zichzelf, in samenhang met andere natuurelementen en door vrij bewegen, weer kan re-vitaliseren. De schoonheid van water en de zuiverende werking in de rivierduingrond bestaan gelukkig nog. Ook bijzonder om bij stil te staan, is dat water nergens hetzelfde is. De geologie ter plekke bepaalt de kwaliteiten van het water. De omstandigheden bepalen de aard van het water. Water is ongekend waardevol, we beseffen dat te weinig. Het is daarom van belang dat wij mensen leren het water te helpen zich te vernieuwen. Dit helpt ons tegelijkertijd onszelf te vernieuwen. Zelfs onze intentie maakt verschil. Als wij water liefdevol benaderen met rust en aandacht, zal het water zeker helend werken. Bij het schrijven van Het Boek “De Schoonheid van Water” volgde Giovanna Universalis (dit is haar zelf gekozen nieuwe naam) een innerlijke opdracht: ons water laten zien en laten spreken. Als wij in het spoor van Jac. P. Thijsse fietsen, laten we dan aandacht schenken aan zowel het water in ons als buiten ons. Water is verbinding en draagt bij aan harmonie en welzijn, zowel voor de mens als voor alle dieren en planten. www. deschoonheidvanwater.nl.

Lalique

Museum Doesburg In Lalique Museum Doesburg gaat een wondere wereld aan glaswerk voor je open. Het museum is gewijd aan de glas- en juwelenkunstenaar René Lalique. Hij leefde van 18601945 en was de Rembrandt van de glas- en juwelenkunst. Zijn exclusieve objecten zijn het symbool van luxe uit de tijd van de Art Nouveau en Art Deco. Laliques werk geniet een internationale belangstelling en op veilingen worden duizelingwekkende bedragen voor zijn stukken betaald. Het glasmuseum is een monumentaal rijksmonument. Bewonder hier glaswerk in alle denkbare kleuren en maten. Kom in dit unieke museum te weten hoe René Lalique werkte. De collectie is aanzienlijk vergroot en er is een nieuwe media-ruimte. Gasthuisstraat 1 6981 CP Doesburg

35


Het zand op! Rivierduinen... ze zijn overal voor gebruikt. Veelal is het zand afgegraven om wijken aan te leggen en om wegen te funderen. Zand is immers een mooie handelswaar. Vanwege de diversiteit in rivierduinen, hoog, laag, nat, droog, koud, warm, zijn er veel verschillende planten en dieren, biodiversiteit. Daarom komt er steeds meer aandacht om deze bijzondere natuurlijke waarden te beschermen. Natuur is van belang voor de gezondheid van mensen. En daarvoor zet de werkgroep Partners voor een Gezond Leefmilieu (PGL) zich in: streven naar gezonde lucht, gezond water en een gezonde bodem. Het gaat zeker niet alleen om grootschalige natuur, maar ook om de bomen en parken in de directe leefomgeving, die voor frisse lucht zorgen en waar je eventjes een ommetje kunt maken. De werkgroep PGL wil de milieufactoren aanpakken die schadelijk zijn voor de gezondheid van mensen. Daarvoor organiseert PGL themabijeenkomsten en spreekt ze politici en andere beleidsmakers aan. Heeft u interesse in een gezond leefmilieu, gezonde duinen, gezonde natuur? U kunt contact opnemen met het secretariaat: djgraaff@hotmail.com

36

Annemarie van de Vusse is voorzitter van PGL, Vusse Milieuadvies (www. vusse.nl) PGL werkt samen met WECF

Kind in Kracht Ik ben de spil van Miranda Meijer Kind in Kracht en het K.i.K.Atelier. Vanuit wederzijds vertrouwen en respect sluit ik aan bij de ontwikkeling van je kind waarbij iedere ontwikkeling wordt gewaardeerd. Samen sturen we bij, reflecteren, complimenteren en relativeren; begeleiden zo je kind op z’n reis naar de vrijheid om zichzelf te zijn. Het K.i.K.Atelier is ontstaan om kinderen die geen passende school kunnen vinden een plek te geven (thuiszitter) of kinderen die dit als aanvulling op het regulier onderwijs willen doen. Ondertussen bieden we ook ontwikkelplekken aan voor jongeren die vast lopen. Vaak wel een diploma hebben, maar niet verder komen richting een baan en zelfstandig leven. Miranda Meijer Kind in Kracht is gespecialiseerd in het werken met hoogbegaafdheid en hoog-sensitiviteit. De mensen die zich bij ons op hun gemak voelen, hebben een zekere tot hoge mate van intelligentie, zijn erg gevoelig, creatief, denken out of the box, leren vooral door te doen, willen uitgedaagd worden en zijn graag autonoom. Wat ze ook delen is een ruime ervaring met stress. Vandaar dat we werken in een rustige, landelijke omgeving met een huiselijke sfeer. www.miranda-meijer.nl


Wandelen in de geest van Jac. P. Thijsse Niet alleen in het stroomgebied van de Oude IJssel is het mogelijk om in het spoor van Jac. P. Thijsse te gaan, lees over de ervaringen van Wim en Rob: Vanzelfsprekend zijn de meningen verdeeld. Terwijl de één het liefst door het bos wandelt, kiest de ander voor weidse vergezichten. Zelf geef ik de voorkeur aan alle variaties daartussen. Op een pad dat zich tot aan de einder uitstrekt, voel ik mij het minst op mijn gemak. Rechte wegen vervelen mij al gauw, waardoor de behoefte aan het onverwachte groeit. Ook asfalt en passerende auto’s ervaar ik heel snel als onaantrekkelijk en ongewenst. Als wandelaar verlang ik vooral naar het zachte zandpad, de ‘trage tochten’. Mijn oog zoekt de welkome oneffenheden in het landschap: het dal, de heuvel, het kronkelpad. Ik ben geen loper op het langeafstandwandelpad; geef mij maar de rondjes, ommetjes en behapbare trajecten. Het goede pad is voor mij geen uitdaging maar een beloning. Achter de bomen gaat het open veld schuil, een beek die de verwachte koers ombuigt naar een bruggetje verderop. Het juiste pad heeft altijd iets in petto: een onvermoede schaapskooi, een holle weg, een doorkijk naar wat misschien komen gaat. Soms ook naar wat onbereikbaar is. Daarom zwerf en struin ik graag in de geest van Jac. P. Thijsse langs de dijken van de Gelderse rivieren. Waar het kan, kijk ik met Thijsses blik: ‘De wijde wereld

van uiterwaarden, de groote en kleine doode armen of banken, de wielen en walen en tenslotte de kribben en dijken leveren ons nog altijd een landschap dat ons boeit.’ Niet alleen de Verkade-albums De IJsel en Onze groote rivieren, maar ook zijn albums De Vecht, Blonde duinen, Bosch en heide en Texel vormden voor routemaker Rob Wolfs en mij de inspiratie om in de geest van Thijsse uit wandelen te gaan en een wandelgids te maken die tegelijk het verhaal vertelt van de impact van zijn Verkade-albums. We wandelden Langs de Zuiderzee en Het Naardermeer en natuurlijk langs de Oude IJssel, deze wonderlijke rivier met haar rivierduinen op het rechtse land. We genoten – net als Thijsse – van het land Waar wij wonen. Wim Huijser Wim Huijser en Rob Wolfs, Wandelen in de geest van Jac. P. Thijsse. Uitgave: Gegarandeerd Onregelmatig, 112 blz. € 16,95

Wim Huijser (links) woont in Wageningen en schrijft over het snijvlak geschiedenis, literatuur en landschap. Rob Wolfs woont in Dieren, zijn bedrijf: www.wolfswandelplan.nl

37


Met z’n allen Nederland kopen De mens heeft zich aangemeten alleenheerser te zijn op de inrichting en het gebruik van ons landschap. Op zich is dat inherent aan zijn egocentrische instelling, maar waar het in vroeger tijden minder merkbaar was doordat er ruimte in overvloed was, voelt het landschap en alles wat daarin leeft, de laatste decennia de pijn.

herstellen: ”waarom zouden we ons druk maken over iets, als dat iets ook zelf het probleem gratis gaat oplossen?” Een redenering die waarschijnlijk hout snijdt, ware het niet dat de hersteltijd die de natuur daarvoor nodig heeft honderden jaren of langer zal beslaan. En dat is toch jammer voor de aankomende 50 generaties...

Onze politieke leiders hebben het echter nog steeds niet begrepen: als zij het hebben over het klimaatprobleem, dan gaat het met name over de ongemakken waarmee we als mens geconfronteerd gaan worden: opwarming van de aarde dankzij alle vervuiling, de zeespiegelstijging waardoor we hoge kosten moeten maken om het probleem letterlijk tegen te houden, de noodzakelijke energietransitie, omdat Groningen het niet meer accepteert om in een aardbevingsgebied te leven, de rechter die de regering dankzij de Urgenda-uitspraken dwingt om maatregelen te nemen.

