Ársskýrsla Stapa 2017

ÁRSSKÝRSLA 2017

ÁRSSKÝRSLA 2017

Prentað í apríl 2018 Hönnun og umbrot: Blek | www.blekhonnun.is Ljósmyndir: Lilja Guðmundsdóttir Ljósmyndir af starfsfólki og stjórn: Þórhallur Jónsson Prentvinnsla: Ásprent | www.asprent.is

Stapi lífeyrissjóður | www.stapi.is Kennitala: 601092-2559 Strandgata 3, 600 Akureyri Forsíðumynd: Dettifoss

EFNISYFIRLIT SKÝRSLA STJÓRNAR OG FRAMKVÆMDASTJÓRA.............................................2 Ávarp stjórnarformanns.................................................2 Stjórn Stapa.......................................................................4 Yfirlit um starfsemi sjóðsins .......................................5

Ávöxtun og eignasamsetning ..........................5

Tryggingafræðileg staða.....................................5

Sjóðfélagalán ........................................................5 Starfsmannamál ...................................................5

Reglur um ársreikninga .....................................6

Árangursmat ..........................................................6 Fjármálamarkaðir............................................................ 7

Innlendir markaðir................................................ 7

Innlend hlutabréf .................................................8

Innlend skuldabréf............................................ 10

Erlendir markaðir............................................... 12

Erlend hlutabréf................................................. 13

Erlend skuldabréf............................................... 14

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar.................. 14

Afkoma og efnahagur.................................................. 15 Iðgjöld................................................................... 15 Lífeyrisgreiðslur..................................................17

Fjárfestingartekjur og ávöxtun...................... 18

Rekstur.................................................................. 19 Verðbréfaeignir............................................................. 20

Innlend hlutabréf............................................... 21

Innlend skuldabréf............................................ 22

Erlendar eignir.................................................... 22

Erlend hlutabréf................................................. 23

Erlend skuldabréf............................................... 24

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar.................. 24

Tryggingafræðilegt uppgjör........................... 24

Séreign............................................................................. 25 Iðgjöld................................................................... 25

Lífeyrismál og sérstök útgreiðsla.................. 25

Fjárfestingartekjur og ávöxtun...................... 26

Eignir......................................................................27 Fjárfestingarstefna....................................................... 29 Áhættustýring................................................................ 32 Áhættustefna....................................................... 32

Helstu áhættuþættir í rekstri......................... 32

Áhættumarkmið................................................. 34 Endurskoðunarnefnd................................................... 36 Stjórnarháttayfirlýsing ................................................37 Starfsfólk Stapa............................................................. 44 ÁRSREIKNINGUR.......................................................47

Áritun óháðra endurskoðenda....................... 48

Áritun tryggingastærðfræðings..................... 50

Skýrsla stjórnar................................................... 51

Yfirlit um breytingu á hreinni eign............... 52

Efnahagsreikningur........................................... 53

Yfirlit um sjóðstreymi....................................... 54

Tryggingadeild

- Yfirlit um breytingu á hreinni eign............ 55

- Efnahagsreikningur......................................... 56

- Yfirlit um sjóðstreymi......................................57

- Yfirlit um tryggingafræðilega stöðu.......... 58

Séreignardeild

- Yfirlit um breytingu á hreinni eign............ 59

- Efnahagsreikningur......................................... 60

- Yfirlit um sjóðstreymi..................................... 61

Tilgreind séreignardeild

- Yfirlit um breytingu á hreinni eign............ 62

- Efnahagsreikningur ....................................... 63

- Yfirlit um sjóðstreymi..................................... 64

Skýringar............................................................... 65

Deildaskipt séreignardeild.............................. 80

Viðauki I – Ófjárhagslegar upplýsingar...... 83

FINANCIAL STATEMENTS ................................... 85

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Ávarp stjórnarformanns Nýliðið starfsár var afar viðburðaríkt hjá Stapa lífeyrissjóði, bæði hvað varðar innri og ytri aðstæður sjóðsins. Í kjarasamningi Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins frá árinu 2016 var kveðið á um aðgerðir til að samræma réttindi milli opinbera og almenna vinnumarkaðarins. Hluti af þeim aðgerðum fólst í stighækkandi lífeyrissjóðsmótframlagi launagreiðenda á samningstímanum með heimild til ráðstöfunar mótframlagsins í sérstaka séreignardeild. Þessi tilhögun krafðist þess að lífeyrissjóðir stofnuðu nýja deild, svokallaða tilgreinda séreignardeild, til að veita mótframlaginu móttöku – sem og Stapi gerði með samþykktarbreytingum á sérstökum aukaársfundi í júní 2017.

Af þessum sökum voru haldnir tveir ársfundir Stapa á árinu 2017. Á starfsárinu hélt stjórn sjóðsins 13 bókaða stjórnarfundi, þar með talinn tveggja daga fund þar sem fjárfestingar- og áhættustefna sjóðsins var undirbúin og mótuð. Þá fundaði endurskoðunarnefnd sjóðsins sjö sinnum á árinu, en hún er eina starfandi undirnefnd stjórnar. Árið 2017 var nokkuð hagfellt rekstrarár fyrir Stapa lífeyrissjóð. Ávöxtun á eignum sjóðsins var yfir ávöxtunarmarkmiði hans og má það einkum rekja til góðrar afkomu innlendrar skuldabréfaeignar sem og erlendrar hlutabréfaeignar en um 26% af eignum sjóðsins eru í erlendri mynt. Eignavísitala sjóðsins, sem endurspeglar ávöxtun réttindasjóðs sjóðfélaga, hækkaði um 7,4% að nafnvirði á árinu. Hrein eign til greiðslu lífeyris óx áfram hröðum skrefum og nam í árslok 204.850 m.kr. og jókst þannig um 18.158 m.kr. á árinu. Hrein eign tryggingadeildar nam 199.419 m.kr. og hrein eign séreignardeildar 5.416 m.kr.

