__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

Avonturieren langs de grote rivieren

Struingids 2019

wandelroutes

natuur & landschap

Foto: Studio Finton

kunst & cultuur


Proost! Voor je ligt de allereerste Struingids! De struiner laat zich leiden door het toeval en weet vaak niet eens wat hij zoekt. Het vinden overkomt hem, het gevondene overrompelt hem. Zo struint hij door het landschap. Rivierenland is vol verrassingen. Dat hebben we weer eens gemerkt toen we op struintocht waren voor deze gids. We troffen veel enthousiaste mensen die in het gebied wonen en/of werken. Met hen hebben we deze gids samengesteld en door hen zijn we gemotiveerd om elk jaar een Struingids te gaan maken. We nodigen je graag uit om de dijk over te steken en onontdekte stukken natuur te gaan verkennen!

Domaes Braber is bushcrafter en outdoor living skills enthousiast. Hij deelt zijn 5 tips voor een succesvolle en boeiende struintocht.

1. Ga uitgerust op pad In dit geval bedoel ik met uitgerust, met de juiste uitrusting. Doel van een struintocht is zo plezierig en comfortabel mogelijk van de natuur te kunnen genieten. Dit zijn mijn aangeraden items om mee te nemen op pad: Tas of rugtas, niet te groot en comfortabel te dragen, kleding aangepast op het weertype en stevige wandelschoenen (regenjas als backup), water 1,5 tot 3 liter, afhankelijk van de duur van de tocht en een lunchpakketje. Verder kleine verbanddoos / medkit en verrekijker.

Colofon

Jan van den Berg & Emmie Nuijen De Struingids verschijnt ĂŠĂŠn keer per jaar in het voorjaar. Redactie: Emmie Nuijen (Rivier Actief) en Jan van den Berg (Studio Finton) Vormgeving en kaarten: Studio Finton Voor reacties stuur je een mailtje naar info@struingids.nl.


voor je vertrekt

2. Bereid je voor op het soort omgeving dat je gaat verkennen Kijk op Google Maps of andere kaarten online om te zien wat voor soort terrein je gaat tegenkomen op je excursie. Let op waterpartijen en bosschage, maar let ook op mogelijke uitvalswegen voor het geval je met een verstuikte enkel komt te zitten. Het is altijd handig snel bij hulp te kunnen komen of hulp te kunnen vertellen hoe ze snel / makkelijk bij jou komen.

3. Let op waar je wel of niet het terrein kan en mag doorkruisen Voor sommige gebieden geldt een verbod voor het loslopen van honden of het betreden voor of na een bepaalde tijd van de dag danwel seizoen. Deze regels worden soms als onaangenaam en hinderlijk ervaren door recreanten. Maar ze zijn er om ervoor te zorgen dat er nog voor lange tijd in het gebied gerecreëerd kan worden.

Website Op www.struingids.nl kun je de digitale versie vinden, nóg meer informatie en extra exemplaren bestellen. De website wordt gedurende 2019 aangevuld en uitgebreid. Meer weten? Neem een kijkje op...

www.struingids.nl

Een gids kan een boekje zijn, zoals de ANWB flora en fauna gids, of een persoon, die je details kan geven over het gebied waar je rondloopt. Probeer van tevoren een doel te stellen wat je graag zou willen zien of vinden. Er zijn tal van interessante planten / bomen en dieren te vinden en bewonderen in de uiterwaarden. Het van tevoren uitzoeken wat er te spotten valt en de kenmerken van de soorten helpt enorm met het vinden ervan. Als je weet waar je op kunt letten vergroot je je kansen.

5. Neem de tijd ... om eens rustig een mooi plekje op te zoeken en stil te gaan staan of zitten voor een minuut of 15 tot 30. Dieren reageren veel op bewegingen en met name beweging in het horizontale vlak. Mensen steken als ze lopen heel erg af tegen de horizon en onze manier van bewegen is een grote rode vlag in het landschap vanuit het oogpunt van het wild in die omgeving. Wanneer jij stopt met bewegen voor een tijdje, dan komt de natuur om je heen meer in beweging. Neem eens lekker de tijd en zit eens stil en laat de natuur naar jou toe komen.

Struintips

4. Ga op weg met een gids

Blijbuiteren Er werd eens een wedstrijd uitgeschreven om een ander woord voor ‘struinen‘ te verzinnen. Ik won, met het woord ‘blijbuiteren‘. Een soort vrijbuiteren, maar dan blij en buiten.

Andries Scheepstra (geb. 1928) ex-journalist


10 jaar Aarden in de Uiterwaarden Kasper Heineke was gastouder totdat de overheid ging betuttelen en in zijn ogen onredelijke eisen ging stellen. Tegelijk constateerde Kasper dat steeds minder kinderen in de natuur kwamen. Tijdens de economische crisis in 2009 ging hij naar een lezing van Jan

Kasper geeft het gastouderschap een nieuwe invulling, door meerwaarde toe te voegen: “Vanuit mijn huis in de uiterwaarden bij Ophemert kan ik geen kolen telen, maar wel onvergetelijke jeugdherinneringen meegeven.”

Saal (Triodos bank); ”Iedere crisis heeft een belofte in zich om een nieuwe start te maken”. Een citaat waar hij wat mee ging doen. Zijn eigen jeugdnatuurproject was geboren: Aarden in de Uiterwaarden.

Kasper: “Het loopt lekker, het project heeft nooit stilgestaan, het hele jaar door ben ik op pad met dolenthousiaste kinderen in de vrije natuur. Van lieverlee is een aantal rituelen ontstaan: we nemen 2 thermoskannen thee en tosti-ijzers mee, sommige kinderen boterhammen met kaas. We klimmen in bomen, stoken een vuurtje en bezoeken favoriete plekken, zoals de Geheime Hut. De laatste keer (van een doorlopen periode) bakken we pannenkoeken op het vuurtje. Ouders vertellen me dat de kinderen opgewekt en vol energie thuis komen.


Sommigen hebben het heel hard nodig; ‘Anders trek ik een week op school echt niet’, zei een meisje eens.” Is Aarden in de Uiterwaarden ook educatief? “Zeker, in die zin dat we leren in de natuur; bijvoorbeeld hoe kom je van brandnetelprik af? We rapen soms noten en proeven een eetbaar plantje. Daarnaast ruim ik steevast al het anorganische afval op. De kinderen zien dat en helpen soms mee.” De Geheime Hut, wat is dat toch, Kasper? “Een oeroude meidoorn waarvan kroontakken, in het zand terecht gekomen, opnieuw uitliepen; er is een haag om de kroon ontstaan, een lekker beschutte en bovenal wondermooie plek. En daar woonde een bijzonder wezentje met een zakje kruiden op z’n rug. 10 jaar geleden riep hij me. Hij moest op reis en vroeg of ik op de geheime hut wilde passen. Iedereen die er komt, moet dit geheim bewaren, zei het wezentje nog. Toen verdween ie vliegensvlug en kwam sindsdien nog niet terug…” Hoe gaat het nu verder met Aarden in de Uiterwaarden? Kasper: “Ik ben klaar voor de volgende 10 jaar. Dit is het leukste werk dat ik heb weten te creëren! Het geeft veel voldoening en zolang ik het trek, blijf ik het doen. Voor mij is Aarden in de Uiterwaarden ook een antwoord op de vraag ‘hoe pareer je een situatie waarin zekerheden om je heen wegvallen, zoals een economische crisis?’ Als kinderen genoeg in de natuur kunnen banjeren, krijgen ze zelfredzaamheid mee, die ze later kunnen gebruiken!” Meer info: www.kaspadre.nl Tekst en foto’s: Emmie Nuijen

Kasper Heineke:

“Onvergetelijke jeugdherinneringen meegeven”


Foto: Hans Barten

Zandwinner Dekker creëert

nieuwe natuur Wie regelmatig langs de rivieren struint, kent de vele hekjes wel. De uiterwaarden zijn veelal in handen van agrariërs en bedrijven. Maar wat weinig mensen weten, is dat natuurgebieden ook eigendom van private partijen kunnen zijn. Niet alleen de overheid, zoals Rijkswaterstaat en de provincies, creëert nieuwe natuur in het rivierengebied, ook het bedrijf Dekker doet dit. Op eigen grond en helemaal voor niks. Zo heeft Dekker al veel grote natuurgebieden langs de Maas, Rijn en Waal gerealiseerd. Bijvoorbeeld de Liendense Waard bij het stadje Batenburg of de Hedelse Bovenwaarden. Natuurorganisaties als Het Geldersch Landschap & Kasteelen, Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten beheren de terreinen.

Zonder 1 cent belastinggeld Dekker is een zandwinner die zich verantwoordelijk voelt voor de toekomst van Nederland. Met meer natuur en minder CO2-uitstoot. Het familiebedrijf uit IJzendoorn zoekt een balans tussen maatschappelijke opgaves. Dekker levert grondstoffen voor de bouw - een nationale opgave -, en met deze inkomsten ontwikkelt het bedrijf nieuwe natuur, natuurrecreatie en extra ruimte voor onze rivieren. En het mooie is dat dat allemaal zonder 1 cent belastinggeld tot stand komt. Niet alleen omdat het kan, maar ook omdat de familie Dekker voelt dat dit de juiste weg is om te gaan.


Drijvende zandfabrieken Als u over de dijk tussen Winssen en Deest fietst, ziet u de ‘Emmy-Yvonne’ liggen, een imposante drijvende zandfabriek. Hier langs de Waal haalt deze rijzige dame industriezand omhoog en sorteert dit direct in geschikte korrelgroottes voor de beton-industrie, bijzonder om te zien! Ook bijzonder is dat dit ‘winwerktuig’ volledig op groene stroom draait en dus 0% CO2 uitstoot. Op het dek stuurt een elektromotor een pomp aan die dagelijks 6.000 ton zand opzuigt, fluisterstil! De stroom komt vanaf de wal via een dikke kabel. De tijd van dieselgenera-

Dekker organiseert regelmatig rondleidingen op haar ‘zandfabrieken’. Kijk op www.dekkergroep.nl voor de data.

toren is voorbij. De elektrificatie vormt onderdeel van een stappenplan van Dekker om de CO2-uitstoot in de productie vergaand te reduceren, naar 80% in 2020. Dekker gaat hierbij verder dan het Klimaat-akkoord van 49% CO2reductie in Nederland.

