Issuu on Google+

START TO

Culture PK IN AARDRIJKSKUNDE

INHOUD 3

INLEIDING

5

PK ALS INLEIDING

11

PK ALS VERWERKING

14

PK ALS SAMENVATTING

17

BIBLIOGRAFIE

Foto: Carl De Keyzer


VOORWOORD Als student bachelor in het nieuwe onderwijsvak project kunstvakken bereidt men ons voor om een meerwaarde te zijn in onze cultuurwereld, met aandacht voor het educatieve en sociale. Men kan later aan de slag als cultuurbegeleider op school, als medewerker in educatieve diensten van musea, theater- en muziekgezelschappen. Voor de studenten met PO of MO als tweede onderwijsvak ook in het deeltijds kunstonderwijs.

2

1 START!

De les didactiek omvat theorie i.v.m. eindtermen en ontwikkelingsdoelen als leerkracht. Verder leer je hoe werkvormen en leerinhouden, uit te werken en toe te passen. Er is een extra nadruk op creativiteit en het uitwerken en uitvoeren van projectwerken. Daarnaast leer je omgaan met verschillende media. Kortom je krijgt belangrijke inzichten in kunst- en cultuureducatie. In Vlaanderen is er een grote honger naar kunst- en cultuur. We merken dat lagere scholen (en sommige secundaire scholen) sterk vragende partij zijn om studenten project kunstvakken in te zetten als begeleider van allerhande projecten muzische vorming. Er is nood aan meer kunst en cultuur in Vlaanderen. Dat kan alleen maar beginnen met meer kennismaking en belangstelling in het onderwijs. Opmerkelijk is dat kunst en cultuur al aanwezig is in het onderwijs. Er zijn vaak verwijzingen in werkvormen of leerplannen. Als PK student kan je deze dan verder uitdiepen of opzoek gaan naar alternatieven om de belangstelling, voor het kunst- en cultuurdomein, bij jongeren aan te wakkeren. Dit werk kwam tot stand in samenwerking met Fran Louwie, Yenka Deblieck en Stijn T’Kindt. Met dank aan Katrien Heirman voor tips en feedback.

3

Evy Gruyaert

START TO CULTURE


>> INLEIDING

Het vak aardrijkskunde draait rond de wereld, letterlijk en figuurlijk. Zo lezen we in het leerplan dat landen en rivieren alsook de Kreeftskeerkring moeten kunnen gesitueerd worden op kaarten. Verder worden de globale problemen (milieu, armoede, technologie, landbouw) uitvoerig besproken. De tweede graad in het secundair onderwijs omvat leerlingen die zich volop in de puberteitsfase begeven en experimenteren met allerhande kennis en vaardigheden. Dit is dan ook een ideale fase om jongeren kunst- en cultuureducatie te laten beleven. Deze zullen bijdragen tot hun identiteitsontwikkeling. Wij spitsen ons daarom toe op de leerdoelen en eindtermen aardrijkskunde van de tweede graad. Belangrijke doelstellingen en eindtermen uit het leerplan aardrijkskunde zijn o.a. visueel voorstellen van problemen, situeren van allerhande gebieden, verschillende culturen in de verschillende landen leren kennen, globale lijnen zien tussen de landen maar ook tussen de leeronderdelen, actualiteitsfenomenen verklaren en begrijpen. In de 59-paginadelige tekst worden er over het algemeen geen linken gelegd met kunst of cultuur. Af en toe wordt wel verwezen naar films (bv. Al Gore - documentaire An Inconvenient Truth) , televisie en mediakanalen. Creatieve opdrachten worden als tips meegegeven bij de leerdoelen,

zoals groepswerken met foto’s. Maar deze opdrachten en suggesties blijven vaag. Wij zien echter meer mogelijkheden ! Lessen op een fantasierijke, creatieve manier starten, kan een stukje cultuur/kunst omvatten. De leerstof op een originele, inventieve manier te laten verwerken of samen te vatten. Dit werk is dan ook opgebouwd rond drie grote delen: PK als inleiding, PK als verwerking en ten slotte PK als samenvatting. Op deze manier zien we mogelijkheden om het vak aardrijkskunde en de vele onderwerpen op een andere manier aan te rijken. Want hoe kunnen jongeren anders geprikkeld worden door kunst en cultuur ? Er is een bewuste keuze gemaakt om niet voor grote namen als Mondriaan of Anne Teresa De Keersmaeker te kiezen. Maar voor klein, opmerkelijk, artistiek talent. Wij begrijpen uiteraard dat het voor jongeren belangrijk is om een bepaalde kennis te hebben over kunst en cultuur. Maar wij hebben ons toegespitst op het beleven en het prikkelen van het creatieve in de jongeren. Evy Gruyaert gids je doorheen deze lessen, zij is de stem van 'Start to Culture'.


START TO CULTURE DOWNLOAD DE PODCAST

Na ‘start to run’, ‘start to swim’, ‘start to cook’ moet er eindelijk een ‘Start to Culture’ komen. Dit initiatief is er gekomen omwille van verschillede redenen. Het blijft vaak bij de culturele reis in het 6e jaar en een jaarlijks bezoek aan het cultuurcentrum voor een film/theater voorstelling. Wij zien het begrip van cultuurparticipant veel ruimer. We kunnen het vergelijken met het ‘gezonde voedingbeleid’ in de scholen. Deze heeft er de laatste jaren voor gezorgd dat scholen werden aangepast om jongeren terug fit en gezond te maken o.a. aan de hand van workshops, bewegingsweken, extra sportdagen en gezonde voeding in de restaurants. Ook kunst en cultuur moet meer op de voorgrond komen ! Een gelijkaardig beeld en goed gefundeerde visie en vooral veel acties, zoals bij het ‘gezonde voedingbeleid’, kan en moet er ook komen voor kunst en cultuur. ‘Start to culture’ is dus in de eerste plaats een proefproject van hoe we de komen de jaren meer kunst en cultuur kunnen integreren in de het onderwijs en de samenleving. Het proefproject wordt niet specifiek uitgewerkt maar is in het algemeen in dit werk terug te vinden.