Fjöldi lífeyrisþega sem fengu greiddan lífeyri frá tryggingadeild sjóðsins á árinu voru 9.059 og fjölgaði um 500 frá fyrra ári. Heildarlífeyrisgreiðslur tryggingadeildar námu 5.156 m.kr. á árinu og hækkuðu um 8% frá fyrra ári, en lífeyrisgreiðslur séreignardeildar námu 120 m.kr. og lækkuðu um 20% frá fyrra ári. Heildariðgjöld til sjóðsins námu um 9.777 m.kr. og hækkuðu um 14% milli ára. Í samræmi við hækkandi kjarasamningsbundið mótframlag launagreiðenda heldur lífeyrisbyrði sjóðsins áfram að lækka en í árslok stóð hlutfallið í 53% samanborið við 56% á fyrra ári.

2

Á R S S K Ý R S LA

2017

Tryggingafræðileg afkoma ársins var jákvæð um 1.672 m.kr. vegna góðrar ávöxtunar eignasafns sjóðsins og er tryggingafræðileg staða nú neikvæð um 3.021 m.kr. eða sem nemur 0,9% af skuldbindingum sjóðsins. Í tryggingafræðilegri úttekt er nú reiknað með lífslíkum sem taka mið af árunum 2010–2014.

Afnám gjaldeyrishafta afhjúpar stærsta fyrirliggjandi viðfangsefni sjóðsins á sviði eignastýringar, þ.e. fjölþættingu eigna með erlendri fjárfestingu. Stjórn Stapa hefur sett sjóðnum það markmið til lengri tíma að hlutfall erlendra eigna í eignasafni sjóðsins verði allt að 40%. Í ljósi þeirrar miklu samþjöppunaráhættu sem felst í háu hlutfalli innlendrar verðbréfaeignar á nokkuð fábrotnum verðbréfamarkaði má gera ráð fyrir að megináhersla í fjölþættingu eignasafns sjóðsins á komandi misserum verði á erlendar fjárfestingar.

Stapi er einn af 23 stofnaðilum að íslenskum samtökum um ábyrgar fjárfestingar, IcelandSIF, sem stofnuð voru á árinu 2017. Á meðal stofnaðila eru fjármálafyrirtæki, lífeyrissjóðir og tryggingafélög. Stjórn og starfsmenn Stapa eru vörsluaðilar lífeyrissparnaðar sjóðfélaga og ber að standa vörð um hagsmuni þeirra og hafa þá að leiðarljósi í störfum sínum. Í því er meðal annars fólgin sú krafa að sjóðurinn stuðli að því að bestu faglegu viðmið um stjórnarhætti séu í heiðri höfð hjá þeim fyrirtækjum þar sem sjóðurinn fjárfestir eða felur eignastýringu fyrir hönd sjóðsins. Með aðild að IcelandSIF stefnir Stapi að því

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Norðurljós í Eyjafirði

að verða virkur þátttakandi í umræðu um stjórnarhætti og ábyrgt fyrirsvar. Aukinheldur hafa frá árinu 2015 verið í gildi hjá Stapa Leiðbeiningar og stefnumið um stjórnarhætti, fyrirsvar og félagslega ábyrgar fjárfestingar til aðstoðar fyrir fjárfestingateymi og áhættustýringu Stapa til að meta stjórnarhætti fyrirtækja þar sem Stapi er fjárfestir eða hyggst fjárfesta og veita leiðsögn um þær kröfur sem Stapi gerir til þessara fyrirtækja. Þá gerðist Stapi fyrstur íslenskra lífeyrissjóða aðili að Alþjóðasamtökum framtaksfjárfesta (e. Institutional Limited Partners Accociation). Samtökin eru leiðandi í hagsmunagæslu fyrir framtaksfjárfesta gagnvart stýringaraðilum og stjórnvöldum á heimsvísu og hafa auk þess verið í fararbroddi hvað varðar bestu framkvæmd þegar kemur að áreiðanleikakönnunum og stöðlun upplýsingagjafar svo fátt eitt sé nefnt.

Með aðild að samtökunum fær Stapi að auki aðgang að greiningartólum sem nýtast við stýringu og vali á framtaksstýrendum. Aðilar að ILPA telja nú um 4.000 frá um 50 löndum, sem samanlagt eru eigendur að 50% allra framtaksfjárfestinga í heiminum.

jákvæð viðbrögð og skýtur enn styrkari stoðum undir gott samband sjóðsins við sjóðfélaga. Þann 1. júlí sl. tóku gildi breytingar á fjárfestingarheimildum lífeyrissjóða skv. lögum nr. 129/1997. Breytingin á sér langan aðdraganda enda hafði ákvæðum um fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða verið breytt margoft með viðbótum og því full þörf á einföldun á framsetningu og heildarendurskoðun. Nýjar fjárfestingarheimildir ættu ekki að vera til þess fallnar að auka áhættustig sjóða en endurspegla nú betur það fjárfestingarumhverfi sem lífeyrissjóðirnir starfa við. Eftir sem áður vinnur Stapi að því að ná 3,5% markmiðsraunávöxtun með hóflegri áhættutöku.

Af ofangreindu má sjá að starfsemi Stapa hefur vaxið og þroskast á liðnu starfsári. Mikið verk er að baki en næg verkefni eru fyrir höndum við áframhaldandi þróun sjóðsins. Fyrir hönd stjórnar færi ég starfsfólki Stapa bestu þakkir fyrir þróttmikið starf og ánægjulegt samstarf á liðnu starfsári.

