Page 1

DISCLAIMER

This is a compilation of the works submitted by the students of EDSSE 105 (Social Studies Education) during the second semester of AY 2016-2017 in partial fulfillment of the requirements of the same course. The professor was authorized by the student-authors to publish their works with the understanding that the professor will provide full and appropriate credit to them. The student-authors also retain full ownership of these works therefore, they retain their rights in these works including the right to publish, reproduce, distribute, and publicly display the works. However, the professor makes no warranties, either expressed or implied, concerning the accuracy, completeness, reliability, or suitability of the information contained in these works. Nor does the professor warrant the use of these works is free of any claims of copyright infringement. All views expressed are those of the student-authors and not of the professor, the UP College of Education, and the University of the Philippines. Any concerns or comments about these pages should be directed to the student-authors, and not to the professor, the UP College of Education, and the University of the Philippines.


Ferdinand E. Marcos:

Ang Unang Termino Clarie Mae Jimenez

Apple Joy Marentes


MGA LAYUNIN: •  •  • 

Maisalaysay ang unang termino ni Marcos. Maihambing ang Pilipinas sa ilalim ng pamumuno ni Diosdado Macapagal at ni Marcos. Masuri ang naging epekto ng mga desisyon at programa ni Marcos noon sa kasalukuyan. !

BAGO ANG TALAKAYAN… Panuto:%Isulat!sa!talahanayan!ang!iyong!mga!nalalaman!tungkol!kay!da1ng!Pangulong! Ferdinand!Marcos!at!kung!anu8!ano!pa!ang!nais!mong!malaman!tungkol!sa!kaniya.!

Anong%alam%mo?%

Ano%ang%nais%mo%pang%malaman?%

1


TUKLASIN NATIN! Sino ba si Ferdinand E. Marcos? Si Ferdinand Marcos ang ika-sampung Pangulo ng Pilipinas. Ipinanganak siya noong Setyembre 11, 1917 sa Sarrat, Ilocos Norte at namatay noong 1989. Ang kanyang ina ay si Josefa Edralin at ang kanyang ama ay si Mariano Marcos isang pulitiko rin sa kanilang lalawigan. Siya ay nagaral ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas. Isa siyang magaling na estudyante sa akademiks man o sa iba’t ibang laro tulad ng boksing, paglalangoy at wrestling. Magaling din siyang mananalita at manunulat sa pahayagan ng kanilang pamantasan. May angking galing sa pagmemorya si Ferdinand E. Marcos Ferdinand Marcos. Kaya niyang isaulo ang mahirap na salita (Jeepney Guide, 2016) at iulat ito, Nagtapos siya sa kolehiyo na may parangal na cum laude. Siya ay kasapi ng Kapulungan ng mga Kinatawan mula 1949 hanggang 1959 at kasapi ng Senado ng Pilipinas mula 1959 hanggang 1965. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, siya ay naging lider-gerilya sa hilagang Luzon. Noong 1963, siya ay naging Pangulo ng Senado kapalit ni Senador Eulogio Rodriguez, Sr.. Bilang Pangulo ng Pilipinas, kahanga-hanga ang kanyang mga nagawa sa larangan ng diplomasya at pagpapagawa ng mga mahahalagang imprastraktura sa bansa. Ngunit, ang tagumpay ng kanyang pangasiwaan ay nabahiran ng talamak na katiwalian, paniniil sa karapatang pantao, at panunupil sa oposisyon. Bumagsak ang kanyang pamunuan sa Rebolusyon sa EDSA na naganap noong 1986.(Araling Pinoy, 2009) Bilang isang sundalo Nang sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, Marcos na sumapi siya sa United States Army Forces in the Far East bilang Intelligence Adviser Officer o Meydor ng Ika-21 Dibisyon ng Hukbong Lakad. ni Marcos na siya ay lumaban sa pagtatanggol ng Bataan laban sa mga Hapones at naging isa sa mga biktima ng Martsa ng Kamatayan sa Bataan. niyang siya ay kinulong at pinalaya ng mga Hapones sa Capas ngunit siya ay muling dinakip, kinulong at pinahirapan sa Kuta Santiago sa Intramuros, Maynila. Kanyang siya ay nakatakas at nagtatag ng kilusang gerilya sa Hilagang Luzon na tinatawag na “Maharlika”. Kanya ring na siya ay isa sa mga magagaling na pinuno ng mga gerilya sa Luzon at ang kanyang diumano’y Ferdinand Marcos: isang pinakahanga-hangang katapangawang-gawa ay sa Labanan sundalo (tylerragojo.wordpress.com) 2


ng Pasong Bessang at tumulong sa pagitan ng mga sundalong Pilipino at Amerikanong lumaban sa Hapon. Gayunpaman, sa paulit-ulit na imbestigasyon ng United States Army, walang natagpuang basehan ang mga imbestigador sa pagaangkin ni Marcos ng kanyang inaangking kabayanihan sa mga operasyong militar laban sa mga pwersang Hapones mula 1942 hanggang 1944. Dalawang beses na humiling si Marcos sa U.S. Army ng opisyal na pagkilala ng pag-iral ng kanyang kilusang gerilyang “Maharlika” upang makatanggap ng mga benepisyo at nakaraang sahod ngunit sa pagitan ng 1945 at 1948, ang iba’t ibang opiser ng U.S. Army ay tumakwil sa mga paghiling na ito na tumatawag sa mga pag-aangkin ni Marcos na “pandaraya” at “hangal”. Ang mga imbestigador ng U.S. Army ay nagbigay konklusyon na ang inaangkin ni Marcos na kilusang “Maharlika” ay isang pekeng kathang isip at “walang gayong unit ang kailanman umiral” bilang isang organisasyong gerilya noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Ang mahusay na nadokumentong paglalantad ni Col. Bonifacio Gillego ng mga pekeng medalya ni Marcos ay nagresulta sa pagpapasara ni Marcos ng pahayagang naglimbag nito at pagkakabilango ng tagapaglimbag nito. (tylerragojo.wordpress.com)! Bilang isang pulitiko Pagkaraan ng digmaan at pagtatag ng Republika ng Pilipinas, hinirang ni Pangulong Manuel Roxas si Marcos bilang special technical assistant. Noong 1949, siya ay tumakbo at nagwagi bilang kinatawan ng Ilocos Norte sa Kongreso. Noong 1954 nakilala niya si Imelda Romualdez, ang "Rosas ng Leyte" at pamangkin ng Ispiker Daniel Romualdez, na naging kaisampalad niya (Vanzi, 2015) pagkatapos ng isang madaliang panliligaw. Noong 1959 siya ay tumakbo at nanalo bilang Senador na may pinakamalaking boto. Noong 1961, naging Pangulo si Marcos ng Partido Liberal (Liberal Party) at makalipas ng isang taon, siya ang naging Pangulo ng Senado. Matagal na panahong naging kasapi si Marcos ng Partido Liberal . Hiningi niya ang nominasyon ng partido bilang kandidato sa pagka-pangulo noong 1964, ngunit ang kasalukuyang pangulo na si Diosdado Macapagal ang pinili ng partido. Tumiwalag si Marcos sa Partido Liberal at lumipat siya sa Partido Nacionalista, kung saan nakuha niya ang kanilang nominasyon. Nanalo siya at si Fernando Lopez, ang kandidato ng Partido Nacionalista sa pagka-pangalawang pangulo, laban kay Macapagal at Gerardo Roxas sa isang "landslide victory". (Araling Pinoy, 2009)

3


Ang Pamilya Sa pamamagitan ng kongresistang si Daniel Romualdez na pinsan ni Imelda ay nakilala ni Ferdinand si Imelda na naging Miss Leyte. Si Imelda ay ginawaran ng pamagat na “Muse of Manila” ng alkalde ng Maynila na si Arsenio Lacson pagkatapos ng pagprotesta ni Imelda sa kanyang pagkatalo sa patimpalak na “Miss Manila”.

(tylerragojo.wordpress.com)

Ikinasal sina Ferdinand at Imelda sa Huwes noong 1 Mayo 1954. Nagkaroon sila ng tatlong anak: sina Imee, Bongbong at Irene. Si Marcos ay may isa pang anak na babae na si Analisa Hegyesi sa modelong si Evelin Hegyesi. Iniulat na si Ferdinand Marcos ay nagkaroon ng lihim na relasyon sa artistang Amerikana na si Dovie Beams na dumating sa Pilipinas noong 1968 upang gumanap sa isang pelikulang tungkol kay Marcos. Ito ay iniulat na nagdulot ng isang eskandalo kay Marcos dahil sa tape na nirecord ni Beams ng kanyang pakikipagsiping kay Marcos na isinahimpapawid ng mga estudyanteng nagpoprotesta sa estasyon ng radyo ng Unibersidad ng Pilipinas ng higit sa isang linggo. (tylerragojo.wordpress.com) Pagkapanalo bilang Pangulo ng Pilipinas

Alam mo ba?

Unang naluklok bilang pangulo si Ferdinand Marcos noong December 30, 1965 matapos niyang talunin sa eleksyon si dating pangulong Diosdado Macapagal. Nanalo! siya! halalan! noong! 19! Nobyembre!1965!na!may!3,861,324!boto!laban!sa!3,187,752! boto! ni! Macapagal.! Ang mga sumusunod ay mga ipinangako ni Marcos sa kanyang pangangampanya bilang pangulo ng Pilipinas: 1.  Reporma sa lupa 2.  Trabaho Panunumpa'ni'Ferdinand'E.'Marcos' 3.  Pagbaba ng presyo ng bilihin (Angeles,'2005)' 4.  Pagtaas ng sahod “Ang Pilipinas ay muling 5.  Pag-aalis ng nepotismo magiging dakila”, itinuran niya 6.  Pagpuksa sa katiwalian sa serbisyo sa kanyang inagurasyon. Sina Ferdinand Marcos at ang kanyang pangalawang pangulo Nepotismo- ay isang anyo ng paboritismong na si Fernando Lopez ay ang ibinibigay sa mga kamag-anak o mga kaibigan, na kauna-unahang gumamit ng hindi tinitingnan o sinusukat ang kanilang pagiging wikang Pilipino sa panunumpa karapat-dapat. sa tungkulin. 4


Anu-ano ang ginawa ni Marcos sa kaniyang unang termino? ! Ginamit ang Militar Militar- ay isang samahan na pinapahintulot ng bansa nito na gamitin ang puwersa, kadalasang kinabibilangan ng paggamit ng mga sandata, sa pagsanggalang ng bansa (o pagsalakay sa ibang mga bansa) sa pamamagitan ng paglaban ng aktuwal o nakikitang mga banta.

(OFW Blogger, 2013) Pagkaluklok pa lamang niya bilang pangulo ng Pilipinas ay inilagay na niya agad sa kanyang awtoridad ang militar. Ginawa niyang pinuno ang mga taga- Ilocos at ang kinuha niyang mga sundalo ay mga taga- Mindanao. Nakagawa ng pagsusuri si Congressman Locsin ukol sa istratehiya na ginawa ni Marcos. Iniluklok niya sa puwesto ang kanyang mga kababayan upang masigurado ang katapatan ng mga ito at nagmula sa Mindanao ang mga sundalo niya sapagkat sila ay sanay sa mga giyera at magaling sa pakikipaglaban at pakikidigma. Masasabi rin na tunay ngang ang kapangyarihan ay hindi lamang sa yaman kung hindi pati sa hawak na proteksyon lalo na kapag may mga krisis. Bilang siya ay isang sundalo, alam niyang napakalaking impluwensiya at tulong ang maibibigay nito sa iyo.(Unjieng, 2009)

5


! Philippine Civic Action Group o PHILCAG sa Pilipinas mula ng . Ang kapalaran ng kahilingang ito ay hindi tiyak ilang buwan. Ngunit nang nahalal si Pangulong Marcos noong aralan ang taon din na iyon, tanging pagkatapos niyang pagkalahok sitwasyon sa talakayan ay (Geocities, ng pagpapadala 2009) ng Philippine Aid ay nadagdagan nang ang pamahalaan ng South Vietnam ay opisyal na humiling ng karagdagang tulong mula sa Pilipinas. Ang kapalaran ng kahilingang ito ay hindi tiyak ng ilang buwan. Ngunit nang nahalal si Pangulong Marcos noong taon din na iyon, tanging pagkatapos niyang pagaralan ang sitwasyon ay (Geocities, 2009) (Geocities, 2009) binago niya ang kanyang posisyon sa pagsasabing, "No, I will not send, I will not permit the sending of any combat forces. But I will get behind the idea of sending a civic action force." Muli, binago niya ang konsepto ng pagpapadala ng task force kung kaya’t ang naging pinal na produkto ay pinaghalong mga engineer construction battalion , medical at civic action teams kung saan mayroon silang sariling suportang pangseguridad.

The PHILCAG in Tay Ninh, Vietnam, circa 1966-1969. Source: Philippine Defense Forces Forum.(Indio: Bravo//, 2016) ng 2,000-katao ng team na binubuo battalion, development medical teams, ngsecurity and engineer rural battalion, construction community civic field action pagpapadala ng karagdagang pwersa sa South Vietnam batay sa konseptong kaniyang binuo. Gayundin ang batas na nagsasaad ng paglalaan ng hanggang sa tatlumpu't-limang milyong piso ($ 8,950,000)pondo para sa hangaring ito. Ang bill ay pinahihintulutan ang American protesters against the pagpapadala ng 2,000-katao ng civic action Vietnam War assembled outside the team na binubuo ng engineer construction United Nations Building in New York battalion, medical and rural community City, 1967. (Indio: Bravo//, 2016) development teams, security battalion, field artillery battery, logistics support company at headquarters element. Ang mga ito ayinatasang isagawa ang mga socio-ekonomikong proyekto na napagkasunduan ng Pilipinas at South Vietnam. 6


The Pulitzer winning photograph that became a haunting image of the Vietnam War, the 9-year old “Napalm Girl” Phan Thị Kim Phúc, runs naked with burns, fleeing to safety after South Vietnamese forces dropped napalm bombs on the village of Trang Bang in Vietnam. Photographed by Nic Ut on June 8, 1972. (Indio: Bravo//, 2016)

Malinaw na nakasaad sa preyambulo ng bill ang mga dahilan kung bakit napagdesisyunan ng Philippine Congress na palawakin ang Philippine people's commitment sa South Vietnam. Makikita rin ito na nakapaloob sa isang pahayag ni Pangulong Marcos na ang sabi: "I repeat that if we send engineers to Vietnam this will be because we choose to act on the long-held convictions of the Philippine people, that the option for liberty must be kept for every nation, that our own security requires that democracy be given the chance to develop freely and successfully in our own part of the world." ! Sa! hindi! pagbalewala! sa! mga! makabayan!mo1bo,!mayroon!ding!!kapalit!ito!tulad! ng!pagbibigay!ng!suporta!ng!US!Military!Assistance! Program!sa!mga!lugar!sa!Pilipinas!na!iminungkahi!ni! Pangulong! Marcos.! Kasama! ay! apat! na! ilog! patrol! craO!para!sa!an18smuggling!opera1ons,!M!14!rifles! at!mga!machine!gun!para!sa!isang!batalyon,!at!mga! kagamitan! para! sa! tatlong! batalyon! ng! mga! inhinyero.!Ang!Aid!na!ito!ay!karagdagan!lamang!sa! mga!naunang!ipinangako!na!isang!destroyer!escort! at! iba! pang! patrol! craO.! Isa! pa! ay! ang! maaaring! pagpapagamit! ng! ! isang! ! F85! squadron! at! mga! helicopter.!Noong!ika81!ng!Hunyo,!nagsanay!na!ang! 650! na! mga! opisyal! at! mga! nakalistang! Pilipino! sa! Fort! Magsaysay! habang! ! ang! ibang! mga! grupo! ng! boluntaryo!ay!naghihintay!ng!maghaha1d!sa!kanila! papunta!sa!Fort!Magsaysay. (Geocities, 2009)

7

President Ferdinand Marcos of the Philippines pins a medal for bravery in action in Vietnam on a member of the Philippine Civic Action Group. (gettyimages, 1999-2017)


! Imprastraktura Ayon kay Senador Juan Ponce Enrile na lahat daw ng ating Senador Juan Ponce irigasyon na lahat daw ng ating nakikitang kalsada, Enrile kuryente sa mga rural na lugar sa irigasyon, nuclear powerplant na hindi natapos bansa dahilat ang ipinagpatuloy ng mga sumunod na pangulo; hindi usbong ng modernisasyon ang pagManila Expressway, Luzon International San Airport Juanico atpaaralan, iba bridge, LRT, ang noong North magaganda itong niya pa. Sinasabing ngunit ang naging ng epekto kanyang implikasyon naman nito ang ginamit at

Imprastraktura– ay ang pangunahing pisikal at organisa-dong estrukturang kailangan para suportahan ang isang komunidad o Imprastraktura ang pangunahing – ay pisikal at organisa estrukturang kailangan -dong

1. North Luzon Expressway (NLEX) Isa ang North Luzon Expressway sa mga proyektong pangimprastraktura na naitayo sa ilalim ni dating Pangulo Ferdinand Marcos. Kilala ito dati bilang North Diversion Road at Manila North Expressway (MNEx). (Philippine National Construction Corporation, 2015) imprastrakturaAng Isa na naitayo ang North sa ilalim Luzon Expressway sa mga proyektong pangdati bilang North AngDiversion Road atniManila datingNorth Pangulo Expressway Ferdinand (MNEx). Marcos.(Philippine Kilala ito Balintawak daanan unang kahabaan ng mabilisang daanan, mula Palitan ng Agosto 4, 1968. hanggang Sa mga Labasan panahonGuiguinto na sa Bulacan, ay naikompleto noong mabilisang sa iyon, isa pa lamang itong may takdang pook-rural binakod nang (underpasses), , na may at na

Ang North Luzon Expressway sa kasalukuyan) (MNTC adds 8 more lanes at NLEX Bocaue toll barrier, 2016) 8


2. San Juanico Bridge Ang San Juanico Bridge ay ang pinakamahabang tulay ng Pilipinas, na may Ang Sanhabang Juanico 2km. pinakamahabang na ng Pilipinas na may habang 2km. Tinatawid nito, ang San Juanico Strait, na sa isla ng Samar at Leyte. Kilala din itongayMarcos raw regalo at Bridge, "Testimonya sinasabingna ito ibig" ng Presidente Pagng Pilipinas na San Juanico Bridge (Akoobook, 2016) Dinudugtong nito ang syudad ng Tacloban sa Sta. Rita sa bahagi naman ng ng Tacloban sa bahagi ng bayanang Samar. Meron itong magagandang tanawin lalo na ang San Juanico Strait Meronnaitong may libo-libong whirl pools at maliliit na isla. pwedeng masakyan mahigt kumulang 10 minutong prebadong byahe sasakyan galing Tacloban at $21.9 na milyong tulay ng jeep, bus, motorcab, o prebadong sasakyan. Ang pagtayo ng ay sinimulan

! Iba pang nagawa ni Pangulong Marcos sa ! Iba pang kaniyang Unang •  Pinaghigpintan niya ang pagpasok ng mga ilegal na

.

•  Sinikap niyang mapabuti ang pananalapi mga ilegal na produktong dayuhan. pangongolekta ng buwis

ng bansa sa pamamagitan ng pinag-ibayong at pangungutang

•  Tinulungan ang mga magsasaka pananalapi. ang

sa mga dayuhang institusyon ng na maparami ang ani ng bigas.

•  •  Nagpalaganap Pinahintulutan Pinigil ang karahasan ng maayos mga saPilipino bansa. na magtungo sa China.

9


GAWIN NATIN! Panuto:%Gamit!ang!venn!diagram!sa!ibaba,!paghambingin!ang!mga!nagawa!nina!Pangulong Panuto:% Diosdado! !at!Ferdinand!Marcos!noong!kanilang!!termino !

Macapagal

Marcos


NOON AT NGAYON Sabi nila, ang kasalukuyan ay epekto ng ginawa mo nakaraan. Sa mga gina-wa ni Marcos noon (sa kanyang unang termino), ano ba ang naging implikasyon at epekto nito sa kasalukuyan? Ang paglagay ni Marcos sa military sa kanyang pangangalaga ay masasabing isa itong istratehiya sa umpisa pa lamang na ibig na niyang ang ang Martial Law. Tulad ng nasabi, ginamit niya mil-itar itar bilang proteksyon sa kanyang kapangyarihan. Dahil dito, nabago ang nak-asaad sa konstitusyon ukol sa pagpapatupad ng batas militar at inaagapan na ang mga ganitong klaseng aksyon ng pangulo ng Pilipinas. (Basahin ang Sec.18 ng Artikulo VII ng ating sa ibaba). Ang mga imprastraktura na mayroon tayo ngayon dahil sa kanya ay napakikina-bangan ang mga ito at malaki ang naitulong, naitutulong at maitutulong pa sa ating mga Pilipino tulad ng North Luzon Expressway na siyang nagbigay ng mas madaling daan upang mapuntahan ang iba’t ibang lugar sa Pilipinas. Ang kanya naming pangungutang sa mga institusyong pananalapi ang ngayo’y nagbaon sa atin sa utang sa mga dayuhan kung kaya’t hindi tayo makausad ngayon at patuloy itong binabayaran. Ang mga naging ambag ni Marcos sa kanyang unang termino ay napakalaki nang naidulot sa mayroon tayo ngayon, maganda o man ang mga ito. Kaya sana, matuto tayo sa mga nangyari na sa nakaraan. Iwasan, aga-pan at pigilan ang maling nangyari noon kung mangyayari man ulit ngayon at pagyabungin pa ang mga magagandang mayroon tayo ngayon dahil kay Marcos.

Sec. 18 of the Philippines and whenever it becomes necessary, he may call out such period not exceeding sixty days, suspend the privilege of the writ of habeas corpus or place the Philippines or any part thereof under martial law. Within forty-eight hours from the proclamation of martial law or the suspension of the privilege of the writ of habeas corpus, the President shall submit a report in person or in writing to the Congress. The Congress, voting jointly, by a vote of at least a majority of all its Members in regular or special session, may revoke such proclamation or suspension, which revocation shall not be set aside by the President. Upon the initiative of the President, the Congress may, in the same manner, extend such proclamation or suspension for a period to be determined by the Congress, if the invasion or rebellion shall persist and public safety requires it. 11


(Katuloy)) The Congress, if not in session, shall, within twenty-four hours following such proclamation or suspension, convene in accordance with its rules without need of a call. The Supreme Court may review, in an appropriate proceeding filed by any citizen, the sufficiency of the factual basis of the proclamation of martial law or the suspension of the privilege of the writ of habeas corpus or the extension thereof, and must promulgate its decision thereon within thirty days from its filing. A state of martial law does not suspend the operation of the Constitution, nor supplant the functioning of the civil courts or legislative assemblies, nor authorize the conferment of jurisdiction on military courts and agencies over civilians where civil courts are able to function, nor automatically suspend the privilege of the writ of habeas corpus. The suspension of the privilege of the writ of habeas corpus shall apply only to persons judicially charged for rebellion or offenses inherent in, or directly connected with, invasion. During the suspension of the privilege of the writ of habeas corpus, any person thus arrested or detained shall be judicially charged within three days, otherwise he shall be released.

SAGUTAN NATIN! : Sagutin mga sumusunod na katanungan sa ibaba sa tatlong pangungusap..

hindi bababa

tungkol sa mga ng pagpapatayo ng mga imprastraktura sa unang termino ni Marcos? Nakatulong ba ito sa pag-unlad ng Pilipinas sa panahong iyon? Ipaliwanag ang iyong sagot..

12


2.!!!!Naipagpatuloy!ba!ni!Marcos!ang!mga!programa!!ni!Macapagal Macapagal?!Kung!oo,!ano ang!mga!!!!!!! naipagpatuloy?!Kung!hindi,!bakit!hindi!!na!!ito!ipinagpatuloy ipinagpatuloy?! ?!

sektor!ang!pinagtuunang!pansin!ni!Marcos?!Bakit?! Bakit?!

Anu8ano!ang!mga!naging!balakid!o!“challenges”! !o!“challenges”!ng!unang!termino?!Papaano!kaya!ito! na8solusyunan!ng!administrasyon?!! ?!!

