Page 1


Inhoud Inleiding Het brein Muziek Gevoel Vitality affects Verbondenheid Vogelvlucht

Inleiding 3 4 5 6 7 8 9

Hoe slaagt muziek erin om emoties op te wekken?

Heeft u zich ook weleens afgevraagd waarom u zo geĂŤmotioneerd raakt door een bepaald lied op een bepaald moment? Waarom kunt u bijvoorbeeld op het ene moment intens gelukkig worden van een lied en van datzelfde lied op een heel ander moment zich doodongelukkig voelen? Mijn naam is Stefan Pennings, als student aan The Academy for Creative Industries heb ik uiterst zorgvuldig deskresearch verricht. In dit artikel laat ik u kennismaken met bijzonder interessante achtergrondinformatie over de effecten die muziek heeft op onze emoties. De kennis die ik heb opgedaan is afkomstig uit diverse onderzoeken en artikelen van verschillende wetenschappers. Ik wens u een bijzonder interessante en educatieve rondreis in de wereld van muziek en de bijbehorende emoties. Met muzikale groet,

Stefan Pennings Student Communicatie The Academy for Creative Industries

3


Het brein Het proces

Om u een duidelijk beeld te geven hoe muziek in ons brein verwerkt wordt, is het goed om te weten hoe dit proces verloopt. Zoals u weet heeft het brein een rechterhersenhelft en een linkerhersenhelft, twee verschillende hersenhelften met beide verschillende functies. De linkerhersenhelft specialiseert zich in taal, rekenen en analytisch denken. De rechterhersenhelft is gespecialiseerd in het ruimtelijk waarnemen, het holistisch denken en het verwerken van emoties en muziek. Muziek wordt dus voor het overgrote deel verwerkt door de rechterhersenhelft. De melodische lijn wordt voornamelijk rechts gehoord. Uit wetenschappelijk onderzoek is naar voren gekomen dat het linkeroor superieur is aan het rechteroor als het gaat om muziek. De rechterhersenhelft is in feite een vertaler van muziek en gevoel, waardoor men vrolijk, verdrietig of anderszins wordt. Zodra muzikale tonen het brein “binnenkomen”, worden deze doorgestuurd naar de gehoorschors in de temporale kwab. Als het geen plezierige muziek is, wordt de cingulate cortex geactiveerd.

Muziek

Dopamine: het beleven van genot

Mooie of pijnlijke muziek?

Soms heeft de reactie die u heeft op een lied alles te maken met de situatie waarin de muziek zich afspeelt. Stel: U zit samen met de partner van uw dromen in een fantastisch twee sterrenrestaurant te genieten van een hoogstaand diner, een perfecte ambiance, kaarslicht en geweldige service. Er wordt een prachtig liefdeslied afgespeeld. U bent aan het genieten als nooit te voren. Maar wanneer deze droompartner uw hart heeft gebroken, doet datzelfde liefdeslied ontzettend veel pijn.

Deze roept een naar gevoel op dat vergelijkbaar is met emotionele pijn. Wanneer het hele prettige muziek is, wordt er dopamine aangemaakt in de hersenen. Deze stof zorgt voor een prettig gevoel, te vergelijken na bijvoorbeeld drugs of seks. Bij het beluisteren van muziek vragen we ons vaak af hoe het komt dat muziek ons emotioneel kan raken. De vraag is wat de oorzaak nu is van een gevoel van blijdschap of verdriet.

De omgeving waarin u zich bevindt speelt hierbij een belangrijke rol. Ditzelfde geldt voor herinneringen, uw stemming en persoonlijkheid. Ook heeft de manier waarop u tegen muziek aankijkt invloed. Wanneer u bent opgegroeid in een muzikaal gezin, speelt muziek een heel andere rol in uw leven dan in het leven van uw buurman bij wie muziek luisteren altijd uit den boze was. Hieruit blijkt dat muziek een tal van associaties en herinneringen bij ons op kan roepen.

Een krachtige veroorzaker van deze emoties is het geheugen. Melodieën of muziek uit ons verleden maken deze emoties bij ons los. Een lied dat we jarenlang niet gehoord hebben, kan door enkele melodieën het gevoel van dat moment oproepen. Kenmerkend voor dit soort emoties ligt vooral in de herinnering.

4

Het ervaren van emotie

De emotie die u ervaart bij bepaalde muziek, heeft niet alleen met uzelf, maar ook met de muziek te maken. Uit wetenschappelijk onderzoek is namelijk gebleken dat men bij muziek met een ritmisch en snel tempo vrolijk wordt. Muziek met een langzaam tempo maakt eerder verdrietig. Snelle tempo’s in combinatie met dissonantie maakt men angstig. Het is echter wel zo dat de ene factor zwaarder weegt dan de andere. Zo is het volume waarmee de muziek wordt afgespeeld het belangrijkst, daarna volgt het tempo. Ook de melodie en de instrumenten spelen een rol. Een stijgende melodie en vele instrumenten zorgen voor blijdschap. Hieruit blijkt dat muziek ons raakt, maar in welke mate verschilt per persoon.