‘Over de Maas’ Archeologische hotspot van Nederland In het prachtige land van Maas en Waal ligt in de uiterwaarden tussen Dreumel en Alphen het project ‘Over de Maas’, een samenwerking van 5 zandwinners. Hier wordt zand en grind gewonnen. Met het zand komen ook duizenden, zeer bijzondere archeologische voorwerpen tevoorschijn. Dit gebied is zó bijzonder dat hier de hele geschiedenis van Nederland wordt blootgelegd: van de vroegste mensen en dieren die hier leefden tot aan de late Middeleeuwen. Een enthousiaste groep (amateur)archeologen heeft deze archeologische hotspot op de kaart

Tip: open huis en onthulling van opgegraven Romeinse kano: 11 mei 2019, 13:30 - 16:00u.

gezet. De samenwerkende zandwinbedrijven, waaronder Dekker, denken mee hoe deze plek blijvend onder de aandacht kan blijven. Tegelijkertijd ontstaat er bij ‘Over de Maas’ nieuwe, ruige natuur, met zanderige, slingerende oevers en eilandjes. Er grazen Galloways. Het fietspad ligt er al, wandelpaden volgen. Natuurmonumenten gaat ‘Over de Maas’ beheren. Bij hoogwater fungeert het gebied als nevengeul en gaat meestromen met de Maas. www.expeditie-overdemaas.nl www.overdemaas.com

Romeinse vishaak

Romeinse fibula

Pre-historische kom

Slagtand mammoet


Bomen van betekenis langs de Waal

Een wereldreis door een stukje typisch Nederlands landschap

Lex Roeleveld bracht in de zomer van 2018 bijzondere bomen langs de rivier in kaart, in opdracht van Stichting Onze Waal. Speciaal voor de Struingids doet hij verslag van deze tocht, die gekenmerkt werd door uitzonderlijk laag water. Tekst en foto’s: Lex Roeleveld


Ik stond aan het begin van een lange tour. Fort Pannerden net achter me gelaten. Ik had zojuist bewonderend gekeken naar de door koeien gladgeschuurde stammen van een enorme meidoornstruik toen even verder één van de hoofdbewoners van dit stuk uiterwaarden als uit het niets opdoemde: een enorme dieprode stier met geweldig brede en opvallend puntige horens. Had ik deze opwinding niet eerder meegemaakt? Het was 1997, ik werkte voor het Tropen Instituut in Tanzania, en reed na een bijeenkomst in het noorden van het land met mijn collega terug naar huis. Een urenlange tocht in een 4WD over onverharde wegen dwars door het Serengeti National Park. Het was namiddag en onverwacht, zo’n 20-30 km van de bewoonde wereld (de asfaltweg), kwamen we muurvast in de modder te zitten. Midden in een open bos van acacia struiken en bomen. Allemaal voorzien van verschrikkelijke doorns. Wat te doen? Nat en bemodderd slapen in de auto in de hoop dat er morgen misschien een vrachtwagen voorbij zou komen? Of gaan lopen naar een lodge die hier ergens in de buurt zou moeten zijn, en maar hopen dat we onderweg geen eenzame buffel tegen zouden komen? We namen een onverantwoorde beslissing, zonder ernstige gevolgen. De rode stier bleek gelukkig geen Afrikaanse buffel. Een beetje afstand houden en ontzag tonen en ik kon ongehinderd verder. Het gebied was bovendien door Staatsbosbeheer opengesteld voor wandelaars. Het zou dan wel een sensatie zijn geweest als de boswachter me dagen later platgetrapt in de bosjes zou hebben gevonden. In het harnas gestorven, dat

wel, want ik was hier op een missie. In opdracht van de stichting Onze Waal bracht ik bijzondere bomen in de Waaluiterwaarden in kaart. Ik de noordzijde van de rivier, mijn collega Robert Ceelen, de zuidzijde. Bomen die we om allerlei redenen bijzonder vinden: de soort, grootte, vorm, plek of hun verhaal.

“Het zou een sensatie zijn geweest als de boswachter me dagen later platgetrapt in de bosjes zou hebben gevonden” Het werd een heel speciale reis van Pannerden tot Vuren, een kleine 100 km. Soms stelden de uiterwaarden weinig voor, op andere plaatsen waren ze breed. Ik maakte het uitstapje naar de Afrikaanse savanne omdat deze tocht langs de Waal een even onverwachte als fantastische ervaring was. Opgegroeid in de Gelderse Vallei was de Lunterse beek mijn ‘rivier’ waarin we zwommen en vissen verschalkten. Later studeerde en woonde ik in Wageningen. Vlak bij de Rijn, volgens mijn partner die uit Nijmegen komt, een sloot vergeleken met de echte rivier, de Waal. Ik liet de schimpscheuten maar voor wat ze waren. Ik was van boven de rivier, calvinist die liefst ook boven de rivier bleef, of het moest gelijk ver weg zijn, Frankrijk en later voor mijn werk Latijns Amerika en Afrika. Maar deze


waren, de ontdekking van een oude gebakken pijpkop en midden op het strand een waar kunstwerk: composities van allerlei materialen variÍrend van aardewerk, metalen, botten van dieren en tentakels van zongebakken klei. De wonderlijke wereld van de uiterwaarden waar ver van de rivier, in wilgenopslag verscholen, een grote metalen roeiboot lag. De boot stond vreemd genoeg nog vol water, bedekt met een dikke laag kroos. tocht werd een ongekende ervaring. Een wereldreis door een stukje typisch Nederlands landschap. Een safari die beelden uit Oost- en West-Afrika in herinnering riepen, misschien een beetje geholpen door het feit dat ik deze tocht uitgerekend tijdens een lange warme en droge periode maakte met waterstanden die nog niet eerder genoteerd waren. En zo liep ik over brede zandstranden afgebakend door enorme wilgen en populieren die als in een tropisch mangrovebos op de toppen van hun wortels leken te staan. Mijn partner had, zoals zo vaak, gelijk gehad. Wat een machtige rivier! De mooiste, dikste, bizarste bomen noteerde ik: plaats, soort, omvang, leeftijdsklasse etc. Tot slot nog enkele foto’s nemen. Het mooiste was wel om even te vergeten dat het werk was en dat de klus na herhaald uitstel nu eens af moest. Gewoon, alsof het zomervakantie was, de tijd nemen om te genieten. Genieten van alles: het weer, de bizarre vormen van boomschors, de blauwe lucht door het diffuse bladerdek, een weiland vol wulpen. Genieten ook van wat ik op het strand tegenkwam: de manieren waarop de schelpen door het water gerangschikt

Het was zo droog dat ik de hele tocht met een paar stevige schoenen kon maken. Ik kon op plekken komen die ik anders nog niet met lieslaarzen aan had kunnen verkennen. De wilgenbossen, die je als wandelaar ook via de vele struinpaden kunt beleven, groeien rond plassen en een wirwar van afgegraven laagten. Het waterpeil was zo laag dat de ingangen van beverholen droog lagen. Overal langs de Waal sporen van hun aanwezigheid en de afdrukken van hun beiteltanden in de stammen van wilgen en populieren. Met hun grote lichamen maken ze paden door de laagten met riet en hoog opgroeiende brandnetel. Dank daarvoor. Heel anders, maar niet minder bijzonder, waren de vele soorten zwammen die uit de bomen en het dode hout op de grond tevoorschijn komen. Van kleine, hele fijne tot enorme uitstulpingen, soms fel gekleurd een andere keer nauwelijks zichtbaar. De mysterieuze wereld van de schimmels die bomen met elkaar verbinden door een dicht netwerk van draadjes onder de grond waarover ik liep. Over de lelijke zaken die ik gezien heb – de kwalijk gesnoeide heggen, mishandelde knotwilgen of op


gevangenkampen lijkende dubbele rijen nieuwe prikkeldraadrasters – ga ik het hier niet hebben. De mooie momenten hadden ruimschoots de overhand zoals de houtsnip die uit een wilgengriend wegvloog of de hoge koepel van een stilte kathedraal gevormd door meters hoge wilgen(opslag) rond een drooggevallen plasje. En de bomen? Enkel wilgen? Nee, dat niet, maar erg soortenrijk zijn de Waaluiterwaarden niet. Hoewel, mijn collega Robert ontdekte aan de zuidzijde een aantal fantastische Spaanse aken en een reusachtige koraalmeidoorn. Beide soorten waren nog niet eerder langs de Waal gevonden. Hij vond ze, en misschien is dat wel de verklaring waarom ze juist daar stonden, op een oude veedreef, een mogelijk eeuwenoud landschapselement. Het grootste deel van de uiterwaarden is en wordt immers nog steeds stevig op de schop genomen. En laat ik dan niet vergeten te noemen een 114 jaar oude zwarte populier in Opijnen, een reusachtige es met prachtig laag hangende takken in Neerijnen en de schietwilg vol verhalen op de veerstoep van Varik.

“Wilgen en populieren die als in een tropisch mangrovebos op de toppen van hun wortels leken te staan”

Het meest werd ik gegrepen door de landschappen, zoveel afwisselender dan ik had gedacht. Het was een fascinerende ontdekkingsreis, beelden die ik nog niet eerder gezien had, en dat zo dicht bij huis. De laatste dag liep wat uit. De avond viel, de kerktoren van één van de prachtige dorpjes langs de Waal stak, nog mooi zichtbaar, boven de dijk uit. Even verder zag ik de eerste reeën behoedzaam uit een griend het weiland in huppelen. Alleen in een schemerig, verstild landschap langs de Waal.

“In wilgenopslag verscholen, een grote metalen roeiboot”


Station

12,8 km

Leerdam

Hofje van Aerden

Glasblazerij Zuide

ndij

dijk

Glasblazerij De Oude Horn

k

Linge

rlinge

Galgenwiel

Dirk Willemsz Pad

ijk erd Me

Lingedijk

Oude

Hor

Ruine

Gemeentehuis

Asperen

Glasmuseum

Lin ge

Kerk

Fort Asperen

Een afwisselende wandeling met veel glas, historie, kunst, glas, natuur, lekker eten en drinken, glas, knusse dorpjes en niet te vergeten... glas! Ja, Leerdam staat bekend om zijn glas. Er is dan ook geen betere start van deze route te bedenken dan in het Nationaal Glasmuseum, Lingedijk 28. Tip: wil je de tocht beginnen met de lekkerste appeltaart van de regio dan ga je langs bij Meneertje Appeltaart in de tuinkamer

dijk gen Lan

Parels aan de Linge Tekst: Jan van den Berg

Acquoy

k

at tra

Kerkweg

Kasteel Heukelum

dij ge Lin

ns

Bijbelmuseum

Loopgraven

Mi

Kerk

Put van Bullee

van dit museum (ook apart te bezoeken als je geen tijd hebt voor museumbezoek): www.meneertjeappeltaart.nl. Via de Lingedijk loop je langs de Glasfabriek. Onderlangs bij de Lingebrug kom je in het oude gedeelte van Leerdam. Volg de Zuidwal - langs de jachthaven - tot aan de Horndijk.

Hofje van Aerden Zowel door de 17e eeuwse schilderijencollectie als door de nutstuin met vergeten groenten is dit vrouwenhofje een bezoek waard. Volgens 18e eeuwse traditie wordt het hofje beheerd door een regent en bewoond door alleenstaande dames van Protestantse huize. www.hofjevanaerden.nl

Glasblazerij

Aria & Annelies ontvangen je graag bij Meneertje Appeltaart

Glasblazen is fascinerend! Hier kan je beleven hoe glasblazers op ambachtelijke wijze van vloeibaar glas prachtige glazen kunstobjecten maken. Alle

ge

Lin


dagen, behalve maandag, geopend. www.nationaalglasmuseum.nl

De Oude Horn Ook dit oude stoomgemaal staat in het teken van glas. Maar let op: alleen elke eerste zondag van de maand is het open. Kunstenaars Bernard Heesen en Nienke Sikkema werken er aan het project ‘de valkuil van de kunde‘, vanaf 22 juni 2019 te zien in het Glasmuseum. ge

Lin

Loop onderaan de Meerdijk richting Fort Asperen. De loopgraven (uit 2016) aan de oostkant van de dijk herinneren aan de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Volg de Kerkweg, Achterweg en Pr. Beatrixstraat tot de Lingedijk in Acquoy.

