Issuu on Google+

uit de

kunst

een uitgave van Stichting Archipel in het kader van het project Cultuureducatie, geen vak apart


advertentie

De Fontein Het beste in jezelf naar boven halen

Welkom bij het openbaar basisonderwijs in de gemeente Zutphen

Bron voor talentontwikkeling De Fontein is een kleinschalige

Wij werken aan goede resultaten en

school en bron voor talent-

aan het ontwikkelen van vaardigheden

ontwikkeling om kinderen te laten

om te ‘leren’. Kinderen leren vanuit

bruisen, waarbij wederzijdse

‘The leader in me’: 7 gewoonten gericht

betrokkenheid centraal staat. Ons

op persoonlijke groei en relaties met

Educatief Centrum met een (Engels)

anderen. Effectief en succesvol in de

taalprofiel biedt kinderen extra

zin van: het beste uit jezelf halen, jouw

kansen in het onderwijs en de

talent ontdekken, met respect voor

maatschappij van morgen en leert

anderen en je omgeving.

kinderen anders denken.

• ‘Ieder kind kan een leider zijn’

• Officieel erkende EarlyBirdschool

• Onderwijs en opvang geïntegreerd:

• 21st century skills via Thinking

iedereen doet mee • Houd de zaag scherp! Klaprooslaan 2, Warnsveld

for Learning • Bewust worden van je talent Karskamp 2, Warnsveld

0575-522234

0575-526541

www.adriaanvandenende.nl

www.defontein-warnsveld.nl

kinderdagopvang 0 - 4 jaar

Leren door te doen

Betekenisvol leren met oog voor ieder kind

Op Educatief Centrum Theo Thijssen

peuterspeelgroep 2¼ - 4 jaar

In het kindcentrum Lea Dasberg

staan verantwoordelijkheid,

onderwijs

gaan onderwijs en opvang hand in

zelfstandigheid, creativiteit,

vanaf 4 jaar

hand. Je thuis voelen staat daarbij

samenwerken en zelfvertrouwen

voorop. Vanuit een stevige basis

centraal om de unieke eigen-

ontwikkelen we bij kinderen kennis

schappen van elk kind naar boven

en vaardigheden in betekenisvolle

te laten komen; zodat er met plezier

contexten. We houden daarbij

een positieve bijdrage geleverd kan

rekening met verschillen tussen

worden aan de samenleving van nu

kinderen.

en van de toekomst.

• Ruimte voor talentontwikkeling

• Ontdekkend leren

• Leerarrangementen vanuit 21e

• Unieke eigenschappen van elk

eeuwse vaardigheden • Eigenaarschap voor de leerling Markolle 3, Zutphen

kind worden boven gehaald • Compleet aanbod met opvang Mulderskamp 164, Zutphen

0575-570308

0575-512230

www.leadasberg.nl

www.theothijssen-zutphen.nl

buitenschoolse opvang vanaf 4 jaar


advertentie

d

Samen kennis maken

Sterke basis, eigen indruk

Vanuit onze missie Ik kan,

Bij ons staat het kind centraal.

Ik wil, Ik doe leren kinderen

Ons kindcentrum is een plek waar

verbinding maken met

kinderen vanaf 2 jaar spelen, groeien,

zichzelf en hun omgeving.

ontdekken en leren. ‘Help mij het

Samen met leerkrachten

zelf te doen’ is de kern van onze

en ouders. Samenwerken,

Montessorivisie. Leer je openstellen

verantwoordelijkheid en vrijheid

voor nieuwe ontwikkelingen, creëer

staan centraal. Samen gaan we

eigen oplossingen, ken je mogelijk-

op avontuur, waarbij reflectie

heden en durf deze in te zetten! Met

zicht geeft op kansen!

respect voor jezelf en je omgeving.

• Ontdek wie je wilt zijn

• ‘Help mij het zelf te doen’

• Laat zien wat je wil, kan en

• Samen leven = samen leren

doet in je portfolio • Meer leren dan leren alleen Leeuwerikstraat 1, Zutphen

• Flexibele opvang en onderwijs vanuit visie Maria Montessori Paulus Potterstraat 4a, Zutphen

0575-512759

0575-525169

www.janligthart-zutphen.nl

www.deplotter.nl

Veilige school met sterk taalonderwijs

Ieder kind laten schitteren

Speciaal voor iedereen

De parel is het symbool van een kind

SBO Het Mozaïek biedt alle kinderen

Wij begeleiden kinderen in het

in ontwikkeling, dat geleidelijk zijn

die onvoldoende kunnen profiteren

leren in verschillende situaties

talenten en kwaliteiten ontdekt en

van ‘normaal’ onderwijs de kans

en sturen hen naar een steeds

dat zijn eigen glans krijgt. Dat doe je

om zich zo optimaal mogelijk te

meer effectiever en zelfstandiger

samen met anderen. Wij stimuleren

ontwikkelen. Uitgangspunt is het

manier van leren. Zo is het kind

zelfstandigheid, samenwerken en

pedagogisch klimaat: een omgeving

niet alleen maar een deelnemer,

het nemen van initiatief en eigen

waarin kinderen weten dat zij veilig en

maar kan het zich ook beter

verantwoordelijkheid. Zo leren

geborgen zijn. Onderwijs is afgestemd

handhaven door het gebruiken

kinderen hun kwaliteiten kennen èn

op problematiek m.b.t. leren,

van zijn creatieve vermogens.

weten te bundelen.

werkhouding en persoonlijkheid.

• Wederzijds respect als basis

• Ontdek je eigen talenten

• Accent op taalonderwijs, met

• Leer initiatief te nemen en

speciale taalschakelklas • Kleine groepen in onderbouw

oplossingen te vinden • Verantwoordelijkheid leren nemen

• Speciaal basisonderwijs met regionale functie • Veilig leerklimaat • Optimale kansen voor ieder kind

Dr. de Visserstraat 4, Zutphen

Het Zwanevlot 316-317, Zutphen

Paulus Potterstraat 8, Zutphen

0575-571561

0575-572878

0575-512452

www.obsdewaaier.nl

www.obsdeparel.nl

www.sbohetmozaiek.nl


2 uit de kunst

5 voorbeelden van vernieuwen Cultuureducatie omhelst ook het aanleren van vaardigheden die kinderen nodig hebben

Een satelliet van papier-maché

8

in de kenniseconomie van deze 21e eeuw.

Kinderen stellen zelf

Vijf voorbeelden van

hun leervraag op bij

onderwijsconcepten

het educatief centrum

die scholen toepassen

Theo Thijssen. Kleine

om dit structureel

en grote. Hoe werkt

vorm te geven.

eigenlijk een satelliet?

Met muziek gaat alles beter Muziek als nieuwe motor van je onderwijs. Met een

18

heuse muziekimpuls zet educatief centrum De Bongerd in Terwolde hiervoor de toon. “Je moet muziekonderwijs integreren in je geheel, anders heb je er echt geen tijd voor.”

12


uit de kunst 3

uit de

kunst Creatief leren denken Kinderen die niet zomaar genoegen nemen met een antwoord. “Ze willen weten waarom iets

38

zo is, hoe het werkt. Zelfs óf het wel zo is.” Op bezoek bij Kindcentrum Het P@rk.

Twee lompe voetafdrukken en een ei

Toon je talenten Cultuureducatie kan

Leren vanuit verwondering. Dat doen kinderen bij De Plotter in Zutphen. Werken met passie en het aanbod integreren als één geheel. Wat moet ik met dat ei?

28

41

op oneindig veel manieren worden vormgegeven. Als kinderen hun talenten maar kunnen laten zien. Bijvoorbeeld via deze 5 manieren.


4 uit de kunst

Colofon Dit tijdschrift is een thematische uitgave van Stichting Archipel in schooljaar 2016-2017, ter afsluiting van het project “Cultuureducatie, geen vak apart”. Projectleider: Hennie Groot Haar Coördinatoren cultuureducatie: Ilse Stichting Archipel heeft subsidie ontvangen

Twee kindcentra voor kinderen van 0 tot 13

Brands (Theo Thijssen), Annemieke

om binnen vier jaar vorm te geven aan de

jaar hebben specifiek deelgenomen aan dit

Eshuis (de Plotter)

versterking van cultuureducatie. Dit project

project: Educatief centrum Theo Thijssen

heeft Archipel als motor ingezet voor de

en Montessori kindcentrum de Plotter.

Hoofdredactie: Anje Bechtel, Hennie

ontwikkeling van creativiteit.

Daarnaast is dit project geen project apart,

Groot Haar, Irma Pieper, Sjaak Scholten,

Het project “Cultuureducatie, geen vak apart”

want de ontwikkeling van een vernieuwende

Jantien van Leeuwen

is één van de proeftuinen vanuit gelden van

manier van leren, op de basisscholen

de provincie Gelderland en het landelijke

en kindcentra van Archipel, is een brede

Eindredactie: Anje Bechtel, Bert Becker,

programma “cultuureducatie met kwaliteit”.

ontwikkeling die Archipel heeft ingezet onder

Hans Blommaert, Gerrit Brummelman,

Dit programma wordt in Gelderland begeleid

het motto: een school is niet alleen om

Jan Buijtenhuijs, Hans du Chatinier,

door Cultuurmij Oost.

kinderen te leren rekenen of lezen. Maar ook

Marjolijn Donkers, Joris Luesink, Wijbe

om hen nieuwsgierig te maken en te leren

van der Meer, Chris Merkx, Jettie van

samenwerken. Cultuureducatie helpt hierbij!

Osch, Irma Pieper, Han Slegt, Marlou

Doel van het programma is om door middel van een landelijke samenhangende aanpak

de Vries, Sjoerd Wassink, Nanda de Wit,

de kwaliteit van cultuureducatie in het

Hennie Groot Haar

primair onderwijs te borgen.

projectleider ‘Cultuureducatie, geen vak apart’

Nicolette van Zanten Foto’s: Jos Böhmer, Bert Jan Boss, Mieke ten Brink, D-eye photography Loenen, Pascale Drent, Bob Nikkels, Mieke Strik, Pascal Taal.

Achter de schermen

Teksten: Jantien van Leeuwen, Nicolette

“Hij gaat op de tafel staan!” fluistert een

Onverstoorbaar werken de kinderen op

Postbus 4091

kind haar buurvrouw in het oor. Juf Anje

De Plotter door aan hun eigen project,

7200 BB Zutphen

hoort alles, ook dat en stelt haar kinderen

terwijl

gerust. Een vrolijke fotoshoot op de Theo

het lokaal tijgert, op jacht naar mooie

Bezoekadres:

Thijssen is het gevolg.

plaatjes. Keuze genoeg!

Hogestraatje 3

fotograaf

Bob

Nikkels

van Zanten Vormgeving: 10media.nl Uitgever: Stichting Archipel

door

7201 CJ Zutphen 0575 - 596 120 info@archipelprimair.nl www.archipelprimair.nl Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van de uitgever worden vermenigvuldigd.