Het bijzondere is dat allen die wat verder van het centrum van onze macht afstaan (en dat is meer dan 99% van de inwoners van ons land), al lang begrepen hebben dat we als mens uit een ander vaatje moeten gaan tappen. Een vaatje, waarin de economie een stap terug doet en ecologie en welbevinden (stilte, schone lucht, een levend en divers landschap) een belangrijkere rol krijgen. Het is natuurlijk interessant om te doorgronden hoe zo’n noodzakelijk veranderingsproces start en vooral een volwassen vervolg kan krijgen. Voor de hand ligt naar (wederom) de politiek te kijken. Het centrum van ons democratisch bestel. Maar juist dat centrum is de afgelopen 60 jaar onmachtig geweest een visie te formuleren en vast te houden. Niet omdat we de kennis niet hadden (ook 60 jaar terug was al duidelijk dat ons landschap en onze

Het handelen van onze leiders lijkt nog steeds louter economische motieven te hebben. Dat wij in hoog tempo al het andere leven op aarde om zeep aan het helpen zijn is geaccepteerde schade. Daarbij wordt gezinspeeld op een natuur die zich uiteindelijk zal

38

Franke houdt zich zijn hele werkzame leven al bezig met productinnovaties, die hij maatschappelijk relevant vindt. Zo kwam in de 90-er jaren het eerste grootschalige deeltaxisysteem in Nederland uit zijn koker (Treintaxi) en was hij initiatiefnemer van een vervoerssysteem voor mensen met een handicap (Valys). De laatste 20 jaar heeft hij een eenmanszaak voor project- en interim-management, waarin hij de helft van de week met z’n hoofd werkt. De andere helft is voor nieuwe plannen, (ver)bouwen en natuurontwikkeling.


biodiversiteit naar z’n mallemoer ging). Nee. Dat was alleen omdat de belangentegenstellingen te groot waren en geen enkele leider bereid was een moeilijke beslissing te nemen, omdat het geld zou gaan kosten. En helaas. Ook vandaag de dag is het kortcyclisch denken in de politiek nog steeds gemeengoed. Geen visie, geen lange termijn. Erger nog: over 2 jaar krijgen we de nieuwe Omgevingswet met prachtige kansen voor alle projectontwikkelaars en bestuurders met een groot ego om ons landschap nog verder te onteren. We willen het niet laten gebeuren, maar voelen ons onmachtig. Wij behoren immers niet tot die 1% met de macht. Demonstreren en een petitie aanbieden helpen echt niet, het is slechts het sussen van onze collectieve gemoedsrust. Macht moet je met macht bestrijden en geld met geld. Dat is de taal die begrepen wordt. En ja dat kan. Heel simpel eigenlijk. Gewoon met z’n allen Nederland kopen...

Ons land, onze historie, onze rivierduinen, ons landschap. Als collectieve grondeigenaar zijn we werkelijk in staat te zeggen: “tot hier en niet verder”. En die 99% heeft echt voldoende hersens, daadkracht en ideeën om verantwoorde besluiten te nemen. Kleine troost voor de overblijvende 1%: zij mogen ook meedoen! En ja, we kunnen het ook met z’n allen betalen. Makkelijk. Voor 5% van ons spaargeld kopen we 15% van ons land. En de herinrichting van die 15% zal een enorme positieve impact hebben op het welbevinden van ons en onze (klein) kinderen. Wat is waardevoller dan dat? Interesse of nieuwsgierig hoe dit verder gaat: stuur een mail naar landvanons@ xs4all.nl. Franke Remerie (initiatiefnemer)

39


Connectie door: Matthijs Coops

Waar ooit het Rijnwater stroomde, staan sinds enkele jaren hoge rechte witte palen. Het zijn hoogspanningsmasten. Er hangen dikke draden, geleiders in, die stroom transporteren van en naar Duitsland. Deze hoogspanningslijn verbindt het hoogspanningsstation bij Wesel met dat bij Doetinchem. De masten schitteren als de zon schijnt en verdwijnen soms bijna uit zicht bij grijs weer. Dat was precies de bedoeling van de ontwerpers. Ze gaven de masten de kleur van de meest voorkomende Achterhoekse luchten. Niet dat dit iedereen kan bekoren. Er zijn veel mensen in de streek die weinig ophebben met de lijn. Iets dat totaal anders ligt met de stroom die deze lijn nu laat vloeien door het IJsseldal. Daar kunnen we geen genoeg van krijgen.

40

De transportvermogens zijn immens. Ze overstijgen verre het gebruik van de Achterhoek. Een stroom-snelweg. Wie rondfietst in de streek komt mensen tegen die de masten zien als een teken van moderniteit. Strak en recht. Al is de lijn op een aantal plaatsen aan het kronkelen. Zoals de stroom zich vanaf Etten tussen Silvolde en Ulft door wringt naar Bontebrug. Aangenamer is het zicht op het kilometerslange ‘gekanaliseerde’ rechtgetrokken deel tussen de A18 tot voorbij Warm. Of de strakke rechte lijn naar de grensovergang van deze internationale stroomsnelweg. Die grensovergang is bij de Aa-strang, in de gemeenschap van Voorst, niet ver van Anholt. Waar nu de elektrische fietsen rijden, deed Jac. P. Thijsse het allemaal

op eigen kracht. Het was in zijn tijd dat de eerste boerderijen en huizen elektriciteitsaansluitingen kregen. De eerbiedwaardige PGEM, de Gelderse elektriciteitsmaatschappij, is van 1915. De eerste houten ‘bokpalen’ met de stroomdraden – en later ook telefoondraden – kwamen een paar jaar later. Nu zijn deze bokpalen aan de Nederlandse zijde van de grens een zeldzaamheid. Anders dan veel hoogspanning – elektriciteit onder een spanning van 110 kV en meer - zijn midden- en laagspanningsverbindingen sinds een jaar of vijftig immers vrijwel allemaal met kabels de grond ingegaan. Wie nog iets wil beleven van hoe vroeger elektriciteit haar plek in het landschap had, kan nog wel terecht vlak over de grens. Daar zijn de meeste vrijstaande boerderijen nog altijd met draden aan elkaar gekoppeld. In de eeuw van Thijsse hebben IJssel en stroom zo nieuwe betekenis gekregen. Voor de elektriciteitsstroom trouwens toch niet helemaal. Honderd jaar geleden noopte de energiebehoefte van industrieën uit Gendringen al tot stroomimport welke zeker 10 jaar heeft plaatsgehad. Waar de stroom vandaan kwam? Van het Rheinisch-Westfälisches Elektrizitätswerk in het Duitse Wesel. Matthijs Coops is zoon van Ir A.Coops, initiator/verzorger heruitgave Verkade-album “De IJsel” in 1997.


Natuurontwikkelingsgebied De Watertap van ‘Buur maakt Natuur’ De plaatselijke Werkgroep Rivierduinen Gaanderen heeft een natuurvisie laten ontwikkelen voor het gehele rivierduincomplex langs de Oude IJssel. En in het bijzonder voor het rivierduin in en om Gaanderen. Zij is onderdeel geworden van de Stichting Buur maakt Natuur. Met de verlegging van het oude Möllepad in Gaanderen kwam een drietal akkers in beeld, die konden worden omgevormd tot natuur. Buur maakt Natuur heeft deze in beheer gekregen door een Samenwerkingsovereenkomst met de gemeente Doetinchem. Werkgroep Rivierduinen Gaanderen voert het klein vrijwilligersbeheer uit. Wij zijn benieuwd naar hoe het gebied zich van gangbare landbouwgrond naar natuurakkers en bloemrijk voedselarm grasland ontwikkelt. Het bloemrijk grasland zal voort moeten komen uit de oude zaadbank. Deze ligt onder de verwijderde teeltlaag met

de meststoffen. Vooral waar dieper gegraven is kunnen oude zaden aan de oppervlakte komen. Wij laten ons verrassen. Akkeronkruiden zoals korenbloemen, klaprozen, akkerviooltjes, gele ganzenbloem en vele andere voelen zich hier al thuis. Jac. P. Thijsse zou er in zijn tijd ongetwijfeld nog vele insecten en vogels aan toe kunnen voegen. Toen zou waarschijnlijk de grauwe klauwier hier hebben gebroed. Ree, das, haas, woelmuis, bosmuis, torenvalk, steenuil, kerkuil, blauwe reiger, kneu, grasmus, enz. maken al gebruik van het gebied. We maken het gebied geschikter voor levendbarende hagedis en hazelworm. Veel soorten hebben het inmiddels heel moeilijk gekregen of zijn zelfs verdwenen. Hier liggen kansen. De inzet van vrijwilligers van de WRG op de natuurwerkdag en bij de paddenoversteek helpt enorm bij het realiseren van de natuurontwikkeling en het onderhoud van het terrein. Vrijwilligers zijn en blijven welkom! Dit is natuur van en voor de wandelaar, die kan genieten van een extra interessant ommetje. Voor aankoop, inrichting en beheer is geld nodig. Daar kan iedereen aan bijdragen door één of meer m2 te sponsoren voor € 6 per m2. Zie de site: www.buurmaaktnatuur.nl. Dan pas wordt De Watertap echt een gebied van en voor de Gaandernaren. Gerard ter Heijne