Acquoy Acquoy ligt aan een afgesneden meander van de Linge en het ligt daar zeker al sinds het jaar 1311. De kleine huisjes langs de Lingedijk maken het tot één van de charmantste plekjes van de Betuwe. Karakteristiek is de scheve toren, die al tijdens de bouw in de 15e eeuw verzakte. Toepasselijk is dan ook het graf van mevrouw Pisa, aan de voet van deze toren. Via Lingedijk en Langendijk loop je een stukje over het Rhenoijschepad (klompenpad), tot aan het Fort bij Asperen.

Fort bij Asperen gebouw is opgetrokken uit buitenmuren van anderhalve meter dik. Nu heeft dit militaire monument een andere invulling gekregen met kunstexposities, culturele evenementen, horeca en educatie. De agenda is te lezen op www. fortbijasperen.nl. De taveerne in de houten genieloods is van woensdag tot zondag open van 11-17 uur.

Asperen Over de Lingesluis loop je door Asperen in de richting van de kerk. In de Minstraat waan je je in Franse sferen, het is één van de meest authentieke straatjes van dit toch al rijk bedeelde dorpje. Tussen de witte villa en het gemeentehuis door bereik je de Oude Zuiderlingedijk. Via het Dirk Willemszpad (zie kader), de dijk en de Lingebrug bereik je weer het Glasmuseum.

Put van Bullee In het natte natuurgebied ‘de Put van Bullee’ groeien veel bijzondere planten zoals de Moeraswespenorchis en de Bonte paardestaart. Het gebied is een soortenrijk kalkmoeras, zeldzaam in Nederland en daarom niet toegankelijk.

Fort bij Asperen Dit verdedigingswerk van de Nieuwe Hollandse Waterlinie had als doel om de Linge te verdedigen. Het zware

Dirk Willemsz Het verhaal van Dirk Willemsz is mooi en tragisch tegelijk. Als wederdoper werd hij in de winter van 1569 gevangen gezet op het kasteel van Asperen. Hij ontsnapte over het ijs, maar toen zijn achtervolgende bewaker in een wak zakte en dreigde te verdrinken, aarzelde Dirk geen moment en redde hem het leven. Helaas kon Dirk zo weer ingerekend worden en belandde hij alsnog op de brandstapel.


Foto: Studio Finton

Studio Finton maakt websites, grafisch ontwerp (zoals deze Struingids) en meer. SPECIALE AANBIEDING:

LAAT JE WEBSITE GRATIS CHECKEN Stuur je URL naar studio@finton.nl en krijg een helder rapport van je website.

Konik in de Staartjeswaard, Beuningen

Tip: download de Klompenpad app

Studio Finton

WEBSITES - GRAFISCH ONTWERP - CREATIEVE PROJECTEN

www.finton.nl

Wist je dat er al meer dan 100 klompenpaden zijn? Download de gratis app en ontdek deze wandelroutes in Utrecht en Gelderland, zoals:

Doddendaelpad Beuningen Ontdek het mooie buitengebied van Beuningen, Ewijk en Weurt. Cultuur en natuur bepalen hier de sfeer. Het Weurtsche Straatje zal deel hebben uitgemaakt van de oorspronkelijke, in deze omgeving gelegen, Waaldijk. De dijk is hier later teruggelegd en het Weurtsche Straatje herdoopt tot zomerkade. Op een hoogwatervrije zandrug langs de Waal staat steenfabriek de Bunswaard (uit 1839). Rond 1880 maakten zo’n 180 arbeiders 10 miljoen stenen. De uiterwaarden zijn getransformeerd naar ‘nieuwe natuur’, waar je in alle vrijheid kunt zwerven. Tijdens een avontuurlijke tocht kan je plotseling oog in oog komen te staan met Koniks of Brandrode runderen. De bomen langs de Waal zijn hier grandioos!

Bijsterhuizen 3133, 6604 LV Wijchen

Oan ’t kleine revierke A’j nooit van de Linge ien de Betuw geheurd hadt, dan zou’j op ’t heele ding geen arg hebben, zoo’n onneuzel schoap van ‘en ding as’t is. Meister ien ’t school leert oan de kienders, dat ‘et ‘en revier is die van ’t Oost noar ’t West krek midden deur de Betuw geet; moar ‘as nou de Linge ‘en revier is, wat motten dan de Rien en de Woal wel wezen die de heele Betuw ien d’r erms houwen, wat blief! A’j meint dat ie van de bargen kumt, zoo as meister zeit dat de revier’ doen, dan bi’j krek van de wies; ’t schoap van ‘en ding is van lege komaf. Bij ’t ouwe kastelje Doorenburg of uut de Weterings kommen, en nummt ze hum, ook nog ‘en heel eind wiejer, niks meer as de Weteringse wal. Ge kunt er krek van zeggen wa’j wilt, moar toch, toch is’t ‘en oarig dingske.


Ri4daagse expedities

Reis met ons mee, struinend, fietsend en varend, via de Grote Rivieren naar de zee! Foto: Erik Vos - deelnemer Expeditie Oost 2018

De Nederlandse Delta is prachtig! Toch zijn er niet veel mensen die deze avontuurlijke tocht - dwars door Nederland – via de grote rivieren delta hebben gemaakt. En dit is dus precies wat we gaan doen! Zoals je op www.ri4daagse.nl kunt zien, reizen we jaarlijks in twee expedities van vier dagen naar zee: Expeditie Oost in het voorjaar 30 mei – 2 juni 2019 (Hemelvaart) Expeditie West in het najaar 26 - 29 sept 2019 We struinen - ieder in zijn eigen tempo, alleen of samen - over zandstranden en door natuurgebieden langs de rivier. We fietsen over slingerdijken, varen over de grootste rivier van WestEuropa. We steken nevengeulen over met sloepjes en andere bootjes, varen door de Biesbosch en reizen via het eiland Tiengemeten, via De Kwade Hoek naar de Noordzee. We meanderen samen op met de rivier en bewegen mee met hoog- en laagwater. Maar ook met eb en vloed, waardoor we, via zoet,

brak en zoutwater, uitkomen bij de Noordzee.

Je kunt je nu alvast opgeven via ri4daagse.nl

BEWEGEN ZET MEER IN BEWEGING Maar het reisdoel ‘De Zee’ is, hoe fantastisch ook, ondergeschikt aan de reis. Het gaat erom wat je onderweg beleeft. Daarom brengen we je onderweg in aanraking met bijzondere mensen, inspirerende verhalen en ervaringen waardoor je het landschap, jezelf én elkaar steeds weer op een andere manier leert kennen. Ondertussen oefenen we ‘De toekomst’ door op een duurzame, leuke manier te reizen en te verblijven in de natuur. Maar wat je precies gaat meemaken is geheim, omdat avontuur nu juist ontstaat, wanneer je niet helemaal weet waar je aan begint! Tot ziens! Monic Deichmann (expeditieleider) & het Ri4daagseteam.

Tekst: Monic Deichmann


Uiterwaardensessies Ik ben regelmatig flink aan de wandel. Grotendeels is dit ook wandelend werken, onder de noemer Uiterwaardensessie. Dit is de moderne en actieve variant van een Heisessie. Met een team of een geselecteerde groep mensen de wandelschoenen aantrekken en op pad gaan, met als doel meer helderheid te krijgen in de een of andere kwestie. Een belangrijk uitgangspunt is dat je in de buitenlucht, wandelend, op een andere manier met elkaar praat. Je bent uit je vertrouwde omgeving met stoelen, tafels, muren en computers. Je zit niet in een vergaderomgeving, waarin bepaalde patronen heersen. Je bent lichamelijk actief bezig, waardoor je brein op een andere manier gaat werken. Een ander belangrijk punt is dat je de tijd neemt. Het werkend leven van alledag bestaat toch grotendeels uit rennen, vliegen, deadlines en targets. Veel vergaderingen staan ook onder tijdsdruk. In de uiterwaarden gaat al snel een andere tijd werken, de tijd van de rivier. Het stroomt, het groeit, grotendeels onafhankelijk van de directe invloed van de mens.

voorkeur sluiten we af met een gezamenlijke maaltijd, zodat de teamband nog verder versterkt wordt. Eigenlijk heel simpel. Een sessie kan een dagdeel duren, een hele dag, maar ook een meerdaagse wandeling met een overnachting is mogelijk. Het is tijdens zo’n sessie heerlijk om mee te lopen en te luisteren. Ik voel me dan net een herdershond. Steeds kijken of iedereen meekomt, of iedereen het naar de zin heeft. Vooral tijdens de samenkomsten is het zaak samen te vatten, soms verdere vragen te stellen en soms ook te wijzen op toevalligheden in het landschap. Ik kan het dan niet laten om ook het een en ander te vertellen, over de geschiedenis van het gebied of over langsvliegende vogels of verborgen plantjes. Want dat hoort ook bij de uiterwaardensessie: verder en anders kijken dan in een vergaderzaal, zodat het eindresultaat heel veel rijker wordt. Wil je weten hoe we een Uiterwaardensessie ook voor jouw team een meerwaarde kunnen geven, neem dan vrijblijvend contact met me op. Samen kijken we wat kan en wat daarbij nodig is: Servaas Beunk,

Een uiterwaardensessie heeft voor mij een redelijk vast format. Het team komt samen bij het startpunt. Bij voorkeur een plek waar eerst even met elkaar koffie of thee gedronken kan worden, als inloop. Daarna is er een korte inleiding: wat is het doel van de sessie, wat zijn de spelregels, wat wordt er van jou verwacht. Dan gaan we lopen en bij terugkeer bespreken we de belangrijkste opbrengsten van de wandeling en kijken wat daarmee gedaan kan worden. Bij

De Nieuwe Grens Trainingen www.denieuwegrens.nl 06 – 46151597


Foto: Studio Finton

Struinkunst

Een boot vol verhalen Hans Vernooij is kunstenaar en woont aan de Waal. Als je kijkt naar het werk van Hans, dan is er iets dat je raakt. Zijn meubels, zijn kleine objecten, een boomstronk met een nieuwe vorm, op de één of andere manier voel je de liefde waarmee hij het maakt. Dat zie je ook terug in zijn wonderbaarlijke juweeltjes van gejut hout en afval uit de natuur. Hans: “Al het materiaal is gevonden tijdens mijn wandeltochten langs de Waal, waar ik met m’n hond lekker uit kan waaien. Ik pak de riem, het gekwispel volgt en we gaan op stap. De straat uit, de hoek om en een stukkie over de dijk. We zien de weidsheid van de uiterwaarden en voelen een briesje door onze haren. Stoep af en naar het water, het hoofd is inmiddels al behoorlijk gereset. Dan verandert het geluid plotseling, want we gaan de zomerdijk over, klein hobbeltje maar grote verandering. We zijn bij de rivier op het strand. Hier vind ik de meeste trofeeën. Er is van alles aangespoeld, klein, groot, licht, zwaar. Alles heeft mijn interesse, een veer, een steen, stuk ijzer, hout, plastic. Ik neem

mee wat me opvalt. Of waarvan ik denk dat ik het kan gebruiken om een assemblage te maken. Meestal verzamel ik willekeurig en zie ik later verbanden of voeg ik krassend iets toe. Ik maak nieuwe beelden van aangespoelde en gevonden objecten. Afval is mijn voedsel en goedkoop basismateriaal om mee te spelen. In dit geval maakte ik een boot vol verhalen. Elk onderdeel heeft immers een oorsprong en een lange reis afgelegd. Soms heb ik zelfs een herinnering aan iets bij bepaalde voorwerpen. Zo kan ik ook mijn eigen gedachten en kronkels bergen in mijn struinschip. De Waalstrandjes zijn mijn paradijs!”