Cultuureducatie, geen vak apart doen we -met meer kwaliteit- samen met culturele partners zoals kunstenaars, muziekdocenten, bibliotheken, centra voor de kunsten, theaters, musea in de regio en in het land, muziekverenigingen en ouders. Dank aan allen!


uit de kunst 5

Uit de kunst! De scholen en kindcentra van Archipel zijn volop in beweging. En dat is niet voor niets, want in een sterk veranderende samenleving is het aanleren van zogeheten 21e eeuwse vaardigheden voor kinderen een must. Vaardigheden als samenwerken, communiceren, verbanden leggen, ondernemen, ICT-vaardigheden en het vermogen om creatief te kunnen handelen. In de afgelopen jaren namen twee kindcentra deel aan het project Cultuureducatie Met Kwaliteit, onder de noemer “Cultuureducatie, geen vak apart�. Centraal in dit project staat het aanleren van een veelheid aan vaardigheden, zoals samenwerken, communiceren, ondernemen, onderzoeken en ontwerpen. Niet alleen het schoolse leren is van belang, maar juist ook het stimuleren van de creativiteit bij kinderen en het gebruik maken van hun natuurlijke nieuwsgierigheid. En dat in een doorgaande lijn voor kinderen van 0 tot 13 jaar. Het project is op beide kindcentra, De Plotter en Theo Thijssen, zeer succesvol verlopen. Zo is op Montessori kindcentrum de Plotter een routekaart ontwikkeld om kinderen zelfstandig met hun leervragen aan de slag te laten gaan. De leerkrachten en pedagogisch medewerkers volgden een verandertraject op het gebied van kunst en cultuur, ict en creativiteit. Op educatief centrum Theo Thijssen stond Ondernemend leren centraal. Verdieping en vernieuwing van het cultuuraanbod is daar aan de orde. Maar daar is het zeker niet bij gebleven! Op alle scholen en kindcentra van Archipel wordt aan kunsten cultuureducatie gewerkt, in allerlei verschillende vormen, met veel prachtige resultaten. Nieuwe talenten worden ontdekt en let wel: talent komt niet altijd zomaar bovendrijven, maar moet vaak, door de juiste professionele aandacht en begeleiding, worden ontdekt. In dit fraai vormgegeven blad kunt u van al dat moois kennis nemen! Rest mij alleen nog toe te voegen: Collega’s van Archipel, Uit de Kunst! Sjaak Scholten Voorzitter college van bestuur Stichting Archipel


6 uit de kunst

Waarom cultuureducatie? Cultuuronderwijs gaat over meer dan leren kunst te begrijpen en te doorgronden. Het gaat ook over persoonlijke ontwikkeling: leren creëren, onderzoeken, reflecteren, zelfstandig werken, presenteren en samenwerken. Vaardigheden die kinderen nodig hebben in de steeds complexer wordende samenleving. Het cultuuronderwijs doet een beroep op drie competenties tegelijk, die onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Een competentie is een samenhangend geheel van vaardigheden, kennis en attitude: iets kennen, iets kunnen en aangesproken worden op je houding.

Onderzoekend vermogen

Creërend vermogen

Reflecterend vermogen

Kinderen kunnen vanuit een vraag

Kinderen kunnen op eigen wijze

Kinderen kunnen terugkijken op eigen

zichzelf en hun omgeving leren kennen.

vormgeven aan hun ervaring,

ervaringen, deze interpreteren en

waarneming, verbeelding en kennis.

kunnen er betekenis aan geven.

Het kind:

Het kind:

Het kind: • gebruikt actief zijn zintuigen om een

• kan zich een voorstelling maken van

object, onderwerp of gebeurtenis te

een gebeurtenis, ervaring of idee en

verkennen;

deze uiten;

• experimenteert met verschillende materialen, technieken en begrippen; • verkent emoties, ervaringen en ideeën van zichzelf en anderen; • stelt vragen aan zichzelf en zijn omgeving; • verzamelt, selecteert en maakt kritisch gebruik van verschillende bronnen; • gaat door met onderzoeken tot zijn

• verwoordt eigen ervaringen en gevoelens in relatie tot de context; • bedenkt persoonlijke leervragen;

• past bewust technieken,

• geeft aan wat hij anders en beter

vaardigheden en materialen toe binnen eigen werk;

kan in relatie tot zijn leervragen; • vergelijkt eigen ideeën en werk met

• kan gedane kennis toepassen; • bedenkt en maakt ontwerpen of concepten;

die van een ander; • benoemt wat ideeën en werk van anderen (kunst of erfgoed) voor

• bedenkt en realiseert alternatieve oplossingen;

hem betekenen; • stelt zich open, vraagt anderen om

• geeft op eigen wijze vorm aan ervaringen, emoties en ideeën.

feedback en tips en gebruikt deze; • kan verwoorden wat de waarde van kunst en erfgoed voor hem is.

doel bereikt is; • werkt de vraag planmatig uit; • kan vraag en plan bijstellen op basis van (onverwachte) uitkomsten.

Bron: C-Zicht. C-zicht brengt in kaart welke competenties kinderen kunnen ontwikkelen door cultuuronderwijs. Met dit instrument kunnen basisscholen lijn brengen in hun culturele activiteiten en gericht werken aan de persoonlijke ontwikkeling van kinderen. Meer informatie: www.cultuurmijoost.nl.


uit de kunst 7

Naast de competenties cultuureducatie zijn er drie algemene vaardigheden:

Vermogen zich te presenteren

Vermogen tot samenwerken

Vermogen tot zelfstandig werken

Kinderen kunnen op een aantrekkelijke

Het kind kan tot een gezamenlijk

Het kind kan bepalen welke

manier zichtbaar maken wat zij en/of

resultaat komen door eigen en

taak het wil uitvoeren, hiervoor

anderen hebben gemaakt of ervaren.

andermans kwaliteiten te benutten.

verantwoordelijkheid nemen en deze in relatie tot zijn omgeving tot een goed einde te brengen.

Het kind: • presenteert eigen werk of dat van een ander; • presenteert individueel of als deel van een groep; • verwoordt of verbeeldt in zijn presentatie de betekenis die het werk voor hem heeft; • presenteert wat hij heeft ontdekt/ geleerd; • bedenkt en bepaalt vooraf wat hij moet doen om zijn presentatie goed te laten overkomen; • maakt keuzes voor de vorm waarin hij iets presenteert; • let erop dat zijn boodschap overkomt; • kan omgaan met de aandacht die hij krijgt van de toeschouwer.

Het kind: • luistert naar anderen, stelt vragen en overlegt; • verplaatst zich in anderen en staat open voor ideeën van anderen; • brengt eigen ideeën, gevoelens, gedachtes in de groep; • neemt in overleg besluiten • houdt zich aan gemaakte afspraken over taken en rollen; • levert een actieve bijdrage aan het groepsresultaat en het proces; • zet de kwaliteiten van zichzelf en anderen in.

Het kind: • neemt initiatief; • stelt doelen voordat het aan een activiteit begint; • bepaalt en organiseert wat nodig is om de doelen te realiseren; • plant eigen leeractiviteiten; realiseert de gestelde doelen; • evalueert het resultaat van de gestelde doelen tussentijds en na afloop; • neemt de verantwoordelijkheid voor wat hij bedenkt, maakt en uitvoert.


8 uit de kunst

Een satelliet van “Ik wist gewoon helemaal niet wat een satelliet is en toen ben ik dat dus op gaan zoeken en toen heb ik er voor gekozen om met materialen uit te beelden wat het is en hoe het werkt.” “En oh ja, ik heb de Eiffeltoren er in verwerkt omdat ik Parijs een bijzondere stad vind en de Eiffeltoren gewoon heel mooi.”


uit de kunst 9

papier-maché Zo legt deze leerling uit hoe het

biedt unieke, aansprekende werkvormen

kunstwerk

en activiteiten die geïntegreerd worden

van

‘kosteloos

materiaal’

dat in de gang tentoongesteld staat tot stand kwam. Het kunstwerk wekt nieuwsgierigheid

op

en

kwam

uit

binnen het Ondernemend leren.

Hoe? Door te ‘doen’!

nieuwsgierigheid voort. Voor kinderen

Het ‘Ondernemend leren’ kreeg sinds de

van educatief centrum Theo Thijssen is

opening van dit educatief centrum vorm

het zelf opstellen van een leervraag, het

en inhoud door het versterkt thematisch

onderzoeken wat er nodig is om te leren

werken

en het kiezen van een ‘vorm’ om dit aan

worden een periode lang geclusterd

anderen te presenteren inmiddels een

aangeboden;

vanzelfsprekendheid.

weken te werken aan verschillende

Dat kan ook heel ‘klein’ zijn; zoals de

onderwerpen binnen het vak ‘Natuur’

muurkranten met informatie over de

wordt verdieping en verbreding mogelijk

berenklauw die werden gemaakt toen

gemaakt. Introductie van het thema, de

twee jongens ineens met heel erg

‘leerstof’, vindt plaats in de groepen. De

jeukende vlekken op hun armen binnen

methodes worden daarbij nog slechts

kwamen na het spelen.

ingezet

bij

als

de

zaakvakken.

door

basis.

domeinen

binnen

bijvoorbeeld

De

Deze 10

verschillende

Cultuureducatie

“Als je de creativiteit van kinderen aan-

worden aangeboden in workshops, met

spreekt, leren ze vanuit enthousiasme.”

als doel het wekken van interesse bij de

Nieuwsgierigheid

basis

kinderen. Ieder kind kiest vervolgens

voor het leren binnen Theo Thijssen.

zelf een onderwerp voor en werkvorm

Leerkrachten

passend

vormt en

de

pedagogisch

bij

zijn/haar

leervraag.

medewerkers gaan er van uit dat

Ingewikkeld? Nee hoor. Zo kan het zijn

kinderen al een heleboel weten en

dat opgedane kennis over ‘dieren die

ook vooral verder willen onderzoeken,

leven in de zee’ gepresenteerd wordt in

ervaren en ontdekken.

de vorm van een gedicht.

De

deelname

‘Cultuureducatie, heeft de

dit

team

verschillende

aan geen

het

project

vak

apart’

Van ‘sturen’ naar ‘begeleiden’ Kinderen

kiezen

uit

persoonlijke

aangegrepen

om

interesse een onderwerp binnen het

domeinen

van

aangeboden

thema.

binnen het bestaande onderwijsconcept

naar meer kennis. Binnen het kader

‘Ondernemend leren’. Het ‘leren door te

van het thema en voor de verwerking

doen’ is verrijkt door expliciete aandacht

geïnspireerd door de workshops die

voor

aangeboden zijn. Individuele leervragen

Ieder

domein

uit

formuleren

zelf

Cultuureducatie.

leervragen

Zij

Cultuureducatie stevig te verankeren

nieuwsgierigheid

De verschillende domeinen binnen Cultuureducatie worden aangeboden in workshops, met als doel het wekken van interesse bij de kinderen.


10 uit de kunst

Datgene wat kinderen gedaan of gezien hebben blijft hangen doordat ze het op enthousiaste manier gepresenteerd krijgen. zo

mensen zichzelf overbodig gemaakt.

ontstaan groepjes kinderen die eenzelfde

Teamleden en ouders verzorgen, vanuit

leerdoel hebben. Dit stimuleert het leren

persoonlijke

om taken te verdelen, te onderhandelen,

het aanbod van workshops binnen

het creatief zoeken van oplossingen en

de

het planmatig werken.

Cultuureducatie. Ouders worden tevens

worden

vervolgens

geclusterd;

passie

verschillende

en

kwaliteiten,

domeinen

van

uitgenodigd te komen genieten van de Leerkrachten hebben geleerd het sturen

presentaties, in welke vorm dan ook, die

op leerdoelen ‘los te laten’ en laten met

de kinderen verzorgen.

hun gedrag zien vertrouwen te hebben Zij hebben een stappenplan ontworpen

“Als je er blij van wordt, gaat het vanzelf!”

waarmee kinderen zelfstandig werken;

Binnen

van “Wat weet je al” via “Wat wil je leren?”

kinderen

en “Hoe ga je dat aanpakken?” naar

gedaan of gezien hebben ‘blijft hangen’

“Wat heb je geleerd?”. Dit laatste delen

doordat ze het op enthousiaste manier

kinderen vervolgens met klasgenoten

gepresenteerd

door

verzorgen

voelen en gebruiken de ruimte en het

Zeker niet. De expliciete

en feedback te vragen op proces,

vertrouwen om initiatief te nemen;

aandacht voor Cultuureducatie

vorm en inhoud. De invoering van en

zoals bijvoorbeeld het invoeren van

geïntegreerd binnen ons

aandacht voor ‘digitale’ instrumenten

een alternatief voor de indeling van de

streven naar het aanleren van

als de tablet ondersteunt het zelfstandig

speelpauzes, waar ze niet tevreden over

‘21e eeuwse’ vaardigheden

onderzoeken.

waren. Teamleden zijn door dit project

heeft ons een scherper

veel meer ‘eigenaar’ geworden van het

beeld van ons (school)profiel

gezamenlijke aanbod; zij maken gebruik

opgeleverd. Onze kernwaarden

van elkaars kwaliteiten.