Verder is de podcast een voorbeeld van het uitwerken van het belangstellingsgebied ‘(Kunst&) Cultuur’. Deze belangstellingsgebieden zouden binnen enkele jaren het systeem van ASO/TSO/KSO en BSO moeten vervangen, volgens onze huidige minister van Onderwijs Pascal Smet. Jongeren zouden in de eerste graad 13 belangstellingsgebieden moeten doorlopen, deze gaan over alles wat er in het leven te vinden is (vb. taal, techniek, wetenschappen, cultuur,…). Dit zou hun keuze in de verdere graden vergemakkelijken. Wij geven met ‘Start to Culture’ een suggestie hoe men het belangstellingsgebied ‘(Kunst&) Cultuur’ kan benaderen. Deze suggestie is globaal te vinden in het werk. Zo is projectwerken de ideale manier om aan kunst- en cultuureducatie te doen.

wijken, aan de andere zijde kan je veel creatiever en met meer variatie omspringen met je leerlingen. Hoewel aardrijkskunde niet direct te linken valt met kunst en cultuur, maakten wij toch de ‘Start to Culture’-podcast. Deze heeft een gevarieerd aanbod van verschillende kunsttalen weer waarbij we enkele suggesties doen om een les aardrijkskunde op een verantwoorde manier met kunst en cultuur in aanraking te brengen.

Maar waar we ons specifiek op toespitsen is PK in een onderwijsvak. Éen van de 10 functionele gehelen van het beroepsprofiel van een leraar houdt in dat de leerkracht als cultuurparticipant moet optreden op school. Dit in functie voor de maatschappij. De dag van vandaag leggen scholen te weinig de nadruk hier op. Wij willen met ‘Start to Culture’ een hulpmiddel zijn voor leerkrachten. Op deze manier kunnen ze een interactieve cultuurparticipant zijn in hun vak, voor de school en de toekomst van de jongeren.

 PK ALS INLEIDING Leerkrachten moeten meer linken leggen naar kunst en cultuur ! Wij, als PK studenten, zien mogelijkheden en willen daar een begeleidende/coördinerende functie voor opnemen. Het starten van een les is bepalend voor het verloop van de les. En waarom geen stukje kunst en cultuur binnenbrengen ? Zo heb je twee vliegen in één klap. Aan de ene zijde ben je cultuurparticipant zonder daarbij van je lesinhouden af te


LES 1

Muziek Beeld Design Architectuur Film Dans Filosofie

Eindtermen  de eigenheid van regio's beschrijven aan de hand van natuurlijke en menselijke kenmerken.  op een eenvoudige manier enkele fysisch-aardrijkskundige kenmerken van een bestudeerde regio verklaren.  in verband met een economische activiteit in een regio het bestaan van stromen van goederen of personen illustreren.  verbanden leggen tussen levenswijze, cultuur en leefmilieu.  aan de hand van verschillende informatiebronnen aardrijkskundige informatie over de belangrijkste natuurlijke en menselijke kenmerken van een gebied opzoeken en creatief verwerken.  nemen een kritische houding aan ten opzichte van aardrijkskundige informatie in de media.  brengen begrip op voor de wijze van zingeving in eigen en andere leefmilieus en culturen. Leerplandoelstellingen  Aan de hand van meerdere informatiebronnen aardrijkskundige informatie over de belangrijkste natuurlijke en menselijke kenmerken van een gebied opzoeken.  Begrip opbrengen voor de wijze van zingeving in eigen en andere leefmilieus en culturen.  Aan de hand van beelden de belangrijkste kenmerken van natuurlandschappen in een continent afleiden en beschrijven en deze op facetkaarten van klimaat en vegetatie situeren.  Door analyse van beelden, van kaarten en van andere informatiebronnen de natuur- en cultuurlandschappen van Turkije of Marokko beschrijven.  Een kritische houding aannemen t.o.v. aardrijkskundige informatie in de media.

Artevelde Hogeschool en de opleiding PK presenteren de Vlaanderen cultuurland ‘Start to Culture’ met Evy Gruyaert . Evy Gruyaert >> Hallo allemaal en welkom bij ‘Start to Culture’, waarbij ik je zal helpen om in 5 lessen kunst en cultuurbeleving in het onderwijs te verbeteren. Als je al de instructies nauwgezet volgt, garandeer ik je dat je binnen de 5 lessen meer aan kunst en cultuur beleving doet binnen uw les. Hoe gaan we dit nu aanpakken ? Eigenlijk bijzonder simpel, ik ben gewoon je persoonlijke coach ! Met de les op je mp3 vertel ik je hoe je kennis kan opdoen, wanneer je actief moet bezig zijn en hoe kunst en cultuur ook tot ontspanning kunnen leiden. Er is een afwisseling van verschillende kunsttalen, zodat onze lessen vlot en gevarieerd kunnen verlopen. Zo als je er klaar voor bent, ik ook ! We starten met de eerste les, deze les is een opwarmertje in verband met ons actueel-, culturele landschap. Naar mate de lessen vorderen zal het beleven steeds verder gaan in hogere stadia’s. Veel succes ! TURQUAZE Goed, we zijn vertrokken. Ik zal alvast een muziekje starten om een beetje in de sfeer te komen van de Vlaamse kunst en cultuur, waar onze eerste les over gaat. Tip 1: Geniet ! Absynthe minded – Little Rascal (Music from ‘Turquaze’, a film by Kadir Balci, Music and lyrics by Bert Ostyn from Absynthe Minded, Published by EMI MP)


De groep Absynthe minded is het perfecte voorbeeld van PK. Zo scoorde zij vorig jaar een nummer één hit op alle zenders in binnen en buitenland, ‘Envoi’ genaamd. Een gedicht van Hugo Claus op muziek gezet. De poëzie werd aan de muziek gekoppeld en zo ontstond de (nationale en internationale) carrière van Absynthe minded. Deze lessen van 'Start to Culture' gaan echter over aardrijkskunde, ook daar kunnen we verschillende kunsttalen benaderen. Uit de soundtrack en titel van de film kan je alvast afleiden dat het over Turkije zal gaan. Een van de recentste Belgische films die in de prijzen viel, is de film Turquaze. Het verhaal gaat over 3broers Timur (28) , Ediz (36) en Bora (16). Nadat ze hun vader hebben begraven in Istanbul, keren ze terug naar Gent. Hun moeder blijft achter in Istanbul. De drie broers hervatten hun leven maar moeten op zoek naar een nieuw evenwicht. Terwijl Ediz de dominante vader speelt en Bora met verkeerde vrienden domme dingen doet, probeert Timur zijn vaders droom te realiseren nl. trompet spelen bij een fanfare. Sarah, de vriendin van Timur, vindt dat cool, tot ze merkt dat hij amper nog oog heeft voor haar... In de eerste plaats is het ideaal mediamateriaal om lessen i.v.m. Turkije te duiden. De film kan dus een aanknopingspunt zijn voor volgende elementen:   .