Huld Aðalbjarnardóttir, stjórnarformaður

Á árinu 2017 tók stjórn Stapa ákvörðun um að breyta fyrirkomulagi sjóðfélagalána sjóðsins, sem til þessa hafa verði veitt í samstarfi við lánastofnanir á óhagstæðari kjörum en boðist hafa hjá öðrum lífeyrissjóðum. Ekki reyndist unnt að ljúka fyrirhuguðum breytingum á árinu 2017 en í janúar 2018 hóf Stapi að veita hefðbundin sjóðfélagalán fyrir eigin reikning á samkeppnishæfum vöxtum til sjóðfélaga. Breytingin hefur hlotið mjög

Á R S S K Ý R S LA

2017

3

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

STJÓRN STAPA Stjórn Stapa lífeyrissjóðs er skipuð átta mönnum og tekur hún til allra deilda hans. Varamenn eru fjórir.

Stjórnin er kjörin á ársfundi. Fulltrúar launamanna eru kosnir af fulltrúum stéttarfélaga á ársfundi en fulltrúar launagreiðenda eru tilnefndir af Samtökum atvinnulífsins. Kjörtímabil stjórnarmanna er 2 ár og er helmingur stjórnar kjörinn á hverjum ársfundi. Fulltrúar launagreiðenda og launamanna skiptast árlega á um að fara með formennsku í stjórn.

Mynd tekin á stjórnarfundi Stapa þann 26. mars 2018.

Frá vinstri: Erla Jónsdóttir, Unnar Már Pétursson (varamaður), Þórarinn Sverrisson, Valdimar Halldórsson, Kristín Halldórsdóttir, Sverrir Mar Albertsson, Huld Aðalbjarnardóttir, Tryggvi Jóhannsson og Jóhann Steinar Jóhannsson framkvæmdastjóri Stapa. Á myndina vantar Ágúst Torfa Hauksson.

4

Á R S S K Ý R S LA

2017

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

YFIRLIT UM STARFSEMI SJÓÐSINS ÁVÖXTUN OG EIGNASAMSETNING Ávöxtun á árinu 2017 nam 7,0% sem samsvarar 5,2% raunávöxtun. Meðaltal hreinnar raunávöxtunar undanfarin 5 ár nemur 4,0% og síðustu 10 ár 1,2%. Fjárfestingartekjur sjóðsins árið 2017 námu 13,7 milljörðum króna. Afar góð ávöxtun varð af innlendri skuldabréfaeign sjóðsins á árinu. Þannig nam raunávöxtun ríkisskuldabréfa 7,8% og annarra markaðsskuldabréfa 7,2%. Þá gáfu erlend hlutabréf í eigu sjóðsins einnig vel af sér á árinu en raunávöxtun þeirra nam 9,9%. Innlend hlutabréf, sem námu 17% af heildareignum sjóðsins í árslok, drógu niður ávöxtun ársins en raunávöxtun þeirra var neikvæð um 2,3%.

Stjórn Stapa hefur sett fram það markmið að erlendar eignir sjóðsins verði allt að 40% heildareigna hans til lengri tíma litið, en hlutfallið nam í lok árs 26%. Í mars árið 2017 afléttu stjórnvöld fjármagnshöftum og getur sjóðurinn nú fjárfest erlendis á ný innan þeirra heimilda sem lög nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda leyfa. Vegna smæðar innlends verðbréfamarkaðar og mikils vægis innlendra eigna í eignasafni Stapa telur sjóðurinn mikilvægt að auka vægi erlendra eigna til að minnka samþjöppunaráhættu og bæta áhættudreifingu. Á árinu jukust erlendar eignir í eignasafni Stapa um ríflega 8 milljarða króna og hækkaði hlutfall þeirra um 2%. Þessari miklu aukningu erlendra eigna var fyrst og

60

35%

50

30% 40

25%

15%

20

10% 10

5% 2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

0 2006

0%

ma. kr.

30

20%

TRYGGINGAFRÆÐILEG STAÐA Tryggingafræðileg afkoma sjóðsins á árinu var jákvæð um 1.671 m.kr. og batnaði staða þar með úr -1,5% í -0,9%. Áfallin staða var neikvæð um 1,1% og framtíðarstaða um 0,9%. Litlar breytingar á tryggingafræðilegri stöðu á milli ára endurspegla þær breytingar á réttindakerfi sjóðsins sem tóku gildi á árinu 2016, en réttindi sjóðfélaga sveiflast nú að mestu í takti við eignavísitölu Stapa.

Neikvæð tryggingafræðileg staða sjóðsins skýrist að mestu af því að meginþorri eigna sjóðsins er metinn á markaðskröfu en í tryggingafræðilegu uppgjöri eru skuldabréf núvirt miðað við 3,5% raunávöxtunarkröfu. Þar sem raunávöxtunarkrafa skuldabréfa sjóðsins er nú undir 3,5% núvirðingarkröfu myndast neikvæð færsla í tryggingafræðilegu uppgjöri. Á meðan ávöxtunarkrafa á markaði er undir núvirðingarkröfu í tryggingafræðilegu uppgjöri má búast við neikvæðri færslu frá þessum lið í mati á tryggingafræðilegri stöðu sjóðsins.

SJÓÐFÉLAGALÁN Á árinu 2017 tók stjórn Stapa ákvörðun um að breyta fyrirkomulagi sjóðfélagalána sjóðsins, sem til þessa hafa verði veitt í samstarfi við lánastofnanir á óhagstæðari kjörum en boðist hafa hjá öðrum lífeyrissjóðum. Ekki reyndist unnt að ljúka fyrirhuguðum breytingum á árinu 2017 en í janúar 2018 hóf Stapi að veita hefðbundin sjóðfélagalán fyrir eigin reikning á samkeppnishæfum vöxtum til sjóðfélaga.

MYND 1. ÞRÓUN HLUTFALLS ERLENDRA EIGNA

40%

fremst varið til kaupa á erlendum hlutabréfum, en hlutfall þeirra af heildareignum sjóðsins hækkaði úr 18% í 21%.

Til þess að viðhalda hóflegu áhættustigi í sjóðnum, í ljósi framangreindra breytinga, var hlutfall innlendra hlutabréfa í eignasafni sjóðsins lækkað á árinu á móti erlendri hlutabréfaeign úr 19% í 17%.