-Zelfstandigheid, Samenwerken,

in het zelfstandig leren van kinderen.

een

presentatie

te

Team en ouders Het delen van kennis heeft ook concreet

Theo

Thijssen

elkaar;

datgene

krijgen.

De

inspireren wat

ze

kinderen

Zijn we ‘klaar’?

vorm gekregen binnen het team en met

Verantwoordelijkheid, (zelf)

ouders. Voor elk leerjaar zijn in de loop

Vertrouwen en Creativiteit- zijn in

van dit project per domein verschillende

ons dagelijks handelen zichtbaar.

activiteiten/lessen verzameld in een map.

Het digitaliseren en Archipel-

Zo werden teamleden langzamerhand

breed beschikbaar maken van de

‘eigenaar’

gezamenlijke

mappen stelt ons nog effectiever

aanbod. Zij doen ideeën bij elkaar

in staat om van en met elkaar te

op, putten uit elkaars ervaring. Een

leren. De mappen op zich zullen

‘leerteam’ zorgt voor de coördinatie van

voortdurend in ontwikkeling

‘schoolbrede’ projecten en voorziet het

blijven. En wij zullen graag onze

team van een raamwerk waarbinnen

ervaring inbrengen tijdens de

alle

Archipel-middagen, in de vorm van

van

thema’s

en

hun

domeinen

binnen

drie jaar aan bod komen. Een deel

‘Open-space’-aanbod naar collega’s.

van de teamvergaderingen zijn ‘werk’-

Ter afsluiting nemen wij ons voor

vergaderingen geworden; zo creëert

om onze ‘successen’ duidelijker

dit team tijd om samen thema’s en

te vieren door onze ervaringen te

workshops voor te bereiden.

delen via website en social media.

Deelname aan het project maakte de inzet van gastdocenten bij de workshops mogelijk.

Inmiddels

hebben

deze


uit de kunst 11

Simon, Nicky en Marit bij hun zelfgebouwde satelliet.

Samara en Anissa werken aan hun woordweb over de bereklauw.


12 uit de kunst

5x

vernieuwen

tijd voor iets nieuws De wereld verandert snel en kinderen hebben hier vaardigheden voor nodig. Nieuwsgierigheid, leren samenwerken, kritisch denken; daar zetten we cultuureducatie voor in. Vaardigheden die kinderen nodig hebben in de kenniseconomie van deze 21e eeuw en daarom ook 21st century skills genoemd. Veel scholen hebben hun onderwijsen ontwikkelingsconcept (soms drastisch) aangepast om hieraan structureel aandacht te geven. Vijf voorbeelden.


uit de kunst 13

Doe mij maar Spaans Myrthe, groep 8 van Spr@nkel in Eerbeek: “Ik doe nu Spaans. Ik had Engels en dat vond ik zo leuk dat ik meer talen wilde leren. Toen mocht ik kiezen uit Frans en Spaans en omdat ik dacht dat Spaans het moeilijkst zou zijn, ben ik daarmee begonnen. Maar zo moeilijk is het eigenlijk niet hoor, dus ga ik nu ook lekker Frans doen. Wacht even, ik ga me eerst intekenen op deze lijst omdat ik een vraag heb over spelling, dan kan de juf me daar straks mee helpen.” Onderwijs waarbij niet het kind de stof en het tempo van de leerkracht volgt, maar waarbij de leerkracht het kind volgt. Dat is Onderwijs voor een Nieuwe Tijd (O4NT), ook bekend als Steve Jobs-onderwijs. Kinderen starten de dag in stamgroepen, die zijn ingedeeld op basis van leeftijd. Daarna volgen ze in het taal- en rekenatelier een les op hun eigen niveau. Om vervolgens met hun la onder de oksel te wandelen naar het Leerplein voor een workshop. ”Tijdens het wisselen van de les kun je ook even lekker je energie kwijt,” vertelt direceur Joris Luesink. “En dat is precies de bedoeling. Op het Leerplein is het dan weer rustig, zodat kinderen hun workshops kunnen volgen.” Workshops op maat, wel te verstaan; kinderen bepalen samen met hun ouders en coach hun eigen leerdoelen, waarop de coach per kind een eigen leerprogramma op zijn of haar tablet zet, met workshops waarvoor het zelf heeft gekozen.

OPENBARE BASISSCHOOL


14 uit de kunst

Dieper denken

Chris Merkx, directeur van De Fontein: “Door als leerkracht je vragen nét even anders te stellen, kun je een hoger denkniveau van kinderen aanspreken. Wij werken vanuit het

concept

Thinking

for

Learning

en

daarmee hebben we allerlei extra tools in handen om lessen uitdagender te maken, om kinderen hun aangeleerde kennis niet alleen te laten reproduceren, maar vooral te laten toepassen. En kinderen dieper te laten denken.” Een voorbeeld van zo’n tool is de Opinion Line; kinderen leren kritisch en helder te denken door hun mening te verwoorden. En met Diamond Ranking krijgen kinderen bijvoorbeeld een methodiek in handen om prioriteiten te leren stellen. “Dat combineren we ook vanuit het project cultuureducatie,

geen

vak

apart.

Neem

bijvoorbeeld een denkopdracht: die kun je op een traditionele manier laten uitwerken op papier of achter de computer, maar je kunt het ook op een creatieve manier uitwerken, met alle materialen die je tot je beschikking hebt. En ja, ook met een opdracht als ‘Ontwerp een dierentuin’ spreken kinderen hun creativiteit aan en zetten ze al hun vaardigheden in om de opdracht tot een succes te maken.”

De Fontein


uit de kunst 15

Ieder kind kan ‘n leider zijn Wie Kindcentrum Adriaan van den Ende in Warnsveld binnen komt ziet het al meteen: hier leren kinderen bewust naar zichzelf en hun omgeving te kijken. Foto’s tonen kinderen die persoonlijk leiderschap tonen. “Leiderschap betekent voor ons dat we vinden dat iedereen talenten heeft, dat iedereen ergens heel goed in is. En het is zo waardevol om dat van jezelf te weten en te kunnen doen waar je blij van wordt,” vertelt directeur Nicolette van Zanten. “Ieder talent zetten we in als vorm van leiderschap. Kan je goed ordenen? Dan ben je bijvoorbeeld leider in het netjes houden van de kasten. Ieder kind is een leider. Uiteindelijk ook of misschien wel vooral van het eigen leerproces.” Belangrijk onderdeel daarin is de extra bagage die dit team kinderen wil meegeven; het ontwikkelen van vaardigheden. ‘The leader in me’ leert kinderen op een speelse manier zeven gewoonten, gericht op persoonlijke groei en relaties met anderen. Effectief en succesvol in de zin van: het beste uit jezelf te halen, met respect voor anderen en je omgeving. Wees proactief, begin met het einddoel voor ogen, belangrijke zaken eerst, denk win-win, eerst begrijpen dan begrepen worden, creëer synergie en houd de zaag scherp. Eerst werken aan jezelf, kijken naar jezelf, naar je keuzes, je verantwoordelijkheden, je doelgerichtheid en je integriteit en dan naar de ander en naar jouw relaties en samenwerking met anderen. “Kinderen die geleerd hebben dat zij invloed hebben, nemen initiatief en verantwoordelijkheid. Denken vanuit ´zelf willen´. Deze gewoonten implementeren we binnen de aanpak van alledag, door zelf het goede voorbeeld te geven en kinderen bewust te maken zodat zij kunnen oefenen in persoonlijk leiderschap. Door kinderen zélf, vanuit een persoonlijk doel, dingen te laten doen en hen hiervoor verantwoordelijk te maken. Uit onderzoek blijkt dat 68% van de dingen die we als volwassenen voor kinderen doen, prima door henzelf kan worden gedaan. Zelf je gymtas dragen bijvoorbeeld. Kinderen voelen zich veel trotser als ze dat zelf doen!”


16 uit de kunst

Schijn bedriegt soms. Want onder het rieten dak van het idyllische schoolgebouwtje van OBS De Rietgors in de landelijke omgeving van Leuvenheim huist

een

moderne

schoolorganisatie

met

´modern en projectmatig onderwijs binnen een maatschappelijke context´. Directeur Bert Becker: “Ons onderwijs krijgt inhoud en vorm door o.a. Jeelo: methode vervangend projectmatig onderwijs voor wereldoriëntatie (aardrijkskunde, geschiedenis, natuur, techniek, kunstzinnige oriëntatie, leefstijl, EHBO en verkeer). inclusief taal en rekenen in groep 1-2 en begrijpend lezen en luisteren voor groep 3-8.” De drie pijlers Samen leven, Samen werken en Zelfstandig leren staan daarin centraal. Tijdens

Ruimte om te groeien

een schooljaar worden in zes duurzame projecten zes maatschappelijke uitdagingen verwerkt. Dit zijn uitdagingen waarvoor de nieuwe generatie staat,

gebaseerd

op

de

duurzaamheidthema’s

van de Verenigde Naties: Wees baas over je eigen ontwikkeling, Zorg goed voor jezelf, Zorg goed voor anderen, Zorg goed voor onze planeet, Gebruik informatie veilig en betrouwbaar en Werk duurzaam samen. “Het project waaraan we nu werken heet Maken van je eigen product. Kinderen starten met een wedstrijd. Welk groepje kinderen maakt de langste knikkerbaan? Ze worden uitgedaagd creatief met materialen om te gaan en technische oplossingen te zoeken”. De rode draden die van groep 1 naar groep 8 lopen zijn verschillend. Kinderen leren iets over grondstoffen en doen materiaalkennis op in ‘van grondstof tot materiaal’. En in “van constructie tot werking” ontdekken ze hoe producten in elkaar zitten en welke constructies worden gebruikt. Daarvoor bezoeken ze bijvoorbeeld een aannemer en de Gamma in Zutphen. Ook gaan ze naar een meubelfabriek en de Gazellefabriek om te zien hoe productieprocessen van begin tot eind werken en doorlopen ontwerpstappen in ‘van ontwerpen tot gebruiken’. Zo creëren en maken leerlingen hun eigen frisdrank, inclusief het etiket waarvoor ze een beeldend kunstenaar bezoeken. ”De leerlingen van De Rietgors sluiten een Jeeloproject vaak af met een presentatie of tentoonstelling. “Misschien gaan we alle gemaakte producten wel verkopen op een eigen markt.”


uit de kunst 17

obs Hagewinde

Gepersonaliseerd leren in atelier of op ‘t plein De Wilpse basisschool Hagewinde is sinds dit hun lessen vrij in op basis van de verschillende schooljaar niet alleen een Steve Jobsschool, leerdoelen, voor binnen of buiten. “Je kunt de met hypermodern onderwijs, maar ook een tafels automatiseren door ze van een papiertje Gezonde School. Het plein is zo ingericht dat op te lezen, maar ook in een spel dat je buiten kinderen binnen én buiten kunnen leren. speelt. En een les metriek is bij uitstek geschikt Directeur Marjolijn Donkers: “Ouders hebben om buiten te geven. Of neem een les filosofie: de buitenruimte van top tot teen aangepakt; onze gastdocent rolt het digibord naar buiten, ieder gezin hielp mee. We hebben nu onder kinderen zitten aan de picknicktafels en je hebt meer een speelhuis, voetbalveld, amfitheater, een heerlijke interactieve les in het zonnetje.” lestuin met zitkuil en lesplein met picknicktafels. Hagewinde richt zich als Kinderen kunnen daar leren en avontuurlijk uitgebreid

op

21e

Steve Jobsschool

eeuwse

vaardigheden.

spelen, ze leren omgaan met risico’s om te Kinderen vinden het daarbij fijn om veel in kunnen vallen en vies te worden. Want leren beweging te zijn. “De tijd dat kinderen heen kan ook in vieze kleren.”

en weer liepen naar de wc is voorbij. Na 25

Leren gebeurt via gepersonaliseerd onderwijs, minuten kunnen ze gewoon even waggelen. En waarbij kinderen met hun ouders en coach omdat kinderen workshops volgen binnen hun iedere

6

weken

hun

eigen

leerdoelen eigen interesse en op hun eigen niveau, worden

formuleren. In het taal-, reken-, wereld- en ze juist rustiger en gemotiveerder. De kinderen leesatelier geven vakleerkrachten workshops waren toe aan afwisseling, ze hebben ons van 25 minuten. Maximaal twee keer per dag daarom gevraagd. Steeds andere workshops, volgen kinderen hun eigen adaptieve leerroute met andere leerkrachten, met andere middelen op hun iPad, om de stof te verwerken en te zoals een iPad, in een andere omgeving blijkt automatiseren. De vakleerkrachten richten precies wat deze kinderen nodig hadden.”