Natuurlijke en menselijke kenmerken van een gebied (vb. Istanbul) waarnemen aan de hand van een waarnemingsfiche. De natuur- en cultuurlandschappen ontdekken

Het is vaak een klassiek gebeuren om de gehele film of deeltjes ervan te laten afspelen. PK benaderd dat op een andere manier. Zonder aan het artistieke te klungelen zijn er verschillende werkvormen om met film aan de slag te gaan.

METHODE 1: je selecteer belangrijke passages die je zeker wil laten zien omdat jongeren hieruit waarnemingen moeten noteren in verband met het lesonderwerp. Maar deze passages laat je in een willekeurige volgorde spelen, zodat de leerlingen zelf de volgorde van de fragmenten moeten trachten te achterhalen.

METHODE 2:

je selecteert een passage en laat deze zien zonder geluid. De fantasie van de jongeren mag werken door zelf een dialoog op de beelden te vinden. Dit kan dan weer verwijzen naar literatuur en stand-up comedian. Je zou nog versteld staan hoe humoristisch en fantasierijk leerlingen uit het 3e en 4e middelbaar zijn.


Dus niet alleen de Vlaamse filmcultuur komt aan bod, maar er zit in dit thema ook een verwijzing naar de islamitische cultuur. Professor Nasser D. Khalili, verzamelaar van islamitische kunst zegt hierover het volgende: “Je kan op talloze manieren een bijdrage leveren aan de mensheid. Voor mij staat kunst boven aan de lijst wat betreft z’n bijdrage aan de mensheid. Ik ben trots dat ik geboren ben in een moslimland, dat een geweldige bron was van poëzie, filosofie en cultuur. Ik ken de islamitische kunst omdat ik in die cultuur geboren ben en daarom zeg ik dat het de mooiste en meest gevarieerde kunst ter wereld is. Maar dat beseft de rest van de wereld niet helemaal. De rest van de wereld moet inzien dat de islamitische kunst en cultuur het Westen sterk hebben beïnvloed. Elk stuk (uit mijn collectie) is een ambassadeur voor de islamitische cultuur. Bij islamitische kunst denken mensen meteen dat het niet zo zal zijn als Christelijke kunst. Christelijke kunst is voor bijna 95 procent religieus. Maar islamitische kunst is voor bijna 90 procent seculier. Eigenlijk bepaald enkel de functie van een object of het al dan niet religieus is. De beste manier om kunst te waarderen is om kunst gescheiden te houden van de politiek. Als je echt met je ogen kijkt kan je zien hoe schitterend en hoe divers deze kunst is, want kunst is een universele taal.”

Buiten het kunstige aspect is er ook de problematiek van immigratie en migratie van de Turken in Europa. De inburgering is een proces dat voor discussie vatbaar is, maar zou het ook niet beter zijn mochten de immigranten ook kansen krijgen om hun op kunst en cultuurvlak te bewijzen. Filmcriticus Lieven VandenHaute vertelt het volgende over de film: “Het gaat om één van de eerste regisseurs van allochtone afkomst, en daar hebben we toch lang moeten op wachten.. We moeten dus heel blij zijn dat de film er is, met een opmerkelijke hoofdrolspeler. Het is een pizzabakker, de broer van de regisseur. Van het thema, de multiculturele samenleving, moeten we toch zeggen dat dit een mager beestje is, een beetje oppervlakkig qua gewrongen zitten tussen twee culturen, qua inkijk in de Turks Vlaamse, Gentse wereld, qua ‘boy meets girl’ en de ouders zijn er tegen. Maar in de eerste plaats is het al een wonder dat de film er is, als je weet hoe blank de Vlaamse culturele sector is. Kijk naar Duitsland, de eerste Turkse film is daar al 6 jaar geleden in de cinema verschenen. Zoek maar eens in Vlaanderen de niet-blanke acteurs, regisseurs, stand-up comedians,.. Deze film is een keerpunt voor Vlaanderen.”


BIBLIOTHEKEN IN 1900 Je bent goed bezig. We hebben al heel wat kunst en cultuur opgesnoven. Maar er zijn nog meer kunsttalen die je kunnen helpen een land voor te stellen. Laten we nog even doorgaan voor de laatste minuten van de eerste les 'Start to Culture' met architectuur(en een klein stukje beeld) . Mimar Kemaleddin,een 20e eeuwse Turkse architect, maakte in de jaren 1900 tot 1930, verscheidene meesterwerken in Istanbul. Een paar van zijn belangrijke creaties zijn o.a de bibliotheek van de universiteit van Istanbul, verschillende kantoren, appartementen en stations in de buurt van de hoofdstad van Turkije . Rond dezelfde tijd, in 1936, werd ook in Gent begonnen aan de nieuwe bibliotheek van de universiteit: De boekentoren van Henri Van de velde. Aan de hand van volgende spelen kan je de verschillen en gelijkenissen tussen deze 2 bibliotheken blootleggen. Tevens worden ook de verschillen tussen de islamitische cultuur/kunst en de Westerse cultuur/kunst benadrukt en inzicht in architectuur verworven. Verschillende groepen analyseren de gelijkenissen en verschillen(vorm-kleur-stijlinterieur-opdeling,…) van de afbeeldingen van de Turkse bibliotheek en Gentse boekentoren in groepjes. Deel 1 Woordenslang De gelijkenissen: De ene groep zegt een woord en de volgend groep maakt een woord met de laatste letter van het vorige woord (uiteraard gaat het over de specifieke gelijkenissen van de bibliotheken) Deel 2 Ideogram De leerlingen maken op een groot blad per A groepje verschillende ideogrammen over de D K verschillen. Een ideogram probeert een samenhang te creëren tussen (visuele) voorstelling en de betekenis. Vb. Dak Opmerking: de groepen kunnen variëren aan de hand van de beginsituatie.