Tekst: Hans Vernooij


Avontuur en bezinning op het Struinpad

Geïnspireerd op het Struinpad, biedt De Bastei, centrum voor natuur en cultuurhistorie in Nijmegen, een groot aanbod aan bezielende struinactiviteiten. De activiteiten vinden plaats o.l.v. struincoach Ineke Schaper en een aantal collega’s. Startplaats is De Bastei aan de Waalkade in Nijmegen of wilderniscafé de Waard van Kekerdom aan de rand van de Millingerwaard.

Het Struinpad, herstel ligt om de hoek! Langs de zuidoever van de Waal tot aan de kust, loopt het Struinpad. Wandelen, avontuur, gecombineerd met bezinning.

Coach Ineke Schaper

Je loopt je hoofd leeg, maakt al struinend pas op de plaats en vindt je eigen weg buiten de gebaande paden. Even op adem komen van de drukte van alledag, genieten van de prachtige natuur, om daarna met frisse moed en energie de draad weer op te pakken.

Voel je het ook al kriebelen om het avontuur in de riviernatuur aan te gaan, mee te struinen en je hoofd leeg te lopen? Hieronder tref je de activiteiten die dit jaar aangeboden worden: • Stiltewandelingen en blotevoetenwandelingen • Wandel je hoofd leeg, een 5-weekse cursus met wandelingen van anderhalf uur • Een- en tweedaagse trainingen op basis van mindfulness, met de natuur als spiegel • Ri4seizoenenpad, 4 rondwandelingen in de Gelderse Poort, geïnspireerd op het ritme van de seizoenen • Het Pad, een driedaagse wandelretraite langs de Waal • Struinarrangementen voor groepen vanuit de Waard van Kekerdom en De Bastei Meer informatie over het struinaanbod, data en aanmelding: www.debastei.nl/ dwaalzin

Struinpakket Wilco Kruijswijk werkt aan een struinpakket, met daarin een routegids. Het struinpakket bevat allerlei tips en extra’s. Medio juli is het struinpakket beschikbaar via: www.struinpad.nl


De Waaier van Geulen: “de Biesbosch van Maas en Waal” Jan Slaghuis is kind aan huis in de Waaier van Geulen: “Ik heb iets met het rivierengebied en met deze plek in het bijzonder. Het is er zo heerlijk rustig en nooit hetzelfde. Je hebt hier enorm veel variatie. Van bos tot rivierduinen en van strandjes tot de nevengeul met heel veel leven. Ik krijg hier het gevoel dat ik in het buitenland loop!” De Waaier van Geulen ligt precies tussen Boven- en Beneden-Leeuwen, direct aan de Waal. Vroeger was het hele gebied landbouwgrond. “Midden jaren ’60 is hier gestart met zandwinning. In 2003 met verondieping van de grote plas, de Kaliwaal, die hier door de zandwinning was ontstaan. Tegelijkertijd is begonnen met het inrichten van delen van het hele gebied ‘de Waaier van Geulen’, waar ik als hoofduitvoerder van GrondbankGMG / K3 bij betrokken ben.

Door de verondieping, de aanleg van eilandjes en van de nevengeul én door de natuur zijn gang te laten gaan, is dit hele gebied nu aan het veranderen in een prachtig, gevarieerd gebied waar bezoekers de riviernatuur optimaal kunnen beleven. Het wordt de Biesbosch van Maas en Waal; een uniek, aaneengesloten natuurgebied waar gewandeld en gestruind kan worden over rivierduinen en strandjes en door bos en kruidenrijke graslanden. Geniet ervan!”

Jan Slaghuis, kind aan huis in de Waaier van Geulen


Zennewijnen

11,5 km

Campingpark Zennewijnen

De Roeier

Ki l

Kasteel Ophemert De

Ophemert

Stiftsche Uiterwaarden

Varik

Een gevarieerde route langs verstilde dorpjes en indrukwekkende natuur. Je kunt beginnen waar je wilt. Opvallend element zijn de langsdammen in de Waal. Twee overnachtingstips: in de B&B van Kasteel Ophemert uit 1262 of op Campingpark Zennewijnen, dat dit jaar het 50 jarig jubileum viert.

Langs de langsdammen

Veerhuis Dikke Toren

Waalcrossers In het laatste oorlogsjaar was de Waal een grensgebied en door de Betuwe liepen enkele belangrijke vluchtlijnen over Rijn en Waal. In Zennewijnen staat het beeld ‘De Roeier’, op de plek waar het huis stond van Leen Papo, één van de Waalcrossers. Deze verzetsstrijders namen mensen mee die voor de Duitsers wilden vluchten, vanuit de door de Duitsers bezette Betuwe naar het door de Engelsen bevrijde Land van Maas en Waal. Buurtschap Zennewijnen De heerlijkheid Zennewijnen is erg oud. Al in het jaar 850 wordt het in een oorkonde vermeld, als Suminum. In 1326 werd voor het eerst over een voetgangerspont naar Dreumel gerept. Tot het begin van de eerste wereldoor-

log heeft dit Zennewijnense voetveer gevaren. De Rode Molen was veerhuis en café (en tijdens WOII in gebruik bij de ondergrondse). Het veer zorgde voor levendige contacten en huwelijken over en weer. In de 19e eeuw was 30% van de mensen in Zennewijnen katholiek, vanwege de Maas&Waalse inbreng. Langsdammen Rijkswaterstaat heeft een aantal jaren geleden in de Waal tussen Wamel en Ophemert over een lengte van 10 kilometer in twee bochten drie langsdammen, dammen evenwijdig aan de oever, aangelegd. De kribben zijn verwijderd. De langsdammen houden de vaargeul op diepte. Bovendien dempen ze de golven. Het water tussen oever en dam is zo veel rustiger en dat is weer gunstig voor veel soorten vissen.


Stiftsche uiterwaarden Het zomerdijkje (van de Waal richting dijk bij Varik) is buitengewoon mooi. Gelegen tussen enorme waterpartijen met ooibossen (wat is de uiterwaard hier breed!), slingert dit dijkje. Ernaast staan majestueuze knotwilgen en als je geluk hebt, kom je ook een paarden en/of koeien tegen. Neem hier de tijd om te genieten van de rust en prachtige natuur. Stokerij Lubberhuizen, Varik In het prachtig gerestaureerde brandweerhuisje van Varik vind je de stokerij van Bas Lubberhuizen en Henk Raaff, waar op ambachtelijke manier Eau de Vie wordt gestookt. Rondleiding op elke eerste zaterdag van de maand. Veerhuis Varik Vroeger was het café, wachtgebouw en woning voor de veerschipper tegelijk. Nu is het een horecagelegenheid en een centrum voor de nieuwe economie. Ideale tussenstop voor een kopje koffie of thee.

Foto: Studio Finton

Dikke toren Varik Al eeuwen is de Dikke toren het gezicht van Varik. De toren kent een rijke geschiedenis. Nog steeds weten Duitse schippers precies waar ze zijn als ze ‘der Alte’ zien staan pronken langs de Waal. Op www.oudetorenvarik.nl zie je wanneer de toren open is. Vanaf de top heb je een magnifiek uitzicht (onder).

Beleef het aan de Waal

Gelegen aan de Waal in een groene omgeving vlakbij Tiel ligt Campingpark Zennewijnen, op één van de mooiste plekjes van de Betuwe. Kies voor een ruime kampeerplaats, gezellige trekkershut, hippe pipowagen of een kamer in onze ruime Bed & Breakfast.

sinds 1969 Hermoesestraat 13 - Zennewijnen, 0344-65 14 98

Kasteel Ophemert Ervaar de prachtige Betuwe!

Tussen de paradijselijke fruitbomen, direct naast de A15, ligt Kasteel Ophemert. Het is omgetoverd tot idyllische ambiance, waar je je kasteelheer of kasteelvrouwe waant. Het kasteel is een officiële trouwlocatie en je kunt er o.a. vergaderen, stijlvol afscheidnemen en een verjaardag of jubileum vieren. Overnacht je in de B&B dan is dat een mooie uitvalsbasis voor het ontdekken van de prachtige uiterwaarden en de Betuwe.

15-19 mei: Gardenista hèt groen-evenement op kasteel Ophemert.

Dreef 2, Ophemert, 0344 651924


Illustratie: Jeroen Helmer, Ark Natuurontwikkeling


Ontdek de Oude IJsselstreek Lieflijke stuifduinen en een verscholen rivierengebied

Tekst: Lies Visscher

Niet alleen de grote rivieren, met hun ruige natuur zijn interessant om te bezoeken. Ook zijrivieren hebben hun eigenheid en geschiedenis. In de Achterhoek zijn dat de Berkel, Slinge, A Strang en niet te vergeten de Oude IJssel. Deze regenrivier loopt o.a. langs de plaatsen Anholt in Duitsland, Gendringen, Ulft, Terborg en Gaanderen richting Doetinchem en Drempt. Stuk voor stuk landelijk gelegen plaatsen met karakter. De rivieren zijn gevormd door de geologische krachten van de natuur. De steden zijn ontstaan vanaf de eerste bewoning op de hogere delen: de stuifduinen. Hierover loopt ook een oude handelsroute van zo’n 2000 jaar oud. Fietsen en wandelen is hier in het groen extra rustgevend. In Anholt staat de Wasserburg, in ‘s-Heerenbergh Huis Bergh. De tuinen en de musea zijn rijk aan cultuur, en vanaf Anholt goed te bereiken per fiets. Je kunt dan langs