18 uit de kunst

Educatief centrum De Bongerd

Met muziek gaat alles beter Muziek als nieuwe motor van je onderwijs. Met een heuse muziekimpuls zet educatief centrum

De

Bongerd

in

Terwolde hiervoor de toon. “Je

moet

integreren

muziekonderwijs in

je

geheel,

anders heb je er echt geen tijd voor.”

“We hebben in lange tijd geen echte

ineen geslagen om kinderen te laten

muzieklessen gegeven,” vertelt Wijbe

kennismaken met muziek en muziek

van der Meer, directeur van De Bongerd.

te gebruiken om hun ontwikkeling te

“En als we nu één ding niet hebben in het

bevorderen.

onderwijs, dan is het tijd. Dus even een uurtje muziek in de week erbij plannen,

De Heks van Sierkonfleks

dat is onmogelijk. Behalve als je muziek

Van

als onderdeel van het geheel ziet. Je

thematisch. Alle vakken worden binnen

moet

één thema aangeboden, waarbij het

muziekonderwijs

integreren,

der

Meer:

“We

werken

hier

thema periodiek verandert. Als je in een

anders heb je geen tijd.” De Bongerd heeft sinds 2015 een

geschiedenisles je alleen beperkt tot die

splinternieuw

het

les en het materiaal uit de methode,

Multifunctionele Accommodatie (MFA).

maar niet de verbanden laat zien met

De

educatief

taal, muziek en creatieve vorming, dan

Bongerd

onderkomen is

hier

als

in

onderwijs,

mis je je doel. Op die manier lesgeven

kinderdagopvang, peuteronderwijs en

vergt een switch van onze leerkrachten.”

buitenschoolse opvang. Maar omdat

De muzieklessen moeten daarom het

het gebouw ook een dorpshuis is, is

thema ondersteunen. “Kijk naar de

het ook de thuisbasis van plaatselijke

peuters en kleuters; die werken nu met

verenigingen,

het thema ‘Heksen’. Hoor je dit liedje

centrum

gehuisvest

zoals

met

muziekvereniging en

van Annie M.G. Schmidt, De Heks van

Ons Genoegen hebben de handen

Sierkonfleks? Dat is dus een verrijking

Ons

Genoegen.

De

Bongerd


uit de kunst 19


20 uit de kunst

van ons thema. En luister maar eens

instrumenten van de muziekvereniging.

met een lied blijkt bijvoorbeeld goed te

goed naar de tekst: ‘Dit is de heks van

“Notenlezen is een nieuw element om

werken. “Kinderen leren in een ritme, op

Sier-kon-fleks, zij woont in Kopenhagen.

kinderen leren te leren. Dat gebruiken

muziek. Dat blijft beter hangen. En het

Alle mensen staan perplex, zoals die

kinderen later bijvoorbeeld om Engelse

is toch ook gewoon leuker om de tafels

heks kan plagen.’ De leerkracht kan in de

woordjes te leren. En je laat ze in

met een lied te leren dan dat je ze moet

eigen les uitleggen waar Kopenhagen ligt

aanraking komen met dingen waar ze

opdreunen? Zo werkt het ook met taal;

en kan ingaan op het plagen van de heks

talent voor kunnen hebben. In het half

dankzij ritmes, liedjes en tonen die je

en dit koppelen aan Kanjertraining. Om

jaar dat we dit doen, zijn acht kinderen

kunt gebruiken in de les, leren kinderen

nog maar te zwijgen over de verrijking

een instrument gaan bespelen, terwijl

makkelijker. We hebben bijvoorbeeld

van de woordenschat van de kinderen

sommigen daarvoor van het bestaan

een meisje dat overal buiten viel bij

dankzij die liedjes.” Daarbij maakt de

niet eens wisten,” vertelt Van der Meer

rekenen en taal, ze kon echt niet

muziekdocente

trots.

meekomen. Maar toen haar juf haar

gebruik

van

buizen

die ieder een eigen toon hebben. “Die

vroeg hoe een bepaald liedje ook alweer

hadden we al tijden in de kast liggen,

Tafels op muziek

maar nu pas zien we wat we ermee

In de andere lessen maken leerkrachten

als ze de lesstof zingend aangeboden

kunnen doen.”

slim gebruik van muziek. De tafels leren

krijgt, fietst ze er nu zingend doorheen.”

ging, kon ze het haarfijn herhalen. Dus

Zo is een uurtje muziekles ineens niet alleen meer een muziekles. De Bongerd maakt gebruik van specialisten om de muzieklessen in te vullen: een vakleerkracht

geeft

een

eerste

les,

waarna de groepsleerkracht de week daarop een schaduwles geeft. Dan geeft iemand van de muziekvereniging een les met muziekinstrumenten, waarop de leerkracht ook hiervan een schaduwles geeft. Kinderen leren daarbij ook écht instrumenten te bespelen en noten te lezen. En: mogen gebruik maken van alle

In het half jaar dat we dit doen, zijn acht kinderen een instrument gaan bespelen, terwijl sommigen daarvoor van het bestaan niet eens wisten.


uit de kunst 21

5x

kunstzinnige vorming

laten zien wat je doet Beeldende en kunstzinnige vorming zijn onderdeel van de ontwikkeling. Kinderen vormen zich een beeld van wat ze beleven en zien, Dat leren ze op een creatieve manier te uiten en vorm te geven. IdeeĂŤn en gevoelens worden bijvoorbeeld omgezet in muziek, dans, toneel, textiele werkvormen, fotografie, tekenen en kleien. Vijf voorbeelden hoe scholen beeldende en kunstzinnige vorming standaard in hun lesprogramma aanbieden.


22 uit de kunst “Eens

per

jaar

hebben

schoolproject,”

vertelt

directeur

de

van

we

Hans

een

du

Zutphense

groot

Chatinier, basisschool

De Waaier. “Daarin is cultuureducatie een belangrijk aspect, in alle groepen. “Vorig schooljaar stond het project in het teken van water. Kinderen gaan daar dan vooral op een creatieve manier mee aan de slag. Muziek maken

met

hoeveelheden geven,

flesjes water

tekenen,

waarin

verschillende

zitten,

presentaties

handvaardigheid,

drama;

er komt van alles aan bod. Niet alleen bij de onderbouw, maar juist ook in de boven- en middenbouw. Kinderen komen zo even los van hun normale vakken. Daarnaast proberen we cultuureducatie steeds meer te integreren in onze andere vakken en nemen we vanuit de Muzehof deel aan allerlei activiteiten, zoals een bezoek aan een film of schouwburg.” De Waaier bevat naast regulier basisonderwijs ook een speciale taalschakelklas en een dependance op het AZC in Zutphen. Du Chatinier: “ ’s Morgens besteden we in de taalschakelklassen en in het AZC veel aandacht aan cognitieve vakken, ’s middags juist aan creatieve

vakken.

Het

is

non-verbaal

en

internationaal; tijdens handvaardigheid heb je geen taalbarrière. Je taalniveau is dan ook niet belangrijk meer. Je werkt samen aan iets anders en kunt je andere talenten laten zien. Dat is erg goed voor hun zelfvertrouwen. Kinderen vinden het heel prettig om zich zo op een andere manier te kunnen uiten.”

Non-verbaal en internationaal


uit de kunst 23

Workshop Drama

“Nu zijn we allemaal een hondje. En graven we een groot gat om ons bot in te verstoppen. Is dat eigenlijk gevaarlijk, zo’n groot gat? Inderdaad, daar kunnen we invallen. Dus we maken het gat snel weer dicht! Zullen we met ons baasje de trein of het vliegtuig instappen? Zoek maar een baasje op. Waar zullen we naartoe gaan?” De kinderen in groep 1/2 van educatief centrum Theo Thijssen smullen van de les drama van juf Lia. Terwijl ze zich als loslopende hond of hondenbaasje in een bos wanen, leren ze ook stiekem samenwerken, elementen uit de natuur kennen en doen ze zelfs wat topografie op. Na een afrondend spel, annex knuffelsessie met de grote speelgoedhond, huppelen de kinderen naar de volgende workshop. Van het land naar de zee; juf Anje geeft ieder kind twee slingers en laat de kinderen op muziek haar verhaal over de vis in de zee uitbeelden. “De inktvis komt ons eten afpakken, dus nu zijn we allemaal... boos!” Luisteren naar een verhaal, dansen, emoties uitbeelden, lekker bewegen; iedereen doet mee. Directeur Anje Bechtel: “Vakken als drama en muziek zijn vaak onderschoven kindjes. Zonde! Dat zijn nu speerpunten binnen onze kunstzinnige vorming. Bij aanvang van een nieuw thema schrap ik de teamvergadering en maken we er een werkoverleg van. Samen bereiden we dan workshops voor drama en muziek voor. Iedere leerkracht bereidt daarin zijn eigen les of workshop voor, passend binnen het thema. De leerkrachten geven die lessen niet alleen aan hun eigen klas, maar ook in andere groepen. Zo hebben we bijvoorbeeld twee groepen 1/2, waar samen vier leerkrachten werken. Iedere leerkracht bereid een les voor en geeft die vervolgens in beide groepen 1/2. De kinderen krijgen dan dus vier verschillende lessen drama aangeboden. Zonder dat het ons team extra voorbereidingstijd kost, want die lessen hebben de leerkrachten toch al ontwikkeld.”


24 uit de kunst

Bij het Eerbeekse kindcentrum Sterrenbeek gaan één middag in de week alle boeken aan de kant en de lokalen op z’n kop: tijd voor kunstzinnige vorming. Groepsdoorbrekend volgen kinderen workshops, waarbij ze samen kennismaken met nieuwe technieken. Directeur Hans Blommaert: “We hebben een jaar geëxperimenteerd met workshops en het is nu een structureel onderdeel van ons programma. Leerkrachten werken vanuit hun eigen interesse, hun eigen talent. Neem Tessa, een echte tekendocent. Ze geeft en krijgt zelf les in haar vrije tijd en maakt de meest fantastische dingen. Dat gebruiken we in ons onderwijs. Kinderen vinden het geweldig, zijn zó enthousiast. Ze kijken echt uit naar deze middag, om nieuwe dingen te kunnen ontdekken en met hun handen aan de slag te gaan, samen met iemand anders iets moois te ontwerpen.” Samenwerking speelt een belangrijke rol in het onderwijs bij

Sterrenbeek:

“Kinderen

werken

in

de

workshops

groepsdoorbrekend. Daardoor zitten ze dus in een andere samenstelling en werken ze met ándere kinderen samen. Ze zijn daarin automatisch een keer de jongste, middelste en oudste. Hoe leg je als kind uit groep 6 iets uit aan een kind van groep 4? Kijk eens hoe grondig dat kind uit groep 6 de stof dan verwerkt! En op creatieve terreinen zijn jongere kinderen misschien veel talentvoller, dat is voor hen een prachtige beleving.” “Dat leerkrachten die workshops geven vanuit hun talent en enthousiasme, merken de kinderen direct. Het is ook een geweldige kennismaking voor kinderen met leerkrachten die ze wellicht later in hun groep krijgen: ze leren leerkrachten op hun allerbest kennen en dat geeft een mooi perspectief.” “Omdat we ons onderwijs verder aan het vernieuwen zijn,

wordt

cultuureducatie

straks

onderdeel

van

de

leerarrangementen van kinderen. Wat zou je willen weten over de Romeinen? Vanuit die vraag gestuurde aanpak start je ook een creatief proces, dat je op een creatieve manier invult.”