41


Het werk van de Plattelandsraad Oude IJsselstreek De Plattelandsraad is een overleggroep van “boeren, burgers en buitenlui” die een grote betrokkenheid hebben bij de zorg voor de kwaliteit van werk- en leefomgeving in het buitengebied. De leden worden in de eerste plaats niet gedreven door partijpolitieke overwegingen, maar – eigenlijk zonder uitzondering – door hun liefde en zorg voor de kwaliteit van het landschap en de natuur. De Plattelandsraad heeft in het verleden meerdere malen kenbaar gemaakt welk belang zij hecht aan een duurzame ontwikkeling van het landschap, zoals bijvoorbeeld ecologisch bermbeheer, kruidenrijke graslanden en akkerranden, maar ook haar leden zijn betrokken bij veel landschap-gebonden activiteiten. Momenteel wordt door de gemeente het beleidsdocument “Visie op ons landschap” opgesteld. De Plattelands-

42 Theo Tiegelaar

raad maakt van haar inspreekrecht gebruik om haar visie te geven op het plan van aanpak, waarbij biodiversiteit wordt aangemerkt als de belangrijkste indicator voor de kwaliteit van onze leefomgeving. Voorzitter Theo Tiegelaar: “Een grote bron van inspiratie is mijn eigen woonomgeving in de gemeente Oude IJsselstreek. Het rivierenlandschap, het kampenlandschap, het heideen broek-ontginningslandschap en zelfs nog een stukje veen-ontginningslandschap, ontstaan door de eeuwen heen, motiveren mij om een deel van mijn tijd te besteden aan het werk voor de Plattelandsraad. Ik heb een carrière van meer dan 45 jaren achter de rug, waarbij ik mij, als adviseur op het gebied van milieubeheer en watermanagement, altijd heb beziggehouden in binnenen buitenland met de inrichting van stedelijk en niet-stedelijk gebied. Ik heb gezien wat voor impact economische ontwikkelingen hebben op de kwaliteit van het milieu en de leef- en werkomgeving. Gelukkig neem ik ook steeds meer waar, dat er een toenemend besef is, dat het anders moet en kan. Een circulaire economie, uitgewerkt en aangepast aan lokale situaties en praktijken lijkt de mogelijkheid daartoe te bieden. Ik draag dicht bij huis graag mijn steentje bij om daar inhoud aan te geven in mijn rol als voorzitter van de Plattelandsraad”.


Voedselbossen en eetbare tuinen Dag, ik ben Camiel Helming. Ik laat je graag zien hoe je je tuin, terrein of landbouwgrond toekomstbestendig, duurzaam en eetbaar maakt.

Anne Oosterbaan Secretaris Anne Oosterbaan: “Ik ben in mijn werk altijd bezig geweest met vragen op het gebied van beheer van onze leefomgeving. Het is een hele opgave om in ons dicht bevolkte landje met veel mondige stemmen de kwaliteit van onze leefomgeving op peil te houden. Met de Plattelandsraad proberen we alle partijen van het buitengebied met elkaar aan de praat te houden en samen te beslissen voor goede ontwikkelingen. Daar draag ik in mijn vrije tijd graag aan bij, als secretaris, maar vooral met het opzetten en uitvoeren van samenwerkingsprojecten. Bomen hebben in mijn hele leven een centrale rol gespeeld. De laatste jaren ben ik veel met noten bezig geweest en heb zelfs een boek geschreven over de walnoot (WALNOOT+; een boom voor iedereen; te verkrijgen via www. boekengilde.nl/boekenshop/walnooteen-boom-voor-iedereen/). Hierin staat veel nuttige kennis voor de aanleg van voedselbossen!” Meer informatie op de website: www. plattelandsraadoudeijsselstreek.nl

Ik begeleid particulieren en bedrijven bij het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van hun buitenruimte, zodat ze zeker weten dat de planten gaan groeien, bloeien en oogst geven. Daarnaast help ik boeren hun landbouwgrond rendabel te maken op een positieve manier voor mens, dier en milieu. Meer informatie op www.camiel-helming.nl Ik maak me sterk voor het behouden en toevoegen van kenmerkende Achterhoekse landschapselementen, zodat ze op een eerlijke en toekomstbestendige manier bewaard blijven. Ik heb het initiatief genomen een voedselbos te starten achter de ‘voormalige’ rivierduinen van Silvolde, aan het rand van het dorp. Het idee is om samen met de bewoners van Silvolde, lokale organisaties en boeren een korte voedselketen op te zetten in de vorm van agroforestry en voedselbos. Door samen te werken met de natuur en door verschillende functies te combineren ontstaat er één duurzaam agrarisch-recreatief-ecologisch geheel, waar ruimte is voor economische, educatieve en sociale activiteiten. Meer informatie: www.voedselbos-silvolde.nl.

43


Waterviolier duidt op aanvoer van C02-rijk kwelwater (bron: website www.zumpe.nl)

De landelijke KNNV (destijds NNV, Nederlandse Natuurhistorische Vereniging) is in 1901 opgericht mede door Jac. P. Thijsse. Het eerste bestuur bestond uit o.a. Hendrik Heukels, Han Heinsius, Eli Heimans en Jac. P. Thijsse. In 1902 volgde de afdeling Regio Doetinchem, tegenwoordig een vereniging voor veldbiologie met natuurstudie, natuurbeleving en natuurbescherming. Deze afdeling kocht in 1915 een moerassig deel in de rivierduinen bij Doetinchem, De Zumpe, en heeft het nog steeds in eigen beheer. Dit interessante natuurterrein verdient aanzien door een groot aantal elementen, die zorgen voor een bijzondere diversiteit in de aanwezige flora en fauna van toen en nu. Nog steeds is het een kleurrijke bloeiende, vliegende en kruipende wereld. Voor het publiek is het kwetsbare deel enkel te bezoeken tijdens een door de KNNV georganiseerde excursie. Op de landelijke natuurwerkdag, de eerste zaterdag van november, kan men meehelpen met het onderhoud. Ter ere van het 100 jarig bezit is in 2015 een verhalend fotoboek gedrukt over het beheer in deze periode. In 2017 kwam een uitgebreid rapport over de flora en fauna 19152015 in de Zumpe. Leden van de KNNV zijn op allerlei manieren enthousiast voor de natuur in Nederland en Europa. Tevens onderhouden ze activiteiten met andere organisaties en particulieren. Er is een speciale jeugdbond, de Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie (NJN). Ook jonge mensen met interesse voor biologie, landschap, plantensociologie en allerlei dieren in samenhang, nodigen we uit mee te doen. Zij zijn meer dan welkom bij de KNNV.

44 Bloeiende Waterviolier in de Zumpe

Het is niet verbazingwekkend dat leden van de 49 plaatselijke afdelingen van de KNNV in Nederland in het spoor gaan van Jac. P Thijsse. www.KNNV.nl.


ECOLOGES, Echt Achterhoekse tiny houses

De Ecologes van VIVAX Housing zijn een vorm van tiny houses. Ze worden gemaakt door een consortium van allerlei maakbedrijven uit onze regio. De Ecologes zijn (zoals de naam vermeld) samengesteld uit ‘cradle-to-cradle’ ecologische materialen. Deze duurzame woonvorm maakt gebruik van zonnepanelen, superisolatie en warmteterugwinning. Hierdoor is Nulop-de-meter en dus energieneutraal (zonder energielasten) vanzelfsprekend. En zelfs een positief saldo met energieopwekking is realistisch.

Door het slimme ontwerp houden we de bouw- en transportkosten relatief laag. Ecologes zijn te koop met of zonder hypotheek en ondergrond, maar zijn ook als lease- en huurwoning beschikbaar. Als u de ideale locatie heeft gevonden, helpen wij u om hem in te kleuren. Meer weten? www.vivaxhousing.nl.

Voor een natuurrijk, opgeruimd en comfortabel leven. De Ecologes zijn flexibel in bouwvorm/ maatvoering en samenstelling. Hierdoor is voor verschillende gezinssamenstellingen een geschikte woonvorm beschikbaar. Ook als de gezinssamenstelling wijzigt, kunnen we de Ecologes er op aanpassen.

André Kaminski

Marcel van Bodegraven

Marcel van Bodegraven is oprichter van Vivax Ecologes. André Kaminski is natuurkenner, was directeur van Staring Advies en is 45 auteur van diverse boeken. Hij is oprichter van de Stichting “Achterhoek weer Mooi”. www.achterhoekweermooi.nl.