Min 40 Celsius

het “Landfort” gaan, een buitenplaats die gerelateerd is aan de functie van de Wasserburg. Midden in de geaccidenteerde vlakte van het oude rivierengebied vind je Varsselder. Hier bevindt zich bezoekerscentrum “Min 40 Celsius”. De geologie van het gebied wordt daar zichtbaar gemaakt. Je kunt er je eigen stuwwal maken. Dit landschap kreeg vooral haar karakter in en na de één na laatste ijstijd, toen er een gletsjertong uit het noorden wel 300 meter dik ijs bracht en de temperaturen zeer lang heel laag waren: Dat gebeurde vanaf ongeveer 200.000 jaar geleden in de één na laatste ijstijd. De Oude IJssel en het oude rivierengebied waardoor zij stroomt, laten heel goed zien hoe dat toen gevormde landschap er nu uit ziet. De Stuwwal van het Montferland en de Veluwezoom, maar ook de Stuwwal van Kleef bij de Waal kunnen we extra goed beleven als we meer weten over het ontstaan. Via de plaats Zeddam is vanaf de noordkant van het Montferland een zicht over het dal richting Veluwe, en vanuit Stokkem, aan de zuidkant van het Montferland en bij Hoog Elten kijk je richting de heuvels van Nijmegen en Kleef. Al deze hoogten hebben eens aan elkaar gezeten, door de kracht van het water is de rivier er doorheen gebro-


ken. Door de afzettingen van de rivier is er o.a klei. Daardoor ontstond de baksteenindustrie. Aan de oude IJssel staat in Ulft het DRU complex, cultureel erfgoed uit de tijd van de ijzerindustrie. Het is omgetoverd tot een multifunctioneel centrum. Ook vanaf deze plaats is het mogelijk een vaartocht te maken op de Oude IJssel met de ‘Iesselganger’. Terborg is een echte stad, en staat net als de andere plaatsen bekend om zijn gastvrijheid. Het had niet veel gescheeld of Terborg was de belangrijkste plaats van de Achterhoek geworden. Dat was zij al getuige de geschiedenis van Huis Terborgh. Doetinchem is een handelstadje op de stuifduinen. Veel van het oude is verloren gegaan, maar de Catharinakerk staat nog fier in het centrum.

Het pittoreske Doesburg (foto Studio Finton)

In Doesburg is meer van het oude bewaard gebleven. Deze hanzestad kan bij hoog water helemaal in het water staan. De liberation route, die aangeeft hoe het einde van de Tweede Wereldoorlog is bevochten, loopt ook door de Achterhoek .

Doesburg Drempt

se

Oude IJs

l

Doetinchem

Een streek bezoeken waarvan je weet hoe die is ontstaan, laat je dieper duiken in de beleving. Identiteit is sterk verbonden met de wijze waarop de aarde en wijzelf zijn ontstaan.

Lies Visscher

Gaanderen Terborg Etten Ulft

Een leuke mogelijkheid is gebruik te maken van de gastvrijheid van “vrienden op de fiets”. Het Pieterpad en het Naoborpad zijn veel belopen lange afstandwandelingen. Het gebied is uitstekend te bereiken met openbaar vervoer, en in het weekeind mag de fiets gratis mee in de Arriva trein. www.min40celsius.nl www.ijsselvaart.nl

Gendringen Anholt

Isselburg


Op avontuur in en rond

Slot Loevestein Slot Loevestein ligt in de uiterwaarden van de Maas en de Waal, in de Nederlandse Delta. In dit waterrijke gebied kan de natuur haar gang gaan, waardoor er een prachtig rivierenlandschap is ontstaan met een grote diversiteit aan planten en dieren. Slot Loevestein is dan ook een echte pleisterplaats voor de actieve mens; je kunt er heerlijk wandelen en fietsen. In het Munnikenland zijn grote grazers uitgezet, zoals kuddes Konikpaarden en de unieke rundersoort Rode Geus, zij kunnen naar hartenlust rondstruinen in het gebied. Ook voor jou is het Munnikenland een struingebied. Dat houdt in dat je niet op de paden hoeft te blijven, maar lekker vrij mag wandelen om te genieten van al het moois wat de natuur te bieden heeft.

De Taveerne van Slot Loevestein is een ideale plek om je struin- of fietstocht te starten of te gebruiken als rustmoment voor een kopje koffie of een lekkere lunch. Je kunt je tocht ook combineren met een bezoek aan het kasteel. Verken deze oude vesting, die met haar kasteel, aarden wallen, bastions en soldatenhuisjes nog bijna dezelfde is als in de achttiende eeuw. Van verdedigingsbolwerk werd Slot Loevestein staatsgevangenis en van onderdeel van de Hollandse Waterlinie een eilandje in ‘nieuwe natuur’. Ken jij het spectaculaire verhaal van Hugo de Groot en hoe hij ontsnapte uit deze gevangenis? www.slotloevestein.nl Jaarrond zijn er leuke evenementen en activiteiten op Slot Loevestein. 15 & 16 juni: Grenzeloos Loevestein 23 juni: Slot Proevenstein 19 & 20 oktober: Riddertoernooi Loevestein 1, 5307 TG Poederoijen Op slechts 20 minuten rijden vanaf de A2 bij Zaltbommel.

Leuk voor jong en oud!


Luchtgevecht

Een jonge Zeearend in de Biesbosch kwam te dichtbij een volwassen paartje. Die waren daar niet van gediend en verjaagden de jonge vogel op spectaculaire wijze. (foto Edwin Benschop)

Tochten van Rivier Actief

Kalender Grote Rivieren 2019 Een aantal evenementen aan (of over) de grote rivieren.

14 april ’19 (middag) Plantentocht met ‘bushcrafter’ Welke (eetbare) planten groeien en bloeien er al in Wetland Passewaaij Tiel

4 mei ’19 (middag en avond) Herdenking-struintocht Langs ‘de Waalcrosser’ bij Tiel

20 juli - 21 juli ‘19 (weekeinde) Waal~Linge~Lek tocht Met overnachting

Georganiseerde struintochten ‘op maat’ arrangementen kinderactiviteiten www.rivieractief.nl

Kijk op www.staatsbosbeheer.nl/ expeditieloevestein voor alle tochten van SBB rond Loevestein.

Voor meer: kijk op struingids.nl 12 april

Poëziewedstrijd, Stroomhuis Neerijnen

13 april

Rode Kruis Bloesemtocht, Geldermalsen

5 mei

Tour de Waal, Bevrijdingsdag aan de Waal

15-19 mei

Gardenista, kasteel Ophemert

25 mei

Open Havendag, Gorinchem

25 mei

Glasstadmars, Leerdam

29 mei-1 juni Vierdaagse Alblasserwaard 30 mei-2 juni Ri4daagse, Expeditie Oost 9 juni

Fancy fair, Campingpark Zennewijnen

10 juni

Ode aan de Linge, Geldermalsen

15 & 16 juni

Grenzeloos Loevestein

23 juni

Slot Proevenstein, Loevestein

13-19 juli

De Kaaij tijdens de Vierdaagsefeesten

24-25 aug.

De Tolkamer Kadedagen, Tolkamer

1 en 8 sept.

Festival de Oversteek, Nijmegen

20-22 sept.

3 Oever Festival, Gelderse Poort

21 sept.

Fruitcorso, Tiel

26-29 sept.

Ri4daagse, Expeditie West

19 & 20 okt.

Riddertoernooi, Loevestein


GORINCHEM

CONCEPTKAART DALEM

Woelse Waard Dalemse Gat

M er w ed e

Wandelen door de

Woelse Waard Waterschap Rivierenland werkt samen met andere partijen aan het ontwikkelen van de Woelse Waard bij Gorinchem. Doelen: meer natuur, betere waterkwaliteit en meer recreatiemogelijkheden.

De Woelse Waard bij Dalem heeft nu vooral een agrarische bestemming en is nog niet toegankelijk voor publiek.

Om de natuurwaarden en de waterkwaliteit te vergroten worden nevengeulen met natuurvriendelijke oevers aangelegd. Op deze wijze wordt de zoetwatergetijdennatuur hersteld. Op de flauwe oevers van de geulen zullen diverse water- en oeverplanten gaan groeien. Dit zorgt voor meer broedplekken voor vogels en voor meer microorganismen onder water: de biodiversiteit zal hierdoor sterk toenemen. Ook de recreatiemogelijkheden zullen in de toekomst in deze uiterwaarden toenemen. In het westelijk deel van de Woelse Waard wordt gedacht aan diverse struinpaden met eventueel stepping stones als verbindingsweg bij de meest westelijke geul. Een rondje lopen van Gorinchem naar de Dalemse Sluis, heen langs de dijk en terug langs de Waal, is in de plannen opgenomen. Bij de Waal komt een uitkijkpunt. In de oostzijde van de Woelse Waard is een laarzenpad voorzien met een vogelkijkhut voor de echte natuurliefhebber. Als alles goed gaat, wordt de inrichting van de Woelse Waard tussen 2020 en 2022 gerealiseerd.


De dijk als struinroute voor plant en dier Sinds de jaren ’80 doet het Waterschap ervaring op met de begroeiing van de dijk; voor de veiligheid is een sterke grasmat nodig, en we leren steeds beter welke factoren daarbij van belang zijn. Soortenrijkdom maakt de grasmat sterker en veel kruiden houden van schrale grond. Het ecosysteem verschilt nogal, vertelt Jaap Bronsveld (foto), kenner van grasbekleding bij uitstek. “Bijna al onze dijken lopen ongeveer oost-west, met volop zon op de zuidelijke helling en meer schaduw op de noordzijde. Daar groeien verschillende soorten gras en kruiden. Ook de ondergrond verschilt: van meer zand bij Nijmegen naar meer klei bij Gorinchem.”

Foto: Waterschap Rivierenland

De dijken zijn een relatief ononderbroken traject. Daardoor kunnen dieren struinen over grote afstand, ongestoord door waterwegen, verkeer of spoorlijnen. Voor hen is de dijkhelling een soort snelweg. Bij het struinen langs de dijk valt een hoop te zien. Verrekijker en vergrootglas mee!

Verschil tussen laagwater en hoogwater (Wamel)

Dijken Waterschap Rivierenland Sterke dijken zijn van levensbelang voor Nederland. Waterschap Rivierenland zorgt ervoor dat de dijken in het rivierengebied in topconditie verkeren. Langs de noordzijde van de Waal wordt vanaf 2020 aan zes dijkversterkingsprojecten gewerkt.