KINDCENTRUM

sterrenbeek samen leren groeien

Geweldige kennismaking met andere leerkrachten


uit de kunst 25

“We willen graag dat onze kinderen zelfdenkende, kritische burgers worden. En cultuureducatie is onze start om dat te realiseren,” vertelt Lobke

Op zoek naar oplossingen

Meekes. Als coördinator kunstzinnige vorming en cultuureducatie bij De Parel probeert ze met haar team het onderwijs een nieuwe vorm te geven. Haar collega Carlien Ansems-Nijenhuis

vervolgt:

“We hadden Talentenuren op de Parel; workshops waarin we, samen met ouders, alle vormen van kunstzinnige vorming aan bod lieten komen. Naar ieders

tevredenheid,

maar

we

wilden

verder,

professioneler. We hebben voor een procesgerichte aanpak gekozen waarin we onszelf nu volop scholen. Als je de hele klas een paashaas laat knutselen, hoe stel je dan iedereen in de gelegenheid om zijn ei kwijt te kunnen? Hoe zorg je ervoor dat kinderen creatieve oplossingen gaan zoeken? Dat leren we als team steeds beter; door vragen te stellen en beperkingen mee te geven. Want juist met een beperking als ‘Gebruik vandaag geen schaar’ moet je in je hoofd op zoek gaan naar oplossingen en alternatieven. Het is zo belangrijk om antwoorden te leren vinden op vraagstukken en te leren hoe dat kan. Te weten dát je dat kan.” Dat geldt nu specifiek voor cultuureducatie, maar dat is slechts een eerste stap om een creatief denkproces bij álle vakken te realiseren. Meekes: “Natuurlijk is het belangrijke om rekenen en taal te leren. Maar het is eigenlijk veel belangrijker om je als mens te ontwikkelen, je lekker te voelen. Om kinderen hun eigen en elkaars talenten te laten ontdekken en daarmee zelfvertrouwen te creëren. Ons doel is om zelfbewuste kinderen te hebben die oplossingen kunnen vinden en zelfvertrouwen hebben om dat de rest van hun leven te doen. Deze vorm van cultuureducatie is daarvan onze start.”


26 uit de kunst

Etsen doet (ver)wonderen Spanning ten top, bij de kinderen van groep

Daarna mogen de kinderen zelf aan de slag: een

3/4 van de J.H. Isings in Empe. Onder toeziend

tekening maken, deze met een scherpe etspen

oog van kunstenaar Tim Hinterding draaien

overzetten op een loodplaatje dat is voorzien

ze een voor een voorzichtig aan de hendel van

van een laagje bijenwas en het etsplaatje

de etspers. En voila: daar ligt een zelfgemaakt

even laten zwemmen in een speciaal bad. Om

kunstwerk. Zo eentje die zo in een museum had

vervolgens de etspers te gebruiken om van

kunnen hangen.

het etsplaatje en verf een écht kunstwerk te

Directeur Han Slegt: “We maken gebruik van het

maken. Henrieke Reesink, leerkracht groep 3/4:

culturele aanbod dat de gemeente Brummen

“Toen alles goed lag, mochten de kinderen aan

jaarlijks

we

de hendels draaien. Hier keken ze heel serieus

bijvoorbeeld Paleis ’t Loo of doen we muzikale

en nieuwsgierig naar. Als de grote lijn op het

dingen, maar we laten ook experts in de klas

vilt zichtbaar werd onder de roller, moesten

komen, waarbij kinderen in aanraking komen

ze stoppen met draaien. Voorzichtig werd het

met nieuwe technieken.”

vilt opgetild, waarna ze heel voorzichtig ook

In de workshop etsen laat de kunstenaar zien

het kunstwerk optilden. Wat een gezichtjes vol

hoe etsen worden gemaakt, in woord en beeld.

verwondering!”

samenstelt.

Dan

bezoeken


uit de kunst 27

waarom heeft een kangoeroe een buidel?

de routekaart Je hebt een leervraag bedacht. Bijvoorbeeld: “Waarom heeft een kangoeroe een buidel?”

Hoe krijg je antwoord op je vraag?

Bedenk hoe je het antwoord presenteert.

1. Maak een mindmap of een woordweb.

a, Maak een tekening en schrijf erbij.

• wat weet je al over het onderwerp

• teken het antwoord • schrijf er woordjes bij

2. Zoek een informatieboek over kangoeroes. • kijk in de bibliotheek op school

• zet het in je mindmap of woordweb • plak het op een mooi papier, of maak een boekje b. Schrijf het antwoord in eigen woorden op.

• kijk in de bibliotheek

• schrijf op een schrijfblaadje 3. Zoek informatie op internet over kangoeroes.

• maak er een tekening bij

• ga naar een zoekmachine: google-bing-davindi

• zoek plaatjes

• overleg met je juf of meester

• plak het op een mooi papier, of maak een boekje c. Typ het antwoord in de computer.

• type je vraag goed in • neem de tijd om de tekst te lezen

• typ je antwoord in de computer • print het uit

4. Bel of mail een dierentuin, of kangoeroespecialist. • je kunt ook informatie vragen aan iemand die veel

• maak een tekening op een tekenblaadje • plak het op een mooi papier, of maak een boekje d. Maak je presentatie op de computer.

weet over het onderwerp • schrijf eerst je vraag op voordat je belt of mailt

• powerpoint • digitale mindmap • prezi • biteslide • of iets anders e. Maak een film of een fotocollage. • I-pad • camera f. Of iets anders... • je kunt ook een creatieve verwerking maken met bijvoorbeeld, dozen, papier, verf • overleg met je juf of meester

Deze routekaart is ontwikkeld door het team van Montessori kindcentrum de Plotter Zutphen. Lees hierover meer op bladzijde 28.


28 uit de kunst

Kinderen komen binnen. Hun oog wordt getrokken naar een ‘iets’. En zij weten “We starten een nieuw thema!”. Het ‘iets’ zegt nog niets. En zegt tegelijk alles. Want dit (n)iets heeft van alles in zich. Van alles om te ontdekken, om te leren. Gedachten en nieuwsgierigheid gaan vrij stromen. En zo start de verwondering bij kinderen van het Montessori kindcentum de Plotter. En volgt het leren. Leren binnen en vanuit thema’s is

verschillende leerlijnen. De leerkracht

sterk verankerd binnen de kosmische

traint en begeleidt de kinderen te

leerlijnen van het Montessori onderwijs.

reflecteren op hun eigen werk: “Ik heb

De manier waarop aan het thematisch

geleerd dat ik niet bang hoef te zijn om

leren

een onbekende te bellen als ik op zoek

invulling

gedurende

de

wordt

gegeven

deelname

aan

is het

ben naar een antwoord op mijn vraag”.

CMK project wezenlijk verdiept. Uit

Kinderen op de Plotter hebben -van

de puurheid, de open houding die

en met leerkrachten- geleerd goede

verwondering

meebrengt

feedback te geven op het werk van

ontstaat de invulling van een thema.

met

zich

anderen. Van Dat heb je goed gedaan naar

Het Wat ga ik leren? krijgt vorm en

Ik weet nu welke dieren een winterslaap

inhoud door interactie van kinderen,

houden. En: Doordat je alleen maar

leerkrachten en omgeving.

praatte en best wel lang ook verslapte mijn

Uit vaardigheden volgt kennis De ontwikkelde routekaart voor kinderen is een belangrijk instrument. Kinderen

aandacht. Dus Als je er plaatjes of filmpjes bij laat zien kan ik beter blijven luisteren. Respectvol. Puur. Vanuit het kind.

gaan op pad; lopen het pad dat start

Niets is “een vak apart”

met het stellen van hun eigen leervraag.

De

En juist dat pad is belangrijk. Van Wat

‘kosmisch onderwijs’ zijn nu geïntegreerd

wil ik weten? naar Welke (onderzoeks)

met de domeinen van Cultuureducatie.

vragen ga ik stellen? met aandacht voor

Binnen

Uit welke mogelijkheden om mijn vragen te

komen alle domeinen aan bod. Ook

beantwoorden kan ik kiezen?. Zo komt de

doelen vanuit de leerlijnen Taal en

motivatie om te leren van binnen uit.

Rekenen worden verweven; per slot

thema’s

de

binnen

de

3-jarencyclus

leerlijnen

per

bouw

van rekening heeft zelfs een groot De leerkracht kent het achterliggend

kunstenaar als Mondriaan kennis van

plan; combineert de input van het

geometrische vormen nodig gehad. Het

kind met de (tussen)doelen vanuit de

werken vanuit de routekaart maakt de

Per slot van rekening heeft zelfs een groot kunstenaar als Mondriaan kennis van geometrische vormen nodig gehad.


uit de kunst 29

Twee lompe voetafdrukken

en een ei


30 uit de kunst

Verwonderingstafel in de bovenbouw

De vraag is niet: Wie gaat deze taak op zich nemen? Maar vooral: Wie wordt hier gelukkig van? inhoudelijke integratie van cultuur en

het ‘leren’. Ook hierin maken kinderen

kosmisch zichtbaar, tastbaar.

hun eigen keuzes, met ondersteuning

Leerkrachten

bereiden

samen

de

en zo nodig sturing vanuit de leerkracht.

verschillende thema’s voor; per bouw

Verschillen

worden

Door te presenteren wordt

mogelijke

activiteiten

aan

worden

gekoesterd. kennis

de hand van doelen uitgewerkt. Ook

gedeeld. Presenteren doen kinderen

zij

in

gebruiken

een

zelf

ontwikkeld

verschillende

vormen;

vanuit

stappenplan. Het CMK project bracht

verschillende talenten. Bijvoorbeeld met

letterlijk ruimte en tijd om samen

een lied, een powerpointpresentatie,

verdieping aan te brengen in inhoud

een

en

Het

Kinderen kiezen een vorm die hen past

voortdurend in gesprek zijn met elkaar

en leren door presentaties van anderen

maakt dat teamleden samen eigenaar

over vormen die wellicht niet direct in

zijn van de visie van dit Kindcentrum; in

hun comfortzone liggen.

vorm

van

het

onderwijs.

quiz,

een

creatief

werkstuk.

verbinding zijn door gebruik te maken van elkaars kwaliteiten.

De term ‘bewijslast’ wordt door kinderen

De vraag is niet Wie gaat deze taak op

en

teamleden

veelvuldig

gebruikt,

zich nemen?, maar vooral Wie wordt hier

vanuit de vanzelfsprekendheid te kijken

gelukkig van?. Teamleden werken vanuit

op inhoud. Wat heb ik geleerd; wat is

passie. Bekwaamheid is dan inherent.

bewezen?

Bewijslast?!