Met open ogen over de stuwwal Op aarde is alles verbonden. Onze rivierduinen konden ontstaan nadat het ijs na de laatste IJstijd was gesmolten: 300 meter hoge ijspakketten, wat moet dat een water hebben gegeven: De droge Noordzee, werd weer zee, niet meer was te zien dat de Theems een zijrivier van de Rijn is. Je kan niet meer enkel over heuvels van Nijmegen naar Zeddam lopen, het water heeft de stuwwal weggespoeld de Betuwe in. Landschappen trekken van oudsher de aandacht. In de literatuur en de beeldende kunst zijn volop voorbeelden te vinden van kunstenaars die zich met het onderwerp hebben beziggehouden. Dat het landschap niet dramatisch hoeft te zijn om te boeien en dat je er niet voor naar verre streken hoeft te reizen, bewijzen de oude Vlaamse en Hollandse meesters. Soms met slechts een enkele pennenstreek wisten ze ons platte land in hun schetsboekjes zo vast te leggen dat deze vluchtige schetsen nog steeds tot de topstukken van musea gerekend worden. Kunstenaars zijn natuurlijk meesters in het waarnemen. Maar hoe trekken wij zelf door het ons omringende landschap? Zien wij wat er te zien valt? Of zien we door de bomen het bos niet meer? Jo Louppen is bioloog, medeauteur van :”Geopaden op de Stuwwal” www. geopaden.nl.

46

“Geopaden op de stuwwal” werd in 2016 uitgeroepen tot beste wandelroute van het jaar. De wandeltrofee werd op 20 februari 2016 uitgereikt tijdens de fiets en wandelbeurs in Utrecht.

In dat laatste herken ik mezelf. Als bioloog was ik gewend waar te nemen en in mijn specialisatie, de geobotanie, had ik zelfs geleerd het breder verband te zien tussen het voorkomen van planten in relatie tot hun omgeving. Toch, het is nog maar een paar jaar geleden, dat mijn ogen pas echt voor het landschap opengingen. Tijdens een wandeling met mijn oud-docent Bodemkunde over de stuwwal bij Mook realiseerde ik me dat er nòg een laag was. Behalve de plant met zijn kenmerken, het verbond dat een plant aangaat met de bodem waar ze op groeit, de gemeenschap van planten op een bodem en de patronen, vormen en structuren waarin de plantengemeenschappen met hun bodems zich manifesteren, is er nog een niveau waarop je naar je omgeving kunt kijken. Laat de boom los, ja, laat


ook het bos los, zet nog een stap terug, kijk naar het grotere geheel – het landschap – en vraag je af hoe het landschap dat voor je ligt, is ontstaan. Van de zeeduinen, mijn vroegere onderzoeksterrein, wist ik wel hoe ze ontstaan waren. Hun aanwezigheid was voor mij min of meer vanzelfsprekend geworden, waardoor mijn oog voor de ontwikkeling van het landschap enigszins in slaap was gesust. Maar nu, na deze wandeling, keek ik weer met een frisse blik om me heen. Hoe is die heuvel ontstaan? Wat heeft dat dal uitgesleten? En die zandbult, waar komt die vandaan? Wie net als ik in de gelukkige omstandigheid verkeert in Nijmegen te wonen en de dialoog wil aangaan met zijn omgeving, hoeft maar een stap buiten de deur te zetten om met de neus in de boter te vallen. Nijmegen maakt deel uit van het stuwwalgebied dat zich zuidoostwaarts uitstrekt tot Kleve en noordoostwaarts tot ‘s-Heerenberg, Zeddam. De laatste twee ijstijden hebben op het landschap een zodanig duidelijk stempel gedrukt dat waar je ook kijkt, op allerlei niveaus invloeden daarvan terug te vinden zijn. Gelukkig hoef je in de streek niet bekend te zijn om toch te kunnen genieten van al het boeiends dat de stuwwal te bieden heeft. Diverse organisaties hebben wandel- en fietsroutes uitgezet die de bezoeker bij alle hoogtepunten brengen. Daarmee is de stuwwal een gebied dat zich bij uitstek leent tot struinen en waar iedereen als het ware in de voetsporen van Jac. P. Thijsse kan treden. Jo Louppen

Adem Mensen vragen me wel ’wat doe je in de praktijk precies?’ Enthousiast zeg ik dan “ademtherapie!”. Soms vraagt men dan ’hoe gaat dat dan met ademtherapie’ maar meestal zie ik ze wat vertwijfeld kijken en blijft het stil. Veel mensen (net als ik vroeger) zijn zich er niet van bewust dat een normaal adempatroon essentieel is voor een goede gezondheid. Wat ook opvalt is dat mensen heel snel zeggen “oh, maar ik heb geen problemen met m’n ademhaling”. In deze jachtige en prestatiegerichte maatschappij hebben we vaak niet eens door dat we afgedreven zijn van onze natuurlijke ademhaling. Net zoals de natuur vervuild wordt door ’teveel’ aan consumeren (met daarmee een overschot aan afvalstoffen), wordt ons lichaam vervuild door een ’teveel’ aan ademen doordat inherent hieraan de afvalstoffen niet goed kunnen worden afgevoerd. Neemt u gerust contact op voor meer informatie! Hartelijke groet, Carmen Pluciennik www.natuurgeneeskundedoetinchem.nl

47


Verhalenbankjesroute Fietsknooppuntenroute in de Achterhoek

Vormzand Op het strand van Audresselles sta ik in het gereedschap van tijd en wind, zeggen mij de stenen die ik opneem. Kun je de wind zien, de tijd voelen? Vormzand is klaar, fluisteren de stenen, hoedt ons voor de wind, zet de tijd stil en neem ons mee naar de luwte. Het is de steen die de beeldhouwer maant zijn beitel nu neer te leggen. Onder het asfalt van de Idinkweg,

Tien jaar geleden ontwikkelde Het instituut Praktische PoĂŤzie (Hans Mellendijk, Bert Scheuter en Louis Radstaak) de Verhalenbankjesroute. Ze deden dit in opdracht van het Recreatieschap, gemeente Oude IJsselstreek en de VVV. Download gratis de routes, en ga op een klaverblaadje door de Oude IJsselstreek met verhalen en gedichten over dit eeuwenoude land, de cultuurhistorie en haar bewoners. Afstanden: van ca. 30 tot 50 km. De onderwerpen die de reiziger op de bankjes horen of lezen wisselen van thema. Terugkerend is een beknopte historie van de plaats of het landschap. Welkom bij de Verhalenbankjesroute! www.verhalenbankjes.nl

in de Binnenheurne onder Varsseveld, rust jong zand, de odalisk van Aeolus. Zij pauzeert tussen eskop en eskop. Schilder, toon glooiing en ronding, verbeeld de wind en de lieftalligheid. Maar bejubel dit tegenvormzand,

48

bedding voor het leven, het water, dat later, veel later, zal stromen naar zee. Bert Scheuter

V.l.n.r. Bert Scheuter en Hans Mellendijk, inititatiefnemers van Verhalenbankroute.


IJzeroer langs de Oude IJssel

Bouwmateriaal en bakermat van de ijzerindustrie in de regio Renee van Uum is initiatiefnemer van Min40Celsius en werkt vanuit “aspirant Unesco Geopark Rijn Maas” aan het bezoekerscentrum. De Rijn omzoomde in het verleden de rivierduinen. De lager gelegen beddingen van deze vlechtende Rijn, zijn nog aanwezig in het landschap. Rondom rivierduin Engbergen in Voorst bij Gendringen, zijn deze nog op veel plaatsen zichtbaar als lager gelegen droge rivierbeddingen in het landschap met aan de zijkanten opgaande steilranden. In deze laagten is, door de aanvoer van ijzerhoudend grondwater vanaf de hogere omgeving, op veel plekken ijzeroer ontstaan. Deze ijzerhoudende oerbanken zijn in de 18e en 19e eeuw gedolven voor de eerste ijzergieterijen van Nederland. Bij Gaanderen was de eerste gieterij, later werd een gieterij gestart in Ulft. In de tijd van Thijsse was de gieterij DRU in Ulft nog in volle productie maar

werd geen plaatselijk ijzeroer meer gedolven, het ijzer werd toen aangevoerd van elders. Van deze ijzerindustrie vinden we in de regio nog altijd een grote hoeveelheid metaal verwerkende bedrijven die zijn terug te leiden tot de oude historie van deze eerste ijzergieterijen. Wilt u meer zien over de historie en innovatie van de metaalindustrie, bezoek dan het Nederlands IJzermuseum/innovatiecentrum ICER in de gerenoveerde DRU fabrieken in Ulft of bezoekerscentrum Min40celsius in Varsselder en het Nederlands ijzermuseum. IJzeroer als bouwmateriaal Massieve stukken ijzeroer zijn in het verleden ook gebruikt als bouwsteen. De NH kerken in Silvolde en Varsseveld zijn voor een deel gebouwd met ijzeroer. In de middeleeuwen was op het Montferland bij ’s Heerenberg en Zeddam ook al ijzererts gewonnen, Hier was het geen ijzeroer maar klapperstenen. Deze knollen worden veelal gevonden in stuwwallen en ontstaan ter plaatse. De vroegere kasteelheren van Bergh hebben er hun welvaart aan te danken gehad.