Voila , Deze eerste les over inleidingen van landen, in het bijzonder Turkije, is hierbij afgerond. Hopelijk heb je er iets van opgestoken in verband met ideeën en mogelijkheden die er zijn, ook voor andere landen. Tot binnenkort voor de tweede les waar je alles zal bijleren over inleidingen over landbouwteelt in Azië.

Muziek Beeld Design Architectuur Film Dans Filosofie Eindtermen  een reëel landschap en beelden ervan met elementaire geografische termen beschrijven en deze op een  overeenstemmende kaart aanwijzen  een kaart en een aardrijkskundig element in een atlas vinden en lokaliseren aan de hand van de inhoudstafel en het namenregister.  leren spontaan de passende kaart raadplegen.  milieueffecten opnoemen die in verband kunnen gebracht worden met industriële activiteiten  de eigen leefruimte in een regionaal kader plaatsen en daarvan enkele hoofdkenmerken verwoorden. Leerplandoelstellingen  Spontaan een passende kaart raadplegen.  Inzien dat verschil in bodemvochtigheid leidt tot andere Landbouwteelten  Met voorbeelden illustreren dat weer en klimaat de activiteiten van dier en mens beïnvloeden.  Voor enkele factoren eenvoudig uitleggen hoe ze het weer en het klimaat beïnvloeden.  Een vergelijking maken tussen een centrum van een stad en het centrum van een verstedelijkte kern of plattelandskern en daaruit een verschil in aantrekkingskracht naar de omgeving afleiden.

LES 2


Hallo, allemaal en welkom opnieuw bij de 'Start to Culture' podcast. Vandaag zijn we toe aan de tweede les, als u de vorige les gemist hebt, kan u die altijd nog downloaden. Ik ben er nog altijd om aan jullie kunst en cultuur gehalte te werken binnen het vak Aardrijkskunde. En samen gaan we nu beginnen aan de tweede les. Veel Succes ! Deze tweede les zal nog steeds gaan over kunst en cultuur bij aanvang van een lesonderwerp. Vandaag behandelen we het thema landbouw. Meer specifiek de landbouwteelt in Azië. 3, 2, 1 en Start ! In de eindtermen staat dat de leerlingen van de eerste graad moeten leren over de verschillende soorten landbouw buiten Europa. (China,Japan, Zuid-Amerika…) Hierbij kan men bijvoorbeeld tijdens een les over de landbouw in Japan, ‘Rice field art’ betrekken. Met andere woorden kunst in rijstvelden. Wellicht hebben de leerlingen hier nog nooit van gehoord, hierbij verwijzen we naar ons standpunt waarbij we kiezen voor hoog artistiek talent in plaats van de grote kunstenaars. De leerkracht kan doormiddel van enkele puzzels in groepjes uit te delen, de leerlingen laten kennismaken met deze vorm van kunst. Elk jaar maken de rijstboeren van het stadje Inakadate,verschillende patronen in hun rijstvelden wat tot zeer mooie beelden komt. Men bekomt dit door verschillende soorten rijst (verschillende kleuren) in verschillende patronen te planten. Er bestaan honderden verschillende rassen rijst. Elk ras heeft specifieke eigenschappen en stelt bepaalde eisen aan de wijze van productie. Er is een natte rijst productie en een droge rijst productie. … Tot daar het doceer gehalte. Bovenal geeft het een schitterend resultaat tegen de tijd dat er geoogst kan worden. Nog niet zo lang geleden hebben de inwoners de Mona Lisa van Leonardo Da Vinci nagemaakt. Hiermee kan je als leerkracht weer een beetje kunst betrekken in de les aardrijkskunde, Wie was Leonardo Da Vinci ? Wat maakte hij ? Wat is er kenmerkend aan de Mona Lisa ?,… Zo zijn er duizend manieren om hier wat in

interactie te treden met de leerlingen. Aan de hand van het belang je hier aan hecht, kan je gaan van een expressieopdracht in verband met de mysterieuze blik van de Mona Lisa, tot het bouwen van een maquette zoals Leonardo Da Vinci dit deed voor zijn uitvindingen. Hoe rijst ons naar Leonardo Da Vinci brengt, als leerkracht moet je linken zoeken. En als PK studenten of jij als leerkracht/cultuurparticipant in je school moet je deze ook eens wat verder durven leggen, je kan tot prachtige resultaten komen ! Op deze manier hebben we toch aan kunst en cultuureducatie gedaan zonderde leerplandoelstellingen en eindtermen te verwaarlozen. De leerkracht zorgt er voor dat de leerlingen weten waar hun rijst eigenlijk vandaan komt, hoe deze gekweekt wordt,… Zo geeft hij hen een aanzet om respect op te brengen voor de specifieke levenswijze uit andere culturen. De meeste landbouwers hebben het niet zo breed in de kleine dorpjes in Japan. Men mag niet vergeten dat het wel deze landbouwers zijn die een nieuw kunstzinnig initiatief op poten hebben gezet met een schitterend resultaat. Zeg nu zelf? Heb jij dit ooit al gezien of er aan gedacht om zo’n kunstwerk eens te maken in een rijstveld? Je kan als leerkracht nagaan of leerlingen voorbeelden kunnen geven uit hun eigen leefomgeving en peilen naar hun tot nu toe verworgen kennis doormiddel van bijvoorbeeld te vragen uit welke soort rijst deze kunstwerken gemaakt zijn, hoe de tekeningen tot stand komen (de leerlingen moeten de manier van telen uitleggen), wanneer men kan oogsten,… Dit zijn allemaal elementen die men aan de hand van het kunstwerk kan bespreken. Je zou zelf eventueel de geziene leerstof in een kleine toets kunnen gieten.