Observaties,

gesprekken

en

toetsen

zijn middelen; instrumenten waarmee

Het presenteren van wat je hebt geleerd

leerkrachten ‘bewijs’ zoeken voor de

neemt een belangrijke plek in binnen

vraag Heb ik dit voldoende uitgelegd?.


uit de kunst 31

Rekenen met geometrische vormen

Wat je ook doet, het doet er toe Een deel van de winst van deelname aan dit project is zichtbaar in het bredere

aanbod

instrumenten

aan

om

middelen/

leeropbrengsten

zichtbaar te maken. Door gebruik te maken van het instrument genaamd Tri-band verantwoorden laten kinderen en leerkrachten met feiten zien wat een kind weet, kan, voelt en is. Leerkrachten gaan uit van het eigen curriculum en

de

bijbehorende

domeinen

en

leerlijnen. Het opstellen van plannen en kinddoelen en het tussentijds evalueren heeft leerkrachten geleerd leerdoelen concreet en begrijpelijk te verwoorden. Leerkrachten hebben per kind in beeld wat is aangeboden en wat is ‘bewezen’. De ontwikkeling van portfolio’s (kindwerk-dossiers) waarin kinderen hun ‘leeropbrengsten’ zichtbaar maken is in volle gang. Dit instrument geeft hen inzicht in eigen leren over een langere periode, helpt het Wat weet ik al? te koppelen aan Wat wil ik leren?. Startend vanuit de verwondering.


32 uit de kunst

5x

binnen- en buitenshuis

Zoeken naar schatten Cultuureducatie heeft niet alleen plaats in de school, maar ook daarbuiten. Van een bezoek aan het lokale theater tot en met een excursie naar het Rijksmuseum; kinderen nemen regelmatig een kijkje buiten de deur. Indrukken opdoen, leren kijken, waardering krijgen voor cultureel erfgoed. Of het nu gaat over bijzondere gebouwen, architecten, beeldhouwers of schilders. Of juist om inspiratie op te doen om in school of kindcentrum te laten zien wat je kan. Vijf voorbeelden.


uit de kunst 33

d

Van top tot teen Rembrandt

Marjan

Ruiterkamp, leerkracht groep 8:

“Jaarlijks brengen kinderen uit groep 8 een bezoek aan het Rijksmuseum. Het is alleen al spannend om samen met de trein naar Amsterdam te gaan!” De kinderen bereiden zich grondig voor op hun excursie. Daarbij maakt de Jan Ligthartschool gebruik

van

het

lesmateriaal

dat

wordt

aangeboden door het Rijksmuseum. Kinderen verdiepen zich bijvoorbeeld in de persoonlijke geschiedenis van Rembrandt en ontdekken zo op een andere manier hoe het dagelijks leven eruit zag in de 17e eeuw. “In het Rijksmuseum spelen ze in een toneelstuk waarin iedereen een personage in het leven van Rembrandt uitbeeldt. En natuurlijk worden alle beroemde kunstwerken uit het Rijksmuseum onder de loep genomen.” “In alle groepen brengen we bezoeken aan musea, maar dat doen we dichter bij huis. Zo leren kinderen ook dat er in hun eigen omgeving nieuwe dingen te ontdekken zijn waar ze in hun vrije tijd naartoe kunnen gaan. En zo zien kinderen ook dat kunstwerken tentoongesteld kunnen worden. Leuk om te weten als je in onze creamiddagen, waar je groepsdoorbrekend aan de slag gaat met allerlei creatieve vormen, zélf iets maakt waar je apetrots op bent!”


34 uit de kunst

“Wij maken gebruik van het cultuuraanbod van

de

gemeente

locatiemanager

Brummen,”

Nanda

de

Wit

vertelt van

De

Vossestaart in Hall. “Het aanbod varieert ieder jaar en is heel divers: workshops op school, gastlessen, lespakketten, excursies, we kunnen voor de onderbouw- en bovenbouw altijd weer iets nieuws doen. Dat is hartstikke leuk en het scheelt ons veel voorbereidingstijd. We hebben bijvoorbeeld

een

poppenkastvoorstelling

gehad en dit schooljaar gaan de kinderen uit de bovenbouw naar het Gelders Orkest. Dat sluit meteen mooi aan met het project Muziekimpuls, waar we mee starten. Ik hoop van harte dat we daarmee bijvoorbeeld een eigen schoolorkest kunnen maken. Kinderen

Ieder jaar iets anders

worden zo vrolijk van muziek!” Cultuureducatie is bij De Vossestaart zeker geen vak apart, omdat het geïntegreerd wordt aangeboden bij de wereldoriëntatievakken. De Wit: “Alles wat je cognitief opneemt, moet je eigenlijk ook doen, uitvoeren. Je kunt alleen praten over hunnebedden, maar als je ermee aan de slag gaat met culturele leervormen, dan spreekt het veel meer tot de verbeelding en snap je het beter.”


uit de kunst 35

Samen

een

supermarkt

inrichten

en

organiseren. Zomaar een voorbeeld van een nieuw leerarrangement van kindcentrum Lea Dasberg in Zutphen. “De hele dependance heeft gewerkt aan Lea’s Super Shop XL,” vertelt directeur Han Slegt. “De kinderen hebben bijvoorbeeld de bedrijfsleider van de supermarkt in onze wijk Leesten geïnterviewd en zich verdiept in bedrijfsleiderschap, zelf brood gebakken en bezoeken gebracht. Al die kennis hebben ze zelf vertaald in een eigen supermarkt die ze hebben gemaakt op school. Iedereen mocht komen shoppen, kijken en proeven. Zo hebben de kinderen gepresenteerd wat ze in dit leerarrangement hebben geleerd.” Zo’n presentatie heeft twee grote voordelen. “Ten eerste vinden kinderen het ontzettend leuk om te doen en worden ze vindingrijk. Zo hebben ze ook al eens een heuse vakantiebeurs gemaakt. Ten tweede is het een krachtig instrument om ouders te laten zien wat hun kinderen doen en leren.” De leerarrangementen zijn nieuw op de Lea Dasberg. Uitgangspunt hierin zijn 21ste eeuwse

vaardigheden.

Via

codering

van

deze vaardigheden zorgt het team dat deze gegarandeerd en op een gevarieerde manier aan bod komen. “We bepalen welke thema’s geschikt zijn om vakken te kunnen combineren. Bij de groep 1, 2 en 3 werkten we al langer thematisch en plaatsen we hierin standaard vormen van kunst en cultuur. In de midden- en bovenbouw doen we dat vooral bij zaakvakken en proberen we daarin zoveel mogelijk te integreren.” “We merken dat kinderen heel gemotiveerd worden van deze manier van leren. Toen we laatst een studiedag hadden, bleken de meeste kinderen thuis aan de slag te zijn gegaan met hun thema. Hoezo, superenthiousiast?”

Samen een supermarkt inrichten


36 uit de kunst

De Bongerd is een educatief Centrum waar kinderen van 0 tot en met 12 jaar zich op eigen niveau kunnen ontwikkelen, passend bij hun eigen mogelijkheden en talenten. Vanaf 0 jaar; dat betekent dat de kinderopvang en het peuteronderwijs hierin zijn geïntegreerd. Directeur Wijbe van der Meer: “Groepen van de opvang en basisschool werken onderling intensief samen. We gebruiken bijvoorbeeld het observatieinstrument “Kijk” in zowel de peuter- als onderbouwgroepen en er is vele malen dagelijkse contact tussen de pedagogisch medewerkers en onderbouwleerkrachten.” “Het Educatief Centrum vervult daarnaast

een

spilfunctie in de dorpsgemeenschap. Er is een goede

samenwerking

met

diverse

verenigingen

en stichtingen in het dorp. Dat zie je bijvoorbeeld terug in het muziekonderwijs; we doen dat samen met de muziekvereniging in Terwolde. Omdat deze vereniging gebruik maakt van hetzelfde gebouw als wij, is die drempel heel laag. Als wij ’s avonds een vergadering hebben, hoor je het koor oefenen, of een band repeteren. Daarom voelt het niet als ‘invliegen’ als we met verenigingen samenwerken; de leden van die vereniging bevinden zich gewoon op een ander moment in een ander deel van ons gebouw.” Het educatief centrum richt daarbij dit jaar ook op

groepsdynamiek.

Bij

de

kinderopvang,

de

peutergroepen en het onderwijs. “Dit jaar zijn we weer gestart met de Gouden weken en de afspraken van de Kanjertraining die samen een goede basis vormen voor het samenwerken en ongestoord alleen werken. Iedereen mag meedoen, we helpen elkaar niemand doet zielig en niemand speelt de baas. Daardoor voelen kinderen zich veilig. De kleinsten krijgen dit mee door de sfeer in ons educatief centrum, doordat ze zich vrij kunnen bewegen en rust ervaren.”

Alles in huis


uit de kunst 37

“We merken dat de ouders van onze kinderen zich steeds meer betrokken voelen bij school doordat er structuur en stabiliteit is en we werken aan ontwikkeling”, vertelt Jettie van Osch, directeur van De Wiekslag in Voorst. “Zo is dit jaar de Floralia nieuw leven in geblazen, een fantastisch evenement in Voorst opgezet door ouders van De Wiekslag. Maar we worden ook steeds vaker benaderd door andere partijen in het dorp, in samenwerking met de gemeente, om evenementen op te pakken of aan ons lesprogramma toe te voegen. Dat past in onze weg; we zoeken steeds meer verbinding met bewoners van het dorp Voorst. Bijvoorbeeld met zwembad De Schaeck in Twello, waar de kinderen meedoen aan Swim2Play.” Van de buitenruimte om de school maken de kinderen en leerkrachten veel gebruik. Niet alleen om af een toe een les buiten te volgen, maar ook om de natuur te ontdekken, te bewegen en te spelen. We werken daarbij samen met de Gelderse Sport Federatie, zij helpen ons om het schoolplein optimaal te benutten en de kinderen te motiveren om lekker te sporten en bewegen. Jaarlijks vindt op ons plein ook de Buitenspeeldag plaats waarbij er allerlei leuke buitenactiviteiten zijn voor alle kinderen in Voorst.” “We

hebben

geïntroduceerd

coöperatief

leren

op

school

en merken dat de kinderen

daardoor actiever meedoen aan de les, we vergroten hiermee de betrokkenheid en regelen zo het samenwerkingsproces. We zoeken als team naar de mogelijkheden van de kinderen op school. Wat kunnen kinderen? Wat vinden ze leuk? Hoe kunnen we ze motiveren? Dat is een proces van zoeken, oplossen, vergelijken en werken. Met behulp van de talenten van het team benutten we elkaars kwaliteiten en besteden we veel aandacht aan het van en met elkaar leren. Zo werken we stap voor stap aan nieuwe vaardigheden op het gebied van onder andere ICT en taal/lezen. En het leuke is; van de opbrengsten van de Floralia kunnen we onze ontwikkelingen ondersteunen en de school optimaliseren!”

Verbinding binnen & buiten


38 uit de kunst


uit de kunst 39

Kindcentrum Het P@rk

Creatief leren denken Op Kindcentrum Het P@rk in Brummen leren kinderen niet zomaar genoegen nemen met een antwoord. “Ze leren kritisch denken en informatie nemen ze niet zomaar aan voor waar,” vertelt directeur Marlou de Vries, die vorig schooljaar is gestart met het concept Thinking for Learning. “Doordat kinderen zelf op jacht gaan naar antwoorden zijn zij zelf actief betrokken bij hun eigen leerproces.”

“We willen kinderen creatief en kritisch

zichzelf en elkaar om te bepalen wát ze

leren denken. Daarvoor gebruiken we

gaan maken. Het gaat dus niet om het

de tools van Thinking for Learning. Nu

eindproduct maar om het proces.”

nog minimaal, straks volop,” vertelt De Vries. “We gaan werken met behulp van

Door de discussie die de kinderen samen

leerarrangementen. Die worden vanuit

voeren (en dankzij allerlei werkvormen)

een bepaald doel opgesteld door de

leren kinderen kritisch naar elkaar te

leerkracht en de leerling komt dan met

luisteren. Zij ontdekken dat de mening

een eindproduct. Vooral het proces

van een ander boeiend en waardevol

om tot het eindproduct te komen is

voor het proces kan zijn. Waarom

van belang. Het gaat niet alleen om

vindt iemand dat eigenlijk? “Daarvoor

samenwerken en elkaars kwaliteiten.

gebruiken we steeds meer coöperatieve

Ook om het creatief en kritisch denken.

werkvormen. Kinderen leren gebruik

Dit zorgt ervoor dat kinderen actief

te maken van elkaars talenten, in dat

deelnemen aan hun eigen ontwikkeling.”

proces. Wat is mijn talent en hoe maak ik gebruik van het talent van een ander?