Foto: Studio Finton

Op Klompenpad

Tekst: Emmie Nuijen

tussen Linge en Waal

Op een regenachtige vrijdag in januari maakten we een tweerivierentocht, door de Vurensche polder en langs Linge en Waal. Bij Fort Vuren beginnen we met koffie bij de houtkachel. Aan de overkant van de Waal ligt het imposante Slot Loevestein. Beide vestingwerken zijn aangelegd in het kader van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Ze dienden om de Waal te kunnen ‘afsluiten’, anders zou een eventuele vijand makkelijk over de rivier door de Waterlinie heen kunnen breken. We lopen langs een kade waar ten tijde van de mobilisatie voor de Tweede Wereldoorlog een aantal loopgraafstellingen met betonnen groepsschuilplaatsen werden aangelegd. De historische polderkade is in ere hersteld en vormt opnieuw een verbindende lijn tussen de groepsschuilplaatsen. A15 en Betuwelijn zijn storende elementen, we moeten ze op de heen- en terugweg over. Helaas is het Lingebos dicht (tot maart 2019), daar kapt Staatsbosbeheer zieke essen. Het bos is eind jaren 60 door de overheid aangelegd als recreatiegebied

voor de Randstad. M’n opa en oma kampeerden jaar na jaar in het Lingebos. We hebben daar heerlijk gezwommen en gestruind door de griendenbossen. Wat heb ik een herinneringen liggen in dit gebied! Zowel m’n oma als m’n moeder zijn geboren in Vogelswerf aan de Linge. Ik ben blij dat m’n moeder meeloopt! Ze heeft twee vriendinnen meegenomen en ik twee Gorkummers. In het eerste jaar van m’n opleiding fysische geografie heb ik hier met een studiegenoot een maandlang grondboringen gedaan. Zo kregen we de ontstaansgeschiedenis van dit gebied in de smiezen. Ik wijs m’n medewandelaar op een hobbel in de weg; daaronder ligt een oude stroomgordel. Ook komen we een idyllisch wiel tegen. De ronde plas is een restant van een dijkdoorbraak. In restaurant Oud Vuren drinken we nog wat, met alle aandacht worden we geholpen door mensen met een handicap. Als klapper mogen we een stukje langs de Waal struinen, de zon breekt door en daar zien we Fort Vuren weer liggen.


Linge

Spijk

Kedichem VOGELSWERF

Pannenkoekenhuis Het Lingebosch

L INGE BOS IJsboerderij De Oude Schuur

HET BROEK

Vurensche Polderpad 15 km

Vuren Fort Vuren

Restaurant Oud-Vuren HO N D S WAA RD

Waal IJsboerderij De Oude Schuur Kom lekker een ijsje eten bij IJsboerderij De Oude Schuur, vlakbij het Lingebos. Hier maken ze ijs op ambachtelijke wijze van melk van eigen koeien. Vanaf 2 april 2019 weer geopend! Poelweg 4, Vuren 06-14892330

Restaurant Oud Vuren is gevestigd in de oudste boerderij van Vuren. In deze authentieke en toegankelijke locatie serveren we vol trots onze huisgebakken appeltaart, high tea, lunches en ambachtelijke buffetten.

Waaldijk 70, Vuren - 0183 660661 www.ijsboerderijdeoudeschuur.nl

www.oudvuren.nl


Nieuwe wandelroute door 10,3 km

Mooi Appeltern

Uitb

reidin

gsro

ute

TUINEN VAN A P P E LTERN

Moringerwaa

rden

Appeltern i

i

Heerlijckheid Appeltern Stoomgemaal De Tuut

Ma

Maas

Tekst: Theo Heijnsdijk

as

Op 4 november 2018 werd wandel- en struinroute Mooi Appeltern feestelijk geopend. De route verbindt alle mooie plekken in het dorp en bestaat uit twee rondwandelingen, met een totale lengte van 10,3 km. De blauwe route is het meest gericht op het struinen en loopt voor een deel langs water. Er is een pad gemaaid, maar laarzen zijn wel aan te bevelen. De geel-rode route, samen met Uit®waarde ontwikkeld, loopt voornamelijk over de openbare weg, door de Heerlijkheid of aan de teen van de dijk. De route kent twee startpunten, voorzien van informatiebord én parkeergelegenheid. Onderweg is er veel

te zien:

De beverglijbaan

Op deze plaats gaan de bevers onder een afrastering door om vervolgens vanaf de oever omlaag een waterplas in te glijden. Er is duidelijk een soort glijbaan zichtbaar.

De Heerlijkheid Appeltern

Hier stond ooit een kasteel. Op deze prach�ge plek is geschiedenis ge-

maakt; de wieg van de Nederlandse democra�e staat in de Heerlijkheid Appeltern (zie kader). Er is nu alleen nog een park met sterlanen over, met in het centrum een slotgracht en het voormalige dienstengebouw, het zogenaamde washuis.

Bekende Appelterner:

Joan Derk baron van der Capellen tot den Pol, heer van Appeltern, werd de aartsvader van onze democra�e. Hij schreef in de zomer van 1781 op zijn landhuis in Appeltern (het voormalige kasteel), het Democra�sch Manifest, een oproep aan het ‘Volk van Nederland’ om de stadhouder af te ze�en en op democra�sche wijze een regering te kiezen.


Stoomgemaal De Tuut

De Tuut is als enige van de 34 stoomgemalen in het Gelders rivierengebied bewaard gebleven. Het gemaal werd in 1967 gesloten en in 1971 werd de schoorsteen afgebroken. In 1984 is het gemaal aangekocht door de Monumentens�ch�ng Baet en Borgh en in 1997 is de schoorsteen herbouwd. De Tuut is nu een museum-stoomgemaal met een geheel gerestaureerde stoommachine.

Hotel & Restaurant de Twee Linden De Lindeboom is van oudsher een samenkomplek voor allerlei verschillende mensen. Ook vandaag de dag nog! Of het nu een gezin is dat komt eten, vriendinnen die genieten van een verrukkelijke high tea of verschillende wandelaars die van hun pad wijken voor een verwarmende kop koffie met een lekker stuk gebak. Eén van de belangrijkste kernwaarden van De Twee Linden is de gastvrijheid. Door persoonlijke benadering willen de gasten graag terug komen en de plaats aanbevelen aan vrienden en familie. Gasten spreken over ‘echte gastvrijheid’, ‘perfecte service’ en ‘een plek waar je nog echt verwend wordt’.

Fruithuisje

De gele wandeling voert ook langs het fruithuisje, een stenen gebouwtje waar de fruitplukkers van de Heerlijkheid konden schuilen bij slecht weer. Op één van de muren is op stahoogte een merkteken aangebracht. Zo hoog stond het water bij de grote overstroming van 1926.

Struinroute Maas Het struingedeelte langs de Maas sluit aan op andere struinroutes. Aan de westkant raakt de route de ‘brandrode runderenroute’ in de Moringerwaarden. Aan de andere kant sluit de route aan op een route naar Batenburg en verder tot Niftrik. Het plan is om te komen tot één grote struinroute langs de Maas, van Wijchen tot Alphen.

Koeien in de Moringerwaard. Foto: Theo Heijnsdijk

Zandstraat 100, Beneden-Leeuwen


Het

geologische

landschap

in een notendop

+ 40 + 20 O

Nijmegen Stuwwal complex

Arnhem Holocene rivierklei en zand

Laat-Weichselien

- 20 - 40

Vroeg-Pleistocene rivierzanden

- 60 - 80

Het Nederlandse landschap is in het Pleistoceen ontstaan; vooral de diverse ijstijden hebben het landschap vorm gegeven. Tot 2,6 miljoen jaar geleden bestond Nederland uit een ondiepe zee waarin later de Rijn en de Maas uitmondden. Deze mariene afzettingen liggen bij Nijmegen op een diepte van ongeveer 60 m en zij sluiten het tijdperk Tertiair af. Het daaropvolgende Kwartair is de periode tot nu en omvat het Pleistoceen en Holoceen.

Zeezand en klei met schelpen

Profiel Nijmegen - Arnhem Achtergrondkaart Š Frank Wesselingh/Naturalis

Stuwwal complex


door Piet Thijssen, medewerker geologie en paleontologie bij de Bastei

Betuwe-dal

60.000 70.000 80.000

100.000 110.000 120.000

IJSsel-dal

90.000

130.000 140.000 Rijn-Niers vallei

150.000 160.000 170.000 180.000 190.000 200.000 210.000 220.000 230.000 240.000 250.000

Meer op: www.geologievannederland.nl

Weichselien (ijstijd)

50.000

Oost-Nederland

Toen het Holoceen begon, bijna 15.000 jaar geleden, lag de zeespiegel ruim 40 m lager dan nu. In het Neolithicum (ca. 4500 v. Chr.) bereikte de zeespiegel bijna zijn huidige stand. De rivieren begonnen te meanderen en zetten veel zand af. In ondiepere gedeelten werd bij hoog water klei afgezet. Op de hoger gelegen oeverwallen, waar zand was afgezet, was het droog en vestigden zich mensen.

40.000

HOOFDRIVIERDALEN

Holoceen

30.000

Eemien

In de daaropvolgende warme tussenperiode, Eemien, stroomde de Rijn weer het IJsseldal in en vulde dit op. Hierna volgde een periode waarin het steeds kouder werd, Weichselien. Nederland had een toendra klimaat, maar er lag geen ijskap in ons land. In deze tijd brak de voorloper van de Rijn door naar de Betuwe; eerst om Montferland heen en later door de Gelderse poort. De steilranden laten zien dat de Rijn de stuwwallen ondergraven heeft. Grote delen van de stuwwal zijn weggespoeld en elders weer afgezet. De Rijn was een vlechtende rivier die vooral veel grof zand en grind afzette. De winden in de toendra blies zand op tot rivierduinen.

20.000

Saalien (ijstijd)

Van deze glaciale perioden zijn de voorlaatste-, Saalien, en laatste ijstijd, Weichselien, van belang geweest voor de vorming van het landschap in ons land. De zeespiegel was tientallen meters lager dan nu, doordat het water als ijs was vastgelegd op land. Vóór het Saalien liep de voorloper van de Rijn door oost- en noord Nederland. Het ijs, dat Nederland bedekte in het Saalien tot aan de lijn Nijmegen - Haarlem, dwong de rivieren echter naar het westen en vormde zo het Rijn-Niersdal. Het gewicht van het landijs perste de zachte riviersedimenten opzij en vooruit en vormde zo rond 150.000 jaar geleden de stuwwallen bij Nijmegen. Deze stuwwallen vormden een geheel met die van Montferland en de Veluwe.

10.000

HOLO CEEN

Nu

Deze periode kenmerkt zich door de afwisseling van warmere en koudere perioden. De bewegingen van de aarde liggen vast in de astronomische cycli en veroorzaken de grote temperatuurverschillen.

PLEISTOCEEN

Pleistoceen


9

B

Uit®waarde:

recreatie op en tussen de rivieren Uit®waarde ontwikkelt, exploiteert en onderhoudt acht dagrecreatieparken, ruim 2.500 km bewegwijzerde recreatieve routes, 200 watersportligplaatsen en tien toeristische pontjes in het Rivierengebied.

200 kilometer struinroute Wie het Rivierenland wil ontdekken, gaat struinen via de bewegwijzerde struinroute door de uiterwaarden langs de Waal, zo’n 200 km in totaal. De volledige route loopt van Slot Loevestein tot aan Millingen a/d Rijn aan de zuidoever van de Waal en van Doornenburg tot aan Fort Vuren aan de noordzijde van de rivier. Uiteraard is de struinroute in delen te wandelen. Geniet onderweg van de prachtige natuur en maak gebruik van de pontjes om een gezellige oversteek te maken. De struinroutes zijn terug te vinden op www.gelderseroutes.nl.


Nederrijn

Lek

9

Wageningen

Rhenen

Renkum

Culemborg

Linge

Kesteren

Beesd Geldermalsen Linge

10

Elst

2

Tiel

Arnhem

7

8

Bemmel

Waal

Druten

3

B-Leeuwen

Beuningen

Waal

Nijmegen

Maas

1

6

Zaltbommel

4

Wijchen

Uit®waarde exploiteert 10 pontjes over de Waal, Maas, Neder-Rijn, Lek en Linge.