49


Achterhoekse Smaakboeken Alles van de Grond en Alles van het Dier. Twee gloednieuwe boeken over eco-gastronomie in de Achterhoek en Liemers zijn nu te koop. Kennis over smaak, duurzaamheid en regionale voedselculturen worden daarin op een toegankelijke en aantrekkelijke manier gepresenteerd. De beide Smaakboeken zijn het resultaat van het project Smaakacademie Achterhoek. In de boeken lees en zie je dat we in de regio bevlogen vakmensen hadden en hebben. Daarbij wordt tegenwoordig samengewerkt met leerlingen en docenten van Graafschap College en Zone College. Ze leggen de basis voor een nieuwe voedselcultuur en een smakelijke, toekomstbestendige en aantrekkelijke regio, in verbinding met grond, landschap en de mensen. De kartrekker van het project is foodspecialist Maurits Steverink van kenniscentrum Nelles. I.s.m. culinair journalist Michiel Bussink en grafisch vormgever Maurits Gemmink maakte hij een bundeling van kennis en kunde over ons streekeigen voedsel.

50

De beide boeken bieden een overzicht in de achtergronden van ons voedsel en hoe het is verbonden met cultuur, natuur, de mensen, vruchtbare grond en de toekomst. De Achterhoek en Liemers hebben zich ontpopt tot kraamkamers voor

ambachtelijk en duurzamer voedsel. Voor korte innovatieve ketens waarbij passie voor smaak, natuur, landschap en dierenwelzijn hand in hand gaan met economisch rendement. Het project Smaakacademie Achterhoek, waar ondernemers en de onderwijsinstellingen in samenwerken, brengt die kraamkamers met deze smaakboeken voor het voetlicht. Ambacht en eigentijds vakmanschap De twee Smaakboeken geven concreet invulling aan het nieuwe vakgebied van de eco-gastronomie. Die gaat uit van een landbouw en voedselvoorziening zonder verspilling, waarbij rekening wordt gehouden met klimaat, natuurlijke omstandigheden, dierenwelzijn en gewerkt wordt volgens de principes van een circulaire economie. De eco-gastronomie biedt eindeloze mogelijkheden voor elke eigentijdse chef-kok, horecaondernemer, bakker, slager, groenteboer, boer, thuiskok en gastronoom. Anders werken Werken met deze principes betekent vaak ‘Anders Werken’ dan we tot nog toe gewend waren. Horeca, bakkers, groenteboeren, winkeliers, cateraars en slagers kunnen bijvoorbeeld niet langer, ongeacht het seizoen, alles bij de groothandel of teler bestellen. Van consumenten die boodschappen doen of uit eten gaan, mag verwacht worden dat ze rekening houden met de tijd van het jaar en de beperkte beschikbaarheid van sommige producten. Van boeren en tuinders vraagt het overleg met hun afnemers ĂŠn de consument. Bestellen kan op www.nelles.nl.


Spirituele krachten bundelen voor een

ecologische bekering In 2015 publiceerde paus Franciscus zijn prachtige encycliek Laudato Si/ Geloofd zijt Gij. Sindsdien mag ik als bisschop voor Kerk en Samenleving regelmatig over de inhoud van de pauselijke rondzendbrief spreken en schrijven.

een ander geloof en alle mensen van goede wil. Uiteindelijk wil paus Franciscus alle spirituele krachten bundelen om de aarde als ons ene gemeenschappelijk huis goed te beheren.

De paus komt op voor een “cultuur van het leven� waarbij hij wereldwijde sociale gerechtigheid en de inzet voor een duurzaam leven combineert. De paus vraagt om een ecologische bekering om Moeder Aarde, die ons draagt en voedt, te beschermen voor de generaties na ons. Als leider van de Rooms-Katholieke Kerk spreekt hij natuurlijk allereerst zijn eigen gelovigen aan. Maar hij houdt een pleidooi voor een bondgenootschap met andere christenen, mensen met

Stadsboerin Doetinchem Stadsboerin Doetinchem is een plek waar verbinding met natuur, de herkomst van eten en verbinding tussen mensen centraal staat. In de luwte van de rivierduin van De Kruisberg heeft Stadsboerin een biologische moestuin, boomgaard met 40 verschillende fruitrassen, een bloemenpluktuin en een weide voor kippen en varkens. Mensen kunnen bij ons meedoen, rondkijken of onze groenten, eieren, jam of vlees kopen. Daarnaast koken we iedere donderdag en vrijdag een aanschuif-lunch en woensdagavond een aanschuifmaaltijd. Altijd met eigen oogst en voor iedereen die eens met anderen wil eten. Stadsboerin Doetinchem hoopt

Mgr. Dr. Gerard De Korte Bisschop in Den Bosch

dat mensen hier de schoonheid van de natuur ervaren en haar daarom zullen koesteren. We zijn geopend donderdag en vrijdag van 9 tot 16 uur en zaterdag van 10 tot 12 uur. Iedereen is welkom. Voor de Aanschuifmaaltijden is reserveren verplicht. Dat kan met een mail naar info@stadsboerindoetinchem.nl.

51


Stel je nu eens voor... dat Jac en Eli hadden afgesproken om elkaar te ontmoeten op het station van Venlo. Jacobus Pieter Thijsse, schrijver, onderwijzer en natuurbeschermer vanuit Amsterdam, en zijn vriend Eli Heimans ook onderwijzer en natuurbeschermer vanuit Maastricht.

De verrassende Maasduinen Stel je nu eens voor dat Jac, als auteur bekend als Jac. P. Thijsse, samen met Eli de natuur vlak buiten de stad zouden beschrijven.

Het Jaomerdal Een kopje koffie op het terras van het karakteristieke Hotel Wilhelmina, direct gelegen tegenover het station van Venlo ? We schrijven 1896 en citeren uit hun boek “De Levende Natuur”:

52

Wanneer er eens een prijs moest toegekend worden aan ‘t liefste voorjaarsbloempje, dat in ‘t wild groeit, ik geloof zeker, dat het viooltje er mee zou gaan strijken. Al heeft de wandelaar, groot of klein, rijk of arm, nog zoo weinig gevoel voor natuurschoon en haast geen oog voor de nederige plantjes, die voor zijn voeten wassen, als hij ‘t eigenaardige, paarsblauwe bloempje ziet, zal hij niet nalaten het te plukken en in ‘t knoopsgat te steken; of tenminste het te begroeten met een: “Kijk een viooltje; wat een aardig bloempje!” Een beschrijving van het maarts Viooltje. Is er iets veranderd ? Nauwelijks zult u opmerken. Echter, anno 2019, de omgeving wel: ..........

Of zouden zij al wandelend hun weg vervolgen over de Onderste Molenweg en uitkomen in natuurgebied de Jammerdaalse Heide ? Een gebied dat in hun tijd nog volop werd geëxploiteerd voor zand- en grindwinning. Zelfs al sinds de Romeinse tijd bekend voor de kleiwinning voor potten, keramiek en later dakpannen. Nu teruggegeven aan de natuur, waar het geaccidenteerd terrein, gevormd door afgravingen en kleiputten, een eldorado is voor hagedissen, vlinders en libellen. Misschien hebben ze gezocht naar het trammetje in het Julianapark naar noordelijke richting, maar dat is niet meer. Zonder aanwijsbare resten, behalve dan wat brokken stadsmuur die verwijzen naar het verleden. Wel in het Limburgs Museum, dat de Limburgse herinneringen koestert.

Kapelke van Genooy Het kapelleke is er nog wel. In de Venloose wijk het Genooy ten noorden van de stad. Het Kapelke van Genooy is gesticht in 1423 en tot op de dag van vandaag een bedevaartsplaats. Gelegen op een kruising van fiets- en wandelroutes. Hebben Jac en Eli, net als zovelen nu nog, hier een kaarsje aangestoken?


Stel je voor dat ze er nu zouden komen. Het kapelletje in al zijn authenticiteit maar tegenwoordig, gevestigd in een van de kloostergebouwen een koffie en theeschenkerij. De Genuujerie. Een rustpunt voor de talloze pelgrims.

alle wilde zaden daar vrijelijk kunnen ontkiemen en een paradijselijke biotoop hebben op de zanderige en vochtige bedding van moeder Maas. Het neusje van de zalm heren, is dat de rivier veel zaden meevoert van hoger gekegen gebieden.

Oce-weerd

Het Zwart Water

In het begin van hun 20e eeuw waren ze waarschijnlijk niet verder wezen kijken. De Maas die op 500 meter afstand stroomt was gekanaliseerd, bedijkt, en de oevers om afslag te voorkomen bedekt met bazaltblokken en een vervuilde stroom meenemend.