Vaardigheden

Je doet een beroep op verschillende

Het proces om tot dit product te

intelligenties, waarin iedereen zijn eigen

komen

talent kan laten zien.”

vraagt

van

kinderen

een

kritische denkwijze. Hoe zet je elkaars kwaliteiten in? Wat zijn de criteria? Is

Eigen denkwijze

het te realiseren? De skills die kinderen

Binnen het concept Thinking for Learning

gebruiken

worden

in

dit

proces

vallen

en

daarin

allerlei

verschillende

staan met keuzes maken, bijstellen

werkvormen aangeboden, aangeduid

en evalueren. Een voorbeeld. “Groep

met een vaste terminologie. “Kinderen

6 moest in zes weken tijd iets maken

leren daar straks vanaf groep 1 mee te

dat zich kon voortbewegen. Kinderen

werken, zodat iedereen snapt wat er

moeten dan heel veel vragen stellen aan

bijvoorbeeld wordt bedoeld met een


40 uit de kunst

werkvorm als Diamond Ranking. Daarin

groen is, maar denk jij daar anders over?

maak je samen een rangschikking, op

Prima, bewijs dat dan maar!”

volgorde wat belangrijk is. Neem: ‘Wat is

Daarmee is het voor de leerkracht een

het leukste speelgoed?’ Als kinderen het

uitdaging om de methode los te gaan

daar samen over hebben, zijn er geen

laten. “Het werken vanuit doelen geeft je

goede en foute antwoorden. Iedereen

als leerkracht veel meer vrijheid dan het

heeft zijn eigen denkwijze en dat is

werken vanuit een methode. Het geeft

allemaal goed.

het team ook de ruimte om creatiever te

Zo

krijgen

kinderen

bewegingsvrijheid,

een

een

enorme

vrijheid

denken en nieuwe verbanden te leggen.”

van

denken. Het is prima dat je denkt

Het P@rk is net gestart met Thinking

zoals jij denkt! Dat gaat kinderen veel

for Learning en bouwt dit uit naar

zelfvertrouwen geven.”

een nieuwe werkwijze voor alledag. Het creatieve denkproces krijgt dan

Creatief denken

ook

letterlijker

vorm

door

meer

Kinderen worden dankzij het creatief

creatieve werkvormen toe te passen.

en kritisch denken assertiever, hoopt

“Cultuureducatie kan niet ontbreken in

De Vries: “In de leerlingenraad wordt

een creatief denkproces.

me nu het vuur aan de schenen gelegd.

het voor kinderen nóg leuker wordt als

En ook wat de juf zegt is steeds minder

we dat goed kunnen integreren in onze

heilig. Zegt de leerkracht dat een kikker

leerarrangementen.”

Ik denk dat

Het is prima dat je denkt zoals jij denkt! Dat geeft kinderen veel zelfvertrouwen.

Het concept: Thinking for Learning® Doordat mensen leren denken en leren tussen

leren

worden

hersencellen

verbindingen

zijn

verbindingen gelegd.

noodzakelijk

Deze om

verdere vooruitgang in leren en denken te kunnen maken. Thinking for Learning® gebruikt deze en andere inzichten uit de neuroscience en de leerpsychologie en hanteert dan de volgende uitgangspunten: • Intelligentie kan groeien.

begrip en de belangstelling van de

basis van de invoering van Thinking for

leerling is belangrijk.

Learning® ligt de analyse die Robert

• De interventies van de leraar zijn essentieel: leren volgt op het

van alle factoren die invloed hebben

stellen van goede vragen.

op het leren van de leerling: wat levert

• Leerlingen moeten ook kunnen

interesse tot motivatie. de lesstof is noodzakelijk. • Aansluiting bij het referentiekader,

echt resultaat op en wat betekent

denken over hun denken

bijvoorbeeld “discussiëren in de klas”

(metacognitie).

of strenge ordehandhaving of een

• De transfer van de nieuwe

soepel management voor het leren van

inzichten naar andere situaties

de leerling?

moet gemaakt worden (“ dit is dus

Marzano heeft alle onderzoeken naar

net als bij…”).

de effecten gebundeld en op een rijtje

• Uitdaging leidt tot interesse en • Betrokkenheid van de leerling bij

Marzano maakte van de opbrengsten

gezet wat wél werkt (en wat niet). Deze

inzichten

Bij Thinking for Learning® komen

hebben dus gevolgen voor het onderwijs

ontwikkelingen

en

alle effectieve tactieken aan bod en

in de volle breedte: op school-, klas-,

daardoor kan er echt iets ten goede

docent- en leerlingniveau. Aan de

veranderen.


uit de kunst 41

5x iets anders

toon je talenten Cultuureducatie kan op oneindig veel manieren worden vormgegeven. Volledig geĂŻntegreerd in de lesstof (geen vak apart!), of juist in een aparte les. Na vijftien voorbeelden van verschillende vormen van cultuureducatie , zijn er ook nog vijf andere voorbeelden. Niet in een hokje te plaatsen, zeker de moeite waard. GeĂŻntegreerd en als los vak.


42 uit de kunst

Speciaal voor jou In het speciaal basisonderwijs hebben

vaste idee van een eindresultaat los

veel kinderen moeite met leren. Zo ook

en laat je kinderen experimenteren.

op het Mozaïek. Kinderen vinden dat

Belangrijk

ze in veel vakken niet goed zijn en zijn

werk gaan en wat ze gaandeweg, al

onzeker over wat ze kunnen.

onderzoekend, ontdekken. Als een kind

“Daarom wilden we kinderen laten

iets helemaal zelf ontdekt, is het van

werken

wordt

dan

hoe

ze

te

hun

hem en dat maakt hem sterk en zeker.

aanspreekt, hun creativiteit aanboort,

Elk kind heeft zijn eigen unieke proces.”

hun eigenheid naar boven laat komen

Samen met de Stichting Cultuureducatie

en hun zelfvertrouwen versterkt. We

met kwaliteit en het Praktijkonderwijs is

willen dat kinderen trots zijn op wat ze

een werkgroep van Het Mozaïek gestart

kunnen en dat ze hun talenten zichtbaar

aan het project ‘Speciaal voor jou’.

gaan maken,” vertelt directeur Gerrit

“Tijdens

Brummelman.

dat het ook een sociaal proces is,”

op

een

manier

die

dit

traject

ontdekten

we

kinderen

vertelt Ellen de Reuver, leerkracht van

plezier

groep 6. Kinderen kijken bij elkaar en

hebben, trots zijn op zichzelf, dat ze leren

raken geïnspireerd: ‘Dit wil ik ook!’

anders kijken, hun wereld verbreden,

Ze moedigen elkaar aan en leren van

hun

“Ons

doel

succeservaringen

is

dat beleven,

en

elkaar. Het geeft ze zelfvertrouwen

boven zichzelf uitstijgen. Dat ze zich

omdat het niet kan misgaan, want niets

onderscheiden en echt iets van zichzelf

is fout.” De Reuver somt op hoeveel

laten zien. Daarom hebben we gekozen

bijzondere aspecten al opvielen tijdens

voor procesgerichte didactiek.”

het uitprobeertraject: “Experimenteren

belemmeringen

opheffen

Procesgericht werken Met procesgericht werken laat je het

heeft een meerwaarde, het stimuleert de creativiteit. Leerlingen ontdekten zelf de eigenschappen van materialen.


uit de kunst 43

“Procesgericht beeldend leren is niet meer weg te denken uit onze school.” Gewoon door ermee te experimenteren,

van grote waarde. Hoe kwam je op

te scheuren, nat te maken, te kreukelen,

het idee om...? Hoe vond je uit dat…?

te vouwen. Door het zelf uit te proberen,

Het is een enorme stimulans voor de

halen leerlingen ook meer uit zichzelf.

taalontwikkeling, want kinderen gaan

Ze ontdekken het zelf of zien het bij

hun handelingen verwoorden, eventueel

een ander. Daarnaast leren kinderen

met hun gevoelens erbij.”

veel beter kijken. Ze zien veel meer en attenderen elkaar op vondsten. Ze

Brummelman: “Ons team heeft ervaren

worden dus ook socialer. Ze kijken niet

dat je als leerkracht weer even de leerling

alleen bij elkaar, maar verwonderen zich

moet zijn. Je moet als het ware eerst zelf

ook hardop over wat de ander doet en

een les ondergaan en uitproberen. Voor

wat voor moois en interessants hij heeft

de motivatie, om op deze manier les te

uitgevonden, bedacht of gemaakt.”

gaan geven, was het doorslaggevend om zelf op ontdekkingstocht te gaan. Laatjes

Het proces, het experimenteren en

bij jezelf open voelen springen: alles mag,

uitvinden is het belangrijkste onderdeel.

niets is fout, de creativiteit komt eruit.”

Uiteindelijk zijn de eindwerkstukken

“We zien dat het niveau van de groepen

uniek. Je ziet niet wie het mooist

stijgt. Dat deze procesgerichte aanpak

de

maar

van cultuureducatie iets doet met de

verschillende molens die op bijzondere

molen

heeft

nagemaakt,

groep. Een wij-beleving. We zijn inmiddels

wijze tot stand zijn gekomen. Je ziet

gestart met het ontwikkelen van een

terug dat kinderen er druk mee zijn

leerlijn procesgerichte didactiek en gaan

geweest. Daardoor voelen ze zich meer

deze implementeren in onze methode

gewaardeerd,” vervolgt Brummelman.

wereldoriëntatie. Procesgericht beeldend

En: “Het verwoorden en leren bespreken

leren is niet meer weg te denken uit onze

hoe je tot iets bent gekomen, is ook

school.”


44 uit de kunst

Zoveel talent in Twello, daar moet je gebruik van maken Jan Buijtenhuijs, directeur De Hietweide in

lesmateriaal geplaatst in de digitale omgeving.

Twello: “Cultuureducatie geven wij geïntegreerd

Zo werken we altijd met actuele onderwerpen

met andere vakken. ’s Middags. We hebben alle

en trainen we nieuwe vaardigheden bij kinderen.

wereldoriënterende vakken samengevoegd en

Want wat moeten kinderen in 2030 kennen en

daarin cultuureducatie geïntegreerd. Kinderen

kunnen? De wereld verandert zo snel, ik weet

moeten gewoon lekker met hun handen kunnen

niet wat dat exact zou moeten zijn. Moeten

werken, andere talenten kunnen laten zien, zich

kinderen topografie leren, of leren hoe ze met

een beeld vormen waarmee ze bezig zijn.”

een TomTom moeten omgaan? We geven veel

“We hebben daar een fantastische, digitale

ruimte aan het leren van nieuwe vaardigheden

methode voor: Blink. Dat is per toeval ontstaan:

en gebruiken nieuwe technologieën als dat iets

toen we over moesten naar onze noodlocatie,

toevoegt om de leerdoelen te behalen. Blink

die kleiner is dan we gewend waren, hebben

geeft ook suggesties hoe we cultuureducatie

we deze methode geprobeerd. Dat scheelt

kunnen integreren. Maar dat deden we al

een heleboel boeken in de kast! En wat blijkt?

langer zelf. We werken samen met lokale

Leerkrachten vinden het heerlijk om mee te

muziekverenigingen, vliegen studenten van het

werken, kinderen vinden het prachtig. Het

conservatorium in en gebruiken ouders om hun

materiaal wordt ontwikkeld door mensen uit het

kennis te delen. We hebben zoveel talent hier in

onderwijs zelf en steeds wordt nieuw, actueel

Twello, daar moet je gebruik van maken.”


uit de kunst 45

Bilge en Yusri zitten samen op de gang van Montessori

kindcentrum

de

Plotter.