Componenten

In situaties waarin mensen emoties ervaren is er normaal gesproken altijd een object van de emotie. U bent boos op iets of iemand, of bang voor iets of iemand. Dat iets of die iemand is het object van de emotie. Verder ervaart men een emotie niet zomaar. De oorzaak daarvan is veelal een overtuiging of een geloof. U bent bijvoorbeeld boos op iemand omdat u gelooft dat diegene vals heeft gespeeld. Wanneer die overtuiging verdwijnt, zal de boosheid ook verdwijnen. Tenslotte is er bij emoties die men ervaart sprake van een gevoel, we zeggen emoties te voelen. Kort samengevat, in veel situaties waarin we emoties ervaren is er, (1) een object van emotie, (2) een overtuiging die de oorzaak van de emotie vormt en (3) een gevoel in de persoon die de emotie ervaart.

5


Gevoel Gevoelens

Het gevoel dat gepaard gaat bij de luisteraar is in tegenstelling tot wat vaak beweerd wordt geen esthetische gewaarwording die alleen door grote kunstwerken teweeg kan worden gebracht. Het gevoel laat zich benoemen met woorden voor gevoelens. Bij positieve waarderingen is het een gevoel van opwinding, opgewektheid, verwondering ontzag of enthousiasme. Bij een negatieve waardering is het een gevoel van verveling, neerslachtigheid, verwachting, onverschilligheid of ronduit angst. Met andere woorden het object helpt bij het omschrijven hoe bepaalde emotie voelt. Dit geldt echter voor het gevoel bij elke emotie. Hoe bijvoorbeeld liefde precies voelt is nogal afhankelijk van de vraag of het om de liefde voor je partner, je moeder of je hond gaat. Daarnaast kan muziek nog vervuilende elementen bevatten die op een hele andere manier emoties opwekken. Bijvoorbeeld als iemand zich een bepaald gevoel heeft aangeleerd bij het horen van typische klanken of composities. Op die manier wordt een dalende terts (toonhoogteverschil, bv. dingdongdeurbel) vaak in verband gebracht met een warm welkom en dus een positieve emotie. Andersom kan het ook. Zo kunnen sirene-achtige klanken iemand aan een noodgeval doen denken en daardoor droevig stemmen.

Vitality affects Gevoel, een innerlijke beleving van een gebeurtenis TheorieĂŤn

Voor omstandigheden waarin een relatie tussen de aard van muziek en gevoelde emoties kan worden verondersteld bestaan er verschillende theorieĂŤn. Twee daarvan zijn de persona-theorie en de tendencytheorie. De persona-theorie theorie stelt dat we een compositie horen als een menselijke uiting. De expressieve eigenschappen van een muziekstuk zouden door luisteraars worden begrepen als ware de belichaming van een muzikale persona. Deze fictieve figuur zou gedurende het muziekstuk de nodige emoties uitdrukken. Net als bij fictieve figuren in films en romans zou de luisteraar in staat zijn zich te identificeren met deze figuur.

Daniel Stern, ontwikkelingspsycho-

loog, beschrijft vitality affects als globale dynamische processen die ten grondslag liggen aan psychische verschijnselen. Stern heeft aangetoond dat de vitality affects van denken, voelen en handelen gekenmerkt zijn door muzikale paramaters. De mens denkt, voelt en handelt in een bepaald tempo, met een bepaald ritme, een bepaalde dynamiek en vorm. Het gaat hierbij dus niet alleen om gevoelens en emoties, die ook gekenmerkt zijn door deze parameters, maar ook om de manier waarop de mens denkt: snel, langzaam, chaotisch, gestructureerd en hoe hij handelt: impulsief, doordacht, planmatig enz.

Ons voelen, denken en handelen is een samenspel van de parameters die we in de muziek terugvinden. Daardoor is het mogelijk het denken, voelen en handelen in de muziek te laten weerklinken. Omdat muzikale en psychische processen gekenmerkt zijn door dezelfde vitality affects is het mogelijk dat de mens zichzelf in de muziek herkent. De muziek ontleent haar kracht aan het feit dat zij vitality affects laat klinken die de luisteraar psychische gebieden voeren die voor hem nieuw zijn.

Bij de tendency-theorie wordt het emotionele vermogen van muziek verklaard vanuit haar uitdrukkingskracht. Net als donkere kleuren eenvoudigweg de neiging hebben mensen somber te stemmen en lichte kleuren de neiging hebben om mensen vrolijk te stemmen, hebben muzikale eigenschappen de neiging om luisteraars tot die emotie te bewegen waarvan ze uitdrukkingsvol zijn.