Routetip: Rondje Liniepont (10 km)

Maa s

Uit®waarde:

5 Malden

fiets- en voetveren

1 Varik-Heerewaarden 2 Druten-Dodewaard 3 Beuningen-Slijk-Ewijk 4 Batenburg-Demen 5 Ravenstein-Niftrik 6 Pontje Ham (De Gouden Ham) 7 Renkumse Veer 8 Rhenen-Lienden 9 Liniepont 10 Heukelum-Galgenwaard Vaarschema 2019 April: 27, 28 Mei: 4, 5, 11, 12, 17, 18, 25, 26, 30, 31 Juni: 1, 2, 8 t/m 10, 15 t/m 30 Juli: 1 t/m 31 Augustus: 1 t/m 31 September: 1 t/m 15, 21, 22, 28, 29 Vaartijden: van 10.00 – 18.00 uur. Liniepont tot 17.15 uur. Info: uiterwaarde.nl Informatienummer stremmingen: 0344 22 88 00.

Vanuit Culemborg is een mooi rondje te lopen met daarin 2 pontjes. Beleef het prachtige landschap van de Nieuwe Hollandse Waterlinie met de Liniepont. Deze pont vaart tussen Werk aan het Spoel, Fort Everdingen en Werk aan de Groeneweg. Fiets- en wandelroutes zijn aan boord te verkrijgen.

De Liniepont bij Culemborg

De pont Varik-Heerewaarden


Geopaden bieden ondermeer prachtige vergezichten

Geopaden:

‘Geopaden op de Stuwwal’ werd in 2016 uitgeroepen tot wandelroute van het jaar.

Wandelen in een landschap uit de préhistorie Vlakbij waar nu de gekanaliseerde Waal stroomt voltrok zich tot 130.000 jaar geleden een drama-in-slow-motion. Landijs uit Scandinavië stuwde enorme heuvels op waar de Rijn lang daarna doorheen brak. Geopaden.nl is een website over wandelingen door dit interessante stuwlandschap. Tekst en foto: Vereniging Geopaden

De ijsgrens liep in die tijd van Haarlem via Nijmegen naar Düsseldorf. Het ijsfront en de heuvelrug dwongen de Rijn vanaf Düsseldorf in een meer westelijke loop: het huidige Niersdal. Bij Gennep kwamen Rijn en Maas samen en vormden één rivier. Nadat de gletsjers zich hadden teruggetrokken, bleef een gebied achter met heuvels van meer dan 100 meter hoog. Smeltwater had in de bevroren ondergrond van de hellingen diepe dalen uitgesleten, die droogvielen toen de bodem ontdooide. Aan de voet van de heuvels werden spoelzandvlaktes gevormd. Vele tienduizenden jaren later hernam de Rijn zijn oude loop, brak door

de stuwwal tussen Elten en Kleve, en vormde zo de Gelderse Poort. De sporen van dit natuurgeweld uit een ver verleden zijn nog steeds in het landschap terug te vinden. Geopaden zijn wandelroutes van 5 tot 12 km in het stuwwalgebied in de Nederlands-Duitse grensregio tussen Kleve en Nijmegen. Dit stuwwal landschap is een geotoop: een gebied met bijzondere aardkundige (geologische) kenmerken. Langs elk geopad zien we dan ook één of meer geologische fenomenen of objecten. Twee gletsjertongen kwamen tot waar nu Groesbeek en Kranenburg liggen en vormden een landschap dat wordt gekenmerkt door uitgestrekte bossen, heidevelden, stille meertjes, diepe droogdalen en kabbelende beekjes. Door de geopaden te wandelen of te fietsen kunnen we genieten van de prachtige natuur, maar we zien ook de sporen van het natuurgeweld uit de ijstijd. www.geopaden.nl


Wat is dit?

Tekst: Sigrid van den Heuvel

Wat een rijkdom ligt er voor het oprapen als je van ambachten, geschiedenis en natuur houdt; als je naar beneden kijkt, kun je van alles vinden. Opeens ligt er tussen de schelpen en de aangespoelde takken zomaar een gebruiksvoorwerp: Een netverzwaarder uit de Middeleeuwen; gemaakt van een oude steen, een kloostermop of andere baksteen zo te zien. Afgedankt als bouwmateriaal, gaatje erin en aan je visnet...een prachtig staaltje eenvoudig hergebruik! Ze zijn gemaakt en gebruikt om aan de visnetten te hangen, zodat het net onder water blijft. Sommige zijn gebruikt om staande netten mee af te zinken en andere om netten mee over de bodem te trekken in de zogenaamde kuilvisserij. Dit gebeurt al eeuwen op dezelfde manier.

De Kleine Willemspolder

een bijzonder hoekje van Tiel

Oostelijk van het stadscentrum van Tiel ligt een stuk uiterwaard. Voordat het Amsterdam-Rijnkanaal werd gegraven, was het de westpunt van de veel grotere Willemspolder. Nu is het een heuse Stadswaard, een kruising tussen een uiterwaard en een park. Het project FluviaTiel heeft ertoe geleid dat hier nu hoogwaterveiligheid, natuurontwikkeling en recreatie hand in hand gaan.

Tijdelijk beheer door ARK Natuurontwikkeling

De Kleine Willemspolder is een overstromingsvlakte van de rivier bij hoog water. Mensen die op zoek zijn naar ruimte, uitzicht, groen en frisse lucht kunnen er terecht. De riviernatuur kan dichtbij het stadshart toch floreren, in ruig grasland, water en struwelen. Wandelen, struinen met de hond, oeverrecreatie op de strandjes... het kan er allemaal!

De komende drie jaar zal een vorm van dynamisch uiterwaardbeheer worden toegepast, waarin vooral natuurlijke processen de hoofdrol hebben. Daarbij staat het vergroten van de belevingswaarde van dit bijzondere gebied hoog op de agenda.

Het gebied is onlangs verrijkt met meer ruimte voor water, door open gegraven oude geul beddingen. Een stukje bosontwikkeling heeft door aanplant bij de dijkvoet met eik, iep en prunus een goede start gekregen. Agrarische activiteiten, waaronder het uitrijden van mest, behoren tot het verleden.

In de Kleine Willemspolder zullen regelmatig excursies en activiteiten worden georganiseerd en het is ook mogelijk om een veldbezoek onder begeleiding aan te vragen. Voor vragen en opmerkingen: info@ark.eu of 06 41241414 (Jos de Bijl, Tiel)

Tekst: Caroline van der Mark


Oneindig samenspel van water en aarde, grind en zand, van grote grazers, bevers en een overvloed aan vogels en planten, dát is de Millingerwaard.

Ruige natuur in de Millingerwaard

Tekst en foto’s: Twan Teunissen

Twan Teunissen, Boswachter van Staatsbosbeheer in de Gelderse Poort, neemt je tijdens deze 10 kilometer lange wandeling mee naar zijn favoriete plekken in de Millingerwaard. Trek je laarzen aan, hang je verrekijker om en ga op pad! 1. Lange Paol De wandeling start bij parkeerplaats Lange Paol langs de weg tussen Kekerdom en Millingen aan de Rijn. Op de parkeerplaats staat een paneel met informatie over de Millingerwaard. 2. Millingerhof Links van het pad staan grote populieren en oude schietwilgen. De bomen groeien op kleirichels die zijn blijven staan na het afgraven van klei voor de steenfabrieken. In dit bos slapen in de herfst grote groepen aalscholvers en grote zilverreigers. Tijdens de avondschemering vliegen ze naar hun slaapplaats, een spectaculair gezicht!

3. Zachthoutooibos In de Kekerdomse Waard groeit zogenaamd zachthoutooibos. Het wilgenbos bestaat hier vooral uit schietwilgen. De bomen zijn ongeveer 70 jaar oud. Omdat schietwilgen snel groeien, worden ze snel groot én oud. Veel bomen zijn er omgevallen en bomen die er nog staan zitten vol holtes. Het is er een paradijs voor spechten. In het voorjaar staat het bos vaak onderwater. Overstromingen kan dit bos als de beste hebben. 4. Kijkhuis Dit kijkhuis beweegt mee met het water. Vanuit het Kijkhuis heb je mooi uitzicht over de geulen en wie geluk heeft ziet een ijsvogel vliegen of een bever zwemmen. ’s Zomers broeden hier zwarte sterns op vlotjes. 5. Beverburcht Aan de overkant van de geul ligt een grote beverburcht. Wie in de schemering hier stilletjes gaat zitten, heeft


In het wilde hart van de Gelderse Poort ligt de Millingerwaard. Meer dan 25 jaar geleden werd hier de eerste aanzet gegeven voor ontwikkeling van natuur in de uiterwaarden van Waal en Rijn. De rivier kreeg er weer onbeperkte toegang. Voor de veiligheid voor bewoners achter de dijken tijdens hoogwater werden er geulen gegraven en nu vormen wildlevende runderen en paarden de begroeiing. Natuurontwikkeling en waterveiligheid gaan hier hand en hand.

grote kans de bevers te zien. Overdag kun je langs het water beversporen vinden. Let maar op de knaagsporen aan de bomen. 6. Hoogwaterveiligheid De Millingerwaard maakte onderdeel uit van ‘Ruimte voor de Rivier’. Voor de veiligheid van bewoners van het rivierengebied heeft het water hier veel meer ruimte gekregen. De grote geulen zijn aangelegd om het water tijdens extreem hoogwater sneller af te voeren. Dit gaat goed samen met ontwikkeling van dynamische riviernatuur. 7. Bos en struweel Misschien moeilijk voor te stellen, maar nog geen 30 jaar geleden lagen hier maïsakkers. Nu is het hier begroeid met mei- en sleedoorns en steeds meer bomen die opgroeien in de bescherming van die doornstruiken. In de winter een goede plek om koperwieken, kramsvogels en andere vogels te kijken. 8. Hoogwatervluchtplaats Dit deel van de Millingerwaard overstroomt niet. Tijdens hoogwater is dit één van de plekken waar vossen, reeën, muizen en de grote grazers een veilig heenkomen vinden. ’s Zomers bloeien er bijzondere planten. 9. Steenfabrieken De Gelderse Poort kent een lange historie van steenfabricage. Op verschillende plekken in de Millingerwaard zijn overblijfselen te vinden. De resten van

deze voormalige steenfabriek blijven staan en mogen langzaam vervallen. 10. Stroomdalplanten Bijzondere stroomdalplanten kun je in de droge graslanden langs de rivier vinden. Veldsalie, kleine ruit, brede ereprijs en veel andere soorten kun je hier tegenkomen. Het zijn soorten die in de verre omtrek alleen langs de rivier groeien. Allemaal teruggekomen in dit gebied dankzij hoogwater dat de zaden meevoert en achterlaat. 11. Rivierduin Dit is het hoogste levende rivierduin van Nederland. Bij iedere westerstorm wordt het zand hoger op het duin geblazen. In het losse zand groeien pioniersoorten zoals stekend loogkruid en cipreswolfsmelk. 12. Oeverbos Langs de Waal groeien hier hele stoere bomen. De zwarte populieren en schietwilgen staan namelijk de ene dag met de voeten in het water en de andere dag staan ze in gortdroog zand. Het lijkt wel of een aantal bomen op stelten staat als in een mangrovebos. 13. Grote en kleine grazers In de Millingerwaard grazen het hele jaar door runderen en paarden. Zij vormen de begroeiing. Maar ze worden daarbij geholpen door een heel leger aan kleine grazers. Van reeën tot ganzen en van muizen tot rupsen. Wie bijvoorbeeld goed zoekt in de zomer kan


Koninginnepage op wilde peen en pastinaak de rupsen van koninginnenpages vinden.