STARFSMANNAMÁL Í október árið 2017 tók Jóhann Steinar Jóhannsson við starfi framkvæmdastjóra sjóðsins af Inga Björnssyni.

Jóhann Steinar hafði áður starfað við eignastýringu hjá sjóðnum. Þá hóf Einar Ingimundarson hdl. störf sem lögfræðingur sjóðsins í samræmi við breytt skipurit.

Fjárhæð erlendra eigna (h. ás) Hlutfall erlendra eigna (v. ás)

Á R S S K Ý R S LA

2017

5

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Á árinu tók gildi reglugerð nr. 590/2017 um eftirlitskerfi með áhættu lífeyrissjóða. Í reglugerðinni er tekið fram að áhættustjóri lífeyrissjóða skuli heyra beint undir framkvæmdastjóra sjóðsins en frá því að starf áhættustjóra Stapa var tekið upp árið 2012 hefur starfið heyrt beint undir stjórn sjóðsins. Skipuriti sjóðsins var breytt á árinu í samræmi við framangreinda reglugerð og heyrir áhættustjóri nú beint undir framkvæmdastjóra.

REGLUR UM ÁRSREIKNINGA Stapi er birtir nú í annað sinn ársreikning miðað við nýjar reglur um ársreikninga lífeyrissjóða nr. 335/2015 sem Fjármálaeftirlitið hefur sett. Ekki hafa allir lífeyrissjóðir tekið upp þessar nýju reglur en segja má að þær passi afar vel við hið nýja réttindakerfi sjóðsins þar sem meginbreytingin frá eldri ársreikningareglum er sú að nú eru allar eignir gerðar upp á gangverði í árslok.

Smábátahöfnin á Akureyri

6

Á R S S K Ý R S LA

2017

ÁRANGURSMAT Stjórn Stapa fór í árangursmat á starfsárinu eins og gert var árið 2015. Matið var framkvæmt af KPMG og komu út úr því ýmsar gagnlegar ábendingar um hvernig bæta má starfsemi stjórnarinnar og sjóðsins.

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

FJÁRMÁLAMARKAÐIR INNLENDIR MARKAÐIR Áframhaldandi hagvöxtur einkenndi árið 2017 en samsetning hans var ekki eins hagfelldur og síðustu ár.

Hagvöxtur var áætlaður 3,4% á árinu samanborið við um 6% árið áður. Hægt hefur á útflutningsvexti í öðru en ferðaþjónustu sem meðal annars má rekja til styrkingar krónunnar á fyrri hluta ársins. Um mitt ár veiktist krónan þvert á spár aðila og gekk styrking fyrri hlutans til baka að mestu á þriðja fjórðungi ársins.

Afgangur af vöru- og þjónustuviðskiptum var jákvæður á árinu og jókst milli ára. Aukinn þjónustuútflutningur á síðasta ári skýrist fyrst og fremst af mikilli fjölgun ferðamanna. Uppsveifla í ferðaþjónustu hófst árið 2010 en það ár komu um 459 þúsund erlendir ferðamenn til landsins. Á síðasta ári var fjöldi erlendra ferðamanna kominn í tæplega 2,2 milljónir sem er rúmlega fjórföldun á þessu tímabili.1 Sterk króna og breyting á samsetningu ferðamanna eru helstu ástæður breytts neyslumunsturs ferðamanna á Íslandi.

Verðbólga var áfram lág á árinu og var það einna helst fasteignaliðurinn sem hélt henni uppi. Án húsnæðisliðarins var verðhjöðnun á árinu. Seðlabankinn lækkaði vexti á árinu um 0,75% og voru stýrivextir í árslok 4,25% og hafa ekki verið svo lágir um langt tímabil.

Lífeyrissjóðir fengu auknar heimildir til fjáfestinga erlendis á árinu í kjölfar afnáms hafta á erlendar fjárfestingar. Þessi þróun er mjög mikilvæg fyrir áhættudreifingu í eignasafni lífeyrissjóða, enda hefur hlutfall erlendrar verðbréfaeignar íslenskra lífeyrissjóða lækkað úr 34% þegar hæst stóð árið 2008 í 22% í árslok 2017.

TAFLA 1. HELSTU HAGVÍSAR 2

Árið í tölum*

2017

Ýmsir hagvísar;

2016

Hagvöxtur

3,4%

6,0%

Ársverðbólga (í árslok)

1,9%

1,9%

4,25%

5,0%

Gengisvísitala (viðskiptavog þröng)

0,7%

-15,6%

Atvinnuleysi (% af mannafla í árslok skv. vinnumarkaðskönnun Hagstofu Íslands)

2,8%

2,6%

Kaupmáttur ráðstöfunartekna (br. milli ársmeðaltala)

6,8%

7,0%

Viðskiptajöfnuður (% af landsframleiðslu)

1,9%

6,4%

Stýrivextir (í árslok)

Skráð verðbréf (ma. kr.); Markaðsvirði skráðra skuldabréfa í árslok

2.418

2.136

Velta skráðra skuldabréfa

1.240

1.476

Markaðsvirði skráðra hlutabréfa í árslok

793

969

Velta skráðra hlutabréfa

630

558

*Breytingar á árinu nema annað sé tekið fram

MYND 2. ÞRÓUN STÝRIVAXTA, ÁRSVERÐBÓLGU OG GENGISVÍSITÖLU 3

Stýrivextir

Verðbólga

Gengisvísitala (h. ás) 180

6%

175

5%

170 4%

165 160

3%

155

2%

150 1%

145 140

0% Jan

Feb

Mar

Apr

Maí

Jún

Júl

Ágú

Sep

Okt

Nóv

Des

1 Heimild: Ferðamálastofa 2 Heimild: Seðlabanki Íslands (Peningamál 2018/1), Hagstofa Íslands og Kauphöll Íslands 3 Heimild: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands og Kauphöll Íslands