Muziek is een lichamelijke ervaring 6

Muzikale ervaring

Een muzikale ervaring is niet tastbaar. Een muzikale ervaring is iets vluchtigs, het speelt zich af en neemt een plaats in ons bewustzijn. Bovendien is een muzikale ervaring subjectief. Muziek is voor elk mens anders, iedereen beleeft zijn eigen gevoelens, associaties en beelden bij een bepaald lied. De muzikale ervaring is dus niet subjectief in de zin van individualiteit, maar meer in de vorm van intersubjectiviteit. De gedeeltelijke eenvormigheid berust erop dat we deel uitmaken van dezelfde muziekcultuur. Onze luistergewoonten, en daarmee onze luisterervaringen, worden gevormd door de muziek waaraan we van jongs af aan worden blootgesteld. Door veel naar een bepaald muziektype te luisteren maken we ons de gewoonte waaraan die voldoet eigen. Daarnaast kennen we aan muziek ook een zekere waarde toe. Voor de een is Mozart het allerbelangrijkst in zijn leven, een ander luistert liever naar Frans Bauer. Muziek is ook een lichamelijk ervaring. We ervaren bij het luisteren naar muziek namelijk een bepaalde spanning of ontspanning, we kunnen mee-ademen, de muziek zorgt voor opwinding of juist rust, het zorgt ervoor dat u in een bepaalde stemming komt.

7


Verbondenheid

Vogelvlucht

Sociale verbondenheid

Herhaling zorgt ervoor dat we materie beter in ons geheugen opnemen. Dit is de reden dat ik u in vogelvlucht de belangrijkste materie opnieuw laat beleven.

Muziek versterkt de sociale verbondenheid binnen een groep. Muziek is een uitstekend instrument om stemmingen van mensen in een groep op één lijn te krijgen. En hoe sterker de groep, des te groter de kans op “overleving”. Laten we even terug in de tijd gaan. Stel dat we een stam in een oorlogsgebied zijn en willen aanvallen. Het houden van een oorlogsdans is dan bijzonder effectief. Iedereen raakt opgewonden en verandert in korte tijd in een vechtmachine.

Een krachtige veroorzaker van emoties door muziek is het geheugen. Wanneer men prettige muziek ervaart, wordt de stof dopamine aangemaakt in het lichaam. Deze stof zorgt voor genot.

Dat muziek in de puberteit een belangrijke rol speelt, past uitstekend in deze theorie van sociale verbondenheid. In deze periode maken pubers zich los van hun ouders. Leeftijdsgenoten worden steeds belangrijker. Als er één manier is om de onderlinge band te versterken, dan is het muziek.

Samen zingen en dansen, maar ook luisteren naar muziek brengt mensen tot elkaar. Ze vormen een team, een dorp of een natie en dat was vroeger en in mindere mate nog steeds belangrijk voor de mens. Daarom heeft ieder land een volkslied, elke kerk zijn liedboek, worden ceremonies rond geboorte en dood begeleid met een lied. Met muziek kan men alle kanten op. Door middel van muziek kan men in hogere staat van paraatheid gebracht worden, maar ze kan men ook rustig krijgen. Neem bijvoorbeeld een moeder die haar kind met een liedje in slaap wiegt.

Een emotionele reactie op muziek is afhankelijk van een situatie waarin men muziek luistert. Denk hierbij aan het voorbeeld van het droompaar in het sterrenrestaurant.

Ook op het fysiologisch gebied wordt deze theorie versterkt. Muziek zorgt er namelijk voor dat het hormoon oxytocine doet vrijkomen. Oxytocine zorgt ervoor dat sociale verbondenheid versterkt wordt. Dit hormoon komt bijvoorbeeld in extreem hoge concentraties vrij als een moeder een kind baart. Het speelt een belangrijke rol bij de inprenting, het zorgt ervoor dat de moeder het kind nooit meer zal “vergeten”.

Uw stemming en persoonlijkheid bepalen de ervaring van muziek. Het tempo van muziek bepaalt de gemoedstoestand. Snelle en ritmische tempo’s zorgen voor blijdschap en muziek met een langzaam tempo maakt eerder verdrietig.

Muziek versterkt de sociale verbondenheid binnen een groep

Muzikale ervaring is subjectief, iedereen beleeft zijn eigen gevoelens, associaties en beelden bij een bepaald lied.

8

Muziek raakt ons, de mate hiervan verschilt per individu. We kennen een waarde toe aan bepaalde muziek. Voor de een is Bach het allerbelangrijkst in zijn leven, een ander heeft die ervaring met Frans Bauer. Door overeenkomende parameters tussen persoonlijkheidskenmerken en muziek, is het mogelijk om het denken, voelen en handelen in de muziek te laten weerklinken. We ervaren bij het luisteren van muziek een bepaalde spanning of ontspanning. Muziek zorgt voor sociale verbondenheid. Samen zingen, dansen en luisteren naar muziek brengt mensen tot elkaar. Sociale verbondenheid wordt versterkt door het hormoon oxytocine die vrijkomt wanneer men naar muziek luistert.

9


Psychologie, muziek editie  

Hoe slaagt muziek erin om emoties op te wekken?

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you