HOT NEWS !

Dag beste Cultuurfanaat, hier ben ik met goed nieuws voor jou ! Een nieuw project bij megazoekmachine Google maakt het mogelijk om via Google aan kunst en cultuureducatie te doen. Dankzij Google kan je nu een virtueel museumbezoek meemaken. Zeer handig wanneer je het hebt over belangrijke hoofdsteden in Europa, spijtig genoeg is er nog maar een eerste museum gedigitaliseerd (Het Museo Del Prado in Spanje). Ook kan je via Google Earth in 3D een overzicht geven van het stadszicht en de culturele aangelegenheden (Architectuur). Via Google Maps zijn tot nu toe enkele schilderijen die in het museum hangen digitaal te bekijken op een hoge resolutie. Dit betekend dat je fascinerend ver kan inzoomen, wat je dan weer niet in een echt museum kan. Jongeren maken op die manier kennis met musea over de hele wereld. Daarbovenop leren leerlingen ICT-vaardigheden bij (een vakoverschrijdende eindterm). >> Opmerking: maar is het dan niet beter om zelf naar de musea te gaan ? Inderdaad zijn er verschillende educatieve programma’s om musea in binnen en buitenland te bezoeken. Maar in kader van de lessen aardrijkskunde wordt dit nauwelijks gedaan. Indien je dus in het vervolg een excursie doet naar een stad (bv. Rijsel), kan je aan de hand van verschillende werkvormen kunst en cultuur integreren. Je kan maar eventjes denken aan een tijdelijke tentoonstelling die er loopt, een picknick met de plaatselijke gastronomie, een kunstwerkzoektocht (in plaats van een klassieke fotozoektocht). Mogelijkheden genoeg !

PK ALS VERWERKING  Evy Gruyaert >> Nadat we kunst hebben geïntegreerd in inleidingen van lesonderwerpen, kunnen we in de les aardrijkskunde ook veel verder gaan met kunst- en cultuureducatie. Leerlingen leren het meest bij als je aanschouwelijk werkt. Bij dit aanschouwelijke gaat het niet alleen, om het visuele, maar ook het manuele. Kunst kan als verwerking van leerstof gezien worden. Aan de hand van de kunst leren de leerlingen makkelijker omgaan met het lesonderwerp, ze ontwikkelen een attitude door juist bezig te zijn met de kunst. Want door er enkel naar te kijken kan je geen oordeel vormen, onthoud deze tip ! Kunst beleven en laten prikkelen is essentieel in het onderwijs en het laat hun creativiteit verder ontwikkelen.


ELZA VAN DEN AKKER We hebben nog groot nieuws ! Pou-Belle Design is uitverkozen tot Ernst & Young duurzame ondernemer 2010. Ernst & Young draagt graag haar steentje bij aan meer duurzaamheid in maatschappij en milieu. De Amsterdamse kunstenares Elza van den Akker richtte een paar maanden geleden Pou-Belle Design op. Ze maakt kunst van huishoudelijk afval. Daarom zetten een aantal enthousiaste medewerkers zich in om de business plannen van startende ondernemers te beoordelen en de ondernemer met het meest duurzame plan verder op weg te helpen bij de implementatie van het plan. Aan de prijs is een waardecheque ter waarde van EURO 6.000,-verbonden voor coaching door Ernst & Young.

Welke boodschap kan er mooier zijn dan deze om de milieuproblematiek onder de aandacht te brengen ? Verder is het voor jongeren altijd een leuke ervaring om deze onderwerpen te beleven. We willen de leerlingen aansporen om milieubewust met de wereld om te gaan. Voor de les zouden we graag gebruik maken van hun fantasie en recyclage talenten, de ene bezit deze al meer dan de andere. Maar aan de hand van samenwerking/taakverdeling kan je tot fantastische resultaten komen. Net zoals Elza van den Akker zouden we hun een ontwerp laten maken met allerlei huishoudelijk afval. Eerst en vooral is het de bedoeling dat ze een doordacht project bedenken in groep. Ik geef maar een voorbeeld: “Mijn idee is om een draagtas te maken van allerlei kartonnen brikjes, het is praktisch en ook milieubewust.” Of “Ik maak een hangmat met de citroen- en appelsiennetjes uit de supermarkt” Of “Ik maak een lampkap met de lipjes van blikjes”

LES 3

Op een dag betrapte kunstenaar Elze van den Akker zichzelf, starend voor een supermarktschap met de volgende gedachte: Achter elke verpakking, of het nu is voor chips, melk of waspoeder zit een gedachte. Een designer heeft zich de vraag gesteld welk materiaal, welke vorm en welke kleurstelling er voor zorgt dat het product niet alleen efficiënt en hygiënisch wordt verpakt maar het er ook zó aanlokkelijk en hip uit ziet dat de koper kiest voor dat product en niet dat van de concurrent. Toch verdwijnt een verpakking na gebruik meestal roemloos in de afvalbak. Verbaasd over deze gekke gang van zaken, geïnspireerd door de schoonheid van troep en bezorgd om het milieu en de groeiende afvalberg besloot Elze van den Akker huishoudafval als basismateriaal en inspiratiebron voor haar ontwerpen te nemen. Ontwerpen waar je ongelimiteerd van kunt genieten. Mooi, duurzaam, hip en milieubewust. Stuk voor stuk met zorg en liefde handgemaakt.

Daarna moeten ze een uitvoeringsplan bedenken. Hoe komen we tot het gewenste resultaat? Hoe kan ik een eigen stempel drukken op de creatie en hoe realiseer ik dit in het groepsproject? Hoe help ik de wereld een stapje vooruit met mijn werk? Naast het uitvoeringsplan moeten ze even op zoek naar wat informatie over de producten die ze gebruiken. Van waar zijn die afkomstig? Hoe zwaar vervuilend kunnen ze zijn? Als ze goed nagedacht hebben en voldoende gedoceerd zijn door de leerkracht in verband met het milieubeleid (aan de hand van de vragen), kunnen ze aan de slag. De hoofdbedoeling van deze les is de kinderen aanzetten tot het denken over het feit dat ze door middel van hun creatie de afvalberg iets kleiner hebben gemaakt. Uiteindelijk kunnen we met afval heel erg ver gaan. Jongeren hebben een wijde fantasie. Maar met een beetje ondersteuning van u als leerkracht zijn de meeste projecten te realiseren.