Á R S S K Ý R S LA

2017

7

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

TAFLA 2. MARKAÐSVIRÐI Í ÁRSLOK OG VERÐBREYTINGAR FÉLAGA 2017 5

INNLEND HLUTABRÉF

Félag

Ávöxtun innlendra hlutabréfa árið 2017 var áfram lág, líkt og árið 2016. Áhrifavaldarnir voru að miklu leyti sambærilegir og árið á undan, þ.e. aukin erlend fjárfesting lífeyrissjóðanna, áframhaldandi aukning sjóðfélagalána og minni kaup á innlendum hlutabréfum. Því til viðbótar hafði opnun Costco á Íslandi mikil áhrif á allan smásöluog heildsölumarkaðinn á Íslandi. Með sterkara gengi íslensku krónunnar er farið að hægja á hagvexti og hagvaxtarhorfum. Einkaneysla er þó enn að styrkjast og má merkja það af hækkunum hlutabréfa margra innlendra rekstrarfélaga á árinu, en Hagar og N1 eru þar undanskilin af öðrum ástæðum. Vaxtalækkunarferli Seðlabanka Íslands hélt áfram á árinu 2017.

Lífeyrissjóðir eru orðnir nokkuð fyrirferðarmiklir á markaðnum og virðast hafa náð takmarki sínu hvað varðar vægi innlendra hlutabréfa í eignasafni. Sjóðirnir fjárfestu að miklu leyti í sjóðfélagalánum en einnig var töluvert fjárfest erlendis í ljósi losunar fjármagnshafta.

Fjármagnshöftin voru að mestu afnumin á einstaklinga, fyrirtæki og lífeyrissjóði í mars 2017. Auk þess voru helstu áhrifavaldar áframhaldandi aukning ferðamanna, góður gangur innlenda hagkerfisins og utanaðkomandi fréttir.

Frá og með desember 2017 voru hlutabréf í Össuri afskráð úr Kauphöll Íslands, þar sem félagið ákvað að hafa bréfin einungis skráð í kauphöllinni í Danmörku. Bank Nordic hafði einnig verið afskráð fyrr á árinu, af sömu ástæðum.

Engin nýskráning félags í Kauphöll Íslands átti sér stað á árinu. Í árslok 2017 voru því 16 félög skráð á aðallista

Markaðsvirði (ma.kr.) Verðbreyting 2017

Marel hf.

238

32,9%

Icelandair Group hf.

74

-36,3%

Reitir fasteignafélag hf.

62

-8,0%

Eimskipafélag Íslands hf.

50

-22,3%

Hagar hf.

42

-33,8%

HB Grandi hf.

64

34,6%

Reginn hf.

40

-2,1%

Eik fasteignafélag hf.

35

-4,7%

N1 hf.

29

-11,6%

Síminn hf.

39

31,8%

Sjóvá-Almennar tryggingar hf.

25

9,7%

Vátryggingarfélag Íslands hf.

26

28,4%

Tryggingamiðstöðin hf.

22

18,0%

Skeljungur hf.

14

-3,0%

Fjarskipti hf.

20

32,9%

Nýherji hf.

12

31,4%

GAMMA:EQI vísitala

3,0%

NASDAQ Iceland eins og sjá má í töflu 2. Íslenska krónan styrktist nokkuð í kjölfar þess að fjármagnshöft voru afnumin að mestu í mars en í lok ársins hafði gengi krónunnar þó lækkað um 0,7%. Talsvert

MYND 3. VELTA Á ÍSLENSKA HLUTABRÉFAMARKAÐNUM4

Hlutabréfavelta 2016 (v. ás) ma. kr.

Hlutabréfavelta 2017 (v. ás)

Hlutabréfavelta sem hlutfall af markaðsvirði 2016 (h. ás)

Hlutabréfavelta sem hlutfall af markaðsvirði 2017 (h. ás)

90

10%

80

9% 8%

70

7%

60

6%

50

5%

40

4%

30

3%

20

2%

10

1% 0%

0 Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júní

Júlí

Ágúst

Sept

4 Heimild: Kauphöll Íslands 5 Heimild: Kauphöll Íslands

8

Á R S S K Ý R S LA

2017

Okt

Nóv

Des

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

meiri sveiflur voru á gengi krónunnar árið 2017 en árin á undan sem má rekja til losunar fjármagnshafta. Erlendis voru stærstu fréttirnar fyrirætlan Breta um útgöngu úr Evrópusambandinu (BREXIT). Donald Trump hafði einnig áhrif til bjartsýni á hlutabréfamörkuðum erlendis og þá sérstaklega undir lok ársins þegar skattkerfisbreytingar hans voru samþykktar. Þó að fyrrnefndir atburðir hafi ekki með beinum hætti haft áhrif á innlend félög, til skemmri tíma að minnsta kosti, þá virðist fylgni hafa aukist milli hlutabréfaverðs hér og erlendis.

Samanlögð verðmæti félaga á aðallista Kauphallar minnkuðu talsvert á árinu vegna áðurnefndra afskráninga.

Velta hlutabréfa jókst þó um tæp 13% milli ára. Velta sem hlutfall af markaðsvirði jókst aðeins á milli ára og áfram má merkja aukinn áhuga erlendra fjárfesta og meiri skoðanaskipti sem þýðir um leið virkari verðmyndun.