Vervolgens gaan we noordelijk. Een maasmeander waar zich rivierduinen hebben gevormd. De eerste in een reeks van imposante duincomplexen die zich ten noorden van Venlo uitstrekt. Een zuidelijke aanzet van de vorming van rivierduinen.

Ze zouden genieten als ze hedentendage even de Oce-weerd in zouden trekken. De uiterwaard, nu begraasd door runderen, laat een vaak fluviatiele verscheidenheid aan flora zien die zijn weerga niet kent.

Het heet het Zwart Water. Aan de naam vermoedt u al de relatie met veengebied. En dat is juist, want tussen de oostelijk gelegen steilrand en de ontstane stuifduinen na de laatste ijstijd hoopte zich in het gehele gebied water op en ontstonden moerassen.

De Raaijweide Heren, steek nog even de stadsbrug over. De Raaijweide direct daar noordelijk aan gelegen is in opzet een hoogwaterbuffer. Maar het betekent dat

53


De Ravenvennen Onder het hoog gierend geluid van de Deutz dieselmotor komt de omnibus schokkend tot stilstand bij halte “De Spikweien”. De heren stappen verwonderd uit. Zijn ze wel goed ? Een industrieterrein? Jawel, in de jaren zestig aangelegd ter bevordering van de werkgelegenheid in het gehucht Lomm. Enkele bedrijfsgebouwen verder staan ze aan de poort van de Ravenvennen. Een parkeerplaats, een info bord met daarachter de Lommerweg, die het vennengebied ontsluit. In 2011 heeft de Vlinderstichting de Ravenvennen uitgeroepen tot libellenreservaat. De meeste vennen in het

Min40celsius

54

Bezoekerscentrum Min40celsius gaat over het landschap van de Achterhoek, de ijstijden en alles wat onder onze voeten ligt verscholen. Sta oog in oog met het skelet van een wolharige neushoorn of de kop van een mammoet! Sporen van de ijstijd zijn nog altijd zichtbaar in het landschap. En in de bodem vinden we fossielen en resten van ijstijdzoogdieren uit de tijd dat de

gebied zijn voedselarm. Hierdoor is een bijzondere vegetatie aanwezig. Heide, veenmossen en een brede oevervegetatie hebben de voorkeur van specifieke libellensoorten. De Ravenvennen behoren officieel tot de zuidgrens van Nationaal Park De Maasduinen. Een natuurgebied van 4500 ha wat zich nog ca 40 km noordelijker uitstrekt. Hopelijk laat de oude Deutz-Omnibus de heren Jac en Eli niet in de steek... www.np-demaasduinen.nl

Tekst: Eugenie Breukers en Theo van der Leer. Fotografie: Theo van der Leer

temperatuur in de winter – 40 graden Celsius was of zelfs nog kouder. Waar een paar miljoen jaar geleden walvissen en haaien zwommen ontstaat tijdens de ijstijden de Achterhoek. De zee verandert langzaam in een landschap met woeste rivieren en rivierduinen. Landijs van meer dan 200 meter dik schuift als een bulldozer over poolwoestijnen en grassteppen. Mammoeten en neushoorns leven er samen met de neanderthaler, terwijl hyena’s en leeuwen vechten om het kadaver van een wisent. Min40celcius: Zie, voel en hoor de ijstijden: een spannende periode waarin de Achterhoek is gevormd. Hoofdstraat 14, 7076 BB Varsselder


Marijke Verstappen, Secretaris gemeente Oude IJsselstreek

Earth Overshoot Day Wat maakt dat je je bewust wordt van de omvang van het klimaatprobleem en in de actiestand gaat? Foto’s over slinkende gletsjers, percentages afname biodiversiteit? Voor mij hoort Earth Overshoot Day ook in het rijtje van de ‘wake up call’. Met die confronterende tabel die toont op welke dag van het jaar (gerekend vanaf 1 januari) we wereldwijd net zoveel grondstoffen verbruiken als de aarde in één jaar kan opbrengen. Grondstoffen om te leven, wonen, werken, recreëren. En de dag waarop water en bos onze CO2-uitstoot en ons afval niet meer kunnen absorberen. Toen ik op een zwart-wit tv-tje de eerste mens op de maan zag landen in 1969, draaiden we als het ware nog ‘quitte’. Nu hebben we al 1,7 aarde nodig. In 2018 viel die dag namelijk al op 1 augustus. Als privépersoon en in je werk kun je helpen om die dag weer naar achteren te brengen. In mijn huidige en vori-

ge werkomgeving (gemeente Oude IJsselstreek en Wageningen) zijn we bijvoorbeeld aan de slag gegaan met circulair inkopen. Als klant hebben we immers invloed en geven we het goede voorbeeld. Om een bedrijf te stimuleren tot innovatie of te helpen een nieuw businessmodel te ontwikkelen. De hele overheid tezamen koopt jaarlijks voor zo’n 70 miljard in, dus dat tikt aan als we dat allemaal in versneld tempo gaan doen. En natuurlijk eerst bedenken of je echt iets nieuws nodig hebt...

55


Alexander de Roo was lid van het Europees parlement en is voorzitter van Vereniging Basisinkomen (Vbi) Hij is medeoprichter van BIEN. Voor meer informatie : www.basisinkomen.nl

Alexander de Roo:

“Een basisinkomen geeft lucht in de Achterhoek” Krimpgebieden zoals de Achterhoek hebben het economisch moeilijk. Door dalende inwoneraantallen vermindert de koopkracht. Het aardige van een basisinkomen is dat de koopkracht van de gewone mensen daardoor stijgt. Dat geeft letterlijk weer financiële lucht. Ook worden boeren in staat gesteld om makkelijker over te schakelen op een natuurinclusieve manier van boeren. Immers ook zij krijgen die financiële zekerheid van het basisinkomen. Ook middenstanders krijgen meer financiële adem en kleine winkels blijven daardoor makkelijker overeind. Door een basisinkomen in te voeren stijgt de koopkracht van de bijstandsgerechtigden licht en van lage- en middeninkomens flink. Dit blijkt uit berekeningen van het Nibud gemaakt in opdracht van de Vereniging Basisinkomen. Mensen tussen minimumloon en tweemaal modaal zien hun koopkracht fors stijgen.

56

Een basisinkomen waarbij alle toeslagen worden afgeschaft kan rekenen op de steun van 51 % van de Nederlanders, aldus onderzoek van Maurice de Hond. De Vereniging Basisinkomen stelt een systeem voor waar alle volwassen € 600 per maand basisinkomen ontvangen plus € 600 huishoud-basisinkomen

voor ieder type huishouden. Een alleenstaande start met € 1.200 per maand en een stel met € 1.800. De kinderbijslag voor de eerste twee kinderen wordt verhoogd tot € 300 per maand per kind. Doordat het huishoud-basisinkomen hetzelfde is voor alle huishoudens loont fraude niet. Een aparte woning aanhouden om € 600 extra te ontvangen heeft geen zin, want aan huur, energie, vastrecht en dergelijke ben je meer dan € 600 kwijt. Het traditionele individuele basisinkomensysteem is basisinkomen 1.0. Dit is basisinkomen 2.0. De zachte effecten van een basisinkomen zoals minder stress, minder gezondheids-kosten, meer geluk en minder criminaliteit zijn niet meegenomen in dit onderzoek. Deze effecten zijn er zoals blijkt uit de 15 experimenten die tot nu toe wereldwijd met het basisinkomen zijn gehouden. Alleen is het lastig deze zachte effecten in harde getallen uit te drukken. Bij de proef in Canada gingen de kosten van de gezondheidszorg met 8,5 % omlaag. Over de financiering van het basisinkomen, zoals de vereniging het voorstelt kunt u lezen op de website www. basisinkomen.nl/persbericht-basisinkomen-2-0/ Ook het belastingsysteem


wordt daarmee anders. De overgrote meerderheid van Nederland valt dan in het 50% belastingtarief. De armoedeval verdwijnt doordat 90% van Nederland er 50% op vooruit gaat bij het aanvaarden van (meer) betaald werk of het vinden van een betere baan. Dit is dan een baan die je echt zelf kiest omdat je achter het werk staat, dat past bij je talent. Het wordt met een basisinkomen makkelijker om ongewenst werk te weigeren. De beloning voor arbeid wordt eerlijker, en er komt meer democratie in de verhouding werkgever - werknemer. ZZP-ers en kleine ondernemers zullen minder stress hebben. Nu is het – blijkt uit onderzoek – zo, dat 40% van de werknemers zegt dat hun werk geen wezenlijke zinvolle bijdrage levert aan de maatschappij. David Graeber schreef het boek “Bullshit Jobs”. Dan kan het toch prettiger zijn met een OBI mantelzorg te doen. De leefbaarheid blijft in de kleine dorpen, winkels en scholen kunnen open blijven en het repaircafé floreert. Als er een basisinkomen is,

zullen mensen minder snel wegtrekken en wordt beter gezorgd voor cultureel erfgoed en de natuur, boeren hoeven hun land minder te belasten. Een enorme toename van waarden, niet in geld alleen. Overigens is het beter om de benodigde 15 miljard extra ( 5% van de overheidsinkomsten) niet uit een verhoging van de inkomstenbelasting te financieren, maar uit een CO2-heffing op de zware industrie en een verhoging van de vermogensaanwasheffing. We zoeken naar wegen om het CPB dit te laten doorrekenen. Bovendien zal een einde aan belastingontduiking en -ontwijking ongeveer14 miljard meer in de schatkist brengen. In Etten spraken we over basisinkomen op 23 september 2016. Dit was in de week van het basisinkomen. Het werd “Proces van Etten” genoemd. Is het interessant in de Achterhoek, bij de rivierduinen, een “denkgroep basisinkomen” op te zetten? Wie dat wil kan zich melden bij “Stichting Leven met de Aarde”. Overhandiging van het rapport aan Minister Koolmees.