LES 3


Als het werk af is, lijkt het ons interessant om een evaluatie te houden. Dit is nodig omdat wij als leerkracht een zicht zouden krijgen of ze alles hebben begrepen. Daarom willen we graag volgende puntjes horen:    

Waarom hebben we gekozen voor dit ontwerp? Met welke materialen hebben we gewerkt? Hoe zwaar wegen deze materialen door op de afvalberg? Hebben ze reeds in andere culturen dergelijke creaties gemaakt? Hoe hebben ze deze gemaakt? Hoe heb ik mijn eigen stempel gezet op het werk?

Het lijkt ons belangrijk dat ze zicht bewust zijn van wat ze precies aan het doen zijn. Het mag geen simpele plastische oefening zijn, aardrijkskundig moet ook heel wat aan bod komen. De les zouden we graag afsluiten met een warme oproep tot het inzamelen van huishoudelijk afval. Op de site van Pou-belle zijn alle ophaalpunten aangeduid waar mensen hun afval kwijt kunnen, zonder dat die de wereld beschadigen, maar net vooruit helpen. Je kan als leerkracht zeker opzoek gaan naar nog andere kunstenaars die afvalkunst creëren. Onze les loopt hier ten einde maar binnenkort zijn we er weer voor meer verwerking van lesonderwerpen tijdens de les aardrijkskunde. Dit was een les met een sterk uitgewerkte opdracht. Nu kan je zelf op zoek gaan naar andere mogelijkheden met kunstenaars rond milieu (bv. Tony Cragg). Ook de extra les, de vierde intussen al kan je nu ook downloaden. Bij deze is er opnieuw een concrete opdracht uitgewerkt.

LES 4

Muziek Beeld Design Architectuur Film Dans Filosofie Eindtermen  op een eenvoudige manier de natuurlijke en menselijke oorzaken van milieuproblemen in een gebied verklaren en er de gevolgen voor mens, natuur en milieu uit afleiden.  de lokalisatie van verschijnselen, ruimtelijke gegevens en aardrijkskundige relevante gebeurtenissen uit de actualiteit opzoeken.  verbanden leggen tussen levenswijze, cultuur en leefmilieu.  aan de hand van verschillende informatiebronnen aardrijkskundige informatie over de belangrijkste natuurlijke en menselijke kenmerken van een gebied opzoeken en creatief verwerken.  de herkomst van een aantal producten in diverse informatiebronnen opzoeken en lokaliseren Leerplandoelstellingen  Bereid zijn aardrijkskundige informatie te gebruiken bij het plannen van eigen activiteiten.  Aandacht opbrengen voor het fascinerende van de wereld.

ET & DOELEN les 3

EXTRA

Deze extra les 'Start to Culture' is een extra tip aan onze leerkrachten. Deze opdracht is kort en krachtig en is als het ware een oefening voor u zelf. U kan uw creativiteit de vrije loop laten door deze verder uit te werken. Aan de hand van de vorige lessen over landbouw en rijstteelt in Azië, willen we niet alleen de leerlingen laten kennismaken met de mooie velden die je er mee kunt maken, maar we willen ze het ook laten voelen. Al jaren worden in verschillende culturen mozaïeken gemaakt van rijst, graan,… Misschien een tof ideetje om samen met de leerlingen uit te voeren. Cultuur en kunst komen dan wel heel dicht bij elkaar te liggen.


Aan de start van een nieuw jaar leggen de leerkrachten meestal uit welke onderwerpen aan bod zullen komen. Wij zouden bijvoorbeeld als inleiding een grote wereldkaart vooraan aan het bord hangen of in groepjes. De leerkracht heeft vooraf verschillende foto’s van bekende kunstwerken, kunstenaars, culturen,… en de namen van belangrijke hoofdsteden met hun architecturale gebouwen en cultuur afgedrukt. Elke leerling krijgt een kaartje. Het is de bedoeling dat de leerlingen hun kaartje met daarop een foto /hoofdstad op de juiste plaats hangen op de grote kaart aan het bord of op een creatieve manier ene collage maken in groepjes. Deze instap geeft de leerlingen een visueel inzicht op de onderwerpen die men doorheen het jaar zal behandelen. Het is altijd aan te raden deze collage aan te vullen wanneer er gebeurtenissen plaats vinden in de actualiteit of in verband met Kunst en cultuur. Ook de leerkracht kan uit deze oefening/instap een zicht krijgen op de parate kennis van de leerlingen. Wat weten ze over kunst en cultuur buiten hun eigen omgeving? Kunnen de leerlingen kunst linken uit andere landen aan de kunst die wij kennen in België. Zijn ze op de hoogte van de actualiteit ? Bij deze hebben we de voorlaatste les afgesloten. Je hebt dankzij de 'Start to Culture' podcast ontdekt hoe kunst te integreren. De laatste les geeft nog eens een samenvatting van alle lessen, een grondige herhaling van de tips en weetjes en nog meer voorbeelden rond de drie thema’s (inleiding-verwerkingsamenvatting). Alvast tot dan !