Frá Skriðuklaustri

GAMMA: EQI 2017

MYND 4. VERÐÞRÓUN Á ÍSLENSKA HLUTABRÉFAMARKAÐNUM 20176

20% 15% 10% 5% 0% -5% Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Ávöxtun skráðra hlutabréfa, mælt með GAMMA:EQI vísi- tölunni, nam 3% á árinu 2017. Miklar sveiflur voru innan ársins þar sem vísitalan fór hæst í 18% og lægst í 3%. Erlendir aðilar fjárfestu áfram í talsverðum mæli hér á landi. Sérstaklega fjárfestu þeir í innlendum rekstrarfélögum, s.s. fjarskiptafélögum, olíufélögum og tryggingafélögum og eru nú margir orðnir meðal stærstu hluthafa þessara félaga. Miklar lækkanir voru á hlutabréfum Icelandair Group hf. og Högum hf. á árinu af ólíkum ástæðum. Icelandair lækkaði um 36%, sem orsakaðist af því að afkoma félagsins var langt undir væntingum og sendi félagið út afkomuviðvörun þess efnis í byrjun febrúar. Hagar lækkuðu um 34% en áhrifavaldar þess voru innkoma Costco á markaðinn ásamt mikilli endurskipulagningu á rekstri félagsins sjálfs. Innkoma Costco hafði einnig neikvæð áhrif á N1, þar sem félagið lækkaði um tæp 12%. Marel hækkaði mikið á árinu eða um 33%, en félagið hélt áfram að bæta afkomu sína verulega milli ára.

Júní

Júlí

Ágúst

Sept

Okt

Nóv

Des

Innlend hlutabréf eru orðin nokkuð fyrirferðarmikil í eignasöfnum lífeyrissjóða og álitamál hversu stórum hluta safnanna eigi að fjárfesta í innlendum hlutabréfum til lengri tíma litið. Eignaflokkurinn hefur stækkaði ört í skjóli fjármagnshafta sem komu í veg fyrir fjárfestingu erlendis á sama tíma og eignir sjóðanna jukust. Afnám fjármagnshafta var því kærkomið fyrir lífeyrissjóði og hlutabréfamarkaðinn til að draga úr hættu á eignabólu.

Með afskráningu Össurar úr kauphöllinni er markaðurinn orðinn frekar einsleitur þar sem Marel mælist nú um þriðjungur af GAMMA:EQI vísitölunni. Mælt í markaðsvirði þá er Marel langstærsta félagið á innlenda hlutabréfamarkaðnum, að markaðsvirði um 238 ma. kr. í lok ársins.

Fjölgun félaga á aðallista Kauphallar er því, nú sem áður, nauðsynleg til að verðmyndun og áhættudreifing verði eðlileg.

6 Heimild: Datamarket.com

Á R S S K Ý R S LA

2017

9

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

MYND 5. VERÐBREYTING Á GAMMA:EQI 7

Verðbreyting GAMMA:EQI 2016

Verðbreyting GAMMA:EQI 2017

10% 8% 6% 4% 2% 0% -2% -4% -6% -8% Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júní

Auknar heimildir lífeyrissjóða til erlendra fjárfestinga eru líklegar til að draga aftur úr eignahaldi þeirra í skráðum innlendum félögum og því er jákvætt að aðrir fjárfestar hafa aukið fjárfestingar sínar á innlendum hlutabréfamarkaði.

Auk fjárfestinga í skráðum hlutabréfum hefur sjóðurinn fjárfest nokkuð í óskráðum hlutabréfum. Með því fjölgar áhugaverðum fjárfestingarkostum og áhættudreifing eykst. Þessar fjárfestingar geta verið bæði í stökum hlutafélögum og með öðrum fjárfestum í félögum utan um sameiginlegar fjárfestingar, svokallaðar framtaksfjárfestingar.

Verðlagning innlendra hlutabréfa virðist enn standast alþjóðlegan samanburð og ekki eru greinilegar vísbendingar um eignabólu á markaðnum í heild. Til að standa undir núverandi verði þurfa félögin áfram að skila góðri rekstrarafkomu auk þess sem utanaðkomandi skilyrði þurfa að vera hagstæð.

Búist er við að Arion banki hf. verði skráður á tveimur mörkuðum á árinu 2018, þeim íslenska og mögulega þeim sænska. Ekki liggja fyrir upplýsingar um aðrar hlutafjárskráningar á markað en nokkur félög hafa þó verið að skoða þann möguleika. Auk þessa er vilji hjá íslenska ríkinu að losa enn meira um eignarhald í Íslandsbanka hf. og Landsbanka hf. Ljóst er að í tilviki íslensku bankanna er um að ræða stór félög og breytingar á eignahaldi þeirra geta haft töluverð áhrif á verðmyndun annarra skráðra hlutabréfa.

Júlí

Ágúst

Sept

Á R S S K Ý R S LA

2017

Nóv

Des

INNLEND SKULDABRÉF Verðþróun innlendra ríkisskuldabréfa á árinu 2017 skiptist í tvö tímabil. Fyrri hluti ársins einkenndist af bjartsýni um frekari vaxtalækkanir Seðlabankans og væntinga um afnám hafta. Gengisvísitala krónunnar styrktist og sáu markaðsaðilar ekkert nema áframhaldandi styrkingu í kortunum. Um mitt ár tók krónan að veikjast aftur og fór markaðurinn þá að gera ráð fyrir að verðbólga myndi aukast samhliða. Ávöxtunarkrafa óverðtryggðra skuldabréfa tók að hækka aftur á sama tíma og krafa á verðtryggum bréfum lækkaði. Verðbólguálag hækkaði í kjölfarið. Ávöxtun á innlendum ríkisskuldabréfamarkaði var með ágætum framan af árinu. Fyrri hluta ársins var ávöxtun sambærileg milli verðtryggðra og óverðtryggða ríkisskuldabréfa en í kjölfar gengislækkunar um mitt ár dró verulega í milli og áhugi á verðtryggðum bréfum jókst. Skarpt verðfall varð á mörkuðum í kjölfar frétta af stjórnarslitum en markaður með ríkisskuldabréf náði sér aftur á strik í kjölfarið. Verðtryggð ríkisskuldabréf, mæld í verðtryggðu vísitölu GAMMA, hækkuðu mest á árinu eða um 11,6% samanborið við að óverðtryggði hluti vísitölunnar hækkaði um 5,2%. Verðbólga til verðtryggingar var 1,7% á árinu (mæld frá desember til desember) og var því raunávöxtun þessara eignaflokka jákvæð.