57


Historie van de Hessenwegen

Aan het einde van de middeleeuwen werd het handelsverkeer overgelaten aan beroepsvervoerders. Hessen in Duitsland werd voor de Nederlanden een zeer belangrijk afzetgebied. Het vervoer van de waren geschiedde in speciale Hessenwagens en –karren, die breder waren dan de gebruikelijke boerenwagens. Vanaf circa 1600 ontstond een aantal hoofdverbindingen tussen Hessen en de Nederlanden. Aanvankelijk diende Antwerpen als eindbestemming, later werd Amsterdam steeds belangrijker.

58

De Hessenwegen waren in de 17e eeuw een zo normaal verschijnsel dat er in die tijd niet over geschreven werd. Gedurende deze periode werden er wel conventies opgesteld over de asbreedte van karren en wagens op de ‘gewone’ wegen boven de grote rivieren. De Hessenwagens en –karren mochten hiervan afwijken en hun eigen spoor behouden. Deze waren breder dan de gewone karren. De naam Hessenweg was behouden voor deze brede wegen.

De Hessenwegen vormden een kronkelig spoor op de kaart. Waar de wegen onbruikbaar werden door plassen of zandverstuivingen, maakte de bestuurder er simpelweg een nieuw spoor omheen. De weg kon zo in de loop der tijd tientallen meters breed worden. Dit was tot ongenoegen van de boeren van aangrenzende gronden. Opvallend is dat de beschreven routes vrijwel altijd de kernen van stadjes en dorpen meden. Het verkeer trok van herberg naar herberg. De aanleg van de (stoom)treinverbindingen deed het Hessenverkeer snel afnemen. In 1859 werd het einde van het Hessenverkeer vastgesteld. Diverse auteurs melden dat de Hessenwegen al uit prehistorische tijden stammen. Langs de wegen die nu bekend staan als Hessenweg, komen vondsten uit vroege tijden voor. Grafheuvels, urnenvelden en andere cultusplaatsen langs de routes wijzen op een veel ouder gebruik dan voor het handelsverkeer van en naar Hessen.


Joop Schaminée: “Iemand volgen om...” In 1982 schreef ik als student een verslag met als titel ‘Iter Balticum in Linnaei vestigiis factum’ over een excursie onder leiding van Victor Westhoff naar de Baltische eilanden Öland en Gotland’, een reis die de beroemde Carolus Linnaeus ruim twee eeuwen eerder, in 1741, met zijn studenten had gemaakt. In de voetsporen van Linnaeus dus. Het is denk ik goed om af en toe letterlijk in iemands voetsporen te treden, om twee redenen. Zo kun je de indrukken van een tocht die je voorganger kort of lang daarvoor gemaakt heeft, opnieuw beleven. Maar ook biedt het de mogelijkheid een vergelijk te maken: wat is er veranderd? Vaak zul je met enige weemoed vaststellen dat er veel verdwenen is, maar ook dat een heleboel zaken wonderwel hetzelfde zijn gebleven en zelfs dat er nieuwe verrassingen te beschrijven zijn. Bijvoorbeeld over een soort als de reuzenbalsemien die honderd jaar geleden in onze natuur nog helemaal niet voorkwam. Wie beter dan Jac.P. Thijsse kan onze voorganger zijn?

Thijsse heeft de bevrijding zelf niet meer meegemaakt, omdat hij kort daarvoor overleed. Enkele jaren later verscheen de bundel ‘In het voetspoor van Thijsse’, een boek dat nog steeds tot inspiratie kan dienen. Zoals Thijsse ons met de beschrijving van zijn tocht langs de Oude IJssel heeft geïnspireerd, zo hopen wij dat onze bevindingen mensen zullen aanspreken, nu en in de verdere toekomst. Prof. dr. Joop H.J. Schaminée is als senior onderzoeker verbonden aan Wageningen Environmental Research (WENR) en als hoogleraar aan de Wageningen Universiteit en de Radboud Universiteit Nijmegen. In 2018 presenteerde professor Schaminée samen met zijn vriend professor Pieter van Vollenhoven het programma ‘Professors op Pad’ voor omroep Max.

We staan op het punt in 2020 te vieren dat we 75 jaar geleden zijn bevrijd.

Red de Paasberg Op dit moment wordt de Paasberg belast door mensen die er wonen, werken en recreëren. Bij uitbreiding van het Almende College Isala zal de belasting van dit gebied nog meer toenemen. De Paasberg wordt op dit moment niet tot slecht onderhouden. Er wordt oneigenlijk gebruik van gemaakt door mountainbikers, sporters die zich bui-

ten de paden begeven, ruiters, dealers en mensen die zelfs brandjes stichten in holle bomen. Een groep natuurbeschermers wil dit gebied behouden voor de toekomst. Want hoe bijzonder is het om over een zandweg van 600 jaar oud te kunnen lopen of fietsen? Meer info: www.redpaasberg.nl.

59


Onderzoek In de riviervlakte waar Thijsse fietste zijn unieke overgangen tussen meanderende en vlechtrivieren te vinden. Hoe die zich in het verleden hebben gemanifesteerd wordt nog steeds onderzocht. Op 14 juni 2019 was de Universiteit van Utrecht, met Associate Professor Wim Hoek aan het werk met zijn vakgroep en een paar studenten in de oude bedding bij Vethuizen, ten noorden van Azewijn.

60

was grover grind te vinden in de venige laag, maar her en der in een bepaalde zandlaag waren ook steentjes te vinden. We keken zo in een uurtje meer dan zo’n 30.000 jaar het verleden in. De vlechtende rivier met meanderende rivieren hebben zich in twee lange periodes tweemaal achtereen voorgedaan. Dat is heel bijzonder! De bovenste 40 centimeter waren droog… te droog. De onderste laag was heel nat zand, dus zand in water. De aarde moet haast wel op dit natte zand “drijven”. Interessant die altijd bewegende grondwaterstromen.

Tot op een diepte van zo’n 3 meter 60 werd geboord. Er was een vrij dik pakket met hetzelfde soort zand, maar elders ook fijner zand en een fractie met stukjes leem erin. Die moeten erin gerold zijn. Er is elders wel 10 cm aaneengesloten leem en ook een stukje met grind en een beetje veen, plantenresten. In alle aardlagen vonden ze geen kalk. Dat kan worden aangetoond met 1Mol HCl per liter. Er ontstaat bij aanwezigheid van kalk gasontwikkeling. Er

Door redoxreacties komen er mooie kleurtjes in het zand

Rivierduinfestival

HodgePodge

Wilt u in de eerste week van juni elk jaar op eigen wijze kleinschalig meedoen met het rivierduin(landschaps) festival en wilt u dat delen? Neem dan contact op met Stichting Leven met de Aarde. Dit past voortreffelijk bij het volgen van het spoor van Jac.P. Thijsse.

Als u Silvolde uit fietst ziet u links even van de weg een laag gebouw, Ulftseweg 87. Monique Goosen heeft het pand heel functioneel weten te maken. Het is Warenhuis HodgePodge, elke dag van de week open, dankzij vele vrijwilligers. Organisaties mogen er, in overleg, gratis een ruimte gebruiken.

Wij zouden het ook fijn vinden extra met u te delen wanneer u in de eerste week van juni jarig bent. Uw geboortefeest valt dan samen met het geofeest, rivierduinfestival. Dankbaarheid is daarbij een sleutelwoord.

In de winkel waar velen een klein standje hebben en er op meerdere manieren plezier aan beleven, krijg je gratis koffie en kun je iets lekkers kopen van de plaatselijke bakker Ten Have.