13


MGA SANGGUNIAN •  OFW Blogger. (2013, September 21). Retrieved April 22, 2017, from http:// bdsguing.blogspot.com: http://bdsguing.blogspot.com/2013/09/philconcerns-time-to-liftlong-shadow.html •  Akoobook. (2016, April 22). Retrieved April 24, 2017, from http://akoobook.com: http:// akoobook.com/2016/04/22/the-amazing-natural-beauty-of-eastern-visayas/ •  Jeepney bdsguing.blogspot.com: OFW Blogger. (2013, http://bdsguing.blogspot.com/2013/09/philconcerns-time-to-liftSeptember 21). Retrieved April 22, 2017, from http:// long-shadow.html •  Akoobook. (2016, April 22). Retrieved April 24, 2017, from http://akoobook.com: http://

jeepneyguide.com/Ferdinand-Marcos Guide. (2016). Retrieved April 22, 2017, from http://jeepneyguide.com: http:// •  MNTC adds 8 more lanes at NLEX Bocaue April 24, 2017, from https://www.autodeal.com.ph: mntc-adds-8-more-lanes-nlex-bocaue-toll-barrier toll barrier. https://www.autodeal.com.ph/blog/ (2016, October 28). Retrieved •  Angeles, J. A. (2005, October). Marcos and the New Society:A Retrieved April 22, 2017, from http://joseangelito-angeles.tripod.com: joseangelito-angeles.tripod.com/marcos.htm Political http://Biography. •  Reyes, V. (2012, March 6). www.slideshare.net: https://www.slideshare.net/vallenjoyreyes/ang-pamamahala-niSlideShare. Retrieved April 24, 2017, from https:// ferdinand-marcos •  Unjieng , N. C. (2009). Ferdinand Marcos: Apotheosis of the Philippine Historical • Political (gn.d. ettyimages Tradition. pp. 65-68. ). Retrieved May 17, 2017, from tylerragojo.wordpress.com: https:// tylerragojo.wordpress.com/karera/ •  Official Gazette. (1987). Retrieved May 17, 2017, from www.gov.ph: http://www.gov.ph/ constitutions/the-1987-constitution-of-the-republic-of-the-philippines/the-1987constitution-of-the-republic-of-the-philippines-article-vii/ •  philippines-pins-a-medal-news-photo/615319740#president-ferdinand-marcos-of-thegettyimages. (1999-2017). Retrieved May 16, 2017, from www.gettyimages.com: http:// http://www.tourisminthephilippines.com/city/Tacloban/san-juanico-bridge/HTML/SanJuanico-Bridge-Impormasyon.html •  Araling Pinoy . (2009, April 24). Retrieved May 18, 2017, from aralingpinoy.blogspot.com: http://aralingpinoy.blogspot.com/2009/04/ferdinad-e•  Geocities. (2009, Oct). Retrieved May 16, 2017, from www.oocities.org: http:// marcos.html www.oocities.org/afpmuseum/vnam/philcag.html •  Philippine National Construction Corporation. (2015). Retrieved May 18, 2017, from 14


4 Aralin 4

Ang Diliman Commune Quimpo, S. (Photographer). (n.d.). Pagbarikada sa University Avenue [digital image]. Retrieved from https://xiaochua.files.wordpress.com/2013/02/20-ginawa-nila-ang-kampus-na-e2809cliberated-zonee2809d.jpg

Sa Panunuat nina Allyza Balbino Paulo Cruz


ARALIN 4 ANG DILIMAN COMMUNE I. Mga Layunin a. Matalakay kung ano nga ba ang Diliman Commune at ano ang naging papel nito noong panahon ng rehimeng Marcos. b. Maitampok at mabigyang halaga ang ugat at epekto ng Diliman Commune noon at ngayon. c. Maiugnay ang halaga ng Diliman Commune sa panahon ngayon.

II. Mga Mahahalagang Konsepto


III. Pagbabalik-tanaw Basahin ang maikling kwento at subukang sagutan ang mga katanungang kasunod nito.

Kapit-bisig: Laban Kay Haring Langgam! Mapayapa at tahimik sa kaharian ng mga langgam. Lahat ng mga langgam ay nagtutulungan para sa ikabubuti ng buong kaharian.

Ngunit isang araw nabulabog ang katahimikan ng kaharian ng biglang naging bugnutin at malupit ang kanilang hari. Walang nakakaalam kung bakit nagbago ang ugali ng hari. Ipinag-utos niya na magtrabaho ang mga langgam ng triple nang hindi dinagdagan ang kanilang sweldo. Naging mapang-abuso ang hari at labis na nahirapan at naghirap ang mga langgam.

Hindi na nakatiis ang mga langgam kaya nagkapit-bisig sila upang labanan ang Haring Langgam at ang mga utos nito na hindi makatarungan. Nakita ito ng katabing kaharian ng mga bubuyog.


Labis na nahabag ang mga bubuyog at ang reyna nito sa nakitang pag-aalipusta ng Haring Langgam sa kanyang sakop. Nagpasya ang mga bubuyog na tulungan ang mga langgam sa pamamagitan ng pagbibigay sa mga ito ng pagkain at matutuluyan. Naging matagumpay ang paglaban ng dalawang kampo sa umpisa ngunit sumuko rin sila dahil hindi na sapat ang kanilang mapagkukunan ng pagkain at sandata. Nabigo nga ang mga langgam at bubuyog ngunit naging malapit naman ang dalawang kaharian. Sinasabing hanggang ngayon patuloy pa rin ang paglaban ng mga langgam at ang pagtulong nga mga bubuyog ngunit hindi na ito ganoon kalakas at kalawak. Inaasam pa rin ng mga langgam na makalaya mula sa diktador nilang hari. Sagutin Natin! 1. Kung parte ka ng lipon ng mga langgam, lalabanan mo rin ba ang kagustuhan ng Haring Langgam? Bakit? 2. Kung parte ka ng lipon ng mga bubuyog, tutulungan mo rin ba ang mga langgam? Bakit? 3. Kung ikaw ang nasa sitwasyon ng mga langgam at bubuyog, susuko ka rin ba? Kung oo, bakit? Kung hindi, ano ang gagawin mo?


IV. Ating Talakayin Ang Ugat ng Diliman Commune

Isa sa mga pangunahing pinagkukunan ng enerhiya ng Pilipinas ay ang langis. Para sa ating bansa, importante ang langis sa pang arawaraw nating pamumuhay. Ilan sa mga halimbawa nang importansiya at paggamit ng likas na yamang ito ay: para sa enerhiyang ginagamit sa patuloy na pagpapanatiling makakapagbigay ng kuryente, at higit sa lahat, para sa sistemang pangtransportasyon (Langey, n.d.,pp.29-30). Ngunit, simula noong taong 1966, patuloy ang pagtaas ng pangangailangan sa langis na nangangahulugang, tataas din ang presyo nito. Ang pangyayaring ito, na tinatawag ding oil price hike ay nagdulot ng problema para sa mga transport groups na siyang makakaranas ng pinakamalaking epekto. Nabibilang sa transport groups na ito ay ang mga drayber ng pampasaherong dyip.

Dahil sa naging epekto ng pagtaas ng presyo ng langis, marami sa mga namamsada ng dyip ang nagpahayag ng kanilang pagtutol. Ang kanilang naging pamamaraan ng paghayag ng oposisyon ay ang pagpoprotesta at pagrarally sa lansanagan. Nagsimula ang matinding pagpo-protesta ng mga ito noong Enero taong 1971. Sa kabilang banda, maaring tinatanong niyo na rin ngayon, “Nasaan ang gobyerno sa likod ng malaking krisis na ito?” at “Ano ang naging aksyon ng gobyerno sa mga protestang isinagawa ng mga drayber ng dyip?”. Nakakalungkot mang isipin ngunit, ang malaking problema ng pagtaas ng presyo ng langis ay mistulang wala lang para sa gobyerno noon. Sa madaling salita, ang problemang kinakaharap ng mga drayber ng dyip ay hindi nabigyang importansya at sapat na atensyon para mabigyan ng tamang solusyon. Dahil dito, mas lumakas pa ang pagtutol ng mga drayber ng dyip na mas lalo pang pinaigting ng pagsama ng mga estudyante ng Unibersidad ng Pilipinas--mga estudyanteng handang sumama sa laban at sigaw ng mga drayber. Sa loob ng siyam na araw (Pebrero 1, 1971 hanggang Pebrero 9, 1971), ang mga tutol na mga drayber ng jeep at mga estudyante ng UP ay nagsama-samang nagprotesta sa loob ng Unibersidad ng Pilipinas. Gumawa sila ng mga nagsisilakihang mga


barikada na nagpapalibot sa loob ng unibersidad. Ito ay nagresulta sa hindi pagpasok ng sandatahang lakas ng gobyerno at sa pagkansela ng mga klase sa unibersidad. Ang mga propesor at dekano ng mga kolehiyo ng unibersidad ay sumama na rin sa malawakang protestang ito.

Unibersidad ng Pilipinas na pinakamalaking protesta mula sa mga estudyante, at opisyal ng nasabing unibersidad. Ito ang protestang nagpakita ng mahigpit na pagtutol hindi lamang sa naging problema sa oil price hike ngunit sa mahigpit na pamamalakad ng administrasyong Marcos. Ang makasaysayang protestang ito ay tinawag na Diliman Commune. ALAM NIYO BA?!

Quimpo, S. (n.d.). Pagtatagpo ng Pulis at Ralyista. [digital image]. Retrieved from https://xiaochua.net/2013/02/02/xiaotime-1-february-2013diliman-commune/

Ngunit sa kasamaang palad, natigil ang pagpoprotesta nang napasok ng sandatahang lakas ng gobyerno kasama ang UP Police ang loob ng campus. Sa kanilang matagumpay na pagpasok ay kaakibat ang malawakang pag aaresto sa mga maraming estudyante at iba pang kasama sa protesta. Marami ang nasugatan, maraming gamit at pasilidad ang nasira, at ang pinakanakakalungkot sa lahat, mayroong naitalang mga namatay. Naitala na ang pagpoprotestang ito na ginanap sa loob ng campus ng

Paris Commune Baricade [digital image] Retrieved from https://www.marxists.org/history/france/pariscommune/barricade.jpg

Ang ideya ng Diliman Commune ay nagmula sa Paris Commune ng 1871. Ang nasabing commune ay naganap noong Marso 18 hanggang Mayo 28, 1871. Ang commune ay laban sa gobyerno ng Pransiya at sa pagkatalo nito sa Labanan sa Sedan noong digmaang Franco-Prussian. Labis na nadismaya ang mga mamamayan na nagtulak sa kanilang magkilos-protesta.


Ating Suriin 1 - Saliksik Magsaliksik ng tatlong bansa kung saan may naganap na protesta na maihahalintulad sa Diliman Commune. Gamitin ang tsart bilang gabay sa pagsasaliksik at isulat na rin dito ang iyong kasagutan. Bansa

Pangalan ng Protesta

Mga Pangyayari sa Diliman Commune Nagsimula ang Diliman Commune noong Pebrero 1, 1971 at nagtapos noong Pebrero 9, 1971. Sa loob ng siyam na araw ng protesta, maraming naganap na pangyayari na labis na nakaapekto sa takbo ng Diliman Commune. Nagsimula ang lahat dahil sa pagtaas ng presyo ng langis sa pahintulot ng administrasyong Marcos. Labis na naapektuhan ang mga tsuper ng mga dyip na nakaapekto rin sa mga pasahero nito at kabilang na nga rito ang mga estudyante. Naramdaman ng mga estudyante ng UP ang dalamhati ng mga tsuper kaya naman nakilahok sila at namuno sa mga kilos protestang tumutuligsa sa pagtaas

Dahilan ng Protesta Petsa ng Protesta

ng presyo ng langis at pati na rin sa administrasyong Marcos. Hindi lamang mga estudyante ang nakilahok sa mga protesta. Sumali rin ang mga residente sa loob ng UP Campus at pati na rin ang mga propesor at mga pinuno ng mga kolehiyo. Binarakadahan nila gamit kani-kanilang katawan ang University Avenue at ang likod ng Katipunan upang hindi makapasok ang militar at pulis na pipigil sa kanilang strike at kilos protesta.


Eugenio Apostol Foundation (Photographer). (n.d.) Pagbaril ni Campos [digital image]. Retrieved from https://xiaochua.files.wordpress.com/2013/02/ 10-at-pinaputukuan-ang-mga-estudyante.jpg

Hindi lahat ng propesor ay nakilahok sa Diliman Commune. May mga ilan na hindi natuwa sa pagbabarikada at kilos protesta. Isa sa kanila ay si Propesor Inocente Campos. Si Propesor Campos ay isang propesor sa Matematika. Hindi niya ikinatuwa ang barikada at nagtangka siyang pasukin at pigilin ito. Bilang tugon, hinagisan siya ng mga estudyante ng pill box na nakabutas sa gulong ng kanyang sasakyan at nagudyok sa kanya na mapikon at mamaril ng mga estudyante. Natamaan ng nasabing propesor ang dalawang estudyane na sina Leo Alta at Pastor “Sonny� Mesina Jr. Nasa unang antas pa lamang si Sonny noong mga panahong iyon at sa kasamaang palad ay binawian din siya ng buhay matapos ang apat na araw. Inaresto ng mga estudyante si Propesor Campos at dinala sa mga pulis.

Quimpo, S. (Photographer). (n.d.). Nasusunog na Kotse ni Campos [digital image]. Retrieved from https://xiaochua.files.wordpress.com/2013/02/12at-sinunog-nila-ang-kanyang-kotse.jpg?w=500&h=375

Nagkaroon din ng pagtatangka ang hepe ng mga pulis ng ciudad ng Quezon na si Tomas Karingal na sirain ang barikada. Pinasok niya at ng kanyang mga pulis ang mga dormitoryo ng Kamia at Sampaguita ng walang pahintulot. Marami ang naarestong mga estudyante.

Eugenia Apostol Foundation (Photographer). (n.d.). Pagbabarikada sa Faculty Center [digital image]. Retrieved https://xiaochua.files.wordpress.com/2013/02/06-atginawang-pinalayang-pook-mula-sa-mgaawtoridad.jpg?w=500&h=266

from

Bilang tugon sa nangyaring pagtatangka, ginamit nila ang mga upuan para bumuo at gawing mas matibay ang kanilang barikada.


Gumamit din sila ng mga kwitis bilang panakot. Ngunit noong Pebrero 9, 1971, sumuko ang mga nakilahok sa Diliman

Commune at sila mismo ang bumaklas nga mga barikada. Sinasabing sumuko sila dahil nakita nilang malaya sila sa Diliman ngunit hindi naman malaya ang buong bansa.

Ating Suriin 2 - Liham Paano kung ikaw ay magulang ng isa sa mga estudyanteng lalahok sa Diliman Commune? Ano kaya ang iyong mararamdaman na sasali sa kilos-protesta ang iyong anak? Magsulat ng isang liham kung saan ipapahayag mo ang iyong nadarama patungkol sa pagsali ng iyong anak sa kilos-protesta. Mga Isyung Mahalagang Pagusapan Mahalagang ating pag-aralan ang mga isyung bumalot sa Diliman Commune. Ito ay sa kadahilanang, ang mga isyung ito ay patuloy pa rin nating nararanasan magpasa hanggang ngayon at napakahalaga na ang katulad mong estudyante ay pamilyar at may nalalaman sa mga isyu ng lipunan dahil ito ay makakatulong sa malalamin mong pagintindi sa lipunang kinabibilangan mo. Kaya naman, simulan na natin ang talakayan. Dalawa ang isyung panlipunan ang makikita sa Diliman Commune. Sila ay ang mga: isyu sa oil price hike at militarisasyon. Tatalakayin natin sila isaisa. Katulad sa mga unang parte ng ating talakayan, ang oil price hike ay ang pagtaas ng presyo ng langis sa pamilihan. Ang isa sa mga pinakapektado nito ay ang mga transport groups, ang mga grupo ng mga pampasaherong sasakyan. Isa sa mga ito ay ang mga drayber ng jeepney.

Sila ang mga higit naapektado sa isyung ito kaya naman hindi nakakapagtaka ang mahigpit nilang pagtutol dito. Ikalawang isyung mahalaga nating pagusapan ay ang isyu ng militarismo. Ang militarisasyon ay pwedeng mailarawan bilang paggamit ng sandatahang lakas ng gobyerno ng kanilang kapangyarihan. Isa sa konkretong halimbawa nito ay ang paggamit ng sandatahang lakas ng mga pulisya at militar noong Diliman Commune. Mahalagang ating malaman na ang paggamit ng naturang sandatahang lakas ay may dapat kaakibat na malalim na panunuri mula sa gobyerno. Ito ay sa kadahilanan na ang paggamit ng naturang lakas ay may posibilidad na magbunga ng madugong digmaan sa pagitan ng kawani ng gobyerno at mga sibilyan. Ang mga posibilidad na ito ay ang mga bagay na marapat lang nating iwasan. Bilang estudyante at mamamayan ng bansang Pilipinas, mahalaga na ang mga isyung ito ay


hindi lamang pamilyar para sa iyo ngunit sila dapat ay ang mga konseptong lubos mong naiintindihan. Ito ay sa kadahilanan na matutulungan ka ng iyong kaalaman at pagkaintindi sa mga isyung ito na maging isang kritikal na estudyante at mamamayan--isang uri ng pag-iisip na mahalagang mahasa ng estudyanteng katulad mo. Ang pagkakaroon ng kritikal na pag-iisip ay higit na maka-katulong sa mga desisyong kailangan mong gawin at mga responsibilidad na kailangan mong ganapin. Sa madaling salita, sa pamamagitan ng pagkakaroon ng kaalaman sa mga isyu ng lipunan, ikaw-estudyante at mamamayan, ay pwedeng makatulong sa iyong bansa. Epekto ng Diliman Commune, Noon at Ngayon Sinasasabing ang Diliman Commune ang isa sa mga protesta na naging dahilan upang magdeklara ng Batas Militar ang yumaong pangulo na si Ferdinand Marcos. Marami ring naaresto na mga estudyante at marami

rin sa kanila ay mga pinuno ng kanikanilang organisasyon sa unibersidad. Naging mahigpit din ang dating pangulo sa pagbabantay sa bawat kilos nga mga estudyante sa unibersidad dahil na nga sa nangyaring Commune. Marahil nakita ng dating pangulo ang capacidad ng mga estudyante na mamuno at lumaban sa kanyang pamumuno. Kahit na hindi talaga nagtagumpay ang Diliman Commune, nagsisilbi naman itong inspirasyon hanggang ngayon sa mga mag-aaral na aktibista. Sa Diliman Commune nakita ang kakayahan at capacidad ng mga estudyante na lumaban at magpahayag ng damdamin laban sa gobyerno. Nagsisilbi ring paalala ang Diliman Commune sa komunidad ng UP at pati na rin sa buong bansa na hindi na lamang sunud-sunuran ang mga estudyante sa mga polisiya ng gobyerno. Sila rin ay may mga hinain na nais at kaya nilang ipahayag sa pamamagitan ng pagkilos-protesta.


Pagbubuklod

V. Ano Ngayon? 1. Mga Kilos-Protesto Estudyante Ngayon

ng

mga

Philippine Student Protest [digital protest]. Retrieved from http://www.humanrightsphilippines.net/wpsite/wpcontent/uploads/ 2012/09/philippines-student-protest-2010-7-16-4-1-7300x217.jpg

Hanggang ngayon patuloy pa rin na nagproprotesta at nagpapahayag ng mga hinain sa gobyerno ang mga

estudyante. Hindi natapos ang pagsigaw at pagtataas ng mga kamao nang sumuko ang mga estudyante sa Diliman Commune. Patuloy na lumalaban at nakikiaalam ang mga estudyante sa iba’t-ibang isyu sa ating lipunan lalo na sa mga isyung malapit sa kanila tulad ng pagtaas ng matrikula at pagpapatupad ng mga polisiya o programang direktang nakakaapekto sa kanilang edukasyon. Hindi lamang mga isyu na malapit sa kanila ang kanilang pinaglalaban. Sa katunayan maging mga isyung pambansa ay kanilang inaalam at tinutugunan. Isang halimbawa nito ay ang paglahok ng mga estudyante ng UP Diliman sa mga kilosprotesta para sa Pambansang Minorya.


Isa pang halimbawa ay ang paglahok ng mga estudyante mula sa iba’t-ibang unibersidad tulad ng Ateneo de Manila, Miriam College, at UP Diliman sa kilosprotestang tumututol sa pagbabalibing kay dating Pangulong Marcos sa Libingan ng mga Bayani. Importanteng mabigyang halaga ng bawat isa sa atin na ang paglahok ng mga estudyante sa mga kilos-protesta dahil sinisimbolo nito na bawat isa sa atin ay may boses para makialam sa pagpapatakbo ng ating lipuna. Hindi hadlang ang edad, kasarian, o lahi para makialam at tumindig sa mga isyung pangkomunidad o pambansa. 2. Isyu ng Pagtaas ng Presyo ng Langis

Larawan mula sa website ng Philstar

Mula noon hanggang sa ngayon, problema pa rin ng mga drayber ng jeepney ang pagtaas ng presyo ng

langis. Kaya naman hindi maiiwasan na ang mga ito ay malawakang magpapahayag ng kanilang pagtutol. Katulad noon, sila pa rin ay nagsasagawa ng mga kilos protesta at rally para maipakita ang kanilang pagtutol sa pagtaas ng presyo ng langis. Subalit, hindi katulad noong nangyari sa Diliman Commune, ang mga transport groups ngayon ay gumagawa na ng mga petitsyon at alternatibong solusyon sa kanilang problema. Kagaya nalamang ng pagpetisyon ng mga ito na dagdagan ang pamasahe sa mga pampasaherong sasakyan. Ang pagtaas ng presyo ng langis ay hindi lamang naaapektuhan ang mga pampasaherong sasakyan at mga drayber nito ngunit pati na rin ikaw at ako--ang mga mamamayan ng bansang ito. Ito ay sa kadahilanan na ang pagtaas ng presyo ng langis ay nangangahulugan na tataas rin ang presyo ng mga produktong madalas nating gamitin dahil kasabay paglobo ng presyo ng langis ay siya ring paglobo ng presyo ng transportasyon na siyang naghahatid sa mga pamilihan kung saan tayo bumibili ng mga produktong ito. Mahalaga na maintindihan at malaman natin na ang mga isyu na katulad nito ay patuloy na nangyayari sa ating bansa. Ngunit mas mahalagang maintindihan natin ang importansya ng kaugnayan ng mga sinaunang isyung panlipunan sa kasalakuyan.


VI. Ating Gawin I. Basahin ang bawat katanungan at bilugan ang letra ng iyong sagot. 1. Ilang araw tumagal ang Diliman Commune? a. Tatlo

b. Siyam

c. Anim

d. Pito

2. Ano ang dahilan kung bakit nagkaroon ng Diliman Commune? a. b. c. d.

Nagkaroon ng pagtaas sa presyo ng langis. Nagdeklara ng Batas Militar ang dating Pangulong Marcos. Nagkaroon ng pagtaas sa presyo ng tubig. Giniba ang isa sa mga importanteng gusali sa UP Diliman.

3. Sino ang hindi sumali sa pagproprotesta sa Diliman Commune? a. Residente ng UP Campus b. Mga Propesor c. Mga Estudyante d. Mga Pulis 4. Ano ang hindi ginawa ng mga nagproprotesta sa Diliman Commune para hindi makapasok ang mga awtoridad? a. Magpasabog ng bomba b. Magbarikada ng mga upuan c. Gumamit ng kwitis bilang panakot d. Pagbabarikada gamit ang kani-kanilang katawan 5. Sino ang pangunahing apektado sa nangyaring dahilan kung bakit nagkaroon ng Diliman Commune? a. Mga Tsuper ng Dyip b. Mga Estudyante c. Mga Propesor d. Mga Residente ng UP Campus II. Sagutin ang mga katanungan sa loob ng limang (5) pangungusap. 1. Ano kaya ang mga pagkakatulad o pagkakaiba ng mga kilos-protesta ngayon sa nangyaring Diliman Commune? Magbigay ng hindi bababa sa tatlong pagkakatulad o pagkakaiba.


2. Ang paglahok lang ba sa mga kilos-protesta ang natatanging paraan para maipahayag mo bilang estudyante ang iyong mga hinain laban sa gobyerno? Kung oo, bakit? Kung hindi, ano pa ang mga ibang paraan?