Stil.

Hard kleurend, schrijvend, googlelend. Rustig overleggend. “We maken een woordweb. Kijk, in het midden staat ‘Kunst’ en daar omheen hebben we allemaal woorden geschreven die met kunst te maken hebben. We maken het nu af met tekeningen. Ja, vind je het mooi? Dank je wel! Heb ik niet zelf bedacht hoor, ik heb plaatjes opgezocht op mijn tablet. We zoeken om de beurt plaatjes en die tekenen we dan na,” vertelt Yusri. Samen met Bilge gaat hij een presentatie geven aan zijn klas. “Spannend, het is de eerste keer dat ik iets ga presenteren met PowerPoint. Ik ben blij dat Bilge met me wil samenwerken, want met haar durf ik dat wel. We hebben eerder samengewerkt en dat ging heel goed. Toen we van de juf groepjes moesten maken mochten we niks zeggen, dus ik heb ik heel hard geknikt naar Bilge. En dat werkte dus.” “Onze

onderzoeksvraag

is:

waarom

zijn

er

schilderijen? Tja, dat vroeg ik me af. Dit woordweb is een eerste stap om daar antwoord op te krijgen. Straks gaan we nog veel meer informatie zoeken. Dat zetten we dus in een PowerPoint en dan vertellen we aan de klas wat we hebben geleerd. En de andere kinderen in de klas presenteren ook wat ze hebben geleerd, dus samen hebben we dan heel veel geleerd.”

Waarom zijn er schilderijen?


46 uit de kunst

Britte

uit

groep

8

van

het

Brummense

kindcentrum Het P@rk moet flink aan de bak. Aan de bakkaart, wel te verstaan. “We doen de bakkaarten meestal samen en mogen de meeste dingen zelf beslissen. Bijvoorbeeld met wie je samenwerkt of welke bakkaart je doet.” Bakkaarten horen bij thema’s waar kinderen aan gewerkt hebben en bieden hen

Lekker aan de bak

de kans om de leerstof op een andere manier te onderzoeken en te ervaren. Er

worden

koppelingen gelegd met verschillende vakken binnen wereldoriëntatie en creatieve vorming. “De presentatie van de bakkaart is verschillend. We moeten de bakkaart soms presenteren voor de klas of een marktkraampje inrichten.” Britte maakt een heuse marktkraam: “We hebben een marktkraampje ingericht over de verschillende specerijen die in de gouden eeuw werden verhandeld. Bij deze opdracht was het erg leuk dat je zelf mocht kiezen van welke bakkaart je een marktkraampje gaat maken. Je kiest dan zelf waar je iets over gaat leren.” Haar klasgenootje Carlijn maakt een grote poster. Net als alle kinderen om haar heen, die exacte kopieën van elkaar lijken te maken. Niets blijkt minder waar in deze Thinking for Learningtool Collective Memory: “We kregen 10 seconden om naar een poster te kijken. Dan moest je die proberen na te maken,” legt Carlijn uit. “We mochten allemaal 5 keer kijken in groepjes van drie of vier. Er stonden veel plaatjes en teksten op over het amazone-gebied. Het was heel lastig om te onthouden, maar het is uiteindelijk wel gelukt! We onthouden zo de les veel beter.”


uit de kunst 47

Kinderen in Wilp-Achterhoek krijgen alles in één. Letterlijk. Want met hun lesmethode Alles-in-1 worden alle vakken in samenhang behandeld, aan de hand van thema’s. Directeur Bert Becker: “Samenhang maakt de leerstof logisch, motiverend, efficiënt en effectief.” De school kiest ieder jaar vijf verschillende thema’s, die zijn ontstaan uit één van de domeinen techniek, thema

aardrijkskunde, cultuur

‘Geloof’,

of

geschiedenis,

natuur.

vanuit

het

“Neem

het

hoofddomein

cultuur. Binnen dat thema krijgen kinderen bij ons op school Nederlands, Engels, alle wereldoriëntatievakken

en

cultuureducatie.

Ook zaken als internetgebruik, presenteren en onderzoekend leren zitten hierin verwerkt. En het leuke van dit specifieke thema is: kinderen kunnen ook kiezen uit godsdienst en Algemene Levensbeschouwing (ALV). Ze maken dan kennis met alle verschillende soorten levensovertuigingen.

De

godsdienstleraar

sleept de kinderen mee naar de kerk, moskee en

synagoge.

Daardoor

ontdekken

ze

bijvoorbeeld ook vormen van architectuur.” De methode brengt de onderwerpen binnen het thema wekelijks gevarieerd aan het licht. “Elke week wordt geïntroduceerd met een film die gaat over het deelthema van die week. Er zijn teksten en weekwoorden in het Nederlands en Engels, kinderen krijgen doe-opdrachten, computer- en expressieopdrachten en maken een werkstuk, doen onderzoek of presenteren hun werk. Samen met ons Kunstcircuit, waar kinderen groepsdoorbrekend en met ouders creatief werken, bieden we daarmee zoveel mogelijk vormen om kinderen creatief te laten denken en werken.”

Alles in 1


48 uit de kunst

advertentie

obs Hagewinde

Alles in één

Een dijk van een school

Leren Samen Regelen

Onze school biedt een

Gepersonaliseerd onderwijs

De Wiekslag geeft kinderen vanaf

veilige, open sfeer, waarin

waarbij kinderen in workshops

2 jaar een stevige basis voor

kinderen, team en ouders zich

gevarieerde lessen krijgen van

de toekomst. Kinderen worden

welbevinden. Wij streven naar

vakspecialisten met de nieuwste

uitgedaagd, leren van en met elkaar

maximale ontplooiing en een

leermiddelen. Dat biedt onze Steve

en leren zelfstandig te werken. Met

ononderbroken ontwikkelproces

Jobsschool Hagewinde aan de dijk

coöperatieve structuren regelen we

van elk kind. In een thematische

in Wilp. Een Gezonde School met

het samenwerkingsproces, vergroten

aanpak leren kinderen verbanden

alle ruimte om binnen en buiten

we betrokkenheid en stimuleren we

zien en zich breed te ontwikkelen.

jezelf te ontwikkelen.

een actieve leerhouding.

• Themagericht onderwijs

• Gewoon: goed onderwijs

• Leren samenwerken

• Respect voor en met elkaar

• Gericht: focus op doelen

• Rijke leeromgeving

• Ouders spelen belangrijke,

• Gezond: gezonde omgeving en

• Ontwikkelen van zelfstandigheid

stimulerende rol Zwarte Kolkstraat 80, Wilp-A

gezond gedrag Kerkstraat 14, Wilp

en verantwoordelijkheid Tijmstraat 2, Voorst

055 - 3231680

0571 - 261653

0575 - 501552

www.obswilpachterhoek.nl

www.obshagewinde.nl

www.dewiekslagvoorst.nl

Welkom bij het openbaar Op eigen niveau

Leerling in de hoofdrol

De Bongerd is een educatief

Ons uitgangspunt: intellectuele,

centrum waar kinderen van 0

creatieve en emotionele vorming

tot en met 12 jaar zich op eigen

van kinderen. Door hen zelf

niveau kunnen ontwikkelen,

eigenaar te maken van hun eigen

passend bij hun mogelijkheden

leerproces, onthouden kinderen

en talenten. We richten ons

beter. Daarbij richten we ons op

daarbij op drie denkvaardigheden:

nieuwe vaardigheden die kinderen

analytisch, creatief en praktisch.

moeten beheersen, nu en straks.

basisonderwijs in de gemeente Voorst en de gemeente Brummen.

kinderdagopvang 0 - 4 jaar

• Veiligheid, uitdaging, geborgenheid en ruimte • Breed aanbod opvang

• Ontdekkend leren • Veilige en goeie sfeer

peuterspeelgroep

• Eigenaar van je eigen leerdoel

2¼ - 4 jaar

• Kinderen leren ‘leren’ onderwijs vanaf 4 jaar

Vaassenseweg 3, Terwolde

Kortenaerstraat 16, Twello

0571-291614

0571 - 272 237

www.debongerd-terwolde.nl

www.hietweide.nl

buitenschoolse opvang vanaf 4 jaar


advertentie

Samen leren leren

Ruimte om te groeien

Samen in beweging

Op onze kleinschalige school zijn

De Rietgors is een kleinschalige

Bewegen staat centraal. Binnen

kinderen met weektaken eigenaar

openbare school in Leuvenheim,

de lessen, met sportactivietiten

van hun leerproces. We richten

waar ieder kind welkom is. Onze

(zoals zwemmen en pleinspelletjes)

ons op betekenisvol leren, waarbij

leerlingen werken steeds vaker

en als wisselwerking met de

het ontwikkelen van vaardigheden

op de computer of iPad en zijn

gemeenschap: het zogeheten

zoals samenwerkend- en

enthousiast over Jeelo, waarin

Noaberschap. Kinderen volgen

onderzoekend leren, belangrijk

zaakvakken, verkeer, kunstzinnige

hun eigen leerlijnen, waarbij ze

zijn. Met als extra service:

oriëntatie en EHBO binnen

worden uitgedaagd te leren door

schoolzwemmen!

projecten aan bod komen.

te doen.

• Betekenisvol leren

• Projectmatig onderwijs in Jeelo

• Gedifferentieerd aanbod in

• In groene omgeving met veel

tempo, niveau en instructie • Schoolzwemmen Emperweg 70, Empe

buitenruimte

• Zelf doelen stellen in individuele leerlijn • Bewegend leren

• Ondernemend & onderzoekend Spankerenseweg 3, Leuvenheim

• Leren door te doen Dorpsstraat 40, Hall

0575 - 522234

0575 - 561691

0313 - 652046

www.isings.nl

www.obs-rietgors.nl

www.vossestaart.nl

OPENBARE BASISSCHOOL

KINDCENTRUM

sterrenbeek samen leren groeien

Opent je wereld

Gelijke kansen door ongelijk onderwijs

Samen leren groeien

Kindcentrum Het P@rk opent

Spr@nkel wil met een nadruk

Kindcentrum Sterrenbeek is een

letterlijk en figuurlijk de wereld

op de ontwikkeling van de

plek waar kinderen van 0 tot 13

van kinderen. Door bijvoorbeeld

individuele talenten van elke

jaar de hele dag kunnen leren,

van jongs af aan Engels te

leerling, kinderen in staat stellen

spelen en zich ontwikkelen .

leren, creatief te leren denken,

goed te functioneren in de wereld

Op hun eigen manier en in hun

oplossingsgericht te werken en

van morgen en zet daarvoor

eigen tempo. Samenwerking en

vaardigheden aan te leren om zelf

de (digitale) mogelijkheden van

een goede sociaal emotionele

oplossingen te vinden.

vandaag ten volle in.

ontwikkeling staan centraal.

• Engels van jongs af aan • Creatief & kritisch leren denken

• Onderwijs voor een nieuwe tijd (O4NT / Steve Jobs)

• Breed aanbod van onderwijs, opvang en activiteiten

• Dagarrangementen mogelijk

• Leerkracht volgt het kind

• Samen groeien, leren, werken

met onderwijs & opvang

• Ieder kind een eigen iPad

• Integratie met Kanjertraining

Troelstralaan 45 - 49a, Brummen

Beethovenstraat 18, Eerbeek

Illinckstraat 21, Eerbeek

0575 - 561 608

0313 - 651451

0313 - 651539

www.kindcentrumhetpark.nl

www.obssprankel.nl

www.sterrenbeek.nl



Uit de kunst