Onderweg In het spoor van Jac. P. Thijsse komen we ten zuidwesten van Azewijn, op weg naar Zeddam, een man tegen die in Azewijn woont. Hij verzamelt onderweg afval. Tijdens ons gesprek zegt hij: “Elke week heb ik veel zakken rommel, ik scheid het ook. Op de blikjes zou statiegeld moeten zitten. Maar in Nederland polderen ze. De regering regeert niet. Zij vraagt of het bedrijf iets wel of niet wil. Als ze geen statiegeld willen, komt er geen statiegeld. Ik heb een slogan: ‘Vlees… het moet minder, het kan minder’. Deze

hekken hier hebben iets met vleermuizen te maken. Hier komt de weg van de rotonde tot aan de snelweg. Waarom hier met een grote bocht, waarom niet zo klein mogelijk daar? Dat ziekenhuis in Doetinchem bij de snelweg gaat maar om één ding: status. De jongelui geven niet meer om een mooie dure auto. We zitten nog steeds voornamelijk alléén in een auto. Er komt een tijd dat we zeggen: ‘oh, dat was de tijd dat we nog vlees aten’. Asfalt aanleggen is ook uit de tijd en toch doen ze het nog.” Tip: Neem als u gaat fietsen wat tassen mee om achtergelaten rommel mee te kunnen nemen. Zo laten we met elkaar de ruimte schoner achter en voorkomen we dat plastic de aarde en het water vervuilt. Laat u weten hoe u dat ervaart, hoe het gaat? Stuur gerust foto’s mee: levenmetdeaarde@live.nl.

Zevenaar is de bakermat van Vrienden op de Fiets! Vijftiger Nel de Blécourt riep in 1984 particulieren op om fietsers op doortocht voor een zacht prijsje onderdak te verlenen. Het initiatief groeide aan de keukentafel van Nel uit tot een netwerk van bijna 6.000 gastadressen. Zij bieden de leden van Vrienden op de Fiets een warm welkom, een fris bed en een stevig ontbijt zodat de fietsers (en wandelaars) hun tocht gesterkt kunnen vervolgen. Vrienden op de Fiets is niet alleen een netwerk van laagdrempelige slaapplekken, maar ook een bron van bijzondere ontmoetingen en mooie verhalen. Het leidt soms tot vriendschappen voor het leven. Stefanie Gerwers, directeur Vrienden op de Fiets

Vrienden op de Fiets

61


Kunst en Natuur op

Landgoed Enghuizen Een jaarlijks terugkomend feest tussen Pasen en Pinksteren is de KUNSTWANDELROUTE, “een landgoed vol kunst” op Landgoed Enghuizen in Hummelo. De allereerste keer kwam het idee van de graaf Van Regteren samen met een schoolgenoot. Toen het project overgenomen werd door Het Web en ik in het bestuur zat, mocht ik het regelen. Het is één keer niet doorgegaan vanwege de mond- en klauwzeer-epidemie. Ik heb toen steeds contact gehad met de graaf en gaf leiding aan de KWR-commissie. Later is het steeds georganiseerd door een commissie van Het Web. Wat zijn de succesfactoren van de kunstroute, als die al 20 jaar doorgaat? Dat succes is natuurlijk mede te danken aan het enorm grote aantal wandelende bezoekers. De kunstwerken worden speciaal voor deze route gemaakt; de werken zijn dus uniek, elk jaar weer nieuwe werken. Alleen kwaliteit telt; er is geen speciale kunstopvatting als uitgangspunt. Het is al vaker gezegd: kunstenaars zijn idealisten. Kunst maakt de wereld ook extra mooi. Het zou niet eerlijk zijn bepaalde kunstwerken te noemen, het gaat om de animo van de kunstenaars om mee te doen. En wat natuurlijk tevens belangrijk is, dat is de gastvrijheid van het landgoed Enghuizen; het is een particulier landgoed, dat zich openstelt voor dit gebeuren, jaar na jaar. Het is een groots gebeuren, mede door de medewerking van een groep dichters. Zo worden er op elke zondagmiddag tussen Pasen en Pinksteren gedichten voorgelezen op een bepaalde plaats, steeds door een andere dichter en vaak met livemuziek. Halverwege de route ligt de uitspanning ‘de Klevenhorst’; het is goed daar de route met een kopje koffie te onderbreken; dat kan eventueel op de deel. Het is genieten zo’n route in de natuur en dat in het voorjaar. Joop Boersma

62 “Fantasia”, 2003

Joop is het oudste lid van de “Artsengroep Kunstenaars” en was jaren bestuurslid van ‘het WEB”, een kunstenaarsgroep in Doetinchem. Hij schrijft nog steeds boeken. Zijn laatste boek: “Komen en gaan”.


Colofon Deze gids is in 2019 tot stand gekomen op initiatief van Stichting Leven met de Aarde. De gids is gepresenteerd op 6 september 2019 ter gelegenheid van het 5-jarig bestaan van bezoekerscentrum Min40Celsius. Wethouder Ria Ankersmit van gemeente Oude IJsselstreek en andere belanghebbenden namen de eerste exemplaren in ontvangst. Eindredactie: Lies Visscher-Endeveld Vormgeving: Jan van den Berg, Studio Finton Wilt u meer gidsen ontvangen? Dan betaalt u 1 euro per gids extra. U kunt bestellen bij levenmetdeaarde@live.nl We danken de Heimans en Thijsse Stichting voor het beschikbaar stellen van de foto’s en het Zaansmuseum voor de toestemming om illustraties uit het boek “de IJsel” te gebruiken voor niet commerciële doelstelling .

Wij danken Partners voor een Gezond Leefmilieu (PGL) voor de bijdrage in de drukkosten en voorts alle anderen die door financiële bijdragen dit werk mogelijk maken. Veel werk deden Jan Paul Buyvoets en Robert Lanting. Het resultaat is een projectondersteunende film waar we erg blij mee zijn. Wij zijn dankbaar voor Linda van der Poll, Kim Cohen, Jan Paul Buyvoets, Jo Louppen, Renee van Uum, Dick Snippe, Leo Kok, Peter Israël, Marjan Minnesma, Ina van Dijk, voor hun correctiewerk en andere ondersteuning. Bovendien alle deelnemers dank voor de inbreng, met jullie komt de levendigheid. Wilt u dat er meer van deze gidsen worden samengesteld? U kunt een donatie of bijdrage voor deze boekjes storten op NL74ING0002931968 t.n.v. E. Visscher-Endeveld te Etten o.v.v. project Jac. P. Thijsse.

63 Heimans en Thijsse Stichting


Nawoord We hebben heel veel mooie dingen gezien, maar wat nemen we mee? De woorden van Thijsse en de schoonheid van de natuur. Maar wat zoeken we eigenlijk in de ”natuur’’? Is het de rust? Is het het gevoel deel te zijn van een groter geheel? Ervaren we plezier in het aanschouwen van de diepere relaties tussen planten en dieren? Ervaren we een vorm van dankbaarheid voor al het moois? Of willen we gewoon soms zo ver mogelijk van de knellende “beschaving’’ af zijn? Waarschijnlijk is het antwoord wel een combinatie van al deze motivaties. De verhalen van Thijsse laten naast de natuur ook de menselijke kant van de zaak zien. Zijn interactie met een Pruisische soldaat bij Huize Landfort is hier een voorbeeld van. In eerste instantie lijkt het alsof Thijsse de man ervan beticht de neutraliteit van Nederland (in 1915) op het spel te zetten, hoewel dit snel uit de weg geruimd wordt. Hierna wordt er nog gezellig nagepraat en blijkt dat de Pruis eigenlijk best een toffe kerel is, als je hem 1-op-1 te spreken krijgt. Cruciaal is hier Thijsse’s vermoeden dat dit een universeel principe is. Op deze manier worden vraagtekens gezet bij de normale indeling van mensen op basis van nationaliteit, een indeling die nog steeds zo veel van onze levens beïnvloedt.

64

Dit boekje bevat tal van bijdragen die ons aansporen om nieuwe paden in te slaan. Om een ander te benaderen zonder vooroordeel, en samen te bouwen in gemeenschappelijkheid. Lees het nog eens rustig door en gun het een prominente plaats in uw boekenkast, praat erover met vrienden en ga op onderzoek uit. De algemene vriendelijkheid en toegankelijkheid van Thijsse is kenmerkend voor hem, net als zijn liefde voor de natuur en zijn vermogen om te boeien. In deze aspecten is hij een voorbeeld voor ons allemaal. Met duurzame groeten, Simon Visscher

Let op: er is een ondersteunende website waarop u deelkaarten van de route kunt downloaden en interactief uw verhaal met foto’s kwijt kan: www.struingids.nl/jacpthijsse. Wilt u zelf een gids over de geologie in uw geboorte-woonstreek? Neem dan contact op met levenmetdeaarde@live.nl. Ook kunt u zich op dat mailadres opgeven voor de nieuwsbrief, gekoppeld aan dit soort erfgoedbeleving.

Profile for Studio Finton

Rivierduingids 1 - 2019  

In het spoor van Jac. P. Thijsse langs de Oude IJssel.

Rivierduingids 1 - 2019  

In het spoor van Jac. P. Thijsse langs de Oude IJssel.

Advertisement