Velta með íbúðabréf var áfram mjög lítil en meðalmánaðarvelta þeirra nam aðeins 1% af markaðsvirði á árinu og lækkaði frá fyrra ári. Sama var að gerast með ríkisskuldabréf en velta þeirra minnkaði einnig milli ára.

7 Heimild: Datamarket.com

10

Okt

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

MYND 6. ÞRÓUN ÁVÖXTUNARKRÖFU RÍKISSKULDABRÉFA OG VERÐBÓLGUÁLAGS Á ÁRINU 20178

5 ára verðtryggð ávöxtunarkrafa

5 ára óverðtryggð ávöxtunarkrafa

5 ára verðbólguálag

Júní

Okt

6% 5% 4% 3% 2% 1% 0%

Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júlí

Ágúst

Sept

Nóv

Des

MYND 7. ÞRÓUN SKULDABRÉFAVÍSITALNA GAMMA 20179

GAMMA: Heildarvísitala

GAMMAi: Verðtryggt

GAMMAxi: Óverðtryggt

12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% -2% -4% Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júní

Júlí

Ágúst

Sept

Okt

Nóv

Des

MYND 8. MÁNAÐARLEG VELTA SKULDABRÉFA Í KAUPHÖLL ÍSLANDS 201710

Velta íbúðabréfa

Velta ríkisbréfa

Velta ríkisbréfa í mánuðinum sem hlutfall af markaðsvirði (h. ás)

Velta íbúðabréfa í mánuðinumum sem hlutfall af markaðsvirði (h. ás)

ma. kr.

200

30%

180 25%

160 140

20%

120 100

15%

80 10%

60 40

5%

20 0

0% Jan

Feb

Mars

Apríl

Maí

Júní

Júlí

Ágúst

Sept

Okt

Nóv

Des

8 Heimild: Kauphöll Íslands 9 Heimild: GAMMA vísitölur, Datamarket.com 10 Heimild: Kauphöll Íslands

Á R S S K Ý R S LA

2017

11

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

ERLENDIR MARKAÐIR Árið 2017 var einstakt á erlendum mörkuðum sama hvort litið er til ávöxtunar, sem náði til hartnær allra eignaflokka, eða áhættu sem var með minnsta móti mælt út frá sveiflum í ávöxtun.

Hagvöxtur jókst í nær öllum löndum og verðbólga varð minni en væntingar gerðu ráð fyrir sem gerði seðlabönkum kleift að viðhalda lágum vöxtum og áframhaldandi stuðningsaðgerðum á borð við kaup verðbréfa á mörkuðum. Ýmsir atburðir á árinu hefðu að öllu jöfnu átt að hafa meiri lækkunaráhrif á eignaverð en raun varð á. Má þar nefna nefna eldflaugatilraunir N-Kóreu sem ollu miklum titringi, ekki síst í Asíu, yfirlýsing forstjóra FBI um að Rússar hefðu haft afskipti af forsetakosningum í Bandaríkjunum og hryðjuverkaárásir, bæði í Bandaríkjunum og Evrópu.

Undir venjulegum kringumstæðum hefði hver og einn ofangreindra atburða getað leitt til töluverðs verðfalls, ekki síst hvað varðar hlutabréf en raunin varð sú að eftir á að hyggja var í öllum tilvikum um kauptækifæri að ræða. Markaðir lækkuðu tímabundið en hækkuðu fljótt aftur. Það er ljóst að aðrir þættir en pólitísk óvissa réðu meiru um þróun eignaverðs á nýliðnu ári. Árið var einstaklega gott í hagfræðilegu tilliti, hvort sem horft er til hagvaxtar, lágrar verðbólgu eða lágra stýrivaxta víðast hvar. Í Bandaríkjunum fór atvinnuleysi minnkandi á sama tíma og hagnaður fyrirtækja jókst. Löggjöf um fjármálamarkaði var einfölduð auk þess sem skattalækkanir voru samþykktar undir lok ársins. Verðbólga var minni en reiknað var með sem þýddi að hækkun stýrivaxta

Húsavíkurhöfn

12

Á R S S K Ý R S LA

2017

frestaðist frá því sem búist hafði verið við í upphafi árs.

Seðlabankinn hækkaði þó vexti þrisvar á árinu og hóf að minnka efnahagsreikning sinn með sölu verðbréfa á mörkuðum í stað kaupa sem höfðu verið stunduð undanfarin ár. Í kjölfar BREXIT og kjörs Trumps sem Bandaríkjaforseta biðu margir spenntir eftir niðurstöðu kosninga í Hollandi og Frakklandi á vormánuðum. Niðurstaðan varð sú að „hefðbundnir“ flokkar héldu velli og þeir flokkar sem gætu talist öfgafullir náðu ekki því atkvæðamagni sem óttast var. Líkt og í Bandaríkjunum var verðbólga í Evrópu minni en reiknað var með, þrátt fyrir aukinn hagvöxt, minnkandi atvinnuleysi og vaxandi einkaneyslu. Evrópski seðlabankinn dró úr stuðningsaðgerðum sínum en fjárfestir þó enn í verðbréfum, einkum í því skyni að halda vöxtum lágum og ýta þannig undir fjárfestingar fyrirtækja og einstaklinga. Önnur markaðssvæði höfðu flest svipaða sögu að segja, þ.e. aukinn hagvöxt og lága verðbólgu. Japanski forsætisráðherrann var endurkjörinn sem hafði jákvæð áhrif á þarlenda eignamarkaði auk þess sem japanski seðlabankinn hóf að kaupa hlutabréf sem hluta af magnbundinni íhlutun. Hagvöxtur jókst á nýmörkuðum, ekki síst í kjölfar vaxandi eftirspurnar frá Kína.