LES 5

Muziek Beeld Design Architectuur Film Dans Filosofie Eindtermen  een kaart en een aardrijkskundig element in een atlas vinden en lokaliseren aan de hand van de inhoudstafel en het namenregister.  elementen van andere culturen in de eigen omgeving beschrijven  leren respect opbrengen voor de eigenheid en de specifieke leefwijze van mensen uit andere culturen, ook in onze multiculturele samenleving.  een toeristisch en recreatief landschap herkennen, beschrijven naar uitzicht en functies en eenvoudige observeerbare kenmerken ervan vergelijken met een toeristisch landschap elders.  effecten van toerisme en recreatie op het landschap en de economie verwoorden.  de eigen leefruimte in een regionaal kader plaatsen en daarvan enkele hoofdkenmerken verwoorden. Leerplandoelstellingen  Op het terrein en op foto’s elementen van het landschap waarnemen, beschrijven en rubriceren in natuurlijke en menselijke elementen.  België en Europa in het wereldgradennet situeren.  Met voorbeelden illustreren dat weer en klimaat de activiteiten van dier en mens beïnvloeden.  Respect opbrengen voor de eigenheden en de specifieke leefwijze van mensen uit andere culturen, ook in onze multiculturele samenleving.  Gebruik kunnen maken van aardrijkskundige kaarten om plaatsen en gegevens

PK ALS SAMENVATTING 

Evy Gruyaert >> Een inleiding om een nieuw semester aan te kondigen of om het onderwerp van de les op een originele manier samen te vatten met de leerlingen… het is niet altijd zo simpel? Je moet er voor zorgen dat je de leerlingen gaat warm maken voor de komende les. Je moet ze motiveren en niet demotiveren door voorbeeld simpelweg te zeggen ‘We zullen het vandaag hebben over de bevolkingsdichtheid in Turkije, Neem jullie boek op pagina 56,…”. Zo’n leerkrachten vragen zich dan af waarom leerlingen beginnen te klagen en te zuchten. Wel net daarom hebben wij een leuke en bovendien verreikende instap bedacht. Wij doen onze instap even uit de doeken:


Evy Gruyaert >>Na onze vorige lessen, gaan we in deze laatste les nog even herhalend over de geziene onderwerpen. Pk als inleiding bestond eruit om bepaalde plaatsen te kunnen lokaliseren aan de hand van waarnemingen. Hierbij hebben we nog het volgende voorbeeld:

LASCAUX De leerkracht moet onder andere bewondering en verwondering voor grotten (leerplandoel) opwekken bij de leerlingen. Ook hier kan men kunst in betrekken. Denk maar aan de grotschilderingen van Lascaux, Altamira, Niaux,…. Deze les biedt uiteraard verschillende mogelijkheden. Zo kan de leerkracht het bijvoorbeeld eerst hebben over het ontstaan van grotten, functies,… vervolgens kan de leerkracht een afbeelding van een grotschildering laten zien in de klas. En de vraag stellen: Wat zien jullie op deze afbeelding? Wat is dit? Door wie is dit gemaakt? Zo kan de leerkracht dus verschillende richtingen uit. Men dit onderwerp onder andere kort aanbrengen doormiddel van een verhaal (Literatuur).

Vlakbij de grot heeft men een replica, Lascaux II, gemaakt. Deze grot is wel voor het grote publiek toegankelijk en is bovendien ook beter geschikt voor de ontvangst van grote groepen mensen. De bouw startte in 1972 op 200 meter van de grot. De Grot was vanaf 1984 toegankelijk voor het publiek. Hieruit kan men dus afleiden dat de link tussen natuur en mens, toerisme en men snel gelegd is. Op die manier heeft de leerkracht de leerlingen er ook op gewezen dat ook kunst belangrijk is in onze maatschappij en dat men daar ook de moeite voor doet om deze zo goed mogelijk te bewaren. De leerkracht is volgens mij op die manier in zijn opzet geslaagd, hij heeft de leerlingen warm kunnen maken voor dit onderwerp en misschien vloeit er laten nog een bezoekje aan de grotten van Lascaux uit. Ook in verband met het debat rond de ‘blanke cultuursamenleving’ hebben we nog een interessante organisatie ontdekt. Bij dit festival komen Filosofie en theater zeer hard aan bod en worden volgende eindtermen en ontwikkelingsdoelen bereikt:  

>>Verhaal zie bijlage Aan de hand van deze tekst kan de leerkracht vragen aan de leerlingen om deze plaats op te zoeken in de atlas. De leerlingen moeten in staat zijn zelf de geschikte kaart te vinden en Altamira situeren. In de leerplandoelstellingen staat ook dat de leerlingen de effecten van toerisme en recreatie op het landschap en de economie verwoorden. Een voor de hand liggend voorbeeld zijn de grotten van Lascaux. Deze mogen sinds enkele jaren niet meer bezocht worden. De grot werd bedreigd door bacteriën en schimmels. Sindsdien is de grot niet meer voor bezoekers toegankelijk. Deze toeristische trekpleister zou dus van de ene op de andere dag een ferme deuk geven in het toeristische aanzicht van Lascaux. De grotten waren al die tijd een enorme bron van inkomsten geweest voor het dorpje. Hier vond men dus een oplossing voor.

      

Bestudeerde regio's en thema's op eenvoudige thematische wereldkaarten situeren. De eigenheid van regio's beschrijven aan de hand van natuurlijke en menselijke kenmerken Verbanden leggen tussen levenswijze, cultuur en leefmilieu. De lokalisatie van aardrijkskundig relevante gebeurtenissen uit de actualiteit op de wereldreferentiekaart en op eenvoudige wereldkaarten aanduiden. Aardrijkskundige regio's afbakenen op basis van verschillen en gelijkenissen in natuurlijke of menselijke aardrijkskundige kenmerken. Een kritische houding aannemen t.o.v. aardrijkskundige informatie in de media. Begrip opbrengen voor de wijze van zingeving in eigen en andere leefmilieus en culturen. Aandacht opbrengen voor het fascinerende van de wereld.


KUNSTENFESTIVAL 0090 Aangezien de leerlingen zich ook gaan richten op Turkije, kwamen wij op het idee om ze vertrouwd te maken met het Kunstenfestival0090. Dit is een organisatie die een jaarlijks hedendaags kunstfestival met directe en indirecte referenties naar Turkije organiseert. Het is eveneens multidisciplinair met aandacht voor dans, theater, performance, beeldende kunst, audiovisuele kunst en muziek. 0090 ontwikkelt ook een internationaal netwerk, presenteert, stimuleert en produceert.