3. Ano kaya ang nangyari kung hindi nangyari ang Diliman Commune?


VII. Mga Sanggunian Chua, X. (2013). Diliman Commune. Retrieved from https://xiaochua.net/2013/02/02/xiaotime-1-february-2013-diliman-commune/ Commune of Paris. (1998). Retrieved from https://www.britannica.com/event/Commune-of-Paris-1871 Diliman Commune. (2014). Retrieved from http://iskwiki.upd.edu.ph/index.php/Diliman_Commune#.WP783mmGPIX Langey. K.M. (n.d.). The economics of the international petroleum industry and the economy of the Philippines. Retrieved from http://pre.econ.upd.edu.ph/index.php/pre/article/viewFile/782/92 Enano, J.T. (2017). P8 jeepney minimum fare takes effect Friday. Retrieved from http://newsinfo.inquirer.net/869753/p8-jeepney-minimum-fare-takes-effect-friday The UP Diliman Commune of Feb. 1-9, 1971. (2010). Retrieved from http://www.arkibongbayan.org/2010/2010-03March28DilimanCommune/diliman%20commune.htm


ANG BAGONG LIPUNAN

Charisse Z. Ancheta Tyrone Kit B. Agres Mga May-Akda


ANG BAGONG LIPUNAN

Charisse Z. Ancheta Tyrone Kit B. Agres Mga May-Akda

Ipinasa kay Bb. Sharehann Lucman


Mga Nilalaman Mga Layunin Mga Mahahalang Konsepto at Termino Ating Subukan Pagbabalik Tanaw Ating Talakayin: Ang KBL Ating Suriin Ating talakayin: Ang Pangitain Ating Talakayin: Ang Mga Pagbabago Ating Suriin Ating Gawin Ating Talakayin: Ang Mga Kritisismo sa KBL Ating Talakayin: Usaping Pangkasalukuyan Ating Gawin Pagsusulit Mga Sanggunian i


Mga Layunin Ninanais ng mga may akda na sa dulo ng module na ito, ang mambabasa ay may kakayahang‌ Linangin ang kasanayan sa pagsuri o pagpaliwanag ng mga datos at impormasyong naibigay Tukuyin ang iba’t-ibang adhikain ni Marcos para sa Bagong Lipunan at kilalanin ang mga naisakatuparan sa mga adhikaing nabanggit. Mabigyan ng pagpapahalaga sa mga napagtagumpayan ng programang "Bagong Lipunan" ni Pangulong Marcos Magkaroon ng mas malalim na pag-intindi sa kaganapan noong termino ni Marcos, particular sa Bagong Lipunan Mabigyang-diin ang kahalagahan ng konsepto ng Bagong Lipunan sa pagsasaayos ng lipunan noon pagkatapos ng deklarasyon ng Batas Militar

Maikonekta ang mga naging positibo at negatibong epekto ng "Bagong Lipunan" sa kasalukuyang panahon at maipaliwanag ito kung bakit

ii


Mga Mahahalagang Konsepto at Termino Kilusang Bagong Lipunan -programa’t adhikain na nais gawan ng katuparan ni Pangulong Marcos para sa ikauunlad ng Pilipinas

tao na layong magkaroon ng pagkukunan ng kita sa pamamagitan ng pagtatayo ng negosyo Eleksyon

Black Propaganda - pamamaraan ng pagpapalit, pagtatakip, o pagbabago sa katotohanan ng isang bagay upang magmukhang masama ang isang indibidwal

Cronies

- proklamasyong nagdedeklara sa pagpapasailalim ng Pilipinas sa Batas Militar

- kalapit na kaibigan, kasosyo, o kaalyado ng isang makapangyarihang taon na nalalagay sa mga mahahalagang pwesto sa pamahalaan o sa mga malalaking negosyo

Termino

Aktibista

Proklamasyon 1081

- isang tiyak at limitadong panahon ng pamumuno ng isang opisyales o kawani ng pamahalaan Extraterritoriality - isang sitwasyon kung saan hindi ka nasasaklaw sa batas ng bansang napuntahan mo kapag ikaw ay dayuhan o hindi taga-roon Kooperatiba - pagsama-sama ng isang grupo ng mga iii

- paghalal sa mga opisyales o kawani ng pamahalaan sa pamamagitan ng pagboto ng mga mamamayan

aktibong mga mamamayan na aktibong nananawagan sa mga pagbabago sa lipunan pagdating sa politikal, sosyal, at panlipunan nitong aspeto. Pangulo

Ang namumuno sa bansa, may mataas na katunkulan. Se demokratikong bansa, ginagamit ang boto ng sambayanan upang malaman ang uupo sa posissyong ito


IKA-ANIM

A NG B AGONG L IPUNAN A TING SUBUKAN

A LAM

A. Ating tukuyin ang kataga. Sa tulong ng mga larawan, ating tuklasin ang mga salitang katumbas nito. 1. gumagawa ng mga produkto, nagbibigay ng serbisyo, lumilikha ng yaman ng bansa

+

-gamba +

8 - lo

MO BA ?

Labis na nakakapagtaka ang cover page ng module na ito. Ngunit, alam mo ba; “Nong Martial Law ay nagkaroon ng mga banknotes na hindi na isapubliko. Ang mga ito ay naiwan na lamang sa nagimprinta at hindi itinuloy.�

____________________________

2. siya ang namumuno sa bansa, sapamamagitan ng boto ng mamayan nalalaman kung sino ang maaring sumunod sa pwesto niya, nakatira sa Malacanang

-a +

-ipin +

M GA P AHINA P ARA

________________________ 3. isang pangkat ng mga tao na may iisang katangian, sinubukang baguhin ng pangulo sa kanyang termino, ang miyembro nito ay may pagkakapareho sa kinalakhang kultura

5 -ma

+

-o

+

_______________________________

Page 1

-duy

NARITO KA NGYAON

1

PAGBABALIK TANAW

2

ANG KBL

4

PANGITAIN

6

PAGBABAGO

8

KRITISISMO

13

USAPIN

15

PAGSUSULIT

17


Pagbabalik-Tanaw MASASABING naging matagumpay ang unang termino ni Pangulong Ferdinand Marcos noong 1965 hanggang 1969 sapagkat napagtuunan ng pansin ang mabilisang industriyalisasyon ng buong kapuluan, na kalauna'y naging dahilan sa malusog at masiglang progreso sa ekonomiya ng bansa.

Tumakbo syang muli para sa pagkapangulo sa eleksyon noong 1969, kung san sya'y nanalo, laban kay Sergio Osmena, Jr. Subalit, naging madugo't

Subalit, hindi naging matagumpay ang kanyang panunungkulan para sa kanyang ikalawang termino kung ikukumpara sa una nyang termino. Nagkaroon ng sigwa sa ekonomiya, dagdag na ang malawakang korupsyon sa mga "cronies" ng pangulo at maging sa loob ng gobyerno, kung kaya't hindi naging maganda ang tingin ng mga Pilipino sa gobyerno sa mga sumunod na taon, lalo na sa pagpasok ng dekada 70s. Nagkaron ng pag-aalsa mula sa mga aktibistang estudyante sa iba't ibang unibersidad sa Maynila, halimbawa na ang sa Unibersidad ng Pilipinas sa Diliman, tulad ng grupong Kabataang Makabayan (KM), banta mula sa mga komunistang rebelde (NPA) at mga rebelde sa Mindanao na nais humiwalay sa Republika ng Pilipinas (MNLF).

Ikalawang pagpasinaya kay Pangulong Marcos

marumi ang eleksyon ng 1969 dahil sa malawakang karahasan at paglaganap ng "black propaganda", kaya't tinagurian ito bilang isa sa mga pinakamarumi't marahas na eleksyon sa kasaysayan ng Pilipinas.

Page 2

Ang pag-aklas ng Kabataang Makabayan


Pagbabalik-Tanaw Sa pagpasok ng taong 1970, naging malawak at patuluy-tuloy ang protesta ng mga ordinaryong estudyante at ng mga aktibistang estudyante. Tinagurian na "First Quarter Storm" ang mga protestang ito na sinalubong naman ng karahasan ng kapulisan noon. Sa pagpasok din ng bagong dekada naging malakas at malawakan ang banta ng mga komunista at terroristang Muslim sa Mindanao. Ang pagbomba sa Plaza Miranda noong Agosto 21, 1971, na nag-iwan ng sugatan at patay na mga tao, at ang pagtambang noon kay Juan Ponce Enrile ang nagudyok sa Pangulong Marcos na ideklara ang Presidential Decree No. 1081, na nagpapasailalim sa buong Pilipinas sa ilalim ng BATAS MILITAR upong mapuksa ang mga elementong banta sa seguridad ng estado at upang isaayos mula ang ating lipunan,

Ang Pahayagang Naglathala ng pagdeklara ng ni Marcos ng Martial Law

Page 3


Ating Talakayin Ang Kilusang Bagong Lipunan

isinatawag na “Bagong Lipunan” o “New Society” sa wikang Ingles.

KASUNOD ng pagdeklara ni Pangulong Marcos ng batas militar sa buong bansa, isa sa mga nais nyang maisakatuparan ang pagbabago sa ating lipunan na aahon sa pagkalugmok ng Pilipinas mula sa mga banta na nagmumula sa mga rebeldeng grupo at sa pagbagsak ng ekonomiya nito.

Kasunod nito ay ang pagtalaga ng Kilusang Bagong Lipunan. Ang Bagong Lipunan ay pinaniniwalaang magbibigay ng kaayusan sa Pilipinas, ito ang sumisimbolo sa pagkalimuot ng mga masasamang kaugalian at hindi katanggap-tanggap na mga asta ng mga Pilipino. Sinasabing ang Kilusang Bagong Lipunan ay ang ideal na kalagayan ng Pilipinas. Winwaksi nitong ang mga mga asal na “di-akma” sa pagiging Pilipino.

Isa pa rito ang pagbabago sa asal at ugali ng mga mamamayan para sa ikauunlad ng lipunan,at ang pagbabalik sa tiwala ng mga mamamayan sa gobyerno. Ilan lamang ito sa mga naisin ng batas militar sa ilalim ng programa ni Pangulong Marcos na

Isa sa mga pagaaklas n g mga estudyante noong Matial Law

Page 4


Ating Suriin A. Ito ang unang chorus ng kantang Bagong Lipunan ito ay ginamit bilang awit sa paaralan noong panahon ng administrasyong Marcos. Pinakabisado ito sa mga estudyante at ipinakakanta tuwing umaga. Pakinggan natin ang buong kanta. “May bagong silang, May bago nang buhay, Bagong bansa, Bagong galaw, Sa Bagong Lipunan. Magbabago ang lahat, Tungo sa pag-unlad, at ating itanghal, Bagong lipunan!� B. Sa di bababa ng dalawang pangungusap, ating sagutin ang mga katanungan ng may ka-partner. Marapat lamang na ibahagi sa iyong kaklase ang mga naging kasagutan mo. 1. Ano ang nais iparating ng kanta? _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ 2. Sang ayon ka ba rito? Oo o hindi? Bakit? _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ 3. Kung dadagdagan mo o babaguhin mo ang mensahe ng kanta, paano mo ito nais gawin? Ano ang mga karagdagang linya ang nais mong ilagay? _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ Page 5


Ating Talakayin Ang Mga Pangitain ni Pangulong Marcos pinangarap ang pagulong Marcos para sa mga Pilipino ito ay ang pag-unlad ng ekonomiya, ang relasyon ng Pilipinas sa pagitan ng ibang bansa, at ang kapakanan ng mamayang Pilipino. Hindi naglaon na ang mga plano ng pangulo ay para sa ikabubuti kasalukuyang sitwasyong ng bansa. MARAMING

Pag-unlad ng Ekonomiya Nagkaroon ang pangulo ng framework o plataporma na siyang susundan ng pagbabago ng ekonomiya ng Pilipinas, ito ay nahahati sa dalawa, ang paglapat ng nasyonalismo sa patakaran pang ekonomiya at pagtuon sa pagdedemokratiko ng alokasyon at pamamahagi ng yaman ng bansa.

prise. Ang kabilang mukha naman ay ang pagunlad ng buhay ng mga mahihirap sa lipunan. Ayon kay Marcos, nasimulan ang land reform, organisasyon ng mga kooperatiba, at pag-unlad ng komunidad bilang mga unang hakbang tungo sa pagbabago. Kasunod nito ay ang pag bukas ng overseas jobs na nagbigay daan sa mas malawak na oportunidad para magkaroong ng trabaho ang mga Pilipino. Pinlano rin ng Pangulong Marcos na magkaroon ng mas malalim na ugnayan sa pagsasaka at inudstriya. Ang agrikultura at industriyalisasyon ay pinapaniwalaang magkasangga tungo sa inaasam-asam nating kaunlarang pang-ekonomiya.

Nakikita ni Pangulong Marcos na halos ang kabuuang parte ng ekonomiya ng Pilipinas ay lubos ng naipagkatiwala sa kamay ng mga dayuhan, na siya namang tinututulan. Kaya isunulong ni Marcos ang nasyonalismo bilang isa sa mga mukha ng NDP o National Development Plan. Dahil dito, bilang unang hakbang, ipinagbawal ang pagmamay-ari ng lupain sa mga banyaga. Sinigurado na mahihikayat ang mga ito sa mga export-oriented enter-

Page 6

Ang pakikipag-kamay ng Pangulo sa mamamayang Pilipino


Ating Talakayin Relasyong ng PIlipinas sa Iba’t-ibang Bansa Bagama’t ang tungo ng administrasyong Marcos ay ang malawakang pagbabago at GLOBALISASYON, ninais ng pangulo na magkaroon ng magandang relasyon sa iba't-ibang bansa. Ilan pa sa mga bansa at institusyon na binigyang-pansin ng Pilipinas para sa panlabas na relasyon ay ang Estados Unidos, United Nations, Romania, Yugoslavia, sa People’s Republic of China, USSR, ASEAN, Vietnam, at Kampuchea.

Isa ang Japan sa mga bansang pinagtuunan ng kaukulang pansin ng “Bagong Lipunan” para sa pagpapabuti ng panlabas na relasyon sa mga bansa. Ang bansang Japan din ang pinakatumatangkilik sa mga likas-yaman na maibibigay ng Pilipinas sa pangglobong perspektibo. Nakita ni Marcos na ang Pilipinas ay kinakailangang magkaroon ng panibagong perspektibo sa kanilang kinalalagyan sa Asia. Naniniwala ang pangulo na uunlad ang Pilipinas kung tayo ay magkakaisa bilang iisang estado, iisang bansa. Tungo sa pandaigdigang kumpetisyon, makikita na ang pinaka-kinakailangan ang ay pagkakaisa ng mga Pilipino sa isip at sa gawa.

Page 7

Ang Kapakanan ng Mamayang Pilipino Dahil ninanais nga ng pangulong mawaksi ag mga luma at masamsang kaugalian ng mga Pilipino, gumawa siya ng mga programang pininiwalaan niyang mag aayos ng mga ito. Iilan sa mga ito ay ang kaayusan at kalinisan sa kabayanan, pabahay, at mga pribilehiyo ng mga manggagawa.

Handa Ka Na Ba? Ating tatalakayin ang mga nagin kaganapan sa Bagong Lipunan. Sa mga sumusunod na pahina, bibigyang diin natin ang mga kongkretong aksyon ng pangulo. Bilang mambabasa, trabaho mong maging mapanuri sa mga ito. Sa hulihan ay tutuklasin natin ang mga naging kalakasan at kahinaan ng administrasyong Marcos. Handa ka na ba?


Ating Talakayin Ang mga Sinasabing Senyales Pagbabago sa Ilalim ng Bagong Lipunan NAIS ng “Bagong Lipunan� ni Pangulong Marcos na magkaroon ng malawakang pagbabago sa iba’t ibang sektor at aspeto ng lipunan na matataon sa kanyang deklarasyon ng Batas Militar noong 1972. Narito ang ilan sa mga naitalang pagbabago at nagawang nakamit ng Pilipinas sa ilalim ng programang ito sa pagdaan ng mga taon noong Batas Militar.

Nagkaroon ng mga plataporma ang Pangulo na siyang magiging gabay niya sa pamumuno sa bansa. Ang ilan dito ay pinaniniwalaang naging totoo at makabuluhan noong termino ni Marcos. Tuklasin natin ang mga programang ito sa mga susunod na pahina.

Page 8


Page 9


Page 10


Ating Suriin A. Ating basahin ang unang bahagi ng talumpati ng Pangulong Marcos matapos italaga ang Kilusang Bagong Lipunan.

Address of His Excellency Ferdinand E. Marcos President of the Philippines At the Pasasalamat Sa Bagong Lipunan [Delivered at the Folk Arts Theatre, April 2, 1978] Ang Tinig ng mga Maliliit MGA KASAMA, SA halalan na ito, aking napupuna na ang ating mga katunggali ay bumabalik sa mga masasamang gawa, masasamang ugaling Lumang Lipunan — naninira ng puri, nagmumura, marumi ang lumalabas sa kanilang bibig. At isa sa kanilang pinupuna at minamata ay ang mga katulong natin na mga waiter, bellboy, chambermaid ng tourism industry. Sa Lumang Lipunan, kung binatikos at minura ang mga maliliit na kapuwa kong dukha at maralita na walang kapangyarihan, sila ay nagpapakumbaba at tumatahimik na lamang at hindi mo naririnig man lang ang tinig nila. Ngunit sa ilalim ng Bagong Lipunan, tila ba ang aking nakikita at napapagmasdan ay nagising na ang kapuwa kong maliliit at maralita at nagkabigkis-bigkis. At ngayon ay ipinaparinig nila sa buong madla ang lakas ng kanilang tinig na hindi maaaring apihin ng sinumang makapangyarihan at mayaman, kayat naririto kayo ngayon upang marinig ang tumataginting ninyong tinig at inyong isinisigaw ay KBL, KBL. Hayan ang sagot sa paninira ng mga katunggali natin sa halalang ito.

B. Suriin natin. Mula sa nabasang talumpati, sagutan sa piraso ng papel ang mga sumusunod na katanungan. 1. Ano-ano ang mga napuna ng pangulo sa Lumang Lipunan? 2. Ano-ano ang pagbabagong nabanggit ng pangulo sa ilalim ng Bagong Lipunan? 3. Base sa mga naitalakay, sang-ayon ka ba sa pagbabagong ito? Oo o hindi? Magbigay ng mga halimbawa upang suportahan ang iyong kasagutan.

Page 11


Ating Gawin A LAM A. Tama o Mali? _________ 1. Upang mapanatili ang kapayapaan at kaayusan, nagdeklara ng kurpyo (curfew) ang gobyerno noon mula 11 pm hanggang 4 am. ____________ 2.

Napaigting pa lalo ang tinatawag na "Social Security Act" para sa mga manggagawa upang makapagtamasa pa sila ng maraming benepisyo tulad ng "Medicare" at mga loans at interest. Isang agrikultural na bansa ang Pilipinas kung kaya't susi sa pagpapaunlad nito ang pagpapatupad sa repormang agraryo para sa mga magsasaka.

MO BA ?

Na noong Martia Law sa bansa ay hindi pwedeng magtipon ang grupong hihigit sa limang katao ng walang pahintulot. Maari ring dakpin ang sinumang makikitaan ng babasahing umaatake sa administrsayon ni Marcos.

____________ 3.

____________ 4.

Cronyismo ang tawag sa sistema ng paglalagay sa mga susing pwesto sa gobyerno o negosyo ng mga matatalik at malalapit na kaalyado ng isang makapangyarihang tao sa pamahalaan. ____________ 5.

Nanguna ang Pangulong Ferdinand Marcos sa pagpapatayo ng Cultural Center of the Philippines o CCP upang lalong magkaroon ng pagpapahalaga sa sining at kultura ang mga Pilipino.

Page 12

Nagkaroon ng underground publication, at tinawag itong Mosquito Press.


Ating Talakayin Ang mga Kritisismo sa Administrasyong Marcos Ngunit, sa kabila ng mga pagbabagong naganap sa ilalim ng programang “Bagong Lipunan” ni Pangulong Marcos, may ilang mga batikos at problemang nakita ang kanyang mga kritiko tungkol sa mga pagbabagong kanyang nais umanong maatim. Mapapansin ang umano’y “mahina” at “hindi matibay” na pang-ekonomikong programa na nailatag ni Marcos para sa bagong lipunan. Naghahanap umano siya ng isang ideyal na paraan upang mapag-isa ang hangarin ng taumbayan at ng mga negosyante sa pamamagitan ng pagbibigay ng regulasyon sa pamamahagi ng mga pribadong kayamanan, o kayamanan na pagmamay-ari ng mga negosyante at gobyerno, upang pantay na paghatian ng lahat. Halimbawa sa mga pamamaraang ito ang pagpapaigting sa sistema ng pagbubuwis upang makalikom ng pondo na makakapagpagawa ng mga kalsada at iba pang pangangailangan ng mga tao. Ngunit ang ganitong ekonomikong sistema ay “hindi makakapagtagal”, at nakita nga ito sa unting pagbagsak ng ekonomiya ng Pilipinas sa pagpasok ng dekada 80s. Isa pa sa mga nakitang problema sa “Bagong Lipunan” ni Marcos ang

Page 13

“pagbibigay ng isang indibidwal ng kanyang buong sarili para sa estado”, na sinasabing hindi nagbibigay ng kalayaan sa mga mamamayan, na siyang isang pangunahing karapatan na tinatamasa dapat ng mga tao bilang kasapi ng estado. Ibig sabihin lamang nito ay ang pagbigay ng otoridad ng isang indibidwal na pamunuan siya ng gobyerno sa likod ng mga adhikain ng Bagong Lipunan. Ang pagsulangat sa otoridad na ito ay nagsisismbolo ng rebelyon at pagsuyaw sa gobyerno, kung kaya’t makikita ang tahasang paglabag sa karapatang pantao na makikita sa mga susunod na taon ng “Bagong Lipunan”.

Ang Labor Day Rally sa Bacolod noong 1978


Ating Talakayin Ayon pa sa mga eksperto tulad ni Hayek, nakita nya ang pagkakabulag ng mga mamamayan noon na maiisip nilang makakagawa ng pagbabago o ng kaayusan ang isang di-hamak na disenyo tulad ng “Bagong Lipunan”, ngunit makikita na pawang kaguluhan, karahasan, hindi maayos na pagtataguyod sa ekonomiya, korapsyon, at cronyism o pagbibigay ng pabor sa mga kaibigan at kasosyo lamang ang naidulot nito sa realidad ng sitwasyon ng Pilipinas sa pagpasok ng mga taon pagkatapos ng deklarasyon ni Pangulong Marcos ng Batas Militar.

Ang rally ng mga Kabataan sa Diliman Commune

Nakikita naman ang “Bagong Lipunan” ni Marcos bilang isang disenyo lamang, isang disenyong magandang isaisip o pangarapin kung saan kusa pa itong bibigyan ng importansya ng mga mamamayan na nabulag mula sa mga matatamis na pangako ng “Bagong Lipunan”. Nais umano ng “Bagong Lipunan” na bigyan ng ideya ang mga tao ng isang “utopya”, o isang lipunan na “perpekto” o “walang bahid ng kasamaan, pagkakamali, o korapsyon”. Napaniwala naman ang mga mamamayan na maaaring ipunto sa magaling na kakayahan sa pagsasalita o pagtatalumpati.

Page 14

Huli pang pasabi sa nasabing akda na ang “Bagong Lipunan” ay hindi napagtagumpayan ng administrasyon ni Marcos, na sa kabila ng lahat ng kanilang nagawa at mga konkretong aksyon upang mapabuti ang Pilipinas, ay ang malawakang korapsyon at ang malaking palya o kahinaan na naganap sa ekonomiya na lalo pang nagpasadlak sa sitwasyon ng Pilipinas at sa mga mamamayan nito. Sinasabi nyang ang “Bagong Lipunan” ang “pinakalamaking napalyang eksperimento sa kasaysayan ng Pilipinas”.


Usaping Pangkasalukuyan MASASABI na sa kasakuluyang sistema, laganap pa rin ang paghingi ng pabor ng mga mayayaman na negosyante o politiko sa mga opisyales at kawani ng ating pamahalaan. Naibanggit na ang “Bagong Lipunan” ni Marcos ay nabubuo lamang ng isang “maliit na bilog ng mga negosyante at politikong kaibigan na mayayaman at napapabilang sa mataas at makapangyarihang antas ng lipunan”. Ang tawag dito ay cronyismo.

syante o mga kaibigan upang makapamuno sa mga negosyo at pwesto sa gobyerno.

Hindi ito naiiba sa sistema ng ating pamahalaan hanggang sa kasalukuyan. Makikita na laganap ang paghingi ng lagay at paglagay sa pamahalaan Sabi sa isang akda na pinamagatang “The Economic Fatality that Led to His Downfall”, isa sa mga pinakatatak ng pagbagsak ng “Bagong Lipunan” at ng inaasam na pagbabago at pag-unlad sa ekonomiya ng bansa ang dahil sa pagpabor ni Marcos sa iilang mga nego-

Nagiging malaking problema lamang ang sistema ng cronyismo kapag una, hindi na nabibigyan ng importansya ng mga nasa may kapangyarihan ang kapakanan ng sambayanan na dapat nilang paglingkuran, at pangalawa, hindi nabibigyan ng pagkakataon ang ibang nais maglingkod sa pamahalaan na mas may puso’t kakayahan para makagawa ng pagbabago para sa lipunan.

Ang taong mga malalapit na kaibigan o kaalyado ng Pangulo ng Pilipinas dahil sa konsepto ng “utang-na-loob”. Isa na itong pag-uugali na lantaran na para sa ating mga Pilipino, at maski sa pamahalaan, ang ganitong kaugalian ay hindi napapalampas.

Isang silid sa loob ng Faculty Center ng UP Diliman noong Diliman Commune

Page 15


Usaping Pangkasalukuyan Isa pa sa mga ipagdidiinan nating usaping pangkasalukuyan ang isyu hinggil sa ekonomiya, kung saan masasabi nating ang mga naging plataporma’t aksyon ni Pangulong Marcos hinggil dito ay nakakaapekto pa rin sa ekonomiya ng ating kasalukuyang panahon. Ayon sa ika-11 na pahina ng akda ni Joseph Bautista, hindi naging matibay o matatag ang pagkakabuo ng platapormang pang-ekonomiya ng “Bagong Lipunan” sa kabila ng mga napagtagumpayan nitong ipatupad. Sinasabi na nagkaroon ng pagbaba ng ekonomiya ang Pilipinas simula sa taong 1973, kung kaya’t umutang ang Pangulong Marcos sa mga banyaga upang bawiin ang export income ng bansa, at pati na rin sa mga monopolyo’t “cronies” o kaibigan ni Marcos. Lumapit ang rehimeng Marcos sa mga internasyonal na institusyon (World Bank at International Monetary Fund) at sa mga banyagang bansa upang mangutang na pera na gagamitin pa umano sa mga proyektong nais nila para sa bansa. Ngunit dahil sa marupok na ekonomiya na masisisi sa monopolyo ng mga “cronies” o kaibigan ni Pangulong Marcos, hindi rin naging sapat ang pag-utang na ito ng gobyerno para makapagbayad ng utang, kung kaya’t kailangan pa nila mangutang pa sa WB at IMF para makapagbayad ng kahit ilang porsiyento ng utang na ito. Ang tawag sa ganitong insidento ay “DEBT TRAP”. Naging pasakit imbes na nakatulong ang "istratehiyang" ito sa pag-unlad ng ekonomiya sapagkat nakaligtaang tingnan sa malawakang perspektiba na hindi naPage 16

katulong sa pangmatagalang pag-unlad ng ekonomiya ng bansa ang ekonomikong polisiya na ipinapatupad ni Pangulong Marcos. Naging sakit sa rehimeng ito ang pagbigay ni Marcos ng malalaki’t importanteng mga pwesto sa gobyerno’t ekonomiya sa mga “cronies” o kaibigan niya na kalauna’y hindi nagawa ng maayos ang kanilang mga trabaho. Dahil sa kawalang kakayahan nila na maglingkod, naaapektuhan ang serbisyo nito sa ma taumbayan na siyang mas nakakaranas ng pagbagsak ng ekonomiya at ng mga serbisyong pampubliko tulad ng edukasyon o kalusugan. Hanggang sa kasalukuyan, ang Pilipinas ay nagbabayad pa rin ng utang sa mga banyaga na buhat mula sa “debt trap” na ito. Hindi pa kasama sa ating mga binabayaran ang interes na pinapataw ng mga malalaking bangko na ito. Marahil ay nagkaroon ng malinis na intensyon ang pangulo noon na pagbutihin ang ekonomiya ng bansa, ngunit hindi naging matagumpay ang kanyang “Bagong Lipunan” na masuportahan ang pagbabagong ito dahil sa mga problemang lantaran na sa pamahalaan. Naging maganda ang lagay ng ating ekonomiya sa ilalim ng mga pangulong nagdaan bago si Marcos, ngunit nalagay itong lahat sa wala. Hindi na muling naatim ng ating bansa ang sigla sa ekonomiya na ating dama sa mga dekada bago ang Batas Militar, at bagkus ay dinadanas natin nag paghihikahos ng ating ekonomiya na masasabi nating “namana” natin mula sa rehimeng Marcos. Hanggang ngayon, atin pa rin itong dama’t sakit.


Pagsusulit A. Bilugan ang tamang sagot. 1. Ito ang ilan sa mga pangitain at naisin ni Pangulong Marcos sa "Bagong Lipunan" para sa Pilipinas MALIBAN SA‌ a) Pagsugpo sa rebelyon, pagdakip sa mga subersibong pwersa, at militarisasyon sa mga mamamayan b) Pagpapaunlad ng ekonomiya at pagpapalakas ng export-import na sistema c) Paglalaan sa karapatan ng mga magsasaka sa lupa sa pamamagitan ng "agrarian reform" at reporma sa lupa d) Pagbabago at pagwaksi sa mga nakasanayang pag-uugali ng mga mamamayan sa likod ng pagbabago ng lipunan

2. Nabigyan ng malaking importansya ni Pangulong Marcos ang ekonomiya ng Pilipinas bilang isa sa mga aspeto na nais nyang baguhin sa Bagong Lipunan. Alin sa mga sumusunod ang HINDI ekonomikong aspeto na pinaunlad ni Pangulong Marcos noong Bagong Lipunan? a) Pagsulong ng nasyonalismo bilang isa sa mga mukha ng NDP o "National Development Plan" b) Pagbukas ng mga "overseas jobs" na nagbukas ng oportunidad sa mga Pilipinong nais makapagtrabaho sa ibayong dagat c) Pagtatayo ng "Cultural Center of the Philippines" upang mapalawak ang kaalaman at pagpapahalaga ng mga mamamayan sa kultura't sining d) Pagtaguyod at pagpapasinaya ng NEDA o ng "National Economic Development Authority"

Page 17


Pagsusulit 3. Itinaguyod rin ng Pilipinas ang kanilang pwesto bilang kaanib ng/ ng mga ____________ noong panahon ng Bagong Lipunan ni Pangulong Marcos. a) Estados Unidos

b) Rusya o USSR

c) United Nations

d) Third World

4. Isa sa mga binigyang pansin ni Pangulong Marcos sa pagbabago ng lipunan at ng Pilipinas ang asepto ng kapayapaan at kaayusan na nais niyang paigtingin pa. Alin sa mga sumusunod ang HINDI kasapi sa adhikain niya ng kaayusan at kapayapaan? a) Pagpapatupad ng kurpyo (curfew) mula 12 ng hatinggabi hanggang 4 am b) Pagbabalik ng tiwala sa mga negosyante, partikular na sa mga pribadong institusyon, na mamuhunan at magtrabaho sa Pilipinas c) Pamimigay ng pabahay at lupain sa mga mamamayan na naninirahan sa mga lupain na hindi nila pagmamay-ari d) Pagkumpiska sa mga di-lisensiyadong armas 5. Alin sa mga sumusunod ang TAMA hinggil sa mga negatibong epekto ng Bagong Lipunan ni Pangulong Marcos? a) Hindi naging epektibo ang kurpyo (curfew) sapagkat marami pa rin ang lumalabas tuwing madaling araw b) Napaniwala ang mga mamamayan sa isang "utopya" o mundong "perpekto at walang pagkakamali" c) Hindi tahasang nabigyan ng leksyon ang mga Pilipino ukol sa disiplina at pagrespeto sa otoridad d) Napukaw ang atensyon ng mga Pilipino mula sa mga realidad ng kanilang gobyerno

Page 18


Pagsusulit A. Ito ang ilan sa mga importanteng elemento ng ating lipunan na binigyan ng importansya ni Pangulong Marcos para sa mga pagbabagong nais niya sa kanyang “Bagong Lipunan”. Kung ikaw ang tatanungin, ano sa mga ito ang bibigyan mo ng mas importansya? Iranggo mula sa bilang na 1-10, 1 bilang ang pinakamataas at 10 bilang pinakamababa, ang mga ito at sagutin ang mga katanungan kasunod nito. ____1. EKONOMIYA ____2. RELASYONG PANLABAS/IBANG MGA BANSA ____3. KAPAYAPAAN ____4. KAAYUSAN ____5. PAGLILINIS NG MGA KALUNGSURAN AT KABAYANAN

____6. PABAHAY ____7. REPORMANG AGRARYO PARA SA MGA MAGSASAKA ____8. REPORMA PARA SA MGA MANGGAGAWA ____9. EDUKASYON ____10. KULTURA AT SINING B. Sa kapirasong papel, sagutin ang mga katanungang sumusnod at ibahagi ang iyong sagot sa klase. 1. Anu-ano ang mga rason mo sa pagbibigay ng ranggo sa mga nabanggit na mga salita? 2. Ano ang rason sa pagbibigay mo ng bilang 1 sa pinakaimportanteng pagtutuunan mo ng pansin? 3. Ano naman ang rason mo sa pagbibigay ng bilang 10 sa hindi mo gaano pagtutuunan ng pansin?

Page 19


Mga Sanggunian Mga Pinagmulan

Mga Larawan

Bautista, J. J. (2017). Marcos' Fatal Conceit: October 2005. (n.d.). Retrieved May 16, 2017, The Economic Fatality That Led to His Down- from http://joseangelito-angeles.tripod.com/ fall. Manila Philippines: Ateneo de Manila Uni- marcos.htm versity IT'S XIAOTIME! (n.d.). Retrieved May 12, Marcos, Ferdinand E. (1973). Notes on the 2017, from https:// New Society of the Philippines. Manila, Philip- xiaochua.files.wordpress.com/ pines. Marcos Foundation, Inc. University of the Philippines Diliman. (1973). One Year on the New Society. Manila, Philippines. University of the Philippines. Marcos, F. E. (1978). Revolution from the center: how the Philippines is using martial law to build a new society. Raya Books, Hong Kong. Marcos, F. E. (1981). Speeches by President Ferdinand E. Marcos. [Manila] : Presidential Library. October 2005. (n.d.). Retrieved May 16, 2017, from http://joseangelito-angeles.tripod.com/ marcos.htm

20


KAR APATAN KARAHASAN noong Martial Law at


Karapatan at Karahasan noongÂ

Martial Law Nilalaman


TANDAAN Bago simulan ang araling ito, kailangan munang alamin ang mga mahahalagang konseptong ito: Paglabag sa karapatang pantao. Pagkakait o pagtapak sa mga batayang karapatan ng tao. Desaparecidos. Isang salitang Espanyol na nangangahulugang nawala o naglaho; ito ang ginagamit na termino para sa mga biktimang nawala noong panahon ng Martial Law. Represyon. Pagpigil o pagkontrol; hadlang sa kalayaang magpahayag at makamtan ang karapatan. Pasismo. Paggamit ng estado ng kanilang kapangyarihan sa pandarahas sa mga mamamayan. Aktibista. Mga militanteng mamamayan na lumalahok at nakikibaka para sa pagsusulong ng pagbabagong panlipunan. Diktador. Isang taong may absolutong kontrol o pamumuno sa anumang larangan. Counter-insurgency programs. Mga programang ipinapatupad kontra sa mga rebolusyonaryong pagkilos; halimbawa nito ay ang Oplan Bantay Laya sa administrasyong Arroyo, HANAPIN Oplan Bayanihan sa administrasyong Aquino at Para sa karagdagang kaalaman tungkol sa mga counter-insurgency programs ng Oplan Kapayapaan sa administrasyong Duterte. estado, maaaring bisitahin ang mga links na nasa ibaba:

http://bulatlat.com/main/2010/07/17/pro gressive-groups-urge-aquino-to-scrapoplan-bantay-laya-and-its-operatingprinciples/ http://www.karapatan.org/files/OpBay% 20for%20Beginners%20complete.pdf http://www.karapatan.org/Rights+violati ons+will+continue+if+Oplan+Kapayapa an+is+Oplan+Bayanihan+2.0 http://bulatlat.com/main/2010/09/26/usrole-in-philippine-counterinsurgencyoperations/

Ang mga pakahulugan ng mga salita ay hinalaw mula sa https://www.merriam-webster.com/ pero isinalin ng mga may-akda sa Filipino.


PANIMULA Nalaman sa mga nakaraang leksyon ang iba’t ibang mahahalagang pangyayaring naganap sa ilalim ng Batas Militar. Maraming mga pangyayari ang humubog sa ating kasaysayan, sa ating kultura at kung paano natin tignan ang ating pagkakaisa bilang bansa. Nagkaroon ng katanungan sa ating pagkakaunawa sa konsepto ng demokrasya, sa kapayapaan, at kalayaan. Maging ang ating pagkakaunawa sa ating mga karapatang pantao ay naging malabnaw. May ilang patuloy na pumupuri sa mga patakaran at mga pangyayari sa panahon ng Batas Militar. May ilang itinuturing ang mga taong ito bilang “Golden Age� ng Pilipinas kung saan mausbong ang ekonomiya, ngunit marami na ang mga ebidensya at salaysay na pinabubulaanan ang mga pahayag na ito. Sa unang apat na taon ng rehimeng Marcos, nabaon sa utang ang Pilipinas sa mga nagpapautang sa loob at labas ng bansa. Mula sa $8.2 bilyon na utang ng bansa noong 1977, naging $24.4 bilyon ito noong 1982, limang taon pa lamang makalipas ng pagupo ni Marcos sa pagka-presidente. Nandiyan din ang pagkakamkam ng pamilyang Marcos sa kaban ng bansa na itinatalang umabot sa lima hanggang sampung bilyong piso na hanggang ngayon ay patuloy na sinisingil sa mamamayang Pilipino. Bukod pa rito, ang rehimeng ito ang isa sa pinakamarahas na panahon sa kasaysayan ng Pilipinas. Libo ang kinulong, tinortyur, at pinatay at milyong karapatang pantao ang tinapakan. Ilang taon na ang nakakalipas mula noong napabagsak ang diktaduryang Marcos ngunit hindi natigil ang pagtapak sa ating mga karapatang pantao. Ipinagpatuloy ang mga neoliberal na atake sa ating mga batayang karapatan katulad ng edukasyon, serbisyong pangkalusugan, pabahay at marami pang iba. Libo-libo na ang namatay sa mga counter-insurgency programs ng mga sumunod na administrasyon kay Marcos. Sa sunod-sunod na mga paglabag sa ating karapatang pantao, magandang pag-isipan ang tanong na ito: Natapos nga ba ang Martial Law?


ARALIN MGA LAYUNIN Pagkatapos ng aralin na ito, inaasahan na ang mag-aaral ay kayang magawa ang mga sumusunod: 1. Maipaliwanag ang konsepto ng karapatang pantao. 2. Matalakay ang iba't ibang porma ng paglabag sa karapatang pantao noong Martial Law. 3. Maipaliwanag kung bakit mahalagang kilalanin ang karapatang pantao ng isang indibidwal sa kahit anong sitwasyon. 4. Magkaroon ng sariling pagtingin at paninindigan laban sa mga paglabag sa karapatang pantao. 5. Makagawa ng isang proyekto kung saan maipapakita ang kahalagahan ng pag-aaral ng karanasan ng mga naging biktima ng paglabag sa karapatang pantao.

ISIPIN 1. Ano ang iyong mga karapatang pantao? 2. Makatarungan ba ang paglabag sa mga ito sa konteksto ng Martial Law? 3. Ano ang magagawa upang protektahan ang mga ito? KARAHASAN.

Hinalaw Abril 30, 2017 mula sa http://www.karapatan.org/AFP%2C+PC+for+war+on+drugs+will+result+to+more+rights+violations


ARALIN Kahit na anong edad, kasarian, o lahi ang pinagmulan, dapat natatamasa ng bawat mamamayan ang kanyang mga karapatang pantao. Ito ang nagbibigay seguridad sa buhay at naninigurado na lahat ay naaayon at nakabatay sa angkop at makatarungang sistema. Ayon sa Universal Declaration of human rights, ito ang mga karapatan na dapat natatamasa ng isang indibidwal: Article 1, Right to equality: You are born free and equal in rights to every other human being. You have the ability to think and to tell right from wrong. You should treat others with friendship. Article 2, Freedom from discrimination: You have all these human rights no matter what your race, skin color, sex, language, religion, opinions, family background, social or economic status, birth or nationality. Article 3, Right to life, liberty and personal security: You have the right to live, to be free and to feel safe. Article 4, Freedom from slavery: Nobody has the right to treat you as a slave, and you should not make anyone your slave. Article 5, Freedom from torture and degrading treatment: Nobody has the right to torture, harm or humiliate you. Article 6, Right to recognition as a person before the law: You have a right to be accepted everywhere as a person according to law.

Article 7, Right to equality before the law: You have a right to be protected and treated equally by the law without discrimination of any kind. Article 8, Right to remedy by capable judges: If your legal rights are violated, you have the right to fair and capable judges to uphold your rights. Article 9, Freedom from arbitrary arrest and exile: Nobody has the right to arrest you, put you in prison or to force you out of your country without good reasons. Article 10, Right to fair public hearing: If you are accused of a crime, you have the right to a fair and public hearing. Article 11, Right to be considered innocent until proven guilty: 1) You should be considered innocent until it can be proved in a fair trial that you are guilty. 2) You cannot be punished for doing something that was not considered a crime at the time you did it.

Article 12, Freedom from interference with privacy, family, home and correspondence: You have the right to be protected if someone tries to harm your good name or enter your house, open your mail or bother you or your family without good reason. Article 13, Right to free movement: 1) You have the right to come and go as you wish within your country. 2) You have the right to leave your country to go to another one, and you should be able to return to your country if you want. Article 14, Right to protection in another country: 1) If someone threatens to hurt you, you have the right to go to another country and ask for protection as a refugee. 2) You lose this right if you have committed a serious crime. Article 15, Right to a nationality and the freedom to change it: 1) You have the right to belong to a country and have a nationality. 2) No-one can take away your nationality without a good reason. You have a right to change your nationality if you wish.

UNIVERSAL DECLARATION OF HUMAN RIGHTS. Hinalaw Abril 30, 2017 mula sa http://www.eycb.coe.int/compasito/chapter_6/pdf/1.pdf


ARALIN Article 16, Right to marriage and family: 1) When you are legally old enough, you have the right to marry and have a family without any limitations based on your race, country or religion. Both partners have the same rights when they are married and also when they are separated. 2) Nobody should force you to marry. 3) The family is the basic unit of society, and government should protect it. Article 17, Right to own property: 1) You have the right to own things. 2) Nobody has the right to take these things from you without a good reason. Article 18, Freedom of thought, conscience and religion: You have the right to your own thoughts and to believe in any religion. You are free to practice your religion or beliefs and also to change them. Article 19, Freedom of opinion and information: You have the right to hold and express your own opinions. You should be able to share your opinions with others, including people from other countries, through any ways. Article 20, Right to peaceful assembly and association: 1) You have the right to meet peacefully with other people.

2) No-one can force you to belong to a group.

Article 25, Right to adequate living standard: 1) You have the right to the things you Article 21, Right to participate in and your family need to have a government and elections: healthy and comfortable life, including 1) You have the right participate in food, clothing, housing, medical care your government, either by holding an and other social services. You have a office or by electing someone to right to help if you are out of work or represent you. unable to work. 2) You and everyone has the right to 2) Mothers and children should serve your country. receive special care and help. 3) Governments should be elected regularly by fair and secret voting. Article 26, Right to education: 1) You have the right to go to school. Article 22, Right to social security: Primary schooling should be free and The society you live in should provide required. You should be able to learn you with social security and the rights a profession or continue your studies necessary for your dignity and as far as you can. development. 2) At school, you should be able to develop all your talents and learn to Article 23, Right to desirable work respect others, whatever their race, and to join trade unions: religion or nationality. 1) You have the right to work, to 3) Your parents should have a say in choose your work and to work in good the kind of education you receive. conditions. 2) People who do the same work Article 27, Right to participate in should get the same pay. the cultural life of community: 3) You should be able to earn a salary 1) You have the right to participate in that allows you to live and support the traditions and learning of your your family. community, to enjoy the arts 4) All people who work have the right and to benefit from scientific progress. to join together in unions to defend 2) If you are an artist, writer or their interests. scientist, your work should be protected and you should be able to Article 24, Right to rest and leisure: benefit from it. You have the right to rest and free time. Your workday should not be too Article 28, Right to a social order: long, and you should be able to take You have a right to the kind of world regular paid holidays. where you and all people can enjoy these rights and freedoms.

UNIVERSAL DECLARATION OF HUMAN RIGHTS. Hinalaw Abril 30, 2017 mula sa http://www.eycb.coe.int/compasito/chapter_6/pdf/1.pdf


ARALIN Article 29, Responsibilities to the community: 1) Your personality can only fully develop within your community, and you have responsibilities to that community. 2) The law should guarantee human rights. It should allow everyone to respect others and to be respected. 3) These rights and freedoms should support the purposes and principles of the United Nations. Article 30, Freedom from interference in these human rights: No person, group or government anywhere in the world should do anything to destroy these rights.

ISIPIN 1. Sa tingin mo ba ay sapat na ang mga karapatang pantao na nakasaad dito? Bakit? 2. Pumili ng limang karapatan mula sa Universal Declaration of Human Rights na sa tingin mo ay pinakamahalaga. Ipaliwanag kung bakit.

UNIVERSAL DECLARATION OF HUMAN RIGHTS. Hinalaw Abril 30, 2017 mula sa http://www.eycb.coe.int/compasito/chapter_6/pdf/1.pdf

Ngunit noong naipatupad ang Batas Militar, tila ba lumabnaw ang konsepto ng karapatang pantao. Kabi-kabila ang paglabag at pagyurak sa mga ito. Ang Amnesty International, 1977 Nobel Peace Prize recipient at isang progresibong organisasyon para sa karapatang pantao sa buong mundo, ay nagbigay ng kanilang mga datos ng lahat ng paglabag sa karapatang pantao noong Martial Law. Ayon sa kanila,

70, 000 ang ikinulong

34, 000 ang tinortyur

3, 240 ang pinatay

Isang madilim na yugto ng Pilipinas ang Martial Law, lalo na sa lente ng karapatang pantao. Libo-libong buhay ang kinuha, libo-libong buhay ang nagdusa.

Tortyur Ang mananaysay na si Micheal Charleston Chua ay naglathala ng pag-aaral na pinamagatang "TORTYUR: Human Rights Violations During The Marcos Regime". Dito ay naitala ang iba’t ibang


ARALIN paraan ng pagtotortyur na ginamit ng mga awtoridad sa ilalim ng malagim na Batas Militar. Nakabatay ito sa mga tunay na karanasan ng mga biktima, ng kanilang mga pamilya at mga naitalang mga report. Karamihan sa mga nakaranas ng pandarahas na ito ay mga ordinaryong aktibista at mga sibilyang nadakip ng walang warrant at ilegal na ikinulong. Ayon sa malawak na nakalap na impormasyon ni Chua mula sa mga naging biktima, ito ang mga karaniwang paraan sa pagtotortyur:

TORTYUR.

Ang mga larawan ay hinalaw Abril 30, 2017 mula sa http://www.rappler.com/nation/ 121365-torture-martial-law-marcos-regime

Electric shock - Mga electric wires na nakakabit sa daliri, braso, ulo, at sa ilang mga kaso, sa ari ng mga biktima. San Juanico Bridge - Ang biktima ay nakahiga pahalang sa gitna ng dalawang kama. Kapag nahulog ang kanyang katawan, siya ay bubugbugin. Truth serum - Isa itong indyeksyon na ginagamit sa interogasyon kung saan ang biktima ay nagsasalita na parang lasing at wala sa tamang pag-iisip. Russian roulette - Ito ay ang paglagay ng bala sa isang “chamber” ng isang baril na revolver. Pinapaikot ng biktima ang “cylinder” at pipilitin siyang ipaputok ito sa kanyang ulo. Pambubugbog - Binubugbog ng maraming grupo ng sundalo ang biktima. Pistol-whipping - Pinupukpok ang biktima gamit ang dulo ng baril na rifle. Water cure - Dahasang ipinapasok ang tubig sa loob ng katawan ng biktima at dahasan ding inilalabas sa pamamagitan ng pambubugbog. Strangulation - Sinasakal ang biktima gamit ang kamay, electric wire, o kaya ay bakal na bareta. Cigar and flat iron burns - Ang mga biktima ay pinapaso gamit ang sigarilyo at mga plantsa.


ARALIN Pepper torture - Nilalagyan ng purong sangkap ng sili o paminta ang bibig o ari ng biktima. Animal treatment - Paggapos, pagkulong, pagpapakain, at pagtrato sa mga biktima na parang hayop. Ngunit hindi lamang ito ang mga tortyur na naranasan ng mga biktima noong Martial Law. Nandiyan din ang mga porma ng tortyur na hindi pisikal. Ayon kay Chua, ang rehimen ni Marcos ay nagbigay din ng emosyonal at pangkaisipang tortyur para basagin ang pansariling prinsipyo ng mga biktima. Pilit na inihihiwalay ang biktima sa ibang mga tao at ikinukulong mag-isa. May mga nabalita ring mental na tortyur sa pamamagitan ng pagbanta sa agarang pagkakamatay at pananakit sa pamilya ng biktima. Marami ring naitalang sekswal na pang-aabuso sa loob ng mga detention centers lalo na sa mga kababaihan. Sila ay hinuhubaran, pinapaupo sa malaking bloke ng yelo, pinapatayo sa malamig na kwarto, ginagahasa at hinaharas ng mga militar. ISIPIN Balikan ang Universal Declaration of Human Rights. Ayon sa ating natalakay hingil sa tortyur, alin sa mga karapatang nakalahad ang nilabag ng Batas Militar ng rehimeng Marcos?

Desaparecidos Marami sa mga ilegal na dinakip noong panahon ng Martial Law ay mga hindi na nakauwi at naglaho na lang na parang bula. Ayon sa Task

KILALANIN SATUR OCAMPO Siya ay direktor ng pahayagan ng isang unyon ng mga manggagawa. Dinala siya sa isang safe house na nakagapos at nakapiring ang mga mata. Binuhusan siya ng mga sundalo ng soft drinks habang kinukuryente. Ang kanyang tenga, ilong, lalamunan at ulo ay hinampas. Ang kanyang mga maseselang bahagi ay sinunog. Pinakain siya ng dumi ng hayop at tinakot na siya'y papatayin.

KILALANIN RAMON MITRA Ang dating senador ay ikinulong ng isang daang araw na walang kasama kung hindi ang kanyang sarili. Gigisingin siya ng ala-una ng madaling araw at dadalhin sa labas ng kanyang kulungan upang iparinig sa kanya ang mga putok ng baril. Pagkatapos nito ay ibabalik siya sa kanyang kulungan at sasabihan na huminahon.

KILALANIN JUDY TAGUIWALO Siya ay isang aktibista at community organizer. Dinala siya sa isang opisina ng militar sa Iloilo kung saan siya'y hinuhubaran habang siya ay sumasailalim sa water torture. Sa sumunod na araw, lumaban siya sa isang sundalo na tinangka siyang lamasin at paupuin sa isang bloke ng yelo. Siya ang kasalukuyang kalihim ng DSWD.


ARALIN KILALANIN LETICIA LADLAD Desaparecido Isang mag-aaral ng UPLB. Aktibong miyembro rin siya ng College Editors Guild of the Philippines at League of Editors for a Democratic Society. Makikipagkita lamang dapat siya sa kanyang mga kasamahan sa Paco Church noong Nobyembre 1975 ngunit hindi na siya muling nakita pa, maging ang kanyang mga kasamahan. SIya ay 25 na taong gulang lamang nang siya ay mawala.

KILALANIN

Force Detainees of the Philippines, mayroong 398 na kaso ng pagkawala, bagama’t ang inihayag ng dating mambabatas at mamamahayag na si Satur Ocampo ay aabot sa humigit-kumulang 2,000 ang mga kaso ng pagkawala. Dahil na rin sa kadahilanang natakot na ang mga pamilya ng nawala, may posibilidad na marami pang kaso ang hindi naitatala. ISIPIN Balikan ang Universal Declaration of Human Rights. Ayon sa ating natalakay hingil sa desaparecidos, alin sa mga karapatang nakalahad ang nilabag ng Batas Militar ng rehimeng Marcos?

LILIOSA HILAO Alagad ng Midya

Isang mag-aaral ng Communication Arts sa PLM, at patnugot ng pahayagan nilang "Hasik". Miyembro rin siya ng College Editors Guild of the Philippines. Abril 1973, habang hinahanap niya ang kanyang kapatid ay dinukot siya ng mga lasing na sundalo at tinortyur. Siya ang kauna-unahang naisampang kaso ng pagkamatay ng isang aktibista sa detensyon noong Martial Law.

MGA BIKTIMA.

Ang mga larawan ay hinalaw Abril 30, 2017 mula sa http://newsinfo.inquirer.net/276952/marcos-basedmartial-law-declaration-on-lies-satur-ocampo; http://www.rappler. com/newsbreak/iq/53142-pma-military-elections; http://cswcd. upd.edu.ph/?p=2954; http://pinoyweekly.org/new/2009/09/ paggunita-sa-batas-militar-ni-marcos/; http://www.bantayog.org/? p=1059

HANAPIN Para sa karagdagang kaalaman tungkol sa mga biktima noong Martial Law, maaaring bisitahin ang mga links na nasa ibaba: https://www.academia.edu/7968581/TORTYUR_Human_ Rights_Violations_During_The_Marcos_Regime http://newsinfo.inquirer.net/718800/and-manydisappeared-in-the-prime-of-youth

Midya at Represyon Matindi ang represyon sa midya noong Martial Law. Noong Setyembre 22, 1972, sa pamamagitan ng Letter of Instruction No. 1 ni Marcos ay ipinautos ang pagsasara ng mga medya at pahayagan tulad ng Manila Times; Daily Mirror; Manila Chronicle; Manila Daily Bulletin; Philippine Daily Express; Philippines Herald; Philippine Free Press, Graphic; and the Nation at iba pa. Nariyan din ang Presidential Decree (PD) 33 na pinaparusahan ang paglalathala, pag-aari, at pamamahagi ng mga polyeto at iba pang materyal, pati na rin mga bandal, na “naninira sa integridad ng pamahalaan”. Ito ang ginagawang batayan upang ilagay sa imbestigasyon at detensyon ang mga midya na nagbubunyag ng mga karahasan, kasama na rin ang mga simpleng aktibista na tumututol sa mga karumaldumal na gawain ng estado, tulad ni Liliosa Hilao.


ARALIN Kahit ang mga mapagpalayang mga istorya ay pinapatay; puro magaganda at positibong balitalamang ang hinahayaan na mailathala. Hindi na nakakapagtaka kung bakit marami ang hindi mulat sa nakakapanindig-balahibo na paglabag sa karapatang pantao noong Martial Law.

ISIPIN Balikan ang Universal Declaration of Human Rights. Ayon sa ating natalakay hingil sa midya at represyon, alin sa mga karapatang nakalahad ang nilabag ng Batas Militar ng rehimeng Marcos?

Marami ang nakakakita sa Martial Law bilang “Golden Age� ng Pilipinas, pero ano ang kapalit nito? Libo-libong buhay ang nagdusa at ang mga karapatan ay niyurakan. Wala itong pinili - bata o matanda, babae o lalaki, nasa mataas mang posisyon o simpleng mamamayan - lahat tayo ay naging biktima ng paglabag sa karapatang pantao noong Martial Law. Nawa’y ang mga kwento ng karahasan at kawalan ng karapatan noon ay hindi na lamang manatiling mga kwento. Magsilbi sana itong aral sa ating mga kabataan na hindi kailanman makatarungan ang pag-aalis sa atin ng ating mga karapatan. Huwag nating hayaan na maulit muli sa ating bansa ang madilim na yugtong kagaya nito. Matuto tayo sa kasaysayan nang hindi na natin ulitin ang ating mga pagkakamali. #NeverAgain #NeverForget

Ang karapatan ay likas na angkin ng isang indibidwal at dapat kilalanin sa anumang sitwasyon. Ang Martial Law ay isang madilim na yugto ng Pilipinas kung saan kabi-kabila ang paglabag sa karapatang pantao. Ang tortyur ay maaaring nasa pisikal, emosyonal, o sekswal na porma. Marami sa mga biktima noon ay naglaho na lamang at hindi na nakita pang muli. Tinatawag silang desaparecidos. Ang midya ay isang kasangkapan upang mamulat ang mga tao sa paglabag sa karapatang pantao noon ngunit kinontrol ito ni Marcos.


NOON AT NGAYON Matagal nang ninanais maipalibing ng pamilyang Marcos ang labi ni Ferdinand Marcos sa Libingan ng mga Bayani sa basehan na bukod sa siya’y naging presidente, nagsilbi rin siya bilang sundalo. Naging batayan ito nang pahintulutan siyang ilibing ng Korte Suprema sa Libingan ng mga Bayani noong Nobyembre 9, 2016. Ngunit base sa mga datos ukol sa paglabag sa karapatang pantao na naipresenta sa leksyong ito, makatarungang sabihin na hindi karapat-dapat na gawaran ang diktador na si Ferdinand Marcos ng ganitong parangal. Ngunit noong Nobyembre 18, 2016, ikinagulat ng lahat nang patagong ipinadala ang kanyang mga labi sa Libingan ng mga Bayani at sikretong inilibing. Ito ay isang malaking pagsasawalang-bahala at pagyurak sa karapatan ng lahat ng mga biktima noong Martial Law. Tatlumpu’t isang taon matapos ang pagbagsak ng madugong diktaduryang Marcos ay nananatili ang marahas na tunggalian ng estado at ng mga mamamayan nito. Nagpapatuloy ang pasismo sa mga magsasaka, sa kabataan, sa kababaihan, sa rebolusyonaryong puwersa, sa mga manggagawa, at maging sa mga pambansang minorya. Ipinagpatuloy ng mga sumunod na pangulo ang mga neoliberal na atake sa mga mamamayan at pangdarahas na kasama nito. Sa katunayan habang ginagawa itong akda ay maraming nagaganap na karahasan sa kalunsuran hanggang sa kanayunan. Wala pang isang taon sa pagkakaupo si Rodrigo Duterte ay mahigit 7,000 na ang naitalang namatay sa ilalim ng kanyang iprinoklamang Giyera Kontra-Droga kung saan kalakhan ng tinutugis ay maliliit o street-level na mga drug pusher at dealer. Sa ilalim naman ng kasalukuyang Oplan Kapayapaan ay patuloy ang militarisasyon sa kanayunan na nakatago sa mga operasyong kontra-droga o proyektong pampamahalaan. Ngunit sa halip na kapayapaan ay takot at atake sa mga mamamayan ang dala nito. Nagdeklara ang Armed Forces of the Philippines ng All-Out War sa kanayunan. Mahigit kumulang 50 sibilyan na karamihan ay magsasaka at pambansang minorya ay namatay dahil sa mga operasyong militar. Ang lahat ng ito ay porma ng pandarahas sa mga mamamayan, at hindi ito matitigil hangga't hindi tunay na nauugat ang dahilan ng mga tunggalian ng uri at armadong pakikibaka. Ang nakaraan at kasalukuyan ay paghahanda sa hinaharap. Sa kabila ng represyon at pasismong nararanasan sa bansa, hindi natin hinahayaang mawalan ng liyab ang ating rebolusyonaryong diwa. Patuloy ang ating laban para sa ating mga pandemokratikong karapatan at kapayapaan na nakabatay sa hustisya. Nawa’y ang mga pangyayari noong Martial Law ay magsilbing aral at magpatatag ng ating pagpapasyang ipagpatuloy ang ating pagsisikap para sa tunay na pagbabagong panlipunan!


SANAYIN Pagsasanay I. Isulat sa puzzle ang tinutukoy na salita. 2 1

3

4

5 Pahalang: 1. Madilim na yugto ng Pilipinas kung saan laganap ang paglabag sa karapatang pantao. 4. Isang bagay na likas na angkin at dapat libreng natatamasa ng isang indibidwal. 5. Mga biktima ng paglabag sa karapatang pantao na naglaho nalang at hindi na nakita. Pababa: 2. Isang kasangkapan kung saan maaaring mamulat ang mamamayan sa mga paglabag sa karapatang pantao ngunit kinontrol ito ni Marcos. 3. Paglabag sa karapatang pantao na maaaring nasa pisikal, emosyonal o sekswal na porma.

Pagsasanay II. Gamit ang mga salitang nabuo mula sa puzzle, sumulat ng isang talata na magbubuod sa iyong natutunan hingil sa paglabag sa mga karapatang pantao noong Martial Law. ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________


SANAYIN Pagsasanay III. Gumawa ng isang slogan na nagpapakita kung papaano tinitignan ang karapatang pantao, mula noong Martial Law hanggang sa kasalukuyan.

Pagsasanay IV. Sagutin ng buong katapatan ang mga katanungan. Pagbuo ng Opinyon. Sa tingin mo ba ay mahalaga ang mga karapatang pantao? Suriin ang epekto. Sa tingin mo ba ay nakaapekto ang paglabag sa mga karapatang pantao noon sa kung paano natin tignan ang karapatang pantao ngayon? Aralin ang mga aksyon. Alamin kung ano-ano na ang mga nagawa ng estado para sa mga biktima ng paglabag sa karapatang pantao. Sa tingin mo ba ay nasasapat na ang mga ito?


SANAYIN Pagsasanay V. Ilahad ang iyong sagot sa katanungan sa pamamagitan ng paggawa ng ibinigay na aktibidad. Paano magagamit ang pag-aaral at pagkilala sa mga biktima ng paglabag sa karapatang pantao noong Martial Law sa pagpapaunlad ng sarili at ng bansa? Sumulat ng isang maikling tula na naghahayag kung paano mo magagamit ang iyong kaalaman tungkol sa karapatang pantao para sa pagpapaunlad ng sarili at ng bansa. ___________________________________ ___________________________________ ___________________________________ ___________________________________ ___________________________________ ___________________________________ ___________________________________ ___________________________________ ___________________________________ ___________________________________ ___________________________________

__________________________________ __________________________________ __________________________________ __________________________________ __________________________________ __________________________________ __________________________________ __________________________________ __________________________________ __________________________________ __________________________________

ALAM MO BA? Noong ika-tatlumpung anibersaryo ng 1986 People Power Revolution, nagbukas ang EDSA People Power Commission (EPPC) ng isang Experiential Museum para alalahanin ang kwento ng libo-libong Pilipino na nangahas na makibaka para sa pagpapalaya ng bansa kay Marcos at sa Martial Law. Ang museum ay nagkaroon ng siyam na bulwagan, kung saan ang bawat isa ay nagrerepresenta ng mga panahon at tema na nagpatakbo sa kasaysayan ng Martial Law at 1986 EDSA Revolution. Binuksan ito noong February 25 at 26, 2016. Hinalaw mula sa http://news.pia.gov.ph/article/view/3001455075511/edsa-trenta-experiential-museum-recreates-stories-of-martial-law-and-people-power


SANGGUNIAN Amid upped military operations, educators reiterate call to save IP schools. (2017, March 23). Retrieved May 02, 2017, from http://ibon.org/2017/03/amid-upped-military-operations-educators-reiterate-call-to-save-ip-schools/ Chua, M. (n.d.). TORTYUR: Human Rights Violations During The Marcos Regime. Retrieved April 25, 2017, from http://www.academia.edu/7968581/TORTYUR_Human_Rights_Violations_During_The_Marcos_Regime CNN Philippines Staff: (2016, August 9). Duterte confirms Marcos burial at the Libingan ng mga Bayani. Retreived April 26, 2017, from http://cnnphilippines.com/news/2016/08/07/marcos-libingan-ng-mga-bayani-burial.html De Dios, E., S. (2015, November 16). The Truth About the Economy under the Marcos Regime. Retrieved April 24, 2017, from http://www.bworldonline.com/content.php?section=Opinion&title=the-truth-about-the-economy-under-the-marcosregime&id=118661 Hapal, D. K. (2016, February 23). Worse than death: Torture methods during Martial Law. Retrieved April 26, 2017, from http://www.rappler.com/nation/121365-torture-martial-law-marcos-regime Kine, P. (2017, January 27). Deadly Milestone in Philippines' Abusive 'Drug War' Retrieved April 25, 2017, from https://www.hrw.org/news/2017/01/24/deadly-milestone-philippines-abusive-drug-war “License to Kill”: Philippine Police Kilings in Duterte’s “War on Drugs”. (2017, March 1). Retrieved April 26, 2017, from https://www.hrw.org/report/2017/03/01/license-kill/philippine-police-killings-dutertes-war-drugs#page Medina, M. & Pedroso, K. (2015, September 1). Liliosa Hilao: First Martial Law detainee killed. Retrieved April 26, 2017, from http://newsinfo.inquirer.net/718061/liliosa-hilao-first-martial-law-detainee-killed PAKI-EXPLAIN: The 'War on Drugs'. (2016, July 21). Retrieved April 25, 2017, from http://altermidya.net/paki-explain-wardrugs/ Pedroso, K. (2015, September 3). And many disappeared in the prime of the youth. Retrieved April 26, 2017, from http://newsinfo.inquirer.net/718800/and-many-disappeared-in-the-prime-of-youth Philippine Information Agency. (2016, February 10). EDSA Trenra: Experiential Museum recreates stories of Martial Law and People Power. Retrieved May 1, 2017, from http://news.pia.gov.ph/article/view/3001455075511/edsa-trentaexperiential-museum-recreates-stories-of-martial-law-and-people-power REYES, R. A. (2016, April 12). 3,257: Fact checking the Marcos killings, 1975-1985. Retrieved April 25, 2017, from http://www.manilatimes.net/3257-fact-checking-the-marcos-killings-1975-1985/255735/ Santos, J. F., & Pinlac, M. Y. (2007, September 1). Back to the Past: A Timeline of Press Freedom. Retrieved April 25, 2017, from http://cmfr-phil.org/media-ethics-responsibility/ethics/back-to-the-past-a-timeline-of-press-freedom/ Tan, L. (2016, November 18). Supreme Court Allows Burial of Marcos at Heroes' Cemetery. Retrieved May 02, 2017, from http://cnnphilippines.com/news/2016/11/08/Marcos-hero-burial-Libingan-ng-mga-Bayani-Supreme-Court.html


HUSTISYA PARA SA LAHAT NG BIKTIMA NG MARTIAL LAW!


DALAWANG DEKADANG PAKIKIBAKA

2 Mga Layunin:

Maitatalakay ang paggamit ng sining at literatura sa pagtutol na naganap sa panahon ng Batas Militar. Maipaliliwanag na may iba’t ibang paraan ng paglaban noong panahon ng Batas Militar. Makapagpapahayag ng opinyon ukol sa mga naging negatibong reaksyon ng mga mamamayan sa deklarasyon ng Batas Militar.

Dalawang Dekadang Pakikibaka “Kung ‘di tayo kikibo, sino ang kikibo? Kung ‘di tayo kikilos, sino ang kikilos? Kung hindi ngayon, kalian pa?” -Ditto Saemiento (Philippine Collegian, 1976) Isa sa bumago sa takbo ng ating bansa ay ang pagdedeklara ng Batas Militar ni dating Pangulong Ferdinand E. Marcos noong ika-21 ng Setyembre taong 1972. Marami sa mga sumusuporta sa Pangulong

Mahahalagang

Marcos ang nagsasabi na kasagsagan ng Batas Militar nakamit natin ang kung tawagin ay

konsepto:

“Golden

Age”.

Ito

ay

sa

kadahilanang

Batas Militar: ito ay isang batas

at Balik-bayan program, at mga inprastruktu-

maraming programa, tulad ng 13th month pay

na nagbibigay ng mas mataas na kapangyarihan sa militar kumpara sa sangay ng lehislatura sa pamamahala sa katarungan. Ito ay ipinapatupad kapag hindi na kayang panatilihin ang kaayusan at seguridad sa isang lugar.

ra, tulad ng Philippine Heart Center, Lung

Golden Age: pinakamaunlad na

ay ang libu-libong paglabag sa karapatang

panahon sa kasaysayan ng isang bansa, literatura, o kultura.

Rebolusyunaryo:

isang taong naghahangad ng pagbabago sa anumang relasyon sa isang istruktura, konseptwal man o materyal.

Simbolismo:

paggamit ng mga simbolo upang magpahiwatig ng mga ideya at mga katangian sa pamamagitan ng pagbibigay sa kanila ng symbolic mga kahulugan na iba mula sa kanilang literal na kahulugan.

Center of the Philippines, Cultural Center of the Philippines at iba pa, ang nagawa ng pamahalaan noon. Subalit hindi rin natin maipagkakaila na nagdulot din ang pangyayaring ito ng hindi magagandang resulta. Ilan na rito pantao, daan-daang Pilipino ang nawala at hindi na nakita pa, at ilan pang karahasan na bunga ng sobrang kapangyarihan ng iilan. Sa babasahing ito tatalakayin natin ang paggamit ng sining at literatura upang ipakita ang pagtutol sa Batas Militar at kung ano ang kahalagahan nito sa rebolusyon. Atin ding tatalakayin ang ilan sa mga pangalang nakilala noong

panahong

iyon

at

kung

ano

ang

tungkuling ginampanan nila sa pakikibaka laban sa diktaturyang Marcos.


EDSSE 105

3

Bago ang aralin...

Alam mo ba?

Ang pangulo ng isang bansa ay itinuturing na magu-

Ang pamagat ng babasahing

lang din nito; minsa’y isang ina, minsa’y isang ama.

ito na “Dalawang

Deka-

Noong panahon ni dating Pangulong Marcos, siya ay

dang

ay na-

ang ama ng ating bansa at kanyang idineklara ang

likha

Batas Militar upang mapanatili ang kaayusan at ka-

dekada ang naitagal ng Batas

payapaan dito. Subalit sa mga naunang babasahin,

Militar (tumagal lamang ito

naipakita ang masamang epekto nito kung kaya’t

ng 9 taon mula 1972-1981)

nagkaroon ng pag-aaklas laban sa kanyang rehim-

kundi dahil dalawang deka-

en.

dang naupo si dating Pangu-

Tulad noong panahon ng Batas Militar, hindi maiiwa-

long Marcos at sa unang ter-

san na may mga pagkakataong hindi tayo sumasang

mino pa lamang niya ay may

-ayon sa ating mga magulang. Magbigay ng tatlong

mga pag-aaklas nang nang-

halimbawa ng nagiging reaksyon mo kapag hindi

yayari.

Pakikibaka” hindi

dahil

ka sumasang-ayon sa sinabi o utos ng iyong magulang. 1. 2. 3.

Mahahalagang Konsepto: Aktibismo: pagkilos upang makamit ang isang pagbabagong panlipunan.

Rehimen: Isang paraan ng pamamahala, isang particular na pamahalaan

Subersibo: ito ay ang mga taong

ayaw sumunod sa ipinag-uutos ng gobyerno

Bilanggong Pulitikal: Mga nakulong dahil sa pagpapakita ng pagtutol sa pamahalaan.

Source: (Iacone, nd.)

dalawang


DALAWANG DEKADANG PAKIKIBAKA

4

Pigeons for my son

Sining at Literatura laban sa Diktaturya Nalikha ang iba’t ibang uri ng sining at literatura upang magpakita ng mga kwento, totoo man o kathang-isip lamang. Sa una, ang mga ito’y ginagamit bilang pampalipas oras at sa ibang pagkakataon naman ang mga ito’y kinokolekta at ginagawang palamuti sa mga tahanan. Sadyang ang mga ito’y nagbibigay ng kasiyahan lalo na kung ang nilikhang sining at gawang literatura ay naiuugnay natin sa ating buhay. Pero unti-unti, ang mga likhang sining at gawang literatura ay naging tulay upang maibahagi ng mga lumikha nito sa mga nakakakita ang mga karanasan, kwento, at iba pang bagay na hindi nila tuwirang masabi. Noong

panahon

ng

Batas

Militar,

hindi

lamang dahas ang ginamit ng mga tumututol dito upang ipahayag ang kanilang hindi pagsang-ayon. Isa sa porma ng aktibismo na ginamit noon ay ang paggamit ng sining at literatura. Ilan sa mga halimbawa nito ay ang paggamit ng mga libro, tula, kanta, dula, mga iginuhit at ipinintang larawan, at iba pa. Ang ilan sa mga ito ay patagong nilikha ng mga rebolusyonaryo, sa ilalim ng mga pekeng pangalan o alyas, sa takot na malantad ang kanilang pagkatao na maaaring ikapahamak nila at ng

I gave the boy a pair of pigeons born and bred in my harsh prison. They had taped wings, and the instructions were specifically to keep them on for weeks until they'd gotten used to their new cages. He never liked the thought of me in prison, his own mother, and would never stay for long to visit. So perhaps I thought of souvenirs. But the tape on his pigeons he removed one day, and set them free. You'd think that would have angered me, or made me sad at least but I guess we're of one mind. Why cage pigeons who prefer free flight in the vaster, bluer skies? (Aguilar, 1984)

kanilang pamilya. Ang ilan naman ay harapang lumaban kung kaya’t sila’y dinakip subalit hindi ito naging hadlang upang ipagpatuloy nila ang kanilang laban. Isa sa halimbawa ay ang tula sa kanang bahagi ng pahinang ito na gawa ni Ginang Mila D. Aguilar na nailathala sa ilang rebolusyunaryong pahayagan sa ilalim ng pangalang Clarita Roja. Ang tulang ito ay isang paraan ng paggamit ng simbolismo


EDSSE 105

5

kung saan, base sa aking sariling interpretasyon nito, maihahambing ang mga naikulong noon sa kalapati kung saan ipinapakita na bakit mo nga naman ikukulong ang isang tao kung gusto niya lang makamit ang kalayaan niya na mariing ipinaglalaban noon. Si Gng. Aguilar ay dating guro ng English Literature sa Unibersidad ng Pilipinas na sumali sa rebolusyon at nakapagpalathala ng ilang librong puno ng tula tungkol sa Batas Militar. Ilan pa sa kanyang mga nagawa ay ang Dare to Struggle, Dare to Win! (1974), The Mass Line /A Second Remoulding ( Manila 1977), Pall Hanging over Manila (1984), at A Comrade is as Precious as a Rice Seedling (1984, 1985 and 1987). Hindi lamang si Gng. Aguilar ang nakilala sa kanyang mga tula, nariyan din si Ginoong Jose Maria Sison. Si G. Sison ay dati ring propesor ng English Literature sa Unibersidad ng Pilipinas na nakulong noong panahon ng rehimeng Marcos dahil sa kanyang pagtutol sa pamahalaan noon. Sa loob ng sampung taong pagkakakulong,

nakagawa

siya

ng

napa-

karaming tula na kalaunan ay naging mga kanta. Itinuturing din siyang isa sa mga pinakaimportanteng bilanggong pulitikal sapagkat siya ang namumuno sa Partido Kumunista ng Pilipinas. Ang kanyang mga tula ay nailathala kalaunan sa librong Prison

and

Beyond

sa

tulong ng isang kaibigan. Isa rin sa mga sumikat na tula noong panahon ng Batas Militar ay ang Prometheus Unbound na isinulat ni Ginoong Jose “Pete” Lacaba sa ilalim ng pangalang Ruben Cuevas. Ito’y nailathala sa Focus, isang magasin na ang pangulong tudling ay sumusuporta sa rehimeng Marcos, noong 1973. Ang tulang inakalang walang dulot na masama sa pamahalaan ay nagtatago ng isang mensaheng panunuligsa. Ito ay makikita sa mga unang letra ng kada linya ng tula na bumubuo sa mga salitang “Marcos Hitler Diktador Tuta” na kilalang isinisigaw ng mga Pilipinong tutol sa Batas Militar.