16. Kwelvingers In de Millingerwaard worden de geulen die gegraven zijn, gevoed met kwelwater. Dit water is gefilterd door het zand in de grond en dat levert schoon water op dat rijk begroeid is met kranswieren en fonteinkruiden.

14. Begraasd landschap Op deze plek is het landschap aan de ene kant nog heel open, terwijl aan de andere kant een halfopen landschap ligt. Het halfopen landschap wordt al tientallen jaren begraasd en is deels begroeid met bomen en struiken, het open deel is veel korter geleden afgegraven en is daardoor nog veel meer open.

17. Colenbrandersbos Dit is een van de meest bijzondere bosjes van Nederland. Het is hardhoutooibos met eiken, fladderiepen en zoete kersen. Dit soort bos komt nog maar op een paar plekken langs de rivieren voor. In het voorjaar bloeien er maarts viooltje en gevlekte dovenetel.

15. Blauwvleugelsprinkhaan ’s Zomers kun je hier op de golvende vlakte liefhebbers van hete zandige plekken tegenkomen. Verschillende soorten zandbijen en wespjes ĂŠn de fraaie blauwvleugelsprinkhaan. Als die voor je voeten opvliegt dan herken je ‘m meteen!

18. Pioniers Het landschap is hier nog behoorlijk kaal. Andere delen van de Millingerwaard zagen er kort geleden ook nog zo uit. De eerste soorten die zich hier vestigen noemen we pioniersoorten. Zo broeden op de kale plekken in de buurt van water kleine plevieren. Zwarte Toorts

Ooibos


Let op! De Millingerwaard is bij waterstanden hoger dan 9 meter boven NAP bij Lobith deels ontoegankelijk. Het kan zijn dat je de route dan moet aanpassen. De waterstanden kun je terugvinden op Teletekst, pagina 720. Kom je grote grazers tegen? Houd dan altijd 25 meter afstand en doorkruis kuddes niet. Koniks

19. Zandwinning Tot 2020 wordt hier zand gewonnen. Na afloop ligt ook in dit deel een geul. Mede dankzij de delfstofwinners is de Millingerwaard natuurgebied geworden. Delfstofwinning, verbetering van hoogwaterveiligheid en natuurontwikkeling gaan hier hand in hand.

Tekst en foto’s: Twan Teunissen www.staatsbosbeheer.nl/geldersepoort

17 13

15

16

10 km 14

MILLINGERWAARD Millinger Theetuin

18

12

Millingerduin

19

11

5 7

10

Millingen a/d Rijn

6 Kijkhuis 4

Woodhenge

8

9 Steenfabriek

2 Millingerhof

3 Waard van Kekerdom

1 Parkeerplaats De Lange Paol

Kekerdom

Kaart: Studio Finton


De herinrichting van de

Heesseltsche Uiterwaarden is gereed

Martens en Van Oord heeft in opdracht van Rijkswaterstaat tussen oktober 2016 en de zomer van 2019 keihard gewerkt aan de herinrichting van de Heesseltsche Uiterwaarden, een gebied van 210 hectare groot langs de Waal, tussen Varik en Opijnen. Hiervoor

moest maar liefst 2,1 miljoen m3 grond verplaatst worden. Het grootste deel is gebruikt om de drie zandwinplassen in dit gebied ondieper te maken, een deel is verkocht aan de baksteenindustrie. Rijkswaterstaat heeft als doel met deze herinrichting meer veiligheid bij hoogwater te scheppen, recreatie in de uiterwaarden te bevorderen en nieuwe natuur te creĂŤren. Tijdens de uitvoering is het gebied gewoon opengebleven voor wandelaars.

Archeologie en explosieven De Heesseltsche Uiterwaarden liggen in een deel van Nederland waar tijdens de Tweede Wereldoorlog volop is gevochten. In de voorbereiding van het project is er dan ook onderzoek gedaan naar restanten van loopgraven en is er een Duitse en een Amerikaanse Brisantgranaat gevonden en onschadelijk gemaakt. De loop van de Waal is in de afgelopen eeuwen steeds gewijzigd. Er is archeologisch onderzoek gedaan op plekken waar vroeger de Waal heeft gestroomd. Tijdens het ontgraven werd een 18e eeuws stokanker aangetroffen en een handgesmeed anker met Spaanse kenmerken, uit de 16e/17e eeuw.


Zorg voor de natuur

Meer diversiteit In de Heesseltsche Uiterwaarden vind je nu een grote diversiteit aan natuur: grasland, slikkige oevers, diep water, in het water neergelegde dode bomen, zandige oevers, steilwanden, bosschages, kleiige ondergrond etc. Hierdoor voelen veel dieren en planten zich thuis en hebben zich hier gevestigd of gaan dit doen. Het is een spannend gebied geworden waar veel te zien en te beleven is. Ideaal om lekker doorheen te struinen!

Door aanpassingen in het ontwerp is er zelfs een groter leefgebied voor ze gecreëerd en tijdens de werkzaamheden zijn ze ook gewoon in het gebied gebleven. Dit laatste geldt ook voor de aanwezige buizerd (foto). Daarnaast is er een rij knotbomen (wilgen en populieren) extra onderhouden en de steenuil die hierin huisde, is er nog steeds. Bovendien is er een uniek stukje zachthout ooibos behouden en heeft het ondieper maken van de zandwinplassen tot gevolg dat licht en warmte tot op de nieuwe bodem kunnen doordringen en dit is goed voor planten en vissen.

Foto: Studio Finton

Bij de werkzaamheden in de Heesseltsche Uiterwaarden is er op allerlei manieren rekening gehouden met de bestaande en toekomstige natuur. Zo zijn er vaste rijroutes voor vrachtwagens aangelegd, waardoor planten (stroomdalgrasland) gespaard bleven en dieren zo min mogelijk werden gestoord. Ook is er bewust omgegaan met de aanwezigheid van kamsalamanders en bevers op twee verschillende locaties in het gebied.

‘Het is een spannend gebied geworden waar veel te zien en te beleven is’


Ik fietste nog wel wat harder toen de auto’s me tegemoet kwamen, maar de pont was toch net weg. Even tien minuten rust dus. Geen ramp want vanaf de veerstoep in Culemborg heb je een prima uitzicht; het Veerhuis aan de overkant en de grote spoorbrug over de Lek. Daarachter het doel van deze morgen, de Steenwaard. Een grote uiterwaard waar een jaar of 20 geleden natuurontwikkeling heeft plaatsgevonden. Inmiddels op de pont richting Schalkwijk duiken futen steeds onder op zoek naar voedsel. Een hele club halftamme eenden dobbert voor de pont uit. Direct aan de overzijde de fiets neergezet en de wandeling begonnen. Het was heerlijk vlinderweer, een graad of 22, flink zonnig en niet te veel wind. Dat beloofde een vlinderrijke tocht te worden. Na over een hekje te zijn geklommen liep ik een stukje vlak langs de Lek. Er lagen flinke keien en op een daarvan zag ik een oranje vlinder gaan zitten. Zou het een argusvlinder zijn? Voorzichtig dichterbij gelopen kon ik de vlinder

Argusvlinder

B&B / Theehuis Dreumelse Waard Onthaasten en genieten in het Land van Maas en Waal Weverstraat 94 - Kekerdom - 06 23253878 www.waardvankekerdom.nl

Waaldijk 44, Dreumel - 06-82 64 88 60

www.dreumelsewaard.nl


Vlinderen in de Steenwaard Tekst en foto’s: Kars Veling, Natuur- en Vogelwacht Culemborg en vlinderkenner prima in de kijker krijgen en het was inderdaad een argusvlinder. Het was een mannetje met die opvallende donkere geurstreep en hij zat er duidelijk op wacht. Die kale steen was zijn territorium, waar vandaan hij de omgeving nauwlettend in de gaten hield. Wat gaaf! De argusvlinder is namelijk de afgelopen twintig jaar meer dan 90% achteruit gegaan en uit Oost-Nederland al helemaal verdwenen. Fijn dat hij hier, bij Culemborg, toch nog voorkomt. Verder lopend, onder de spoorbrug door, loop ik de echte Steenwaard in. Er zijn volop bloeiende bloemen en dat staat vrijwel zeker garant voor leuke vlinders. Een prachtige rand met kruisdistel, marjolein, rolklaver, peen en knoopkruid levert direct al zo’n vijf icarusblauwtjes op. Het zijn allemaal mannetjes en prachtig felblauw van boven. Iets verderop lijkt er een vrouwtje te vliegen, maar daar moet ik even goed naar kijken, want die lijkt sterk op het

bruin blauwtje, een Rode Lijstsoort, die het in het rivierengebied goed doet. Ook hier brengt de verrekijker uitkomst, want ik zie prachtig de geblokte franje en ook het stippenpatroon op de onderzijde is onmiskenbaar; bruin blauwtje! Niet lang daarna zie ik er zelfs een stelletje van en ik moet flink doorstappen om ze niet uit het oog te verliezen. Uiteindelijk besluiten ze op een kruisdistel te gaan paren. Heel voorzichtig kruip ik op mijn knieën naar ze toe en ze blijven gelukkig rustig zitten zodat ik er een foto van kan maken. Een prachtig besluit van een heerlijke vlinderwandeling.

Bruine blauwtjes

Theetuin in de Heesseltsche Uiterwaarden

Leven met de Aarde Spiritueel, ecologisch, sociaal, economisch

www.riverlounge.nl - Steenfabriek 3 Heesselt


Foto: Emmie Nuijen

De eilanden in de Waal, daar ga ik graag heen! Er staan veel mooie planten en je kunt er schatten vinden.

“

“

Ivey Kuiken (5 jaar, Tiel)

Geef mij maar de brede, de trage rivieren, de bewegingen die je niet ziet maar vermoedt, de drinkende wilgen, de zinloze dijken, een doodstille stad aan de oever. (Rutger Kopland)

www.struingids.nl

De Struingids is een uitgave van Rivier Actief en Studio Finton

Profile for Studio Finton

Struingids 2019  

De eerste Struingids, een handig magazine over wandelen en ontdekken langs de rivieren. Een co-productie van Rivier Actief (Emmie Nuijen) en...

Struingids 2019  

De eerste Struingids, een handig magazine over wandelen en ontdekken langs de rivieren. Een co-productie van Rivier Actief (Emmie Nuijen) en...

Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded