Page 1

5e jaargang | nr. 6 | december 2016

h

HULPVERLENERS MAGAZINE Themakatern: hulpverlening tijdens de feestdagen Drie nieuwe EHBOboeken onder de loep Gevaarlijke stoffen bij de buren EHBO-vaardigheden op de proef gesteld

www.hulpverlenersmagazine.nl

Het officiĂŤle orgaan van: Kenniscentrum Bedrijfshulpverlening


Geschikt voor alle poppen

Afstandsbediening

De nieuwe AED Trainer

€22

5,- *

Dankzij de afstandsbediening kan op elke pop en in elke situatie een realistische training worden gegeven. Tijdens de aansluitfase van de pads kan de trainer worden doorgedrukt naar de analyse fase. Is de trainer aan het analyseren, en haalt de cursist de pads er toch vanaf: met één druk op de knop wordt de AED trainer teruggehaald naar de plak-instructie fase. . . . . . . . . . .

Instructies identiek aan de ‘live’ AED (tekst en werking) Instructies worden versneld bij sneller handelen Instructies worden herhaald bij vertraagd handelen Instructies worden gecorrigeerd bij onjuist handelen Cursist kan zelfstandig aan de slag Na elke cursist kan de trainer weer geheel in de ‘live’ staat worden gebracht Eenvoudig vervangen van electroden of van de electrodencassette Ook te gebruiken voor kinderelectroden Diverse oefenscenario’s beschikbaar Batterijen gemakkelijk verwisselbaar

Bestel nu op: www.procardio.nl/trainer

ProCardio is officieel Philips distributeur.

* € 225 exclusief BTW, € 272,25 inclusief BTW, geen verzendkosten binnen NL


Voorwoord Hulpverleners Magazine viert eerste lustrum Voor u ligt het laatste nummer van de vijfde jaargang van het Hulpverleners Magazine. Inmiddels hebben NODE, KNV-EHBO en NVB hun eerste HM-lustrum er op zitten. In de samenwerking met Stijl C heeft u de upgrade meegemaakt naar een nieuwe, aantrekkelijke vormgeving. Redactioneel is er een strakkere planning en bedrijfsvoering geïntroduceerd. Inmiddels heeft HM naast de papieren uitgave ook een website operationeel. De meeste nieuwe abonnees krijgen we via deze website binnen! Zes keer per jaar wordt u op de hoogte gehouden van het wel en wee van Hulpverlenend Nederland. Het Stichtingsbestuur van HM houdt de vinger aan

de pols voor wat betreft de financiële huishouding van het blad en heeft de stellige verwachting dat het blad in de toekomst alleen maar goedkoper kan gaan worden. De kostenontwikkeling en de ontwikkeling van een solide adverteerdersbestand duiden in die richting. Ondertussen dient 2017 zich aan. Bestuur en redactie van het HM wensen u prettige feestdagen en bij de start van de volgende jaargang een voorspoedig nieuwjaar. Frits Schut, voorzitter NVB

Inhoud 4 →

6 → 8 →

Nieuws N.O.D.E. Nieuws KNV EHBO Nieuws NVB

Drie nieuwe EHBO-boeken onder de loep ← 10 Gevaarlijke stoffen bij de buren! ← 13 Thema: hulpverlening tijdens de feestdagen ← 15 19 → 21 → 22 → Grepen uit de EHBO-praktijk Test uw kennis: onwelwording Aan de redactie

Dagboek van een instructeur Vraag en anwoord EHBO-vaardigheden op de proef gesteld

← 25 ← 28 ← 29

30 → 31 →

Column Colofon en rebus


Verenigingsnieuws N.O.D.E.

60 jaar NODE, een terugblik Op 24 september 2016 werd in Vianen op een leerzame en ontspannen manier het feit herdacht dat de NODE 60 jaar bestaat. Na een periode van bijna twee jaar voorbereiden, heeft een jubileumcommissie samen met het bestuur een feestdag georganiseerd voor de leden, waarvan werd gehoopt dat het een dag zou worden die bij de aanwezigen een goed gevoel zou achterlaten. De belangstellenden hadden via de site van de NODE de mogelijkheid om zich aan te melden. Vanaf 1 juli konden degenen die waren aangemeld een keuze maken uit twee van de zeven workshops. Ook dat werd via de website geregistreerd. Reeds rond kwart over acht arriveerden de eerste gasten bij Van der Valk. Onder het genot van een kopje koffie konden zij kennismaken met de producten en diensten van de 12 standhouders die in twee zalen waren opgesteld. Om half tien opende de oud-voorzitter Kees Geurts met een welkom aan de leden, de speciale gasten en de inleiders van deze dag. Hij wenste iedereen een fantastische dag. Tijdens het ochtendprogramma bezochten de ruim 450 aanwezigen twee workshops. Gedurende een uur werden zij geïnformeerd over het onderwerp waarvoor zij zich hadden aangemeld. 1 Drugs dhr. van Wierden 2 Nazorg dhr. T. Jansen 3 Didactiek dhr. R. Baas 4 EH aan kinderen dhr. A Vellinga 6 Traumatologie dhr. R. Rongen 7 Hartfalen dhr. Dr. Hazeleger Tijdens de lunch werd door de feestgangers gezellig bijgepraat met collega’s en werden de producten van de standhouders bekeken. Om 13:30 uur startte het middagprogramma met een feesttoespraak van Kees Geurts. Hij keek terug naar de 60 jaar die achter ons liggen. Het ontstaan van een

4

HULPVERLENERS MAGAZINE


organisatie voor instructeurs, in eerste instantie onder de naam Kadergroep Oranje Kruis. In 1997 werd de NODE een zelfstandige organisatie. Kees Geurts gaf aan dat veel zaken die vandaag de dag normaal zijn, soms met zeer veel moeite tot stand zijn gekomen. Dankzij de inzet van velen is de NODE gegroeid tot een organisatie die er mag zijn. Er werd ook stilgestaan bij het feit dat mevrouw W. Dartee-Pleij zestig jaar lid is van de NODE. Zij was negen jaar voorzitter, is 40 jaar betrokken geweest als docent bij de kaderopleidingen en introduceerde het LOTUS-slachtoffer in deze opleiding. Behalve een ludiek geschenkje overhandigde Kees Geurts haar het jubileumboekje 60 jaar NODE. Dit boekje waaraan Kees meer dan een jaar heeft gewerkt, is een geschenk van de NODE aan al haar leden. De aanwezigen ontvingen het boekje na afloop van de feestdag. De overigen kregen het exemplaar in het rayon uitgereikt. Met gezellige muziek van de Altena Jazz Band werd de middag voorgezet. Om 14.30 uur trad Karin Bloemen op. Zij toverde, met haar conference en liedjes, de zaal om tot ĂŠĂŠn enthousiaste groep instructeurs, met tranen van het lachen. Na nog een afsluitend drankje werd rond half vijf de dag afgesloten. Gezien de vele reacties, een geslaagde dag.

Nr 6 - december 2016

5


Verenigingsnieuws KNV EHBO Standaardcontract tussen afdeling en docent De VAR (verklaring arbeidsrelatie) is afgeschaft en wordt vervangen door een overeenkomst. Als niet via de juiste overeenkomst wordt gewerkt, is de opdrachtgever verplicht loonheffing (loonbelasting en premies werknemers- en volksverzekeringen) in te houden en af te dragen. Wij hebben bij de Belastingdienst een voorbeeldovereenkomst van opdracht voorgelegd met het verzoek te beoordelen of er een verplichting is tot het afdragen of voldoen van loonheffingen als er conform deze overeenkomst wordt gewerkt. Het betreft een overeenkomst van opdracht EHBO onderwijs die wij als opdrachtgever (vereniging) hebben voorgelegd. De Belastingdienst is van mening dat het werken volgens deze overeenkomst niet leidt tot de verplichting

loonheffingen af te dragen of te voldoen. Onze afdelingen kunnen nu hun overeenkomsten met docenten Eerste Hulp baseren op dit voorbeeld door de tekst “Deze overeenkomst is gebaseerd op de door de Belastingdienst op 04-10-2016 onder nummer 905-1669287 beoordeelde overeenkomst” op te nemen. Let erop de geel gearceerde delen NIET aan te passen, als u deze stukken verandert, verliest de beoordeling haar status en loopt u risico alsnog loonheffing te moeten voldoen. Een versie in Word van de modelovereenkomst en een toelichting met daarbij aandachtspunten voor het invullen, staan op MIJN KNV, onder ‘afdelingsinfo’, ‘financieel’. Ook zijn ze in oktober toegezonden aan alle afdelingen.

Zaal beschikbaar voor docenten De dr. C.B. Tilanus jr. zaal is ook in 2017 te huur als vergader- of trainingsruimte voor maximaal vijftig personen (feesten en partijen zijn niet mogelijk). Door Het Oranje Kruis en de NRR geaccrediteerde docenten Eerste Hulp kunnen de zaal huren, maar ook voor niet EHBO-gerelateerde cursussen en vergaderingen kunt

u een beroep op ons doen. Dus bent u op zoek naar een centraal gelegen plek neem dan gerust eens contact op met ons bureau. Mail hoe, wat en wanneer naar bureau@koninklijke-ehbo.nl en wij laten weten of het schikt en wat het kost.

KNV EHBO kerstkaart Leuk om bij het kerstpakket te doen en zo uw vrijwilligers te bedanken. Of om los aan relaties te zenden. Een heuse KNV EHBO kerstkaart.

Artikelnr.: eh7466, € 0,85 per stuk (incl. 6% btw)

6

HULPVERLENERS MAGAZINE


Stichting Dienstverlening heeft verbouwd In de herfstvakantie hebben we het magazijn van de Stichting Dienstverlening opgeruimd en de kasten met producten fris en schoon opgeleverd. Zo zijn we nog beter ingericht om onze leden tegen een goede prijs van artikelen te voorzien voor het geven van opleidings- en herhalingslessen of het verlenen van hulp.

Met deze opruim- en schoonmaakactie is de stichting weer helemaal klaar voor de toekomst en komt de in het voorjaar ingezette opruiming tot een eind.

EHBO-kerstpakket In de vingers gesneden bij de voorbereiding van het kerstdiner? Een brandwond door het gourmetten? Met dit EHBO-kerstpakket hebt u de benodigde verbandmiddelen bij de hand. Handschoenen, driekante doek, metalline gaas, burnshield en vrolijke pleisters.

Artikelnr.: eh7467, â‚Ź 2,50 per stuk (incl. 6% btw)

Nr 6 - december 2016

7


Verenigingsnieuws NVB Agenda voor de belangrijkste NVB-opleidingen en examens voorjaar 2017 5 april 2017 KIWA-Examen Docent BHV Brand en Ontruimen Het examen staat open voor Instructeurs EHBO die een geldig Oranje Kruis diploma hebben en een volwaardig certificaat Docent BHV willen behalen. Voor de onderdelen didactiek en EHBO heeft u vrijstelling. Of u voldoende kennis hebt op het onderdeel Brand en Ontruimen kunt u toetsen door deel te nemen aan de examentrainingsdag op 8 februari 2017 in Lochem. U bent niet verplicht hieraan deel te nemen, maar het is wel een goede indicator om te zien of uw theoretische en praktische kennis op het goede niveau zit. De dag bestaat uit een theoretische instructie/ opfrissing op de onderwerpen: • Wet- en regelgeving • Brandbestrijding/kleine blusmiddelen • Table-top oefening.

Het examen DBHV vindt plaats op 5 april 2017 in Lochem. De onderwerpen die geëxamineerd worden staan vermeld op de website van de NVB: www.nvb-bhv.nl. In grote lijnen komt het neer op: • 20 minuten mondeling examen Wet- en regelgeving (Arbowet-Bouwbesluit) • 20 minuten praktijk examen Table Top • 20 minuten praktijk examen Brandbestrijding • 60 minuten Multiple Choice examen Alle onderdelen moeten worden afgesloten met minimaal een zeven om het KIWA-certificaat DBHV B+O te kunnen behalen. Het certificaat is een Europees certificaat volgens ISO 17024 en blijft 3 jaar geldig, daarna moet gehercertificeerd worden.

De dag wordt afgesloten met een schriftelijk proefexamen.

15, 16 februari en 9 en 10 maart 2017 Management leergang Hoofden BHV De management leergang is bedoeld voor Hoofden BHV die een strategische functie uitoefenen in bedrijven met een hoog risicoprofiel. In 2 x 2 dagen wordt door vakdocenten instructie gegeven, afgewisseld met praktijkgerichte oefeningen en opdrachten. Na afloop van de leergang dient de cursist een scriptie te schrijven en deze wordt beoordeeld door een onafhankelijke examencommissie. De cursist brengt een advies uit aan de directie van zijn bedrijf of instelling. Hierin beschrijft hij de huidige situatie en de noodzakelijk geachte aanpassingen.

8

En adviseert over de noodzaak tot het eventueel opzetten c.q. het aanpassen van een Bedrijfshulpverleningsorganisatie voor het bedrijf of de instelling. De leergang wordt met een gecertificeerd examen volgens ISO 17024 afgesloten. Voor het verkrijgen van het Kiwa-certificaat Hoofd Bedrijfshulpverlening (HBHV), dient er een scriptie gemaakt te worden en het schriftelijk en mondeling examen met goed gevolg te worden afgelegd. Het examen is op 31 mei 2017.

HULPVERLENERS MAGAZINE


Oproep: schrijver(s) gezocht! Heeft u te maken met BHV binnen uw bedrijf/organisatie en lid van onze vereniging of heeft u een cursus bij ons gevolgd? Wil je je ervaringen eens met ons delen in het Hulpverleners Magazine? Dan zoeken wij JOU ! Voor een eenmalig artikel of om mee te draaien in onze “pool van schrijvers”. Voor meer informatie, neem contact met ons op via info@nvb-bhv.nl of bel 0573-256 570

Op 30 maart, 6 en 13 april 2017 Opleiding Coördinator BHV De opleiding Coördinator Bedrijfshulpverlening is vooral gericht op operationele Hoofden BHV die werkzaam zijn in bedrijven die een laag risicoprofiel hebben. Coördinatoren komen ook voor in complexere BHV-orga-

nisaties, waar zij deeltaken van het Hoofd BHV overnemen. De opleiding duurt drie dagen en wordt in drie achtereenvolgende weken gegeven.

KIWA-examens Alle hiervoor genoemde examens worden onafhankelijk onder toezicht van KIWA afgenomen. Dit garandeert een strikte scheiding tussen opleiden en examineren. Het certificaat wordt afgegeven onder ISO 17024 en heeft een Europese geldigheid. De geldigheidsduur is 3 jaar waarna gehercertificeerd moet worden.

Nr 6 - december 2016

9


Drie nieuwe EHBO-boeken onder de loep Yvonne Smits - Tuerlings, instructeur eerste hulp, hbo-verpleegkundige Els Knaapen, instructeur eerste hulp

Dit jaar zijn er nieuwe richtlijnen verschenen betreffende de eerste hulp door leken. In vervolg daarop zijn er drie nieuwe boeken verschenen: Eerste hulp verlenen, EHBO leren & doen, Het Oranje Kruis boekje. Hier een impressie van dit drietal. Titel: Eerste hulp verlenen; 1ste druk 2016 Uitgever: Eduplaza ISBN: geen Aantal bladzijden: 185 Illustraties: foto’s en tekeningen Prijs: € 22,95 (voor leden van de KNV-EHBO € 18,25) Aanvullend materiaal: nee Het boek biedt leerstof aan volgens de laatste richtlijnen van Het Oranje Kruis en de Nederlandse Reanimatie Raad. Op het eerste gezicht oogt dit boek heel aantrekkelijk. De opmaak is rustig, het gekozen lettertype is duide-

lijk leesbaar en de foto’s zijn van een goede kwaliteit. De vier iconen die gebruikt worden om verschillende soorten leerstof aan te geven, geven duidelijk aan of het hier gaat om kennis, achtergrondinformatie of vaardigheden. De duidelijke en beknopte inhoudsopgave vergemakkelijkt het zoeken naar een bepaald onderwerp en het taalgebruik is eenvoudig en helder zonder echter kinderlijk te worden. Inhoud De onderwerpen die behandeld worden, volgen allemaal een vast stramien van vier stappen: een korte uitleg over anatomie, oorzaken, tekenen/symptomen en eerste hulp. Het stukje Eerste Hulp is steeds voorzien van een verbandkoffericoontje, zodat kennis en vaardigheden heel duidelijk van elkaar gescheiden zijn. Zowel de onderdelen Tekenen/Symptomen en Eerste Hulp gebruiken korte opsommingen. Een minpuntje daarbij is echter wel dat de auteurs niet geheel consequent zijn geweest met betrekking tot het benoemen van tekenen en/of symptomen. Zo worden voor verslikking zowel de tekenen als de symptomen opgesomd, maar bij ‘actieve bloedingen’ vinden we alleen een kopje ‘symptomen’. Onder dat kopje vinden we onder andere: ‘het slachtoffer ziet bleek’ wat toch eerder een teken dan een symptoom is. Naast de stof voor het EHBO-examen biedt het boek ook lesmateriaal voor de meer gevorderde hulpverlener. Lay-out Het boek is verdeeld in zestien hoofdstukken, die ieder weer uit een aantal onderdelen bestaan. Ieder onderdeel is zowel in de inhoudsopgave als in de tekst zelf voorzien van een letter en in de tekst wordt ieder onderwerp ook nog eens aangeduid door een rood blokje. De opmaak is heel consequent doorgevoerd, zodat je je weg al snel vindt in het boek.

Mitella alleen nog voor onze knuffels.

10

Illustraties De foto’s zijn van goed kwaliteit en zijn functioneel. Ze onderstrepen de tekst en verduidelijken die.

HULPVERLENERS MAGAZINE


Titel: EHBO leren & doen, 2de druk 2016 Uitgever: Nationale Bond EHBO, Eemnes ISBN: 9789081699501, 2e druk, aug. 2016 Aantal bladzijden: 237 Illustraties: foto’s Prijs: € 21,15 Aanvullend materiaal: cd met lespresentaties Deze uitgave is conform de richtlijnen van Het Oranje Kruis en de NRR. De eerste indruk is dat het boek erg druk is, met veel verschillende kleuren die het geheel een wat rommelig aanzien geven. Ook de vele kaders, soms voorzien van een tekening van een lampje of een gevarendriehoek en soms met een blauwe achtergrond, zorgen voor een onrustig schriftbeeld. Door de kleuren zijn de teksten soms moeilijk leesbaar. Inhoud Ieder hoofdstuk begint met een inleiding waarin achtergrondinformatie wordt gegeven. De meeste vaardigheden worden ingeleid met een casus. Jammer is wel dat daarin soms wordt gesteld dat het slachtoffer naar de Eerste Hulp (tegenwoordig SEH) verwezen wordt, waar een verwijzing naar de huisarts(-enpost) eerder op zijn plaats zou zijn geweest. De te oefenen vaardigheid wordt daarna beschreven en toegelicht. Kaders geven daarbij vaak nog wat extra informatie. Daarna komt er een onderdeel DOEN, waarin de stappen van de handelingen kort maar krachtig worden opgesomd: een mooi hulpmiddel bij het inoefenen van de vaardigheid! Naast de lesstof voor het EHBO-diploma is er informatie opgenomen voor gevorderde en meer geoefende hulpverleners. Deze extra informatie staat overzichtelijk genoteerd onder het kopje ‘extra’. Het boek verwijst regelmatig naar websites met informatie en video’s.

Aanvullende hoofdstukken geven lesmateriaal voor de meer gevorderde hulpverlener. Lay-out Het boek bestaat uit vijf onderdelen die ieder een eigen kleur hebben: Algemeen, Stoornissen in de vitale functies, Overige letsels en ziekten, Kleine ongevallen en (kinder) ziekten en Extra. Weliswaar maken de gekleurde vlakjes aan de randen van de bladzijden het opzoeken van een bepaald deel gemakkelijker, maar de gekleurde teksten bemoeilijken het lezen. Als er in het boek een verwijzing naar een ander hoofdstuk is, gebeurt dat door middel van het geven van een paragraafnummer, wat het opzoeken bemoeilijkt. Paginanummers zouden daar handiger geweest zijn. Sommige keuzes die gemaakt zijn qua ordening van het materiaal zijn niet erg duidelijk. Bij de lezer zal al gauw de vraag opkomen waarom de theorie van de circulatiestilstand behandeld wordt onder het kopje Levensbedreigende ziektes en niet in het deel dat de reanimatie behandelt. Illustraties Er zijn in dit boek veel foto’s gebruikt, maar die zijn zo klein dat ze bij de lezer vaak een vraag oproepen naar het nut en de achterliggende gedachte ervan. Bovendien is de toegevoegde waarde van sommige foto’s niet altijd duidelijk of dekt een foto de lading van de tekst niet helemaal. Zo zien we bijvoorbeeld op bladzijde 154 bij een beschrijving van een vliegje in het oog, een fotootje van twee fietsers die de sturen in elkaar hebben en bij onderdeel 1.4 Zorg voor professionele hulp, vinden we een fotootje van het knopje waarmee je in de auto het licht aandoet. Niet een zeer verhelderende illustratie, maar wel een die aangeeft waarom de illustraties in dit boek vaak de plank misslaan in plaats van de tekst te onderstrepen en te verduidelijken.

Nr 6 - december 2016

11


Synthetische watten: verbannen uit de EHBO-tas

Titel: het Oranje Kruis boekje Uitgever: Thieme Meulenhoff, Amersfoort 2016 ISBN: 9789006410341, 27ste druk, 2016 Aantal bladzijden: 130 Illustraties: foto’s Prijs: € 24,45 Aanvullend materiaal: werkboek (€ 21,95) en gratis app (layar) met instructievideo’s De nieuwe druk is gebaseerd op de in 2016 vastgestelde Nederlandse Richtlijnen Eerste Hulp, die met instemming van het NIBHV zijn vastgesteld door het College van Deskundigen van Het Oranje Kruis en het Medisch Comité van het Nederlandse Rode Kruis. Inhoud Alle benodigde kennis en vaardigheden voor het eerstehulpdiploma worden in dit boek beschreven. Oplettende lezers zullen wellicht wat zaken missen, zoals het aanleggen van een mitella of het gebruik van synthetische watten, maar daartegenover staat dat er nu ook aandacht wordt besteed aan ziekteklachten en kinderziekten. 12

Lay-out Het boek oogt overzichtelijk en is rustig van opmaak. Weliswaar zijn de kaders met de gekleurde achtergronden erg prominent aanwezig, maar de kleuren zijn zodanig gekozen dat de teksten goed leesbaar blijven. Het boekje is uit drie delen opgebouwd. Deel 1 en 2 bevatten de algemene uitgangspunten bij het verlenen van eerst hulp, waarbij in deel 1 wordt ingegaan op de positie van de eerstehulpverlener. In deel 2 wordt aandacht besteed aan de veiligheid van het slachtoffer, de omstanders en de hulpverleners. De eerstehulphandelingen staan in deel 3 centraal. Ook de paragrafen zijn volgens een vast patroon opgebouwd: een situatiebeschrijving, gevolgd door een deel ‘wat zie of hoor je?’ en daarna een deel ‘wat doe je’ waarin de eerstehulphandelingen beschreven worden. Illustraties De gebruikte foto’s zijn van een uitstekende kwaliteit en verduidelijken de tekst. Ga voor meer informatie betreffende de nieuwe richtlijnen eerste hulp naar onze website: www.hulpverlenersmagazine.nl en vul in op de homepage code: 161121

HULPVERLENERS MAGAZINE


Gevaarlijke stoffen bij de buren! Frits Schut Seveso is een stadje in Noord-Italië, dat bekend is vanwege een chemische ramp in juli 1976. Bij dit ongeval werd het uiterst giftige dioxine uitgestoten. Er vielen geen dodelijke slachtoffers, maar een groot deel van de bevolking werd ernstig verminkt door het gifgas. De ramp trok onmiddellijk Europese aandacht. Er werd actie ondernomen om de mens en zijn omgeving in alle lidstaten beter te beschermen tegen de gevaren van indus­ triële ongevallen. Een Seveso-bedrijf is een bedrijf dat activiteiten ontplooit op het vlak van de behandeling, de productie, het gebruik of de opslag van gevaarlijke stoffen. In de jaren negentig werd duidelijk dat de uitgangspunten van de Seveso-richtlijn waren verouderd. De reikwijdte was te beperkt en bovendien sloot de richtlijn niet aan op moderne vormen van risicobeheersing. Als gevolg hiervan heeft de Raad van de Europese Unie de Seveso II-richtlijn vastgesteld, die begin 1997 voor alle lidstaten van kracht is geworden. Seveso III-richtlijn Op 1 juni 2015 is de Seveso III-richtlijn in werking getreden, ter vervanging van de Seveso II-richtlijn. In de Seveso III-richtlijn, zijn onder meer de aanpassingen door het van kracht worden van de Europese verordening voor het indelen, etiketteren en verpakken van gevaarlijke stoffen en mengsels verwerkt. Om de Seveso III-richtlijn ten uitvoer te leggen, is het Besluit risico’s zware ongevallen 1999 (Brzo ‘99) ingetrokken en vervangen door het Besluit risico’s zware ongevallen 2015 (Brzo 2015). Een Seveso-bedrijf wordt in Nederland BRZO-bedrijf genoemd.

Seveso-richtlijn De Seveso-richtlijn, stelt een drempel vast van de hoeveelheden gevaarlijke stoffen waarboven een bedrijf onderworpen is aan Europese reglementering inzake de preventie van zware ongevallen en de beperking van de gevolgen daarvan voor mens en milieu.

Besluit Risico Zware Ongevallen BRZO staat voor Besluit Risico’s Zware Ongevallen. BRZO-wetgeving is onderdeel van de Arbowet. Het BRZO-2015 stelt eisen aan de meest risicovolle bedrijven in Nederland ten aanzien van de preventie en de beheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen betrokken zijn. Daarnaast wordt in het BRZO 2015 de wijze waarop de overheid daarop moet toezien geregeld. In Nederland zijn er in september 2016 ruim 400 BRZO­ bedrijven. Of een bedrijf onder de BRZO-regelgeving valt, hangt af van het overschrijden van drempelwaarden. Deze

Nr 6 - december 2016

13


zijn terug te vinden in bijlage 1 van het BRZO-2015. Het BRZO-2015 onderscheidt twee typen BRZO-bedrijven: de Hoogdrempel-inrichting en de Laagdrempel-inrichting. Het hangt af van de soort en de hoeveelheid gevaarlijke stoffen.

Het is dus wel een risico waar je in de RI&E van je bedrijf aandacht aan moet besteden. De BHV moet daar scenario’s voor ontwikkelen. Wat doet de BHV als zo’n situatie zich voordoet?

ARI&E Behalve risico’s voor direct betrokkenen kan een incident met een grote hoeveelheid van een gevaarlijke stof of stoffen een bedreiging vormen voor andere delen van het bedrijf, personen buiten de afdeling of zelfs personen en gebouwen buiten het bedrijfsterrein. Denk daarbij aan branden, explosies en gifwolken. Vooral bedrijven in de (petro)chemische industrie kunnen met deze gevaren te maken krijgen. Maar ook bedrijven uit andere industrietakken worden aan de gevaren blootgesteld door bijvoorbeeld het gebruik van koelinstallaties met vloeibare ammoniak. De ARIE-regeling is feitelijk een Aanvullende Risico-Inventarisatie en -Evaluatie met betrekking tot de risico’s van zware ongevallen met gevaarlijke stoffen. De risico’s moeten daarbij worden geïdentificeerd en geëvalueerd zowel bij normale werking als bij abnormale werking van de installatie of het industrieel chemisch proces. Hierbij wordt tevens rekening gehouden met de aanwezigheid van andere stoffen die in een specifieke situatie bij kunnen dragen aan het risico van een zwaar ongeval. BHV en gevaarlijke stoffen bij de buren De wetgever heeft in het Arbobesluit een waarschuwingsverplichting opgenomen (artikel 2.5f) als je gevaarlijke stoffen in huis hebt. Letterlijk staat er: “Indien een zwaar ongeval gevolgen kan hebben voor de veiligheid van werknemers in naburige bedrijven of inrichtingen verstrekt de werkgever uit eigen beweging aan de betreffende bedrijven of inrichtingen algemene gegevens die noodzakelijk zijn voor de beoordeling van het risico voor de veiligheid van de werknemers in het naburige bedrijf of inrichting”.

14

• • • •

Sluit ramen en deuren. Laat werkzaamheden waar vuur bij te pas komt stoppen. Zet de ventilatoren af waarmee lucht van buiten naar binnen wordt gezogen. Neem contact op met je contactpersoon van het BRZO-bedrijf voor informatie. Communiceer met de externe hulpverleners.

HULPVERLENERS MAGAZINE


Thema: hulpverlening tijdens de feestdagen

Een van de belangrijkste BHVtaken is het in noodsituaties alarmeren en evacueren van alle werknemers en andere personen. Er zijn nogal wat gebouwen waar het aantal andere personen een veelvoud vormt van de aanwezige werknemers. Denk maar aan voetbalstadions, hotels, schouwburgen, winkelcentra, scholen, enzovoort. Het is lang niet vanzelfsprekend dat als het ontruimalarm klinkt daar ook onmiddellijk gevolg aan gegeven wordt. Het is wel een uitdaging voor de managers van die bedrijven en instellingen om zo’n ontruiming gladjes te laten verlopen! Nr 6 - december 2016

15


Themakatern Rond de feestdagen veilig naar de Goudse Adri van Vliet (RHB (Brand)veiligheid heeft bij de Goudse Schouwburg, naast het aanbieden van een goede programmering, een hoge prioriteit. De vele bezoekers rond de feestdagen kunnen ervan verzekerd zijn dat het gebouw technisch aan alle eisen voldoet en de goed opgeleide en uitgeruste bedrijfshulpverleningsdienst op alle mogelijke calamiteiten is voorbereid. Tijdens de kerstvakantie zijn niet alleen de scholen gesloten, maar ook veel bedrijven sluiten voor kortere of wat langere tijd hun deuren. Wie het nieuws bijhoudt weet dat er in deze tijd een vergrote kans op brandstichting is. Soms onbewust, bijvoorbeeld door het ondeskundig afsteken van vuurwerk, maar helaas ook door het moedwillig in brand steken van gebouwen, scholen en auto’s. In een leegstaand gebouw of school kan de schade enorm zijn. Verzekeringsmaatschappijen en overheden weten daar alles van. Het enige positieve wat hierover te vertellen valt, is dat er vanwege de tijdelijke leegstand, bijna nooit slachtoffers vallen. Tussen kerst en nieuwjaar beleven winkels, bioscopen, musea, theaters en dergelijke topdruktes en hun economie is voor een belangrijk deel afhankelijk van deze periode rond de feestdagen. Hoewel wat minder dan tijdelijk gesloten gebouwen, hebben ook zij te maken met een verhoogd brandrisico. Als er in een dergelijk gebouw brand uitbreekt terwijl er veel publiek aanwezig is, dan zal de gebouwenbeheerder

ervoor moeten zorgen dat het gebouw zo snel mogelijk wordt ontruimd. Het ontruimen van bijvoorbeeld een theater of schouwburg, waar gemiddeld 500 tot 1800 bezoekers opeengepakt bij elkaar zitten, is veel ingrijpender dan het ontruimen van een goed gecompartimenteerd bedrijfspand. Gecompartimenteerd ontruimen is in theaters, schouwburgen en bioscopen bijna nooit mogelijk. Al het aanwezige publiek moet zo snel mogelijk op aanwijzingen van de bedrijfshulpverleners naar buiten geleid worden. Extra aandacht moet worden verleend aan minder mobiele bezoekers, zoals zij die afhankelijk zijn van een rolstoel of rollator. Bedrijfsnoodplan Robert Baaij, Hoofd Technische Dienst en belast met de organisatie van de Bedrijfshulpverlening in de Goudse Schouwburg, heeft hier een alternatieve en creatieve oplossing voor bedacht. Hij is van mening dat je op pa-

Sleutels Bezoekers van een theater zijn verplicht om hun jas achter te laten in de garderobe. Een aandachtspunt is om bezoekers er op te wijzen dat het verstandig is om geen huissleutels en auto- of fietssleutels in de jaszakken achter te laten. Als een ontruiming noodzakelijk is, kunnen de bezoekers in ieder geval met hun vervoermiddel naar huis gaan en hun woning betreden. Op een later tijdstip kan men dan teruggaan om de jas weer op te halen, mits de garderobe in tact is gebleven. Voorstelling In haar voorstelling “Sirene” gaat Yvonne van den Eerenbeemt samen met het publiek in de piepzak zitten om vervolgens als de wiederweerga op zoek te gaan naar de nooduitgangen. Als de sirene gaat is er immers geen tijd meer voor getreuzel. De voorstelling gaat over de ploeterende mens en zijn verlangen naar houvast en noodremmen en ook dat iedereen het waard is om gered te worden. Kerstversiering De kerstversiering bestaat uit groenslingers en kerstbomen. De slingers zijn van kunststof en zijn ter plaatse getest op vlamdovendheid en druppelvorming. De kerstbomen zijn echt en zijn behandeld met No Fire IMA 120. Dat middel is geschikt voor stoffen met meer dan 30% natuurlijke vezels en voldoet aan de NEN 1722 en ISO 6941. Alle gordijnen zijn betrokken bij leveranciers van theatertextiel, zodat de schouwburg ervan verzekerd is dat ze absoluut brandvrij dan wel vlamdovend zijn. 16

HULPVERLENERS MAGAZINE


hulpverlening tijdens de feestdagen Schouwburg pier een mooi en alles omvattend bedrijfsnoodplan met uitgebreide procedures kan beschrijven. Die kunnen vervolgens op diverse plaatsen ter inzage worden gelegd, maar vervolgens zal bijna niemand de moeite nemen om ze te lezen. Een gegeven dat voor veel hoofden BHV heel herkenbaar zal zijn. Er is formeel een bedrijfsnoodplan/ontruimingsplan conform de NEN 8122 beschreven, maar om zijn bedrijfshulpverleners niet lastig te vallen met allerlei beschreven calamiteitenplannen heeft hij een simpel kaartensysteem bedacht. Over deze kaartjes later meer. Goudse Schouwburg De huidige schouwburg in Gouda is in 1992 gebouwd volgens de toen geldende bouwwetgeving en installatievoorzieningen. Wel zijn er voortdurend verbeteringen aangebracht. De schouwburg heeft een gebruiksvergunning, zonder specifieke aanvullende bijzonderheden. Conform de huidige regelgeving is er vanuit de brandmeldinstallatie geen directe doormelding meer naar de brandweer. In de brandmeldinstallatie is een vertragingstijd ingebouwd om het personeel gelegenheid te geven om de melding eerst zelf te onderzoeken. Tenzij het loos alarm is, wordt na de vertragingstijd de melding doorgeschakeld naar een particuliere alarmcentrale die vervolgens de brandweer informeert. In het gebouw is een sprinklerinstallatie aanwezig, aangesloten op een droge stijgleiding die, als dit nodig is, door de brandweer wordt gevuld. Om onnodige schade aan het geavanceerde hijswerksysteem boven in de nok van het toneel te voorkomen, gaan de sprinklers daar pas werken als de temperatuur te hoog wordt.

Het gebouw is verder voorzien van slangenhaspels en brandblussers. Daarnaast zijn er op diverse strategische plaatsen calamiteitenkasten met EHBO-koffers, AED’s, EHBO-tassen, BHV-vesten, helmen, portofoons en brancards aanwezig. Er zijn 17 opgeleide BHV’ers. Het hoofd van de horeca is bevoegd om een ontruiming af te kondigen. Tijdens een voorstelling zijn, afhankelijk van het aantal aanwezige bezoekers, 6 tot 12 BHV’ers aanwezig. Alle personeelsleden zijn ook ontruimer. Er wordt op gerekend dat een uitverkochte Grote Zaal (813 personen) in 7 tot 10 minuten ontruimd kan worden. Uiteindelijk is de directie verantwoordelijk voor de ontruiming en ook voor de perscontacten. Als het hoofd horeca een ontruiming noodzakelijk acht, zal het dienstdoende directielid, of een medewerker namens de directie, vanaf het podium aan de bezoekers meedelen dat de zaal wegens een calamiteit moet worden ontruimd en het publiek verzoeken om in volgorde, op aanwijzingen van het personeel, het gebouw te verlaten en te verzamelen bij de opstelplaats. Daarna treedt het ontruimingssignaal in werking. De opstelplaats is op voldoende afstand van de schouwburg, zodat er voor de hulpdiensten voldoende gelegenheid is voor het opstellen van hun voertuigen. Ontruimingsoefeningen Ontruimen moet regelmatig geoefend worden. Dat doet de schouwburg ook. Regelmatig vinden er kleinschalige oefeningen plaats waarbij al het personeel, zowel vast als

Nr 6 - december 2016

17


Themakatern: hulpverlening en ouderen Thema: hulpverlening tijdens de feestdagen

oproepkrachten bij betrokken zijn. Maar, en dat is uniek, hoewel het ook elders wel gebeurt, wordt één keer per jaar de Grote Zaal tijdens een voorstelling ontruimd. Dit jaar tijdens de theatervoorstelling met de toepasselijke naam Sirene op maandagavond 5 september. Vlak voor de pauze kwam namens de directie een mevrouw op het toneel met de mededeling dat vanwege een ernstige calamiteit de zaal zo snel mogelijk ontruimd moest worden en verzocht iedereen de zaal via de nooduitgangen te verlaten en de aanwijzingen van de bedrijfshulpverleners/ontruimers op te volgen. Later bleek dat de 350 aanwezige bezoekers na circa vier minuten allemaal buiten stonden, waarop het gebouw werd gecontroleerd op achterblijvers. Een prima resultaat, maar ook nu bewees de oefening zijn nut, want op basis van de ervaringen zijn een aantal procedures verder verbeterd. Kaartensysteem Medewerkers van de schouwburg werken in wisseldiensten en worden ook nog op wisselende werkplekken ingezet. Met het kaartsysteem maakt het niet uit op welke werkplek een medewerker staat, want de specifieke instructies die bij de werkplek horen, zijn in de vorm van instructiekaarten ook op die plek beschikbaar. De kaart beschrijft dus hun activiteiten in de sector waarvoor zij verantwoordelijk zijn. Die kaarten zijn daarom overal aanwezig, zoals achter de bar, in de foyers en het Theatercafé, achter de schermen op het toneel en in de regiecabine, in de kassa, achter de garderobe, kortom op elke plek waar personeel aan het werk is. Voor iedere medewerker is er een kaart beschikbaar, en op deze wijze is de inzet bij een calamiteit door de BHV op een simpele en overzichtelijke manier gewaarborgd, zonder dat het 18

personeel kennis moet hebben van allerlei beschreven bedrijfsnoodplannen; meestal overbodige ballast. Zo blijft de inzet voor de BHV’ers simpel en overzichtelijk. Voor de schouwburg een creatief en zeer doeltreffend systeem, wat blijkt uit de goede ervaringen tijdens de ontruimingsoefeningen. De plaatselijke brandweer keek aanvankelijk zeer terughoudend tegen dit kaartensysteem aan, maar is nu helemaal om en is enthousiast over de doeltreffendheid van de BHV-inzet. Of dit kaartensysteem ook toepasbaar is voor ander­ soortige bedrijven is moeilijk te zeggen, maar als er weinig of geen bijzondere gevarenrisico’s zijn, is het wellicht een optie. En wat de feestdagen betreft, de schouwburg is ieder jaar weer feestelijk, maar niet overdreven versierd. Alle gebruikte materialen zijn brandvertragend en geïmpregneerd en het personeel is, mede dankzij het kaartensysteem, op calamiteiten voorbereid.

Meer weten over het kaartensysteem via info@nvb-bhv.nl

HULPVERLENERS MAGAZINE


Dagboek van een instructeur Leunend ondersteunen Een van de eerste dingen die je leert tijdens de reanimatielessen is niet te leunen. “Laat de borstkas helemaal terugkomen,” zijn veel gehoorde woorden tijdens de lessen en de instructeur kijkt dan ook met argusogen om te zien of dat inderdaad gebeurt. Maar soms sluipen er in je lessen weleens van die dingetjes die eigenlijk niet helemaal correct zijn. Je hebt het zelf niet in de gaten, maar langzamerhand heb je je een gewoonte aangewend die zorgt voor het verkeerde voorbeeld voor je cursisten. De keer dat mij dat overkwam en die me het best is bijgebleven, is alweer een behoorlijke tijd geleden, maar ik kan nog rood worden als ik eraan denk. Het was een drukke cursusdag, met bijna 100 cursisten en een grote groep instructeurs en lotusslachtoffers. Als organisator van die dag, had ik me goed voorbereid en alles liep op rolletjes. De cursisten waren in groepen verdeeld en werkten in een carrousel. Voor ons als stafleden betekende dat dat we dezelfde les vier keer moesten geven. Voor mij was het ook een bijzonder dag omdat ik na een lange en zware periode van ziek zijn weer voor de eerste keer een hele dag aan het werk was. Hoewel ik nog volop aan het revalideren was en het werk me best wel zwaar viel, was het toch ongelooflijk fijn om weer voor de groep te staan.

Oeps! Ik realiseerde me plotseling dat ik dat inderdaad had gedaan en vroeg me af of het een eenmalig iets was geweest, veroorzaakt door mijn vermoeidheid of dat het er in de loop van de dag was ingeslopen. Ik zal wel nooit te weten komen, hoeveel cursisten ik die dag het verkeerde voorbeeld heb gegeven, maar ik weet wel dat het me niet meer zal overkomen. Als ik nu een steuntje nodig heb bij het overeind komen – en dat is gelukkig niet vaak – zet ik heel bewust mijn hand op de grond, naast de pop. Alleen op die manier kan ik mijn cursisten onder ogen komen met de boodschap NIET LEUNEN.

Els Knaapen Instructeur Eerste Hulp / lid N.O.D.E.

Tijdens het laatste blok begon de vermoeidheid toe te slaan en begon ik toch wel naar het einde van de dag te verlangen. Voor mijn gevoel was de dag goed verlopen en ik begon me al aardig tevreden te voelen over de prestatie die ik die dag had geleverd. Na nogmaals een demonstratie van de reanimatie te hebben gegeven, stond ik moeizaam op en spoorde de cursisten aan om zelf te gaan oefenen. Op dat moment ging er een vinger omhoog: “Mag ik iets vragen?” “Natuurlijk mag dat!” “Ik zie dat je bij het opstaan op de borstkas van de pop leunt. Hoort dat eigenlijk zo?”

Lijkt instructeur EHBO jou ook een boeiend vak? Heeft jouw EHBO-vereniging behoefte aan meer instructeurs? Of zou je graag iets naast je reguliere werk willen doen? Misschien is de opleiding Instructeur Eerste Hulp dan iets voor jou! Kijk voor meer informatie op: www.ehbodocent.eu/scholing Nr 6 - december 2016

19


Voor een veilige evacuatie van peuters/kleuters, maar ook te gebruiken voor dagelijkse uitjes. Geschikt voor 20 kinderen.

EHBO kleding set

(te gebruiken als: fixatie, wondpleister, verband, anti druk)

Pilot jack + Polo + broek * combinatie/set aanbieding nu voor:

€ 31,95

€ 171,82 Kijk voor de afmetingen op onze website.

(incl. BTW € 38,66)

(incl. BTW € 207,90)

Medicall Life Support Zorgt voor Veiligheid en Eerste hulp

Nu het nieuwe cursusjaar is begonnen, heeft u onze EHBO-prijslijst al ontvangen? Schrijf u in voor de maandelijkse mail met aanbiedingen.

AED systemen - Opleidingen: BHV - Beheerder BMI- Ploegleider BHV - VCA Basis - Instructie Kleine Blusmiddelen - Ademluchtbescherming PBLS - BLS - AED - CCV - EHBO (+Kinder EHBO) Verbandkoffers en Eerste Hulp Tassen - Verbandkoffercontrole op lokatie - Eerste Hulp-BHV artikelen - Beschermingmiddelen - Farmacie - AMBU reanimatiepoppen - Lesmateriaal - Promotieartikelen - Communicatiemiddelen - Etc. Medicall Life Support - Hogedijkseweg 18 - 4041 AW - Kesteren Tel: 0488-484350 - Fax: 0488-484924 E-mail: info@medicalllifesupport.nl - www.medicalllifesupport.nl

Nu ook Basis BHV E-Learning beschikbaar

Wij verzorgen opleidingen en trainingen: Bedrijfshulpverlening Reanimatie E.H.B.O. AED opleiding

Wij kunnen voor u de levering van AED verzorgen. Informeert u naar onze speciale prijzen!

BHV Ploegleider

Workshops

BHV Coördinator Crisismanagementtrainingen

Ontruiming Kleine blusmiddelen

Ook uw Bedrijfsnoodplannen kunnen wij voor u verzorgen!

Meer informatie? Kijk op www.sonon.nl of bel met 0573-251901

m.u.v. grote maten toeslag

Snogg Pleisterautomaat

*

Samen op Stap Lijn / Evacuation Kids Walking rope


Vraag en Antwoord

?! Frits Schut

Peter Schepers

Ervaringsdeskundigen Frits Schut (Kenniscentrum Bedrijfshulpverlening NVB) en Peter Schepers (intensive­careverpleegkundige en eerstehulpinstructeur) geven praktische antwoorden op prangende vragen! Mail uw BHV/brandpreventievragen naar info@nvb-bhv.nl en uw EHBO/medisch gerelateerde vragen naar p_schepers@hetnet.nl. Vraag De eerstehulpverleners van onze BHV maken gebruik van verbanddozen die wij bij de groothandel kopen. Moeten zulke verbanddozen een goedkeuring of certificaat hebben?

Antwoord Er is een tijd geweest dat er inderdaad keurmerken aan verbanddozen werden gegeven. We kennen bijvoorbeeld uit die tijd nog de A en B verbandtrommels. Tegenwoordig is dat niet meer zo. Het Oranje Kruis heeft goedgekeurde verbanddozen, maar er is geen enkele verplichting om zulke verbanddozen te gebruiken. Dat een verbanddoos een keurmerk heeft, slaat meer op eisen die Het Oranje Kruis aan de kwaliteit en inhoud van de verbanddozen stelt, dan dat er een dwingend voorschrift zou zijn deze te gebruiken. In de dagelijkse BHV-praktijk moet uit de RI&E blijken of er ook specifieke risico’s zijn, waar hulpverleners rekening mee moeten houden met de samenstelling van de inhoud van hun verbanddozen. Een interessante ontwikkeling hierbij is de onlangs uitgebrachte Nederlandse Richtlijn Eerste Hulp 2016 over het gebruik van vette watten, de mitella en de brede das. Volgens die richtlijn worden deze middelen bij eerste hulp niet meer toegepast. In de meeste verbanddozen zul je deze nog wel tegenkomen. Ik zou ze er ook maar in laten zitten. Heb je wel eens geprobeerd uit een auto te stappen met een gebroken arm die door de andere arm ondersteund moet worden? De richtlijn geeft het zo wel aan, maar ik denk dat een mitella daar zo slecht nog niet is.

Frits Schut

Vraag Laatst las ik iets over een diepe tweedegraads brandwond. Wat is het verschil met een ‘gewone’ tweedegraads brandwond? In mijn EHBOboekje komt die term niet voor? Is er werkelijk een verschil tussen een ‘gewone’ tweedegraads brandwond en een diepe tweede graad? En zo ja, betekent dat dan dat je als eerstehulpverlener anders moet handelen? Antwoord Tweedegraads brandwonden worden inderdaad onderverdeeld in oppervlakkig of diep. Voor de behandeling in EHBO zit hierin geen verschil, vandaar dat het Oranje Kruis alleen spreekt over tweedegraads. Het verschil in deze twee zit hem in de diepte van beschadiging van de huid. Bij een oppervlakkige tweedegraads verbranding zal het genezingsproces vrij snel verlopen zonder al te veel littekenweefsel omdat de verbranding oppervlakkig heeft plaatsgevonden zonder diep de huid te beschadigen. Bij een diepe tweedegraads brandwond zal genezing veelal meer dan drie weken duren met littekenweefsel omdat een groot gedeelte (of alle huid) is verbrand. Wel nog even een aantekening. Als we zelf een brandblaar(tje) – dus tweedegraads brandwond oplopen, zijn we geneigd daar wat luchtig over te doen en zullen we vaak besluiten er niet mee naar een arts te gaan. Als de tweedegraads brandwond echter open/ vochtig is, is de schade dieper en is het advies om de wond altijd door een arts te laten beoordelen.

Peter Schepers

Nr 6 - december 2016

21


EHBO-vaardigheden op de proef ges Yvonne Smits - Tuerlings, instructeur eerste hulp, hbo-verpleegkundige Na voorrondes door heel Nederland is op 29 oktober 2016 de finale van de Nationale Vaardigheidsproeven. Hiervoor melden zich maar liefst veertien EHBO-ploegen in Odijk, in de provincie Utrecht en onderdeel van de gemeente Bunnik. Die middag zijn er ploegen uit elk district, die getest worden op hun praktische en theoretische vaardigheden wat betreft eerste hulp verlenen. Na de verschillende voorrondes eerder dit jaar, in de tien districten, strijden nu de beste ploegen van Nederland om de eer, de beker ĂŠn de bijbehorende Tilanusmedaille. Een nog door dr. C.B. Tilanus jr. zelf in het leven geroepen prijs, om het toepassen van EHBO-kennis en -kunde in wedstrijdverband te promoten. Voor degene die zich afvraagt wie is die meneer Tilanus en wat heeft hij dan ooit in de EHBO betekend? Christiaan Bernhard Tilanus werd op 13 september 1856 geboren, in een artsenfamilie. Hij studeert later medicijnen en promoveert tot doctor in de geneeskunde. Hij wordt hoofd van de polikliniek voor orthopedie in Amsterdam. Hij zag al gauw het belang in van de eerstehulpverlening bij ongelukken door leken. Op zijn initiatief werd in 1893 een brochure verspreid die de aanzet vormde tot de oprichting van de eerste EHBO-vereniging in Nederland,

de Vereniging Eerste Hulp bij Ongelukken, die later het predicaat Koninklijke kreeg. Hij nam het voorzitterschap op zich en bekleedde die functie tot zijn overlijden in 1943. Wanneer prins Hendrik het initiatief nam tot de oprichting van het Oranje Kruis in 1909 was ook Dr. Tilanus hierbij nauw betrokken. De Nationale Vaardigheidsproeven werden georganiseerd door het bestuur van de KNV EHBO. De jury werd gevormd door artsen, instructeurs eerste hulp, ervaren docenten EHBO en examinatoren. Zij verdeelden de punten en beslisten zo, onafhankelijk, wie de eer toekwam. Vanaf juli 2016 weliswaar is de 27e druk van het Oranje Kruis uit. Echter, om eerlijke wedstrijden te houden,

Het doven-Slechthorende EHBO team aan de slag.

22

HULPVERLENERS MAGAZINE


steld wordt er nog uitgegaan van de eindtermen 2011 (dus de 26e druk van Het Oranje Kruis boekje of de 2e druk Hét EHBO boek). Tijdens deze Nationale Vaardigheidsproeven wordt parate kennis getoetst, evenals adequaat handelen door middel van verschillende casussen. Er is een grote carrousel opgezet, met maar liefst veertien verschillende boxen. In iedere box wordt een scène gespeeld door verschillende LOTUSsen. Ieder team, bestaande uit drie EHBO’ers, heeft zeven minuten de tijd om de situatie in te schatten en de desbetreffende slachtoffer(s) te behandelen. Na zeven minuten wordt er gewisseld. Er is bijvoorbeeld in een box een gewonde visser die behandeld dient te worden. Bij het uitgooien van z’n hengel is hierbij de vishaak in z’n wang blijven hangen. In een andere box is een zwangere dame die ten val is gekomen nadat ze een overstekende meneer over het hoofd had gezien. De dame blijkt een open beenbreuk hierbij te hebben opgelopen. Een eindje verder moet er een slachtoffer met elektriciteitsletsel worden geholpen. Ook het bereiden van een cake is niet helemaal goed gegaan, waardoor er een mevrouw gewond is geraakt. Een dame die een flinke hoofdwond heeft opgelopen nadat ze met haar rolstoel was omgevallen, krijgt de nodige zorg. Er is tevens een box die menig EHBO’er ontgoocheld achter zich laat, omdat ze aanvankelijk niet weten wat ze moeten doen. Er zijn immers geen gewonde slachtoffers. Het blijken namelijk drie verstandelijk beperkte mensen te zijn uit een instelling die de weg zijn kwijtgeraakt, bij het doen van boodschappen. Het is een hele kunst om hen allen bij elkaar te houden. Daarnaast is er een box waarin gereanimeerd dient te worden op een reanimatiepop die is aangesloten op een computer zodat het jurylid kan zien of de juiste diepte en frequentie wordt behaald. En er is een theorie-box waar schriftelijk vragen beantwoord dienen te worden door de aanwezigen EHBO-ploegen. Een kijkje achter de schermen Deze wedstrijd is openbaar en wordt daarom ook door velerlei mensen bezocht. Zij komen naar Utrecht om de ploegen uit hun provincie aan te moedigen, of om gewoon eens te kijken hoe het er nu aan toe gaat op zo’n dag. De sfeer is gezellig te noemen, allerlei enthousiaste EHBO’ers uit heel Nederland komen hier in Odijk samen om te strijden. Er wordt door de deelnemers serieus gewerkt, hier en daar is een gespannen gezicht aanwezig.

De gewonde visser, met een vishaak in z’n wang, kreeg EHBO-hulp. Een tikkeltje gezonde spanning, maar over het algemeen een ontspannen sfeer. Ook van de aanwezige LOTUSsen wordt de nodige concentratie verwacht. Juryleden lopen driftig te schrijven, te observeren en te beoordelen. Er zijn weer heel wat manuren nodig geweest om deze dag te realiseren, zowel in de voorbereidende werkzaamheden als op de dag zelf natuurlijk. Het Doven EHBO-team Van deze veertien EHBO-ploegen valt er toch wel een in het bijzonder op: het doven EHBO-team. Zij zijn vanaf 21 december 2015 officieel een vereniging, opgericht door Henri Struik. Doofheid betekent overigens veel meer dan ‘niet kunnen horen’. Niet alleen horen is voor doven een probleem, maar ook gehoord worden. Wie vanaf de geboorte niet hoort, heeft moeite met taalverwerving. Leren spreken is moeizaam, maar ook het aanleren van de taal zelf. Doven moeten veel meer moeite doen dan horende mensen om kennis en informatie op te doen.. Daar waar er in andere teams druk gepraat wordt, zowel met elkaar als met de slachtoffers, worden er bij hen vele handgebaren gemaakt en op deze wijze met elkaar en met de slachtoffers gecommuniceerd. Zij wor-

Nr 6 - december 2016

23


Trotse winnaars van de KNV NVP 2016.

den ondersteund door een doventolk. Wanneer deze EHBO’ers in de praktijk ergens uitkomen, waar zij niet terug kunnen vallen op een tolk, zullen zij binnen hun eigen mogelijkheden communiceren met het slachtoffer en de EHBO-kennis en -vaardigheden toepassen zoals zij die hebben aangeleerd. In april van dit jaar hebben zij pas voor het eerst meegedaan aan de districtswedstrijden in de regio Utrecht, in Soest waar zij op de tweede plaats zijn geëindigd. Dit maakte dat zij, samen met het team wat op de eerste plaats was geëindigd, naar Odijk mochten komen, om deel te nemen aan de Landelijke wedstrijden EHBO. Hoe kan een dove/slechthorende een noodoproep bij 112 doen? Sinds 2013, wordt er op 11 februari stilgestaan bij de Europese dag van het alarmnummer 112. Maar hoe is dat trouwens bij doven, zwaar slechthorenden en spraakbeperkte mensen geregeld? Hoe kunnen zij op een veilige en betrouwbare wijze 112 inschakelen? Ook daar blijkt een pasklaar antwoord voor te zijn. Dat kan namelijk via een smartphone, tablet of computer. Men kan dit voor spoedeisende hulp doen door met een analoge teksttelefoon het alarmnummer 0800-8112 te bellen. En voor niet spoedeisende hulp kunnen zij bellen met 0900-1844. Wanneer zij met 112 bellen met een computer, tablet of smartphone, hebben zij speciale software nodig, zij kun24

nen dan door middel van tekst, spraak en beeld bellen. Ook zij dienen, net als iedere andere hulpvrager, door te geven waar de hulp nodig is, wat er aan de hand is, en welke hulpdiensten nodig lijken te zijn: politie, brandweer of ambulance. Zij informeren de alarmcentrale door te spreken of door het bericht te typen. Bij beeldbemiddeling kunnen zij ook gebaren of verschillende communicatievormen combineren. Dit doen zij bijvoorbeeld door een naam of adres in te typen en de rest te spreken en / of te gebaren. In de alarmcentrale leest de centralist de melding op zijn beeldscherm. De centralist zal hen altijd antwoorden door een bericht te typen. Bij beeldbemiddeling zal de centralist spreken, waarna de gebarentolk vertaalt. Bij beeldbemiddeling is op werkdagen een tolk lijfelijk aanwezig. Weliswaar in een ander gebouw, waar de centralist mee dient te bellen. De tolk is van 07.00u tot 20.00u en in het weekend, en op feestdagen van 10.00u tot 16.00u beschikbaar. Het EHBO-team voor Doven en Slechthorenden is overigens 5e geworden van de veertien teams. Een mooie prestatie. Ook de EHBO-afdelingen die in de prijzen zijn gevallen, van harte gefeliciteerd met het behaalde resultaat, namens Hulpverleners Magazine. De 1e en de 2e prijs gingen naar de twee teams (Waardenburg en Neerijnen). Alle gebruikte foto’s zijn eigendom van de KNV, gemaakt door Pim Zwartjes en opgenomen met toestemming van de eigenaar.

HULPVERLENERS MAGAZINE


Grepen uit de EHBO-praktijk Circulatiestilstand of epileptisch insult? Bob Berkemeier Ongeveer vijftien keer per jaar wordt het Reanimatieteam Uithoorn door de 112-ambulancecentrale in onze regio opgeroepen voor een reanimatiemelding. Komt een melding binnen die door de centralist wordt geïnterpreteerd als ‘vermoedelijk circulatiestilstand’, dan gaat een alarm naar de vrijwillige brandweer, de politie, de reanimatievrijwilligers van de Stichting AED Uithoorn en de ambulancedienst. De vrijwilligers van het reanimatieteam krijgen dan een signaal, met adresvermelding, op hun alarmontvanger en tegelijk, via Hartslag Nu, een SMS op de mobiele telefoon of een app-bericht. Brandweer en politie rijden terstond uit met AED’s in hun voertuigen. Zaterdagavond. Even over zes. Bericht op de ‘pieper’ en een SMS op de mobiel. Reanimatie op een huisadres. Direct het gele hesje aan en de tas met beademingsmasker, handschoenen, schaar en scheermesje voor harige borsten gepakt. Vier minuten rijden met de auto. Een eengezinswoning. De voordeur staat open. In de woonkamer ligt een man van middelbare leeftijd op de grond. Een pas gearriveerde helper doet de borstcompressies, een andere beademt met masker. Een AED is aangesloten, gebracht door toegesnelde agenten uit het vlakbij gelegen bureau. Er zou al een keer zijn ‘geschokt’. Er lijken adembewegingen zichtbaar. De patiënt maakt onrustige bewegingen. “Dat is gaspen”, zegt een eerst aanwezige brandweerman-reanimant die vlakbij woont en snel ter plaatse was. Ik twijfel, neem zekerheidshalve toch de borstcompressies over van de eerste helper. De eerste ambulance arriveert. De verpleegkundige en de chauffeur sluiten de hartbewakingsapparatuur aan. Ik mag dan de borstcompressies staken. Ritme en eigen ademhaling zijn (weer) aanwezig. De vrijwilligers, ook de teamgenoten die buiten staan om eventueel verder te reanimeren, mogen weg. Met een eigen hartritme wordt de patiënt naar het ziekenhuis vervoerd.

Was het wel een circulatiestilstand? Achteraf vroeg ik me af of er inderdaad een circulatie­ stilstand was. Waren we niet per abuis aan het reanimeren op een patiënt die ‘slechts’ een epileptische aanval had? Dat vroeg ik aan de ervaren ambulanceverpleegkundige die het AED-team coacht. Neen, de AED vergiste zich niet toen het signaal werd gegeven dat op de knop ‘schok’ moest worden gedrukt. Een circulatie­ stilstand was wel degelijk aanwezig geweest. Al kunnen de begeleidende verschijnselen de indruk hebben gewekt van een epileptisch insult. De circulatiestilstand werd later in het ziekenhuis bevestigd toen daar de gebruikte AED kon worden uitgelezen. Met reanimatie was op juiste indicatie, op tijd, begonnen en hij was goed uitgevoerd. De patiënt was enkele dagen opgenomen, hij kon na de nodige cardiologische behandelingen en met diverse cardiologische vervolgafspraken naar huis. Daar heeft hij, lichamelijk en geestelijk, de draad van zijn dagelijkse activiteiten te midden van zijn familie gelukkig weer goed kunnen oppakken, bleek later in een nuttig en aangenaam gesprek met hem.

Nr 6 - december 2016

25


10

JAA

R

De Powerheart G5 biedt u:

“Het vertrouwen om te handelen”

De Powerheart® G5 AED Vivon informeert en adviseert overheid, bedrijfsleven, particulieren, en vrijwilligersorganisaties over het gebruik en de aanschaf van een AED. De Powerheart G5 biedt u betrouwbaarheid, gebruiksgemak en geavanceerde therapie waarmee u een leven redt. Dankzij de krachtige specificaties van de Powerheart G5 kunnen zowel professionele- als burgerhulpverleners tijdig en effectief hulp bieden, zodat het slachtoffer van een acute hartstilstand de beste kans op overleven heeft. De Powerheart G5 beschikt over een aantal unieke specificaties waarmee de Powerheart G5 zich onderscheidt van andere AED’s:

10

JAA

R

Volautomaat De gebruiker hoeft niet langer op een schokknop te drukken om de schok toe te dienen. Hierdoor is er minder risico op verwarring en foutieve handelingen. Meertalig (Nederlands/Engels) Schakel tijdens een reddingsactie met één druk op de knop over op een andere taal. Realtime reanimatiefeedback De hulpverlener krijgt direct feedback op de diepte en snelheid van de borstcompressies. Metronoom (30/2) met gesproken instructies De Powerheart G5 biedt instructies in het tempo van de hulpverlener. De RescueCoach™ leidt de hulpverlener door iedere kritieke stap tijdens een reddingsactie. Trapsgewijs variabel energieniveau De Powerheart G5 past automatisch het energieniveau aan de behoefte van het slachtoffer aan.

Vivon Nederland B.V. | Ekkersrijt 1121 | 5692 AD SON | Tel: 0499 - 49 00 16 | info@vivon.nl | www.vivon.nl


Test uw kennis

“Hoe was het ook al weer?” Bob Berkemeier Op weg naar de herhalingslessen vraagt iedere EHBO’er of BHV’er zich dat wel eens af. Je bent niet dagelijks met de lesstof bezig en kennis die je niet dagelijks toepast verwatert, zakt weg. We willen u als onze lezers en lezeressen gelegenheid geven om, naast de herhalingslessen, ook individueel af en toe eens te testen wat van de verworven EHBO-kennis uit de (natuurlijk meest recente) lesboeken is blijven hangen. We doen dat door in iedere aflevering van het Hulpverleners Magazine een meerkeuzevraag over een onderwerp uit de lesstof voor te leggen. Het, kort toegelichte antwoord, staat op deze bladzijde ondersteboven. Voordat u ons magazine 180 graden draait en kunt ‘spieken’, kunt u daardoor eerst even nadenken over uw eigen antwoord.

Onwelwording Op een feest ziet u dat er aan een tafel in een hoek van de zaal iets mis is. Medebezoekers staan rond een op een stoel zittende jonge vrouw. Men wenkt u. In de zaal kent men u als EHBO’er. Ter plaatse gekomen ziet u dat de vrouw snel ademt en een angstige indruk maakt. Desgevraagd zegt ze dat ze zich benauwd voelt en een licht gevoel in het hoofd heeft. Ze is niet gevallen. Ook meldt ze een tintelend gevoel in haar vingers en hartkloppingen. U maakt uit deze informatie op dat het waarschijnlijk gaat om:

A. Beginnende shock B. Een kleine epileptische aanval C. Een te hoog bloedsuikergehalte D. Een paniekaanval

Ook in de nieuwste druk van het Oranje Kruisboekje wordt veel aandacht besteed aan vaak voorkomende acute ziektetoestanden. ‘Iemand onwel’ is immers een frequente 112-melding. Als de melder een onduidelijk verhaal heeft, zal toch vaak de ambulance voor de zekerheid met spoed uitrijden. Ter plaatse gekomen kan dan blijken dat het wel meevalt. Een EHBO’er had dat ook kunnen zien en daardoor een onnodige ‘A1 rit’, een spoedrit dus, van de ambulance kunnen voorkomen. Zoals in dit geval. A, beginnende shock, is niet waarschijnlijk. Niets wijst op een bijpassende oorzaak, zoals groot uit- of inwendig bloedverlies. Bij B, kleine epileptische aanval, past het zich benauwd voelen niet goed bij. Bij C, te hoog bloedsuikergehalte, zou de vrouw zwakker worden, langzamer reageren en steeds moeilijker ademen. Juist is D: een aanval van angst of paniek, met snelle ademhaling en een te laag koolzuurgehalte in het bloed. De vorige druk noemde dat nog ‘hyperventilatie’. Door de vrouw af te leiden, door de neus te laten ademen, zo mogelijk door één neusgat, en door haar voorovergebogen te laten zitten met beide voeten op de grond, de knieën naast elkaar en de bovenarmen erop geleund, kan de aanval vlot over zijn. Blijven de verschijnselen aanhouden, met bijvoorbeeld ernstige benauwdheid, sufheid, pijn op de borst en niet wijkende hartkloppingen, dan is uiteraard wel een spoedmelding aan huisartsenpost of 112 aangewezen. Antwoord 28

HULPVERLENERS MAGAZINE


Aan de redactie

Geachte redactie, Ik wil wel even reageren op de laatste column van Gerard van Broekhuijsen. Ook ik ben al ruim 50 jaar docent EHBO en ben kort geleden gestopt. Ik vind dat het OK een beetje verkeerd bezig is met het competentiebeleid en daarop de docent beoordeelt. Een docent die de EHBO-cursussen met regelmaat met een goed resultaat afsluit, is in mijn ogen competent, maar dat is volgens het OK een verkeerde gedachte. Als rayonleider mag ik best stellen dat de bijscholing in het rayon en op de studiedagen (OK) te wensen overlaat. Wanneer het OK zo doorgaat, dan zullen er nog meer EHBO-afdelingen sluiten en gaan er nog meer docenten alleen de BHV-instructie geven. Jammer, een slechte zaak. Verder heb Ik heb ook nog wel mijn bedenkingen over het nieuwe oranje kruis lesboekje. Er wordt weer veel weggelaten, waardoor de lesstof ook minder interessant wordt. Waarom de driekante doek eruit? Dat zijn toch bijzondere verbandtechnieken. Het is ook met de afdrukpunten gegaan, erg jammer want ik weet dat een van mijn cursisten, op zijn werk al tweemaal de liesslagader heeft dichtgedrukt en zo het slachtoffer in leven heeft gehouden. Rob Kint

Reageren? Heeft u ook een bericht voor de redactie, of wilt u reageren op een artikel? Wij ontvangen uw bijdrage graag! E-mail naar: redactie@ hulpverlenersmagazine.nl

Antwoord van de redactie Iedere verandering is lastig en nut en noodzaak ervan zal voor de doorgewinterde hulpverleners niet altijd even duidelijk zijn. De bijscholing van de instructeur is zo’n heikel punt. Het accreditatiesysteem voor de instructeur eerste hulp bestaat al jaren, maar blijft hier en daar toch een moeilijk punt. Volgens de redactie kunnen we een parallel trekken met de EHBO’ers: immers ook zij kunnen zich niet beroepen op het feit dat ze een aantal keren hulp hebben verleend, ze moeten nog steeds bijscholing volgen. Wat vindt u, onze lezer, van deze kwestie? Voor de redenen waarom de keuzes voor de nieuwe richtlijnen gemaakt zijn, verwijzen we u graag naar onze website www.hulpverlenersmagazine.nl en vul in op de homepage code: 161121.

Nr 6 - december 2016

U kunt ook reageren op onze facebookpagina: www.facebook.com/ hulpverlenersmagazine

29


Column

Hulpverlening tijdens de feestdagen

Vol verwachting klopt ons hart, als het goed is, tijdens de komende feestweken. Is het niet rond sinterklaas dan wel met de kerst. Om het dan nog even tijdens oud en nieuw extra te belasten door middel van de nodige drank, lekkere vette oliebollen en andere hapjes. En om vervolgens te proosten op een gelukkig en vooral gezond nieuwjaar, in de hoop dat de ongezonde laatste weken van het jaar niet al teveel hun sporen achterlaten in het nieuwe jaar. Jaren geleden rond de feestdagen waren de hulpdiensten nog redelijk rustig en konden we ook op het werk een beetje kerstsfeer creëren. Tegenwoordig moet de mens zo nodig allerlei ‘gezonde’ activiteiten ontwikkelen op die dagen. De Santa Run, de Kerstloop, de Nieuwjaarsduik om maar wat op te noemen. Nog beneveld en volgepropt, verschijnen ze aan de start of crossen ze door bos en heide om de ‘verplichte zit’ bij opa en oma te ontlopen of om gewoon te laten zien dat ze ook nog wel wat anders kunnen verzinnen dan de meubelboulevard. En je snapt het al, dat gaat gepaard met de nodige dichtgeslibde hartkransslagaders, galsteenaanvallen, gevallen mountainbikers, gestruikelde santa’s om maar te zwijgen over de kopstaartbotsingen in de file voor de woonboulevards. Nog suf beneveld achter het stuur was de alcohol toch niet voldoende afgebroken door de zwaarbelaste lever in deze dagen. Zucht… weg kerstsfeer op de ambulancepost, werk aan de winkel. Ook de reeds in de media besproken Triagesystemen van de meldkamers maken het er niet rustiger op in ambulance- en huisartsenland. Daardoor zijn ook uitpuilende wachtkamers op de spoedeisendehulpafdelingen gemeengoed geworden, ook tijdens deze dagen. En waar zijn dan de stoere EHBO’ers gebleven die zo mooi al een heleboel ‘lichte’ verwondingen er voor ons uit kunnen filteren? Die al zo goed voorwerk kunnen doen op het gebied van “wat is er gebeurd?” Eenzijdig fiets-

30

ongeval door beschonken toestand? Niet hard gegaan maar wel een ‘flink’ (door het alcoholniveau) bloedende open wenkbrauw? Hoe was het dan ook al weer? Oh ja: afdrukken met steriel gaas of schone doek, zo mogelijk een coldpack tegen de zwelling of gewoon een koude lap. Wijkende wond kan steriel afgedekt worden en als slachtoffer niet verward is gewoon naar de huisartsenpost om verder te laten behandelen. Op die dagen mis ik die EHBO’ers zó. Of zijn jullie ook allemaal in de olie? Ook in die situaties ‘moet je het wel echt kunnen’! Maar om niet al te depressief te eindigen: er is in deze dagen best wel een ander sfeertje om in te werken, waar je ook komt. Woonhuizen zijn sfeervol aangekleed en steeds meer tuinen en gevels ook. Dolle boel op oudjaarsavond op een feestje. Vooral als je dan de ouders van een 15-jarige mag bellen met de boodschap “komt u uw zoon even ophalen want hij is om elf uur reeds stomdronken”. Ai, daar waren ze niet blij mee, hadden ze niet op gerekend want zelf ook al aangeschoten: “Of we hem niet even thuis af kunnen zetten?” Ja, doei... Fijne feestdagen en houd het leuk! Paul Wouters

HULPVERLENERS MAGAZINE


Colofon www.hulpverlenersmagazine.nl Hulpverleners Magazine geeft infor­matie over alle mogelijke onderwerpen op het gebied van eerste hulp bij ongelukken (EHBO) en bedrijfshulpverlening (BHV). Hulpverleners Magazine verschijnt zes keer per jaar in de maanden februari, april, juni, augustus, oktober en december. Hulpverleners Magazine is een uitgave van de Koninklijke Nederlandse Vereniging EHBO, de Nederlandse Vereniging Bedrijfshulpverlening en de Nederlandse Organisatie Docenten EHBO. Contact KNV-EHBO www.koninklijke-ehbo.nl T. 030 696 99 99

-l

w=z

sch +

+t

-e

n=k

y=e

Contact NVB www.nvb-bhv.nl / info@nvb-bhv.nl T. 0573 256 570 Contact N.O.D.E. www.ehbodocent.eu T. 0161 223 843 Redactieadres Redactie Hulpverleners Magazine Kwikstaartlaan 28 3704 GS Zeist redactie@hulpverlenersmagazine.nl Redactie Els Knaapen, hoofdredacteur Bob Berkemeier Marjolein Bonnes Wilma Kuiper Yvonne Smits - Tuerlings Bart van Walderveen Stijl C, eindredactie

Los de rebus op en maak kans op de vakantietrommel van de Koninklijke EHBO. Met de vakantietrommel bent u klaar voor de winter. Van pleister tot reddingsdeken, met deze trommel in uw auto kunt u makkelijk eerste hulp verlenen.

Concept / realisatie / vormgeving Stijl C, Amersfoort, www.stijlc.nl Drukwerk BDU Print, Barneveld Advertenties JN/Media Sales, Deventer www.jnmediasales.nl Abonnementen Abonnementsprijs 2016: € 17,00 Afdelingen: € 14,50 Een abonnement kan op elk gewenst moment ingaan. Na een periode van een jaar wordt uw abonnement automatisch verlengd. Opzeggen kan ten minste een maand voor het verstrijken van de abonnementsperiode. Kijk op www.hulpverlenersmagazine.nl voor meer informatie. ISSN: 2213-3011

Stuur uw oplossing vóór 6 januari 2017 naar: Redactie HM o.v.v. oplossing rebus HM 6-2016 Kwikstaartlaan 28 3704 GS ZEIST of per e-mail: puzzel@hulpverlenersmagazine.nl

Oplossing rebus Hulpverleners Magazine nr 5-2016: Eerste hulp verbindt mensen Winnaar rebus nummer 5, 2016 De heer R. Mulder uit Tweede Exloermond is de winnaar van het boek Bedrijfshulpverlener Ontruimer van de NVB.


Evacuatiematras eenvoudig. effectief. snel.

Evacueren is nog nooit zo makkelijk en snel geweest! Ook verkrijgbaar bij uw lokale opleider. Voor meer informatie: www.s-capeplus.com

Honderden organisaties gebruiken dit hulpmiddel bij noodsituaties

Hm 6 2016  
Hm 6 2016  
Advertisement