Naast deze regisseur zijn nog tal van andere projecten die geleidt worden door Turkse choreografen, designers, regisseurs,… Wij willen graag op zoek met de leerlingen naar wat hen het meest interesseert in het festival. Maar een alternatieve film vertonen kan soms beter zijn dan een gekende. Cultuur is veel breder dan ‘Twilight’ of ‘Harry Potter’. Daarna willen we graag wat gaan filosoferen met de leerlingen. Hadden zij ooit gedacht dat Turkse mensen ook moderne kunst kunnen gaan produceren? Welk beeld hebben zijn van deze cultuur, en vooral waarom? Hoe kijken zij naar kunst ?

Het kunstfestival werkt samen met gezelschappen, individuele kunstenaars en culturele instellingen in Vlaanderen, Nederland, Berlijn en Turkije. We willen de kinderen erop duiden dat ook andere regio’s, zoals bijvoorbeeld Turkije, moderne kunst maken. We gingen op zoek naar enkele interessante voorbeelden en stuitten op volgend project.

TIPS

in verband met kunst en cultuureducatie

Sahika Tekand (theater) Ze is een Turkse regisseur en studeerde af aan de Universiteit Schone Kunsten Faculteit Vakgroep Theater. In 1990 stichtte ze haar eigen theater , STUDIO OYUNCULARI (de studiospelers). Ze regisseerde diverse toneelstukken en optredens waaronder de 7 stukken die zij zelf schreef. Ze ontwikkelde haar eigen methode en die wordt "Performative Staging and Acting" genoemd. Ze is onderwijzeres van deze methode in haar lopende workshops. Omwille van de geschreven, geregisseerde en geënsceneerde toneelstukken, door de Studio Spelers, werd ze uitgenodigd om deel te nemen aan diverse nationale en internationale festivals. Als regisseur en als actrice, werd ze bekroond door verschillende instellingen. Ze regisseerde 19 films tussen 1982 en 1997. Daarna is ze gestopt met films maken en wijdde zich getrouw aan het theater. Als voortzetting van haar kunst, traint ze acteurs / actrices en regisseurs en doceert aan verschillende universiteiten.

    

Tijdens een film/muziekstuk wordt niet gesproken. Een muziekstuk laat je minstens tot het refrein horen. Maak geen veralgemeningen in verband met kunst Gebruik de juiste terminologie en benamingen van kunstwerken Sluit ook bij kunst en cultuur zoveel mogelijk aan bij de leefwereld van de jongeren

Voila, ik, Evy Gruyaert, heb jullie proberen wegwijs te maken in de kunst en cultuurwereld, meer specifiek in deze van Aardrijkskunde. Tot slot hoop ik dat er binnenkort meer en meer leerkrachten zelf het initiatief zullen nemen om kunst te integreren in hun les. Je kan er alle richtingen mee uit en bovendien, leerlingen houden van vernieuwing. Wees creatief. Ook in de les aardrijkskunde!


BI BLIO GRAFIE

GELDERLANDER.{2010). De grotten van Altamira. Geraadpleegd op 18 december, op http://home.hccnet.nl/g.vd.ven/voorouders/rotsvindplaatsen/altamira.htm P. HOOGEVEN, J. WINKELS,Het didactische werkvormenboek, Van Gorcum, 2009, p148 Avro Kunstuur, NED 2, zaterdag 18 december 2010, ‘Verborgen Collecties: professor Khalili’ (http://cultuurgids.avro.nl/front/detailkunstuur.html?item=ceeb6e4217b14601d91f 3570cdec3e5f) Terzake ‘Lieven Vandenhaute over Turquaze’, CANVAS, 22 september 2010, (http://www.youtube.com/watch?v=9jXElOiQRF8&feature=related)

ANDERE http://nl.wikipedia.org/wiki/Lascaux_(grotten)

(laats geraadpleegd op 20 december 2010) http://www.toxel.com/inspiration/2010/09/21/rice-field-art-in-japan/

(laatst geraadpleegd op 22 december 2010) http://www.hemmy.net/2007/09/23/rice-field-art/ (laats geraadpleegd op 18 december 2010)

Kattenberg 9, GENT 9000 1 OSO Stijn T’KindT, Fran Louwie, Yenka Deblieck


BIJLAGE <<

“Toen Sautuola van de grot onder zijn land hoorde, onderzocht hij deze oppervlakkig: hij was amateur-archeoloog. Maar behalve een paar oude botten kon hij niets ongewoons ontdekken. Later, in 1878 in Parijs, sprak Sautola met de beroemde Franse prehistoricus Edouard Piette over het leven in de ijstijd en vertelde Piette hem waar hij in de grot naar zou kunnen kijken. Geïnspireerd door de gesprekken opende Sautuola de grot van Altamira opnieuw en onderzocht hem grondiger. Hij ontdekte dat de ingang verbreedde tot een zigzagketen van drie galerijen met verscheidene zijgangen. Aan het einde liepen de galerijen toe tot een lange, smalle, draaiende gang met een lengte van ongeveer vijftig meter, waarmee de totale lengte van het grottensysteem op zo'n driehonderd meter kwam. Voorzichtig op handen en knieën werkend, ontdekte Sautuola een aantal stenen gereedschappen, maar weinig anders. De geheimen van de grot hadden voor eeuwig verborgen kunnen blijven als niet Maria, Sautuola's dochter, in 1879 eens een tochtje naar een lage kamer maakte die Sautuola al had onderzocht. Terwijl haar vader er op handen en voeten moest kruipen, kon Maria rechtop lopen en zodoende omhoog kijken en een glimp opvangen van de gekleurde schilderingen die op het lage plafond door haar vader niet waren opgemerkt. Toen Maria hem naar de kamer riep, kon Sautuola zijn ogen nauwelijks geloven. In het flikkerende licht van de lamp waren bijna twee dozijn bizons zichtbaar met andere dieren eromheen afgebeeld: twee paarden, een wolf, drie wilde zwijnen en drie vrouwtjesherten. Geschilderd in rood, geel en zwart leek het tafereel zo nieuw alsof het net was afgemaakt. Op ingenieuze manieren hadden de paleolitische kunstenaars gebruik gemaakt van uitsteeksels en holten in het golvende plafond om zodoende een driedimensionaal effect te bereiken. Het is een normaal kenmerk van de kunst uit de ijstijd, maar nergens is het zo knap gedaan als in Altamira. “


Start To Culture