PROMETHEUS UNBOUND Mars shall glow tonight Artemis is out of sight. Rust in the twilight sky Colors a bloodshot eye, Or shall I say that dust Sunders the sleep of the just? Hold fast to the gift of fire! I am rage! I am wrath! I am ire! The vulture sits on my rock, Licks at the chains that mock Emancipation's breath, Reeks of death, death, death. Death shall not unclench me. I am earth, wind, and sea! Kisses bestow on the brave That defy the damp of the grave And strike the chill hand of Death, with the flaming sword of love. Orion stirs. The vulture Retreats from the hard, pure Thrusts of the spark that burns, Unbounds, departs, returns To pluck out of death's fist A god who dared to resist. (Lacaba, 1973)


DALAWANG DEKADANG PAKIKIBAKA

6

Hindi rin magpapahuli si G. Bienvenido Lumbera sa ilan sa mga sumikat at may malaking ambag sa paggamit ng literatura upang ipahayag ang pagtutol sa Batas Militar. Ilan sa kanyang mga likha ay ang pagsasadula ng kanyang bersyon ng “Noli Me Tangere,” “Hibik at Himagsik nina Viktoria Laktaw” at “Rama Hari”. Siya rin ay isa sa bumuo ng Panulat para sa Kaunlaran ng Sambayanan (PAKSA), isang grupo ng mga manunulat na ang isinusulat ay may kinalaman sa pulitika, at siya’y kalaunang naging tagapayo ng Galian sa Arte at Tula (GAT), na nabuo noong panahon ng Batas Militar. Dahil sa kanyang naging kontribusyon sa paghubog ng kultura ng bansa gamit ang kanyang mga likha, taong 2006 itinanghal siyang Pambansang Alagad ng Sining sa Literatura.

“Krista (Female Christ)" by Pablo Baens Santos

Maliban sa mga tula, isa rin sa ginamit upang ipakita Source: (Manila Art Blogger, 2012) ang pagtutol sa Batas Militar ay mga pelikula at dula. Ilan sa mga ito ay ang Bayan Ko: Kapit sa Patalim (1985), isang pelikulang gawa ni Lino Brocka, na isinulat ni Pete Lacaba at tinignan bilang isang subersibong gawa. Nariyan din ang ilan pang mga palabas na isinulat ni G. Lacaba na Jaguar (1979), Angela Markado (1980), at Sister Stella

L.

(1984). Ilan pa sa maidadagdag sa listahan ng mga pelikulang may dalang kwento ng Batas Militar ay ang Maynila sa mga Kuko ng Liwanag (Brocka), Minsa'y Isang GamuGamo

(Lupita

Aquino-Concio),

City

after

Dark (Bernal), Kisapmata at Batch '81 (Mike de Leon). Ang mga dula noon ay tungkol sa kasaysayan at mga Bayan Ko: Kapit sa Patalim tradisyon na sinasalamin ang paghihirap ng mga Pilipino noong panahon ng rehimeng Marcos. Ang pagtatanghal ng

Source: (Laneria, 2013)

mga palabas na ito ay ginagawa sa mga malawak na lugar at lansangan, at minsa’y sa mga saradong tanghalan. Idagdag pa sa mga paraan ng pagpapakita ng pagtutol noon ay ang paggamit ng musika upang ipahayag ang saloobin. Nariyan din ang kantang Bayan ko ni Freddie Aguilar na ipinagbawal na patugtugin noon at ang kantang Hindi ka nag-iisa na nagpakita ng pagkakaisa ng mga Pilipino laban sa diktaturyang Marcos. May ilan ding mga Pilipinong nakikibaka ang gumamit ng pagpipinta at pagguhit sa pagpapakita ng kalagayan ng Pilipinas at mga Pilipino noong panahon ng Batas Militar. Isang halimbawa na nito ay ang ipinintang larawan sa kanang bahagi ng pahinang ito.


EDSSE 105

7

Suriin Natin! Sa mga naunang pahina, may dalawang halimbawa ng tulang nalikha noong panahon ng Batas Militar ang ibinigay. Ngayon ating suriin ang kahalagahan nito sa ating aralin sa pamamagitan ng pagsagot ng mga tanong sa ibaba.

Pigeons for my son

Prometheus Unbound

mula sa p. 4

mula sa p. 5

1. Sa ilalim ng anong alyas naisulat

1. Sa ilalim ng anong alyas naisulat

ang tulang ito?

ang tulang ito?

2. Para sa iyo, ano ang nais iparating

2. Para sa iyo, ano ang nais iparating

ng manunulat? Ipaliwanag.

ng manunulat? Ipaliwanag.

3. Ano ang pagkakatulad ng dalawang

3. Ano ang pagkakaiba ng dalawang

tula? Ipaliwanag.

tula? Ipaliwanag.


DALAWANG DEKADANG PAKIKIBAKA

8

Suriin Natin! 4. Isipin na ikaw ay isang manunulat noong panahon ng Batas Militar. Sumulat ng isang tula na may apat na saknong na naglalaman ng iyong saloobin tungkol sa Batas Militar. Gamitin ang espasyo sa kanang bahagi ng pahina at lagyan ito ng pamagat. Maaaring mayroon itong apat o limang na linya kada saknong.

Noon at Ngayon! Ipinaliwanag sa babasahing ito ang ilan sa mga negatibong reaksyon sa deklarasyon ng Martial Law. Isa sa mga ito ang paggamit ng Sining at Literatura. Bilang may iba’t ibang teknolohiya ang maaari nang gamitin at isa sa mga pinagkakaabalahan ay ang paggamit ng internet. Gumawa ng isang social media post (maaaring nasa porma ng isang sanaysay, infographic, isang tweet, meme, tula, kanta, o cartoon na maaaring ipost.) na magpapakita ng buod ng mga natalakay sa babasahing ito at ang importansiya nito sa kasalukuyan. Walang limitasyon sa haba ng nilalaman. Gamitin natin ang ating imahinasyon at ibahagi sa iba ang ating mga natutunan!


EDSSE 105

Gawin Natin! Ipinakita sa babasahing ito kung papaano ginamit ng ilang Pilipino ang sining at literatura upang ipakita ang pagtutol nila sa Batas Militar. Bilang hindi lamang ito ang paraang maaaring gamitin, magbigay ng dalawang (2) paraan ng pagpapakita ng pagtutol dito at ipaliwanag kung bakit maaari itong gamitin.

Sa iyong palagay, ano ang kahalagahan ng nangyaring pagtutol noong panahon ng Batas Militar sa iyong buhay ngayon? Kung ikaw ang nasa lugar ng mga manunulat noon, tututol ka rin ba? Ipaliwanag ang iyong sagot.

9


DALAWANG DEKADANG PAKIKIBAKA

10

Mga Rekomendasyon Mga inirerekomendang babasahin tungkol sa Batas Militar...

Dekada '70 ni Lualhati Bautista Tungkol sa isang gitnang

Contestable Nation-Space: Desaparesidos ni Lualhati

Cinema, Cultural Politics,

Bautista

and Transnationalism in the Marcos-Brocka Philippines

uring pamilya na hinarap

Tungkol sa kabulukan ng mil-

ang mga pagbabagong dala

itar noon at kung papaano

ni Rolando B. Tolentino

ng Batas Militar at ginamit

inapi ang mga pamilya ng

ang mga pagbabagong ito

Ipinaakita sa akdang ito ang

mga rebolusyunaryo

relasyon sa pagitan ng cinema,

upang tumayo at lumaban

cultural politics at transnational-

sa rehimeng Marcos.

Tutubi, Tutubi, 'Wag Kang Magpahuli Sa Mamang Salbahe ni Jun Cruz Reyes Tungkol sa mga unang araw ng Batas Militar kung saan hindi mo puwedeng sabihin ang nasa iyong isipan

ism sa Pilipinas

Gun Dealers' Daugthers ni Gina Apostol Kuwentong pag-ibig ng isang mayamang babae na lumaban sa rehimeng Marcos

A Thousand Little Deaths: Growing Up Under Martial Law in the Philippines ni Vicky Pinpin-Feinstein Kuwento ng isang inosenteng babae na dinakip noong Batas Militar.


EDSSE 105

11

Empire of Memory ni

UG, An Underground Tale:

A Political Journey ni

Eric Gamalinda

The Journey of Edgar Jopson

Eva-Estrada Kalaw

Isang na

gawang ibinase

kathang-isip sa

totoong

and the First Quarter Storm

Kuwento ng laban ng isang

Generation ni Benjamin Pi-

babaeng pulitiko na parte

pangyayari. Kuwento ng da-

mentel

lawang magkaibigan na nau-

Tungkol sa isa sa mga nakilala

tusang baguhin ang kasaysayan

ng

Pilipinas

noong

panahon ng Batas Militar

ng

o p os is y o n

n o on g

panahon ng Batas Militar.

noong First Quarter Storm na nagmula sa henerasyon ng mga batang Pilipinong tumulong sa paghubog ng kasaysayan ng Pilipinas.

The Odyssey of Lorenzo Salvaged Poems ni Emmanuel F. Lacaba Koleksyon ng mga tula ni Emmanuel Lacaba, kapatid ni Pete Lacaba na kilala ring rebolusyonaryo noong panahon ng Batas Militar.

M. TaĂąada ni Agnes G. Mondo Marcos: Writings on

Bailen

Martial Law and the Marcos

Talambuhay ni Lorenzo M.

Babies nina Frank Cimatu (Editor), Rolando B. Tolentino (Editor), Andy Zapata (Photographer) Kuwento ng karanasan ng mga manunulat noong panahon ng Batas Militar.

TaĂąada

na

ipakita ang

isinulat

upang

kanyang buhay

pulitikal at kung ano ang naging

kontribusyon

niya

noong panahon ng Batas Militar.


DALAWANG DEKADANG PAKIKIBAKA

12 Sanggunian

Cordolan, L. (2012). Butch Dalisay, Ricky Lee, and other writers remember prison life in Martial Law era. Retrieved April 2017 from http://rogue.ph/butch-dalisay-ricky -lee-writers-remember-prison-life-martial-law-era/ Flaticon.com (n.d.). Icons. Retrieved May 2017 from www.flaticon.com Galvez, M. (2016). 12 Books About The Martial Law Every Millennial Should Read. Retrieved April 2016 from http://says.com/ph/kulture/12-books-about-the-martiallaw-every-millennial-should-read Geronimo, J. (2013). Film, theater and literature: Voices that cannot be silencedRetrieved April 2017 from: http://www.rappler.com/move-ph/37654-film-theaterliterature-martial-law Iacone, S. (n.d.). Painter. Retrieved May 2017 from https://www.dreamstime.com/ stock-image-painter-image11168101 Komenich, K. (1986). Revolution Revisited. Retrieved April 2017 from http:// revolutionrevisited.com/revolution/ Laneria, J. (2013). Bayan ko: Kapit sa patalim review. Retrieved May 2017 from https://jacoblaneria.wordpress.com/2013/10/22/bayan-ko-kapit-sa-patalim-linobrocka-1984/ Maranan, E. (2007). Against the Dying of the Light: The Filipino Writer and Martial Law. Retrived April 2017 from http://www.oovrag.com/essays/essay2007b-1.shtml Remollino, A. M. (2006). Bien Lumbera: Activist, National Artist for Literature. Retrieved April 2017 from http://bulatlat.com/main/2006/04/29/bien-lumbera-activistnational-artist-for-literature/ Santos, P. B. (1984). “Krista (Female Christ)�. Retrieved April 2017 from: http:// www.manilaartblogger.com/2012/08/01/at-the-ccp-looking-back-at-martial-law/ Sollano, F. (2010). TEATRO TESTIMONIO: The Poetics & Politics of Performance in Phils under Martial Law. Retrieved April 2017 from http://www.ateneo.edu/ls/soh/ english/news/teatro-testimonio-poetics-politics-performance-phils-under-martial-law Teodoro, L. (nd). Forgetting or Not Knowing: Media and Martial Law. Retrieved April 2017 from http://www.luisteodoro.com/forgetting-or-not-knowing-media-and-martial -law/ Turkovich, M. (2011). Mila D. Aguilar. Voices Compassion Education. Retrived April 2017 bfrom http://voiceseducation.org/content/mila-d-aguilar


ANG KARANGYAAN NG DATING UNANG GINANG

1


NILALAMAN 3

Panimula

4

Mahahalagang Konsepto

5-7

Sino si Imelda Marcos?

8-9

Aparador ni Imelda

10-12

Kinumpiskang Alahas

13-16

Koleksyon ni Imelda: Mga Likhang Sining

17 18-19

Ating Pagnilayan Suriin Natin!

Ang modyul na ito ay bunga ng mga tungkulin para sa asignaturang EDSSE 105 (Social Studies Education) ng Kolehiyo ng Edukasyon, Unibersidad ng Pilipinas Diliman, A.Y. 2016-2017, ikalawang semestre. Isinulat nina: Raeven Davis & Sellena Gonzales Disenyo ni: Sellena Gonzales 2


PANIMULA Maaaring narinig mo na mula sa iyong mga aralin sa kasaysayan, sa mga kwento ng kapamilya o kaanak, at maski na sa mga balita ang apelyidong Marcos. Kaakibat ng ngalang ito ang imahe ng dating presidente ng Pilipinas, ang dating unang pamilya, pati na ang dating unang ginang. Pangalan ito na alam ng buong bayan (at maaaring buong mundo pa) mula sa mga taong 1960s hanggang kalagitnaan ng 1980s. Ngayon, matunog pa rin ang nasabing pangalan sa tainga ng masa. Hindi maipagkakaila na maraming pangyayari ang kontribusyon ng mga Marcos sa kasaysayan ng bansa. Iba-iba man ang pananaw ng mga tao sa kanilang naging pamamalakad, buhat na rin ng iba’t-ibang lalawigang pinagmulan ng tao, nananatili pa ring saklaw ng kasaysayan ang katotohanan. Sa kabila ng pagkakaiba ng interpretasyon sa naturang katotohanan (o misteryo) na bumabalot sa pamilyang Marcos, karapatan pa rin ng isang mag-aaral na malaman ang parte ng kwentong ito. Tungkulin pa rin ng guro na ipabatid sa kanyang mga estudyante kung paano naapektuhan ng hinahawakang kwento ang ating bansa. Sari-saring kontrobersiya ang kapares ng pangalang Imelda Marcos. Sapagkat masyadong malawak (at malalim) ang kwento ng mga Marcos na maaaring ipaalam sa estudyante, ninais na lamang ng pahayagang ito na aralin ang kwento ng isa sa pamilya: ang kanilang ilaw ng tahanan at ang nagsilbing unang ginang ng Pilipinas sa tagal ng dalawampung taon. Maituturing na isang kumplikadong pagsubok ang talayakin si Imelda Marcos dahilan ng mga patuloy na diskurso kung tama o mali ba ang kanyang naging pamamalakad; kung may katuwiran ba sa kung paano siya namuhay at ginamit ang naibigay sa kanyang kapangyarihan. Malaking salik sa paksang ito ang konsepto ng salapi na galing sa pera ng bayan. Hindi maiiwasang sa paksa ng pulitika at gobyerno na mapag-usapan ang siyang konsepto.

Ang dating unang pamilya papaakyat sa palasyo ng Malacañang matapos ang inagurasyon ng ikalawang termino ni Ferdinand Marcos (Source: malacanang.gov.ph)

Ang mga sumusunod ang apat pangunahing layunin ng modyul na ito: 1. Ipabatid sa mag-aaral ang iba’t-ibang balita ukol sa mga kontrobersiyang hinarap at hinaharap ng Gng. Imelda Marcos; 2. Magsilbing gabay sa paghubog ng mambabasa ng kanyang pananaw patungkol sa mga gawain ng dating unang ginang ng Pilipinas; 3. Tulungan ang mag-aaral na paliwanagin ang pangkritikal niyang pag-iisip at rasyonalidad kaugnay ng mga pangyayaring nakasulat; at 4. Ipahiwatig sa mambabasa ang kahalagahan ng paglingon sa kasaysayan upang lalong maintindihan ang kasalukuyan. Nawa’y maging makabuluhan ang iyong pagbabasa’t lakbay-aralin! - Ang mga may akda 3


MAHAHALAGANG KONSEPTO Martial Law/ Batas Militar Noong Setyembre 21, 1972, isinailalim ang Pilipinas sa batas militar o Martial Law sa pagdedeklara ng Proclamation 1081 ng dating pangulong Ferdinand Marcos. Ang batas na ito ay nagsadlak sa bansa sa ilalim ng militar na awtoridad, at nagsuspende sa karapatang pantao ng mamamayang Pilipino. Sa panahong ito, napunta sa iisang tao ang lahat ng kapangyarihang kontrolin ang bansa. Naipatupad and curfew sa buong bansa, ipinigbawal ang mga pagpupulong, at ipinasara ang mga institusyong pamamahayag.

Ill-gotten wealth Tumutukoy sa mga pagmamay-aring napasakamay gamit ang ilegal na mga pamamaraan, gaya ng maling paggamit ng pondo ng bayan sa mga pansariling interes. Ang pamilya Marcos as inaakusahang may mga ill-gotten wealth na tinatayang $5,000,000,000- $10,000,000,000 ang suma total na halaga. Sa kasalukuyan, P 170,000,000,000 ($3.6 bilyon) na ang nababawi ng PCGG sa loob ng 30 taong imbestigasyon.

Crony Tawag sa isang taong naupo sa pwesto o trabaho hindi dahil sa kanyang mga katangian at kwalipikasyon, ngunit dahil kaibigan o malapit siya sa kanyang amo. Ang mga crony ay talamak sa larangan ng pulitika, gaya noong panahon ng pamumuno ng mga Marcos.

Presidential Commission on Good Government Ang grupong naatasan ng dating pangulong Corazon Aquino, sa ilalim ng Executive Order no. 1 noong 1986, na mag-imbestiga at bawiin ang ill-gotten wealth ng mga Marcos. Kasama rin sa mga tungkulin nito ay ang pagiimbestiga ukol sa korupsyon batay sa utos ng presidente, at ang pagsusulong ng mga institusyonal na pangagalaga upang maiwasan ang korupsyon sa gobyerno.

EDSA People Power Revolution Pebrero 25, 1986 nang sama-samang nagpulong ang mga Pilipino sa Epifanio Delos Santos Avenue (EDSA) upang magsagawa ng mapayapang pag-aklas laban sa rehimeng Marcos. Ang kolektibong aksyon na ito ay ang nagpatalsik sa 20 taong pamumuno ng mga Marcos at ang nagbalik ng demokrasya sa bansa.

4


SINO SI IMELDA MARCOS? Bago kilalaning Unang Ginang ng Pilipinas at asawa ng dating diktador na si Ferdinand Marcos, naroon si Imelda Remedios Visitacion Romualdez. Ika-2 ng Hulyo 1929 nang isilang si Imelda kay Vicente Orestes Romualdez at Remedios Trinidad sa Maynila. Lingid sa kaalaman ng marami, hindi buhay-prinsesa ang kwento ng mga unang taon ni Imelda bilang panganay na anak. Ang kanyang inang si Remedios ang ikalawang asawa ni Vicente Romualdez, at mapait ang naging karanasan nilang mag-iina buhat ng unang pamilya ng kanyang ama. Si Vicente ay abogado at dating dekano ng St. Paul's College, habang si Remedios naman ay isang modista. Suportado ng mas prominenteng mga kapatid ang amang si Vicente habang ang pamilya Romualdez ay namuhay sa Kalye Heneral Solano, San Miguel, Maynila - malapit sa Palasyo ng MalacaĂąan. Kung walang salapi para pangkain, tumutugtog ang padre de familia ng piano upang makalimutan ang gutom. Madalas ding gawan ng inang si Remedios ng mga bestida ang anak at si Imelda nama'y pinapakanta sa gitna ng sala sa tuwing may panauhin.

Batang Imelda (Source: Marcos Presidential Center)

Tumira ang mag-iina ni Remedios sa itinayong karton sa garahe nang lumala ang relasyon ng mag-asawa. Wika nga ni Imelda, "...para kaming nagbahay-bahayan."

Ang Lakambini ng Maynila (Source: Marcos Presidential Center)

Sa kasamaang palad at sa pighati ni Imelda, pumanaw ang inang si Remedios dahil sa sakit na pulmonya noong ika-7 ng Disyembre 1938. Kasabay rin nito, nagsimulang humina ang karerang abogasya ng amang si Vicente. Kinailangang ibenta ni Imelda isa-isa ang diyamante sa kwintas ng ina para magkaroon ng kahit kaunting pera. 'Di kalaunan, lumipat ang pamilya Romualdez sa Tacloban, Leyte kasama ang lima pang nakababatang kapatid ni Imelda at mga kapatid mula sa unang asawa ng kanyang ama. Nag-aral siya sa Holy Infant Academy at pinalaking Katoliko. Sa kanyang kadalagahan, binoto si Imelda bilang pinakamagandang dilag sa probinsya at hinirang na "Rose of Tacloban" at "Miss Leyte."

5


Pagbalik sa kamaynilaan para tumira kasama ang isang pinsang pulitiko, nasungkit ni Imelda ang titulong "Muse of Manila" noong 1953. Sa taong 1954, doon na nagsimula ang ikot ng kanyang buhay nang makilala si ginoong Ferdinand Edralin Marcos - isang batang congressman ng Ilocos Norte. Agad na nagkasundo ang dalawa at para kay Marcos, nabihag ni Imelda ang kanyang puso. Isang oras at kalahati matapos ang kanilang pagkakakilala, hiningi ni Marcos ang kamay ni Imelda upang pakasalanan sana ang dalaga. Pagkalipas ng 11 na araw, nagpakasal ang dalawa sa isang maliit na seremonyang sibil. Pagkaraan ng isang buwan, naghandog si Ferdinand at Imelda ng magarbong pagdiriwang ng kanilang kasal kasama ang mga kaibigan at pamilya. Magmula roon, hindi na mapaghihiwalay ang mag-asawa at kasama na si Imelda Marcos sa buhay-politikal ni Ferdinand Marcos, lalung-lalo na sa pangangampanya para sa pagka-presidente ng Pilipinas pagdating ng 1960s. Nang dahil sa malawak at malakas ang hatak ni Imelda sa masa, hindi nagtagal at umakyat sa kapangyarihan ang mga Marcos. 1965 nang manumpang presidente si Ferdinand kasama ang unang ginang at kanilang apat na anak na sina Maria Imelda o Imee, Ferdinand Jr. o Bongbong, Irene, at Aimee. Sa 20 na taong pagiging Unang Ginang ng Pilipinas ni Imelda Marcos, hindi maipagkakaila na ubod ng gara at nababalot ng sikreto ang naging buhay ng mga Marcos. Sa ilalim ng rehimeng ito, naapektuhan din ang pagkarami-raming mga Pilipino ng pamamalakad ng unang pamilya. Bukod sa mga ginawang proyekto para sa ikauunlad ng bansa at pakikipagkapwa sa mga lider ng mundo, ginamit din ang kaban ng bayan para sa pansariling interes ng mga Marcos at lalo na ni Imelda. Dulot ng hilig ng unang ginang sa mga mamahaling damit, sapatos, alahas, at mga pagdiriwang, milyun-milyon ang naging kabuuang gastos na mapasahanggang ngayon ay hinahanap pa rin. Sa kabila nito, nakaranas ang bansa at ang mga maralita ng matinding panlulupig sa loob ng Batas Militar na ipinatupad noong 1972.

Ang G. at Gng. Marcos (Source: Marcos Presidential Center)

Mula 1975 hanggang 1986 ay nanilbihang gobernador ng Metropolitan Manila si Imelda Marcos. Taong 1978 din nang maging minister siya ng Human Settlements. Sa ilalim ng pamamalakad ng hinirang na "Iron Butterfly", maraming naipatayong imprastraktura si Imelda na kinikilalang "state of the art" ang pagkakagawa. Ilan sa mga ito ang Cultural Center of the Philippines, Folk Arts Theater, Philippine International Convention Center, Philippine Heart Center, Lung Center of the Philippines, Tulay ng San Juanico, at ang kontrobersiyal na Manila Film Center. Ginamit ang mga gusaling ito para sa mga internasyonal na pagpupulong, pagbibigay-pugay sa kultura't sining ng bansa, at lalo na sa pagpapaganda ng siyudad. 6


Sa pagtatapos ng rehimeng Marcos noong 1986 buhat ng EDSA People Power, tumakas patungong Hawaii ang dating unang pamilya. Daang-daang sapatos at personal na ari-arian ang naiwan sa palasyo ng MalacaĂąang. Naiwan din ang libu-libong human rights violations at mga kaso ng korupsyon. Mula taong 1990, hinarap ni Imelda ang maraming kaso sa kanya at sa pumanaw nang asawa, ngunit iilan lamang sa mga kasong ito ang kinondenang siya nga ay may sala. Mula 1995-1998 naman nang manilbihan si Imelda sa House of Representatives. Sa mga taong 1992 at 1998 sinubukang tumakbo ng ginang sa pagka-presidente ngunit hindi itinuloy. Naging congresswoman siya ng Leyte noong 1995 at sa kasalukuyan, nasa ikatlo at huling termino na niya bilang 2nd district representative ng Ilocos Norte.

Si Gng. Imelda Marcos sa harap ng CCP (Source: Marcos Presidential Center)

Kasabay ng bagong pulitikal na buhay ni Imelda at ng kanyang pamilya, isang hindi natatapos na proseso pa rin ang paghahanap (at pagpapabalik) sa ninakaw na pera ng bayan. Tulad noong 2016 lamang, ang koleksyon ng alahas ni Imelda na may halagang $21M ay ipina-auction ng gobyerno. Karamihan naman sa mga sapatos niya ay ngayo'y nasa Marikina Shoe Museum. Para sa mga binili niyang dibuho na gawa ng mga prominenteng pintor, marami sa mga ito ay nawawala pa rin. Sa edad na 87, simpleng buhay na diumano ang dinaranas ni Imelda Marcos sa piling ng kanyang pamilyang aktibong-aktibo sa kasalukuyang administrasyon.

Si Gng. Imelda Marcos ngayon sa libing ng yumaong asawa at dating presidente sa Libingan ng mga Bayani (Ted Aljibe, 2016)

7


APARADOR NI IMELDA Walang tiyak na numero ang makapagsasabi kung ilan nga bang sapatos, damit, o alahas ang talagang nasa posesyon ng dating Unang Ginang na si Imelda Marcos noon hanggang ngayon. Sa tulong ng Presidential Commission on Good Government, na may layuning iwasan at patigilin ang korupsyon sa loob ng gobyerno, maraming annual report na rin ang kanilang nailabas patungkol sa pera at ari-arian ng mga Marcos na ngayo'y naibalik na sa bayan. Subalit, marami pa rin sa mga ito ang patuloy na iniimbestigahan. Sa pagtatapos ng EDSA People Power I at sa pagtakas ng pamilyang Marcos patungong Hawaii, humigit-kumulang na libo-libong ari-arian ni Imelda ang natagpuan nang sugurin ng taumbayan ang palasyo ng Malacanang. Mayroong 2,142 piraso ng alahas, 508 na mga gown, 427 na mga bestida, 71 pares ng sunglasses, at 1,060 pares ng mga sapatos. Sa mga bilang pa lamang, tila totoo nga ang mga sabi-sabing hindi nag-uulit ang dating ginang ng damit o sapatos; ayon na rin sa kwento ng kanyang mga kakilala (Diaz, 2003).

“They went into my closets looking for skeletons, but thank God, all they found were shoes, beautiful shoes.� - Imelda Marcos Taong 2012 nang madiskubreng ang mga naiwan na sapatos at iba pang mga gamit sa palasyo ay nasira na nang dahil sa mga anay at mga baha. Mahigit 150 na kahon din ang inilipat sa Pambansang Museo noong 2010 para maitago, ngunit nasira din dahil hindi inalagan at walang sapat na pasilidad para sila'y maipreserba. Iilan lamang sa mga ito ang nailigtas at kasalukuyang nasa Marikina Shoe Museum. Ang mga mamahalin at branded na sapatos (tulad ng Chanel, Dior, at Ferragamo) ng dating ginang ay nanggaling pang Amerika at Europa. Dagdag ni Imelda, maraming pares din sa kanyang koleksyon ay regalo ng mga sapatero ng Marikina. Ani Jimmy de la Rosa, isa sa mga staff ng Shoe Museum, noong panahon ng mga Marcos ay $6-$11 ang halaga ng mga lokal na pares at $100 o higit pa naman para sa mga imported na pares. Mula high heels, sandals, flats, bota hanggang tsinelas ang mga klase ng sapatos na nasa museo.

Mga nasirang sapatos at bag dulot ng panahon (Source: Daily Mail UK)

Isang parte ng exhibit sa Marikina Shoe Museum (Shirley Escalante, ABC News)

8


ALAM MO BA? 21.6 centimeters o 8 1/2 ang shoe size ni Gng. Marcos. Nang itanong kung alin ang pinakapaborito niyang pares, sinabi ng dating ginang na lubos niyang nagustuhan ang gawa ng Italyanong si Beltrami. Kasyang-kasya raw kasi sa kanya ang nasabing sapatos na hindi napigilang bumili pa ng mas maraming pares si Gng. Marcos na nasa ganoon ding disenyo.

Litrato ng basement ng Malacanang (1986)

“If she saw a pair of shoes she liked, she ordered a dozen at a time.” - Beth Day Romulo, from Inside the Palace: The Rise and Fall of Ferdinand and Imelda Marcos (1987)

(Source: ABC News)

Litrato sa ibaba: Natagpuang istante ng sari-saring sapatos ng ginang

“I was born ostentatious. They’ll list my name in the dictionary someday. They will use Imeldific to mean ostentatious extravagance.” - Imelda Marcos


KINUMPISKANG ALAHAS Mayroong kinikilalang tatlong koleksyon ng mga alahas ni Gng. Imelda Marcos na ngayo'y hawak na ng gobyerno. Humigit-kumulang na $21M ang siyang kabuuang halaga ng mga alahas, ngunit wala pang tiyak na numero sapagkat patuloy pa rin ang proseso ng appraisal ng mga eksperto mula sa dalawang auction houses na Christie's at Sotheby's. Sa kabila ng mga kuro-kuro na napalitan daw ang mga tunay na alahas ng peke (sa kadahilanang tatlong dekada silang itinago sa Bangko Sentral ng Pilipinas), ipinabatid ni PCGG commissioner Andrew de Castro na lahat ng alahas ay totoo nang sila'y inilagay sa opisyal na inspeksyon.

1. HAWAII COLLECTION - 300 piraso ng sari-saring alahas - Kinumpiska ng US customs pagkadating ng pamilya Marcos sa Hawaii noong Pebrero 1986

Appraisal ng mga eksperto (Noel Celis / AFP / Getty Images)

- 'Di kalauna'y hawak na ito ng Presidential Commission on Good Government

2. ROUMELIOTES

3. MALACANANG

COLLECTION - Mahigit 400 piraso ng alahas at iba pang mamahaling gamit - Naiwan sa palasyo matapos ang EDSA I - Idineklara ng Sandiganbayan noong 2014 na parte ang koleksyon sa ninakaw na kaban ng bayan ng mga Marcos

COLLECTION

- 60 piraso ng alahas lamang, ngunit inaakalang pinakamahal sa lahat ng mga koleksyon - Kinumpiska mula sa inaakusang crony ng mga Marcos na si Demetriou Roumeliotes nang subukan niyang ilabas ang koleksyon papalabas ng bansa - Hawak na ng Bureau of Customs 10


Ilan sa mga alahas na parte ng Roumeliotes Collection ni Imelda Marcos (Mga litrato ni Diana Limjoco, 1986)

11


NASAAN NA NGAYON ANG MGA ALAHAS? Plano ng gobyerno na ipa-auction ang lahat-lahat ng mga alahas matapos ang appraisal ng mga eksperto. Ayon sa pinakabagong balita, inaprubahan ng gobyerno ang pagbenta ng Hawaii Collection noong Pebrero 2016. Inilagay muna ito sa isang exhibit para sa publiko bago ang opisyal na auction. Ang salaping makakalap ay isasauli sa kaban ng bayan at gagamitin para sa mga proyekto. Pebrero 2017 naman nang ideklara ng Korte Suprema na parte nga ng ill-gotten wealth ng mga Marcos ang dalawang natitirang koleksyon. Natalo ang dating ginang sa kaso na sana'y mapasakanya muli ang naturang mga alahas. $110,055 hanggang $153,089 ang sinasabing halaga ng Roumeliotes at Malacañang Collection.

“The collection is a critical part of the past. We believe that the exhibition of these ill-gotten jewels will be a great vehicle to raise awareness - especially for the younger generation and those who have forgotten - and to remind the Filipino people of the perils of the two-decade regime of corruption that was under the Marcoses.” - Richard Amurao, PCGG Chairman (2016)

DALAWANG KLASE NG TIARA NG DATING UNANG GINANG

(Joel Nito / AFP / Files, 2005)

(Noel Celis / AFP / Getty Images, 2015-2016)

Mayroong isang kwento na noong 1971 sa Persepolis, dumalo si Imelda Marcos sa pagdiriwang ng Shah ng Iran at ang asawa nitong si Empress Farah Diba. Bago ang salu-salo, kasama ni Imelda ang anak na si Imee at ang kaibigang si Christina Ford sa tent kung saan siya'y inaayusan ng hairdresser na si Carling Mercado. Patapos na nang ayusan ang pusod na buhok ng dating unang ginang noong mapansin ni Ford ang kumikislap na tiara na dapat sanang ilalagay ni Mercado. Wika ni Ford, "Meldy, you cannot wear that tonight, it's a royal reception and only crowned heads and blue blood royalty can wear their crowns and tiaras." Binati ang kumentong ito ng katahimikan at matapos ang ilang saglit, nagbigay ng suhestiyon si Mercado: "Worry not Madame, let's just wear it on the back of your pusod upside down like a necklace." Sinuot nga ni Imelda ang tiara nang pabaliktad at siya nama'y naging sentro ng usapan pagsapit ng pagdiriwang. 12


KOLEKSYON NI IMELDA: MGA LIKHANG SINING Hindi lang sapatos at alahas ang bumubuo sa imahe ng ginang. Kilala rin si Imelda Marcos sa kaniyang pangongolekta ng mga likhang sining gaya ng mga larawang nagmula pa sa iba-ibang bahagi ng mundo, at gawa ng iba’t ibang tanyag na pintor.

Figure 1. Si Imelda Marcos sa kanyang tirahan sa Manila, 2007 (Rome Gacad/ AFP-Getty Images)

Ayon sa Presidential Commission on Good Government o PCGG, ang mga Marcos ay nagtalaga ng $ 20,000,000 o humigit kumulang P 1,000,000,000, sa pagbili ng mga larawang ito—halagang labis na disproposyonado sa kanilang disposable income na $ 957, 487.75 lamang, ayon sa kanilang income tax declaration. Ang malaking pagitan sa mga numerong ito ay nangangahuluhan na ang mga Marcos ay gumamit ng pera ng bayan upang mabili ang mga nasabing larawan, na walang humapay pa ring itinatanggi ni Imelda. Sa pagtatapos ng EDSA Revolution, natagpuan sa Malacanang Palace ang mga resibo, dokumento at kuwadro na nagsilbing ebidensya ng pagbili ng ginang sa mga larawan. Samakatuwid, ang mga likhang sining na ito ay kasama sa ill-gotten wealth ng mga Marcos na patuloy pa ring binabayaran ng mga mamamayang Pilipino. Ang PCGG ang naatasang magimbestiga at bawiin ang mga larawan, kasama ang iba pang ill-gotten wealth ng pamilyang Marcos. Ang ilan sa mga nabawing larawan ay natagpuan sa Metro Manila lamang, samantalang ang iba naman ay umabot sa malalayong panig ng mundo gaya ng Paris, France.

13


Timeline ng pagbili ni Imelda ng mga likang sining Si Ralph Wolfe Cowan, isang pintor mula Florida ay sinabing nagkaroon ng 19 na transaksyon kay Imelda sa loob ng 12 taon, mula 1977 hanggang 1990. Tinatayang ang bawat canvas na kanyang ipininta par sa ginang ay nagkakahalagang $43,000. Samakatuwid, humigit-kumulang $750,000 ang ibinayad ni Imelda sa mga likha ni Cowan. Ilan sa mga ipininta nito para kay Imelda ay larawan ni Pope John Paul II, nila Ronald at Nancy Reagan, at Jimmy at Rosalynn Carter (dating pangulo ng Estados Unidos at kanilang asawa), ni Mikhail Gorbachev (dating lider ng Soviet Union), ng mga lider sa Arabia, at ng mga Marcos. Ang ilan sa mga nabanggit na larawan ay binigay ni Imelda bilang regalo sa mga taong nakapinta rito, kung saan ang iba ay tinanggap at ang iba naman ay tinanggihan.

Figure 2. Isa sa mga larawan ni Imelda (gitna) sa San Juan na likha ni Cowan (Myles Garcia/ Thirty Years Later…Catching Up with the Marcos Era Crimes)

Taong 1991 nang naitala ng New York Times ang pagbenta ng gobyerno ng Estados Unidos sa 25 Old Master paintings na nakumpiska mula sa negosyanteng Arabo na si Adnan Khashoggi sa France Ayon kay Khashoggi, ang mga larawan (38 ang orihinal na bilang) ay binili niya kay Imelda noong 1986 sa halagang $6.7 milyon. Walo sa 25 na nakumpiska ay peke umano, kabilang ang Rembrandt, Portrait of a Man. Ang auction ay naganap sa Christie’s sa New York sa parehong taon, kung saan ang gobyerno ng Pilipinas ay ibinenta ang 74 “Old Masters paintings” na pagmamay-ari rin ni Imelda, na nakasabit noon sa Metropolitan Museum of Manila (MMA). Humarap sa kasong “racketeering at fraud” ang dalawa sa korte sa New York noong 1991 ngunit sila’y napawalang-sala. Noong 2012, nasadlak sa anim na taong pagkakakulong si Vilma Bautista, ang dating sekretarya ni Imelda Marcos, dahil sa ilegal na pagbebenta ng “Old Masters Paintings” at ng Le Bassin aux Nympheas ni Claude Monet—isa sa kulang-kulang isang daang canvas na naglaho sa bahay ng mga Marcos sa New York at Olypmpic Tower, matapos ang kanilang pamumuno. Naibenta ang likha ni 14


Monet sa halagang $ 32,000,000 sa isnag gallery sa London, at binili naman ni Alan Howard, isang hedge-fund manager sa halagang $43,000,000. Bilang kilala si Imelda sa pagbili nang dose-dosena sa isang bagsakan, nagkaroon ang ginang ng interes sa pagkolekta ng sining na gawa ng iisang pintor—si Paule Gobillard na isang French Impressionist. Ang Knoedler-Hammer Gallery noon any mayroong 52 larawang likha ni Gobillard, na galing sa isang ‘di matagumpay na gallery show. Dahil sa reputasyon ni Imelda, binili niya ang 52 larawan sa halagang $273,000, kung saan ang mga mas mukhang tunay ay kinuha niya para sa kanyang sarili at ang iba naman ay nilagay niya sa Metropolitan Art Museum of Manila. Noong 2014, nakumpiska ang 15 larawang likha ni Gobillard—11 umano ay tunay—sa tirahan ng mga Marcos sa San Juan City. Itinatayang nagkakahalagang $1,000,000 ang presyo ng mga ito. Sinasabing ang pinakamahal na larawang nasa kamay ni Imelda ay sining na gawa ni Michelangelo, na binili niya sa halagang $3,500,000. Figure 3. Fortitude ni Giovanni Antonio Guradi (1648-1760) na naibenta sa Christie’s noong 1991 (Murvyn/ Flickr)

Sa kasalukuyan, mahigit 200 na larawan pa rin ang nawawala, kasama rito ang mga likha ni Picasso, Francisco de Goya, at Paul Gaugin. Tignan natin ang iba pang larawang binili ni Imelda Marcos sa kanilang pamumuno simula 1965 hanggang 1984, na nabawi at naibenta na ng PCGG.

Figure 6. A Cello Player ni Jan Harmensz van Bijlert; Naibenta sa halagang $110,000

Figure 5. Madonna and Child ni Michelangelo (PCGG)

15


Figure 7. Portrait of Marqueza de Sta. Cruz ni Francisco de Goya na nagkakahalagang $800,000 (PCGG)

Figure 8. Kitchen Interior with Figures ni Dirck de Vries; Naibenta ng PCGG sa halagang $50,000

Figure 10. Lorette with Cup of Tea ni Henri Matisse; Naibenta ng PCGG sa halagang $1,040,000

Figure 9. David with the Head of Goliath ni Francisco de Zurbaran; Naibenta ng PCGG sa halagang $750,000

16


ATING PAGNILAYAN Sa modyul na ito, lalo nating nakilala si Imelda Marcos. Natunghayan natin kung anong klaseng pamumuhay ang mayroon ang ginang bago pa man siya maging isang Marcos. Nakita rin natin ang karangyaan na kanyang ipinamalas noong maluklok ang kanilang pamilya sa pamumuno. Ang mga sapatos, alahas, at likhang sining, ay ilan lamang na patunay sa labis-labis na perang ginastos ni Imelda para sa kaniyang pansiriling interes at kaligayahan—perang pagmamay-ari ng mamamayang Pilipino, at perang ninakaw ng mga Marcos mula sa bayan. Mahalaga sa bawat tao ang tuklasin ang kasaysayan ng kanilang bansa. Bilang isang mamamayan ng Pilipinas, responsibilidad natin na alamin at aralin ang nakaraan upang tayo’y maging mabuting Pilipino sa kasalukuyan. Sa pagsasaliksik sa nakaraan, maaari tayong makangalap ng mahahalagang impormasyon na makatutulong sa pagpapaunlad ng ating sarili at ng ating bansa, sa kasalukuyan at pati na rin sa hinaharap. Imelda at Ferdinand Marcos (Pinterest): Maraming manunulat ang nakapagsasabing ang administrasyong Marcos ay isang kapangyarihan na binuo sa pagsasanib-pwersa ng mag-asawa.

Noong 2016, naitala ng PCGG na P170 bilyong halaga na ng ill-gotten wealth ng mga Marcos ang kanilang nababawi, sa loob ng halos 30 taong imbestigasyon at paghahanap. Sa mga susunod na taon, at sa pamumuno ng bagong administrasyong Duterte, magiging aktibo pa rin kaya ang PCGG sa kanilang tungkulin?

Ang ill-gotten wealth ng mga Marcos ay isang halimbawa ng kahalagahan ng pag-aaral ng kasaysayan. Ngayon, alam na natin kung bakit patuloy pa rin ang pagtaas ng binabayarang buwis ng mga Pilipino; alam na natin kung bakit hanggang ngayon ay mabagal pa rin ang pag-unlad ng bansa; alam na natin na tunay ngang hindi maituturing na “Golden Age” ang pamumuno ng mga Marcos; higit sa lahat, alam na natin na hindi na dapat nating hayaang maulit pa ang kasaysayan, at ang pang-iisa sa atin ng mga namumuno sa bansa. Subalit, nakululungkot na marami pa ring Pilipino ang naniniwalang pinakamahusay ang termino ng mga Marcos. Ito ay dahil sa kawalan ng kalamaan sa kasaysayan, at kawalan ng motibasyon upang alamin ito. Sa pagkakataong malaman ng marami kung gaano kalaki ang perang ninakaw at ginastos ni Imelda sa pagbili sa kaniyang mga koleksyon, tatangkilikin pa rin kaya nila ang rehimeng Marcos? Kaya ikaw na nakabasa ng modyul na ito, ay may kakayahang magbahagi ng iyong nalaman ukol sa kasaysayan. Nawa’y magamit mo ang iyong mga natutunan sa modyul na ito sa pagpapalaganap ng katotohohan. Matutong mangalap ng impormasyon ukol sa nakaraan, at gamitin ito sa makabuluhang pakikipagdiskurso. Ang mga nakalap na impormasyon tungkol sa kasaysayan ay gamitin din upang maging kritikal at matalino sa pagpili ng ating mga desisyon at paniniwala sa buhay.

17


SURIIN NATIN! Gawain #1: Paggawa ng graph Panuto: Base sa listahan ng mga gastusin ni Gng. Imelda Marcos sa kanyang pananatili sa New York noong 1983, gumawa ng bar graph. Maaaring ilagay sa iisang grupo ang magkakatulad na mga gamit. Gawing x-axis ang kagamitan, at y-axis naman ang presyo. Mula sa natapos na graph, magbigay ng maikling paliwanag ukol sa iyong paraan ng pagsasaayos ng datos. Anong mga impresyon ang maaaring makuha sa gawain?

Gawain #2: Pagsulat ng maikling repleksyon ayon sa primeryang datos Panuto: Basahin ang excerpt sa isang panayam ng Philippine Daily Inquirer kay Gng. Imelda Marcos (Agosto 2011). Mula sa teksto, ano ang kanyang pilosopiya o pananaw sa buhay? Paano naimpluwensiyahan ng pananaw na ito ang kanyang paraan ng pamumuhay at mga desisyong pampulitikal? Sa loob ng 3-5 pangungusap, suportahan ang iyong sagot sa susunod na pahina. Gumamit ng mga mapagkakatiwalaang sanggunian at siguruhing itala ang mga ito. Inquirer: You’ve just celebrated your birthday. What makes you still strong and beautiful in your 80s?

Ilagay ang mga sagot sa susunod na pahina. Gastusin sa mga alahas:

What’s your secret?

Imelda: Eighty-second birthday. First of all, I am

$100,000 - emerald, diamond, and ruby

very, very lucky because I’m so blessed. I had parents

necklaces

who taught me, gave me education and values and

$200,000 - antique jewelry $8,500 - gold cuff links $200,000 - diamond bracelet

attitude, and to be a true believer. Sometimes they laugh at me, with the good, the true and the beautiful, which is God made real. Even Confucius said, “What is peace? Peace is the giving of love. Love is the giving of

$208,000 - emerald and diamond bracelet

the good, true and beautiful.” The same thing with

$52,000 - heart-shaped earrings

Plato, who said, “God is made real with the good, true

$29,312 - Bulgari jewelers

and beautiful.”

Iba pang gastusin: $23,000 - books $43,370 - silver flatware $10,000 - antique dessert service

Sometimes, when I get exasperated, [when others say] ‘eto naman si Ma’am with the good, true and the beautiful, [I think it’s] just common sense. My mother died when I was eight, and I was nurtured in Leyte, which was practically a paradise. If you see Olot, it’s

$34,880 - limousines

really paradise. Nature is resplendent and beautiful.

$20,046 - unspecified "shopping"

So when I get this criticism of the good and beautiful,

$10,340 - bedsheets

sinasabi ko sa kanila na hindi ako magiging bunga

$100 - tips for Waldorf Towers bellboys

kung hindi ako magandang bulaklak muna.

18


Gawain #1

Gawain #2

19


SANGGUNIAN Associated Press. 2014. Philippines seizes 15 paintings from Marcos family. Inquirer. Retrieved from http://lifestyle.inquirer.net/173362/philippines-seizes-15-paintings-from-marcos-family/ Associated Press. 2016. Who deserves millions in arts seized from Marcoses? Inquirer. Retrieved from http://lifestyle.inquirer.net/245660/deserves-millions-art-seized-marcoses/ Cabacungan, G. 2012. US officials seize Marcos porperties worth P1B. Inquirer. http://globalnation.inquirer.net/57227/us-officials-seize-marcos-properties-worth-p1b

Retrieved

from

Catap, R., Jr. (2013, November 9). [Infographic] Martial Law by the Numbers. Retrieved April 15, 2017, from https://www.behance.net/gallery/12015453/Infographic-Martial-Law-by-the-Numbers Chua, X. (2013, July 2). Ang Lihim na Kwento ni Imelda Marcos. Retrieved April 7, 2017, from https://xiaochua.net/2013/07/03/xiao-time-2-july-2013-ang-lihim-na-kwento-ni-imelda-marcos/ Drogin, B. (1986, March 22). Imelda Marcos' Shopping Gave 'Spree' New Meaning. Retrieved April 7, 2017, from http://articles.latimes.com/1986-03-22/news/mn-21969_1_imelda-marcos Escalante, S. (2016, October 2). Imelda Marcos shoe museum: The excess of a regime that still haunts the Philippines. Retrieved April 15, 2017, from http://www.abc.net.au/news/2016-10-02/imelda-marcos-shoe-museum:-the-excess-of-a-regime/7877098 Functions of the Presidential Commission on Good Government. http://en.wikipilipinas.org/index.php/Presidential_Commission_on_Good_Government Francisco, K. 2016. Martial Law, the dark chapter in Philippine history. http://www.rappler.com/newsbreak/iq/146939-martial-law-explainer-victims-stories

Retrieved

Rappler.

Retrieved

from

from

Garcia, M. Thirty Years Later… Catching Up with the Marcos-Era Crimes. Retrieved from https://books.google.com.ph/books?id=q9zbCwAAQBAJ&pg=PT51&lpg=PT51&dq=khashoggi+paintings&source=bl &ots=Emd1IKQ7k-&sig=JBtgKf1hWBHEamZHKVNMjI99bso&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwipy_7T06bTAhXMa7wKHZJ LBRoQ6AEISjAK#v=onepage&q=khashoggi%20paintings&f=false Imeldific at 82. (2011, August 14). Retrieved April 8, 2017, from http://lifestyle.inquirer.net/9585/imeldific-at-82 Imelda Marcos Biography. (2016, November 30). http://www.biography.com/people/imelda-marcos-21062601

Retrieved

April

7,

2017,

from

Imelda Marcos Fast Facts. (2016, June 29). Retrieved http://edition.cnn.com/2015/10/09/asia/imelda-marcos-fast-facts/

April

7,

2017,

from

Limjoco, D. (2014, July 4). The jewelry of Imelda Marcos collection called Roumeloites, photographed in 1988 for PCGG. Retrieved April 16, 2017, from http://jewels-of-imelda-marcos.blogspot.com/ Lustre,P. 2016. Recovering Marcos’ ill-gotten wealth: After 30 years, what? Rappler. Retrieved from http://www.rappler.com/newsbreak/in-depth/123664-recovering-marcos-ill-gotten-wealth-30-years Mateo, J. 2015. PCGG prepares to auction Imelda jewelry. Philippine Star. Retrieved http://www.philstar.com/headlines/2015/12/24/1535916/pcgg-prepares-auction-imelda-jewelry

from

Neuendorf, H. 2015. Philippines Launches Online Search for Imelda Marcos’ Missing Masterpieces. Artnet Worldwide Corp. Retrieved from https://news.artnet.com/art-world/imelda-marcos-missing-art-philippines-373709

20


Oliver, A. (2012, September 23). Imelda Marcos' famous collection of 3,000 shoes partly destroyed by termites and floods after lying in storage in the Philippines for 26 years since she exiled. Retrieved April 15, 2017, from http://www.dailymail.co.uk/news/article-2207353/Imelda-Marcos-legendary-3-000-plus-shoe-collection-destroyed -termites-floods-neglect.html Perry, J. (2016, February 16). Philippines to sell Imelda Marcos's 'ill-gotten' jewels, worth millions. Retrieved April 16, 2017, from http://edition.cnn.com/2016/02/16/luxury/imelda-marcos-jewelery-auction/ Philippine Commission on Good http://www.missingart.ph/about

Government.

The

Missing

Philippine History. EDSA People Power http://www.philippine-history.org/edsa-people-power-revolution.htm

Art

Movement.

Revolution.

Retrieved

Retrieve

from

from

Philippine Star. (2015, November 26). PCGG: Marcos jewelry intact. Retrieved April 16, 2017, from https://sg.news.yahoo.com/pcgg-marcos-jewelry-intact-000000872.html?linkId=19083556 Picture source. Flickr. Retrieved from https://www.flickr.com/photos/63840771@N02/16379167955 Picture source. Flickr. Retrieved from https://www.flickr.com/photos/apolakay/16101970551/in/photostream/ Presidential Commission on Good Government: Mission & http://pcgg.gov.ph/the-commission/mandate/mission-vision/

Vision.

Retrieved

April

15,

2017,

from

Rappler. (2016, February 10). Imelda's jewelry collection belongs to gov't - court. Retrieved April 16, 2017, from http://www.rappler.com/nation/47862-court-forfeits-imelda-jewels-for-ph Rappler. (2017, February 13). SC affirms forfeiture of Imelda Marcos' 3rd jewelry set. Retrieved April 16, 2017, from http://www.rappler.com/nation/161338-supreme-court-forfeiture-imelda-marcos-jewelry-malacanang-collection Reif, R. 1991. Auctions. The New York Times. Retrieved from http://www.nytimes.com/1991/01/04/arts/auctions.html Republic Act no. 7080. Section 1-D. Ill-gotten wealth. http://www.ombudsman.gov.ph/docs/republicacts/Republic_Act_No_7080.pdf

Retrieved

from

Romulo, Beth D. (1987). Inside the Palace: The Rise and Fall of Ferdinand and Imelda Marcos. New York: Feffer & Simmons, A Baker & Taylor Company. Samonte, J. (2015, February 24). Infrastructures Built During Marcos’ Time. Retrieved April 7, 2017, from https://www.hoppler.com.ph/blog/design-and-architecture/infrastructures-built-during-marcos-time Santos, E. 2016. Timeline: Jewels, properties, and billions of Marcos ill-gotten wealth. CNN Philippines. Retrieved from http://cnnphilippines.com/news/2015/11/25/timeline-marcos-ill-gotten-wealth-jewels-properties-paintings.html?i ndex=9

21


MAYO 2017

22


ARALIN 10: EDSA People Power Revolution


EDSA People Power

TUKLASIN NATIN!

5/18/2017

ARALIN 10

LAYUNIN: Nailalahad ang katutuaran ng kilos protesta o samasamang pag-aaklas sa panahon ng Martial Law. Nakikilala ang mga pangunahing tauhan sa People Power Revolution. Nasusuri ang kanilang mga naging kontribusyon sa pagbibigay-daan sa People Power Revolution. Naipaliliwanag ang mga pangyayaeing nagbigay-daan sa People Power Revolution.

Ang Takipsilim ng Demokrasya ng Pilipinas: DAY 1 Feb. 22, 1986, 2:00 AM— Nagkaroon ng pagpupulong sina Juan Ponce Enrile, Kol. Gregorio “Gringo” Honasan at 3 iba pang opisyal ng Defense Ministry ng rehimeng Marcos. Sila ay nagtatangka na magkaroon ng coup d’ etat o kudeta, upang patalsikin si Marcos. Sa mga panahong ito, si Juan Ponce Enrile ang sekretarya ni Marcos sa ilalim ng Defense Ministry. 2:00 PM— Dumating sina Enrile sa Dasmarinas Village Makati upang pagpulungan ang gagawin nila sa pagpapatalsik kay Marcos. Naroon na din si General Fidel Ramos at ang buong kasapi ng RAM (Reform the Armed Forces Movement)

Mga Nilalaman:

Tuklasin Natin

1

#HUGOT

1

Layunin

1

Subukan Natin!

3

Buksan ang Isipan 7 Sagutan Natin!

7

Sanggunian

8

na pinangunahan ni Kol. Gringo Honasan. 9:00 PM— Si Jaime Cardinal Sin ay inanyayahan ang lahat ng Pilipino na suportahan ang “our two good friends”, na sina Gen. Fidel Ramos at Defense Minister Juan Ponce Enrile. 11:00 PM— Inanyayahan ni Jaime Cardinal Sin ang sambayanag Pilipino na pumunta sa EDSA: "In subsequent calls I summoned the people to fill the streets precisely to avoid bloodshed and fratricide. Our intent was to make sure the first spark of fire would not be struck; that the first drop of blood would not be spilled. The call to fill the spaces around Crame and Aguinaldo was a summons "to love, not war."

Mula sa kaliwa: Hen. Fidel Ramos, Defense Minister Juan Ponce Enrile

Mula sa kaliwa: Defense Minister Enrile, Jaime Cardinal Sin, at Hen. Ramos

2:00 AM

FEBRUARY 22, 1986

2:00PM

9:00 PM

11:00 PM

Bago pa man ideklara ang Martial Law, maraming mga “anime” shows ang ipinalabas sa mga telebisyon tulad ng Voltes V, Daimos, at Mazing Z. Isipin mo nalang, kung hindi ka nakakalabas ng bahay kapag gusto mo maglaro. Hindi ka nakakagamit ng wifi. Walang “cartoons” na ipinapalabas sa TV. Ano kaya ang gagawin mo? Ano kaya ang iisipin mo kung bakit ito nangyayari? Ganyan ang naranasan ng ating mga lolo at lola, at ni tatay at nanay, noong Martial Law. Ano mangyayari sa atin kapag may Martial Law? Sa tingin mo, magkakaroon ba muli ng Martial Law?


Page 3

EDSA People Power

Paano Nagsimula ang Lahat?

Si Benigno “Ninoy” Aquino na nakahandusay sa tarmac ng Manila International Airport (August 21, 1983)

SABI NI….

Taong 1965, nagkaroon ng bagong halal na pangulo ang Pilipinas at ito ay sa katauhan ni Ferdinand E. Marcos. Taong 1967, nanalo naman si Benigno Ninoy Aquino Jr. bilang sendaor ng Pilipinas. Sa mahabang panunugkulan ni Ninoy bilang senador, siya ay nagsiwalat at nagungkat ng mga sikreto at mga plano ng administrasyong Marcos.

Marcos sa pagkapangulo laban kay Sergio Osmena Jr. Sa taong din ito ay nabuo ang New People‟s Army, na kalaunan ay naging mahigpit na kalaban ng rehimeng Marcos. Ang pagdedeklara ni Marcos Taong 1971, buwan ng ng Batas Militar o Martial Hunyo ay nagsisimula Law noong September 23, 1972. nang magkaroon ng isang Constitutional Convention upang baguhin ang Saligang Batas.

Pagdating ng taong 1969, tumakbo at nanalo muli si

“The Filipinos are worth dying for.” - Sen. Benigno TALAHULUGAN: Constitutional Convention— isang paraan na kung saan ang pagbabago ng saligang batas ay nakapataw sa “popular vote”

Taong 1973, naging epektibo na ang bagong 1973 Constitution, sa tulong ng mga boto mula sa mga barangay. Taong 1981, taon ng pagbisita ni Pope John Paul II ay pansamantalang isinuspindi ang Batas Militar ngunit ipinatili ang kapangyarihan nito.

August 21, 1983, bumalik sa Ninoy Aquino mula sa Amerika, kung saan siya nagpa-opera ng kanyang puso. Ngunit, sa paglabas pa lang niya ng eroplano ay agad siyang bumagsak at humandusay na lang sa tarmac ng paliparan. February 7, 1986, naganap ang Snap Elections sa

pagitan nina Marcos at Cory Aquino. February 15, 1986, ideneklara ng Batasang Pambansa si Ferdinand Marcos bilang panalo noong Snap Elections. February 16, 1986, nagkaroon ng “victory rally” ang kampo ni Aquino at humantong sa civil disobedience upang ipakita na tutol sila sa pagkapanalo ni Marcos sa snap elections.

Noon at Ngayon Martial Law— mas kilala bilang Batas Militar; pagsasailalim ng isang bansa sa hukbong sandatahan at maaaring masuspindi ang ilang karapatang pantao

Pag-walk-out ng ilang opisyales ng COMELEC noong pagbibilang ng resulta ng snap elections dahil may nagaganap na dagdag-bawas.

Noong panahon ng Martial Law, halos lahat ay bawal gawin, kailangan ay sundin kung ano mang sinabi ng gobyerno at may mga naaapi kung sino man ang hindi sumang-ayon. Ngayon, kailangan ba natin muli ang Martial Law para madisiplina ang mga tao? Kailangan bang may mamatay at mawala? Kailangan bang magdusa muli ang mga Pilipino?


Page 4

EDSA People Power

"I used to hate the military and the police, but on

DAY 2

Sunday I found

February 23

myself preparing

Past 1:00 AM, Pumunta si Winnie Monsod sa Kampo Aguinaldo upang magbigay ng donasyong pera na nagkakahalaga ng 481.50 Php, mula sa mga Pilipino na nasa labas ng kampo.

sandwiches for them. I heard over the radio that they needed food. I had to squeeze through a crowd just to bring food to the soldiers. I remembered all the times when I

may nakahandang submarine upang ihatid siya pabalik ng Maynila.

12 NN, EDSA, mahigit kumulang 400,000 katao ang nasa EDSA upang paalisin sa Malacanang ang mga Marcos. Karamihan ay mga estudyante at mga taong-simbahan na 5:30 AM, Cebu City, Sa may dala ng rosaryo, kanmga panahon na nasa isang dila, bulaklak at mga dilaw kumbento si Cory Aquino na laso. upang magnilay at magdasal, tinawagan ni US Con- 2:47 PM, EDSA Guadasul Blaine Porter si Cory, lupe—Makati, may mga upang bigyang abiso na tangke na ng militar ang

nakahilera at hinaharangan ang daanan. May mga sibilyan din na nagtangkang magtayo ng barikada gamit ang mga sasakyan upang mapigilan ang pagpasok ng tangke sa palibot ng Kampo Crame. 4:00 PM, EDSA, "People were crying and praying and singing all at the same time." "they didn't budge!" "You know, bahala na!"

cursed them during rallies and was amazed that now I walked so far and worked so hard for them.” Yolanda Lacuesta,

Past 8:00 PM, Nag-alok ng tulong ang gobyerno ng Amerika na tulungan ang Pamilya Marcos na lumisan ng Pilipinas.

wife and mother Ang pagbarikada ng mga tangke ng militar sa EDSA TALAHULUGAN Snap elections- ang eleksyon na naganap sa pamamagitan nila Marcos at Cory, dinaya ni Marcos ang eleksyon at hinirang ang sarili bilang panalo Batasang Pambansa— kasalukuyag tawag House of Representatives; binubuo ng mga representate ng mga distrito ng bawat siyudad sa Pilipinas

1:00 AM 5:30 AM

February 23, 1986

12 NN

2:47 PM

4:00 PM

8:00 PM


Page 5

ARALIN 10

DAY 3 February 24, 1986 1:00 AM, Sa pagkakasundo ng mga Katolikong Obispo at ni Jaime Cardinal Sin, inutusan niya ang lahat ng simbahan na patunugin ang kanilang mga kampana upang bigyang hudyat na kailangang lumabas ng bawat indibidwal upang palibutan ang Kampo Crame dahil sa bantang pag-atake ng mga sundalong sumusuporta kay Marcos.

4:00 AM, Washington D.C., Nagusap sina Reagan, kasalukuyang pangulo ng Amerika noon, at ang National Security Council na kailangan umanong kausapin ng maayos si Marcos at sabihin na bibigyan siya ng asylum sa Amerika.

5:15 AM, Camp Crame, nagpakawala ng tear gas ang kampo nila Marcos sa loob mismo ng Kampo Crame.

6:20 AM, Camp Crame Grounds, pitong helicopter ang nagpaikot-ikot sa loob ng Kampo Crame, lumabas ang mga sundalo 5:00 AM, Camp Crame, at iwinagayway ang isang Ramos reported: "An over- putting watawat at sumenyas ng letrang “L� whelming military force has been assembled and upang ipakita ang pagdirected to move against suporta sa pagpapatalsik kay Marcos. us."

"I have always said I can be magnanimous in victory, no more hate, no more fighting. I appeal to all Filipinos of both sides of the struggle. This is now the time for peace, the time for healing." -

10:15 AM, Malacanang Palace, pumusisyon na ang mga militar at ang marines sa palibot ng Malacanang Palace upang magsilbing depensa. Pagkalipas ng ilang segundo, binomba ang Malacanang Palace. Ito ay sa pangunguna ng mga sundalo na nasa Kampo Crame. Agad na nag-radyo si Heneral Fabian Ver na

bombahin at atakihin din ang Kampo Crame. 11:30 AM, may ipinadalang sulat si Marcos para kay Ver na nag-uutos na ipasara lahat ng palimbagan ng dyaryo at mga malalaking TV Networks dahil sa tangkang assassination at pagpapatalsik kay Marcos.

1: 00 AM 4: 00 AM

February 24, 1986

5:00 AM

7:30 PM, Washington D.C., Kinikilala ng Amerika ang magiging gobyerno ni Corazon Aquino at pagtalikod sa 20 taon na alyansa sa pagitan ni Marcos, upang magkaroon ng isang mapayapang pagpapalit ng lider ng Pilipinas.

5:15 AM 6:20 AM

Corazon Aquino

10:15 AM 11:30 AM

7:30 PM


Page 6

EDSA People Power

TALAHULUGAN EDSA- Epifanio Delos Santos Avenue, dito naganap ang pagkakaisa ng mga militante, madre at mga ordinaryong Pilipino NPA- New People’s Army, ang komunistang kilusan na nagtuligsa sa Administrasyong Marcos Transitory Government—tawag sa gobyerno ni Cory Aquino noon sa kadahilanang ibalik ang demokrasya at makabuo ng panibagong Saligang Batas upang hindi na maulit ang malagim na Martial Law

Day 4 February 25, 1986

mga palabas ng Amerika. Kasabay nito, kausap din Past 12 MN, nakitang may ni Imelda Marcos ang inilalabas na mga malaasawa ni Pangulong laking kahon at mga oil Reagan upang klaruhin din paintings ang mga asawa ang sinabi ng asawa niya ng anak ni Marcos, at inkay Marcos. ihatid ito hanggang sa may bayfront ng US Embassy. 6:00 AM, Club Filipino, San Juan, nalagyan na ng 2:45 AM, Washington mga palamuti na kulay D.C., tinawagan ni Ferdidilaw ang buong Club Filinand Marcos si Pangulong pino para sa magiging inaReagan upang itanong gurasyon ng transitory kung ang transition period government ni Cory Aquini Cory Aquino ay no. kailangan ba talagang gawin o kasama lang sa

Past 8:00 AM, Camp Crame, tumawag si Marcos kay Enrile upang pagusapan kung ano ba ang mga maaari pang gawin. Dahil ang gusto ni Marcos ay bumaba sa pwesto ng maayos at malinis. Dagdag pa niya ang suhestiyon na maging honorary president hanggang 1987.

11:15 AM, Malacanang Palace, nanumpa rin si Ferdinand Marcos bilang pangulo ng Republika ng Pilipinas

Imelda Marcos na naiwan niya noong sila ay lumisan.

upang hintayin ang pamilya Marcos at samahan itong lumikas ng ligtas.

9:00 PM, Malacanang Palace, may mga helicopter na lumapag sa Pangarap golf course ng Malacanang

10:46 AM, Club Filipino, opisyal nang nanumpa si Cory Aquino bilang bagong pangulo ng Republika ng Pilipinas

11:00 PM, Palace Gates, sumugod ang mga tao sa Malacanang upang itaboy ang natitirang mga Marcos Loyalists na nasa loob ng palasyo; kasabay nito ay may mga ilan na kumuha ng mamahalin na alahas ni

2:45 AM Past 12 MN

Ang pagtatapos ng EDSA People Power.

6:00 AM

Past 8:00 AM 10:46 AM

February 25, 1986

9:00 PM

11:00 PM

11:15 AM


Page 7

ARALIN 10

SAGUTAN NATIN!

I. Ayusin ang sumusunod na pangyayari mula 1 bilang pinakanaunang nangyari hanggang 5 bilang pinakahuling nangyari: Namatay si Ninoy sa Manila International Airport. Bumisita si Pope John Paul II sa Pilipinas Nanalo si Marcos laban kay Sergio Osmena Jr. Pormal nang naging epektibo ang 1973 Constitution Nanumpa bilang presidente sa MalacaĂąang si Ferdinand Marcos. SUBUKAN NATIN! Namumukhaan niyo ba sila? Mula sa mga natalakay natin, kilalanin at isulat ang kanilang mga pangalan sa ibaba ng bawat larawan. Ilagay rin kung ano ang naging kontribusyon ng bawat isa.

Pangalan: Kontribusyon:

Pangalan: Kontribusyon:

Pangalan: Konstribusyon:

Pangalan: Kontribusyon:

Pangalan: Kontribusyon:

Pangalan: Kontribusyon:


ARALIN 10

Page 8

BUKSAN ANG ISIPAN! Unang Bahagi Panoorin ang Dekada „70. Sagutin ang mga katanungan. Pre-Viewing Questions: 1) Sino ang direktor ng pelikula?

2) Saang panahon nangyari ang pelikula? Ilarawan ang kaganapan noong panahaon na iyon.

3) Ano ang mga pangalan ng mga pangunahing tauhan at ang kanilang mga nagawa sa pelikula?

During Viewing Questions: 4) Ano ang “mood” nang napanood na pelikula?

5) Sa mga tauhan, kanino ka pinakanaka-”relate”?

6) Ipaliwanag kung paano nakaapekto ang lighting, music, at narration sa kabuuan ng pelikula?


ARALIN 10

Page 9

BUKSAN ANG ISIPAN! Pagpapatuloy‌ Post—Viewing Questions: 7) Ayon sa iyong napanood na pelikula na Dekada 70�, paano nakaapekto ang Batas Militar sa buhay ng mga pangunahing tauhan? Magbigay ng 2 o 3 halimbawa na makikita sa pelikula.

8) Naging makatotohanan ba ang pelikula sa pagpapakita ng buhay noong panahon ng batas Militar? Patunayan ang sagot sa pamamagitan ng pagtukoy, banggit, sipi ng mga dokumentong sumusuporta nito.

9) Kung ikaw ang magulang ng mga pangunahing tauhan, papayagan o tutulan mo ba ang iyong anak sa pagiging isang aktibista? Bakit? Ipaliwanag ang iyong sagot na hindi hihigit sa 5 pangungusap.

10) Sa iyong palagay, dapat nga bang tagurian na bayani si Marcos? Bakit? Ipaliwanag ang iyong sagot na hindi hihigit sa 5 pangungusap.

11) Sino sa mga tauhan ang tumatak sa iyong isipan pagkatapos panuorin ang pelikula? Ano ang ginampanan niyang papel sa pelikula? Ano ang nagustuhan o hindi nagustuhan sa kanya? Masasabi mo bang kapuripuri ang kanyang nagawa?


ARALIN 10

Page 10

BUKSAN ANG ISIPAN! Pangalawang Bahagi TAMA o MALI Isulat sa patlang ang TAMA kung tama ang pangungusap, kung mali ang pangungusap, bilugan ang maling salita sa pangungusap at isulat sa patlang ang tamang sagot. 1) Naging mapayapa ang rebolusyon sa Edsa.

2) Lider ng NPA si Juan Ponce Enrile.

3) Ang pamilyang Marcos ay kusang-loob na nagdeklara ng pagkatalo laban kay Cory Aquino.

4) Lahat ng Pilipino ay tumaligsa sa administrasyong Marcos.

5) Sinuportahan ng Amerika si Marcos hanggang sa huli.

6) Nangyari lamang ang rebolusyon sa Maynila.

7) Pinatay ng mga militante si Marcos.

8) Sina Enrile at Ramos ay kaalyado ni Marcos noon.

9) Tanging mga mahihirap at mga rebelde ang nakiisa sa rebolusyon sa EDSA.

10) Nagtagal ang rebolusyon ng 10 araw.


SANGGUNIAN: Santiago, A. S. (1995). Chronology of a Revolution 1986 (L. K. Tirol, Ed.). Manila, Philippines: Foundation for Worldwide People Power, Inc.

MGA MAY—AKDA

MIRANDA, K. Nathaniel L.

Ramon—Jao, Jacqueline Lianne

Profile for Sharehann Lucman

Module on Marcos and Martial Law by EDSSE 105 Class of 2AY2016-2017  

This is a compilation of the works submitted by the students of EDSSE 105 (Social Studies Education) during the second semester of AY 2016-2...

Module on Marcos and Martial Law by EDSSE 105 Class of 2AY2016-2017  

This is a compilation of the works submitted by the students of EDSSE 105 (Social Studies Education) during the second semester of AY 2016-2...

Profile for stlucman
Advertisement