Búast má við áframhaldandi sveiflum á mörkuðum á árinu 2018. Enn á eftir að koma í ljós hvort og hvernig Trump framkvæmir kosningaloforð sín t.d. hvað varðar innviðafjárfestingar auk þess sem „America first“ gæti aukið á spennu milli Bandaríkjanna, Evrópu og Kína svo fátt eitt sé nefnt.

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

ERLEND HLUTABRÉF Árið 2017 var afar gott á erlendum hlutabréfamörkuðum.

Heimsvísitala hlutabréfa hækkaði um 24% (USD) sem er langt umfram meðalávöxtun undanfarinna ára. Allir helstu markaðir hækkuðu í heimamynt og er skýringuna einna helst að finna í auknum hagvexti, lágri verðbólgu og lágu vaxtastigi auk þess sem uppgjör fyrirtækja voru afar góð. Samhliða hafa sveiflur í ávöxtun helstu hlutabréfavísitalna verið sögulega lágar sem þýðir að áhættuleiðrétt ávöxtun var afar góð.

Bandarísk hlutabréf hækkuðu um 21,6% (USD) á árinu og skiluðu allir mánuðir jákvæðri ávöxtun en slíkt hefur ekki

gerst áður auk þess sem S&P 500 hlutabréfavísitalan hefur aldrei mælst hærri. Japönsk hlutabréf hækkuðu svipað og þau bandarísku (21,1% í JPY) en lakasti markaðurinn var Evrusvæðið þar sem hækkun nam 10,7% (EUR). Ávöxtun helstu hlutabréfamarkaða má sjá á mynd 9.

Sé horft til ávöxtunar erlendra hlutabréfa í íslenskum krónum breytist myndin nokkuð vegna gengisbreytingar krónunnar. Gengisvísitala krónunnar hækkaði um 0,7% á árinu en veiking Bandaríkjadollars gerði það að verkum að ávöxtun heimsvísitölu hlutabréfa fór úr 24% í USD og í 14,7% mælt í ISK. Þróun helstu hlutabréfavísitalna 2017 mæld í íslenskri krónu má sjá á mynd 10.

MYND 9. ÞRÓUN ERLENDRA HLUTABRÉFAVÍSITALNA ÁRIÐ 2017 ( GRUNNMYNT ) 11

MSCI Evrópa (EUR)

MSCI N-Ameríka (USD)

MSCI Japan (JPY)

MSCI nýmarkaðir (USD)

MSCI heimsvísitala (USD)

MSCI Asía án Japan (USD)

50% 40% 30% 20% 10% 0% -10% Jan

Feb

Mar

Apr

Maí

Jún

Júl

Ágú

Sep

Okt

Nóv

Des

MYND 10. ÞRÓUN ERLENDRA HLUTABRÉFAVÍSITALNA ÁRIÐ 2017 ( ISK )12

MSCI Evrópa

MSCI N-Ameríka MSCI heimsvísitala

MSCI nýmarkaðir

MSCI Japan MSCI Asía án Japan

35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% -5% -10% Jan

Feb

Mar

Apr

Maí

Jún

Júl

Ágú

Sep

Okt

Nóv

Des

11 Heimild: Bloomberg og Seðlabanki Íslands 12 Heimild: Bloomberg og Seðlabanki Íslands

Á R S S K Ý R S LA

2017

13

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

MYND 11. ÞRÓUN ERLENDRA SKULDABRÉFAVÍSITALNA ÁRIÐ 2017 ( ISK )13

US IG (USD)

US HY (USD)

EUR IG (EUR)

EUR HY (EUR)

JPMGGBI (USD)

10% 8% 6% 4% 2% 0% -2%

Jan

Feb

Mar

Apr

Maí

ERLEND SKULDABRÉF

Jún

Júl

Ágú

Sep

Okt

Nóv

Des

MYND 12. ÞRÓUN HFRI MARKSJÓÐAVÍSITÖLU 2017 MÆLD Í USD

Erlend skuldabréf skiluðu þokkalegri ávöxtun á árinu 2017. Ríkisskuldabréf í Evrópu og Japan breyttust lítið í verði en bandarísk ríkisskuldabréf lækkuðu nokkuð vegna vaxtahækkana bandaríska seðlabankans og vaxandi verðbólgu. Skuldaraálag (þ.e. ávöxtunarkrafa umfram ávöxtunarkröfu ríkisskuldabréfa) lækkaði sem þýddi meiri hækkun þeirra m.a. í Bandaríkjunum. Mynd 11 sýnir ávöxtun helstu skuldabréfavísitalna á liðnu ári, mælt í grunnmynt.

8% 7% 6% 5% 4% 3% 2% 1%

SÉRHÆFÐAR ERLENDAR FJÁRFESTINGAR

0%

Jan Feb Mar Apr Maí Jún Júl Ágú Sep Okt Nóv Des

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar Stapa eru fyrst og fremst í marksjóðum (e. hedge funds) og fasteignasjóðum auk þess sem einn hrávörutengdan sjóð er að finna í eignasafninu. Markmið safnsins er að draga úr sveiflum sem verða á erlendum skráðum verðbréfum sjóðsins án þess að það bitni á ávöxtun. Marksjóðir skiluðu svipaðri ávöxtun og erlend skuldabréf á liðnu ári en nokkur munur var á ávöxtun eftir því hvaða tegund marksjóða er miðað við. Breið marksjóðavísitala HFRI hækkaði um tæp 7% á árinu 2017, mælt í USD, eins og fram kemur á mynd 12. Safn sjóðsins í þessum tegundum eigna hefur minnkað mikið undanfarin ár og víkur töluvert frá viðmiðunarvísitölu þess.

Geldingahnappur

13 Heimild: Bloomberg og Seðlabanki Íslands 14 Heimild: Hedge Fund Research, Inc.

14

Á R S S K Ý R S LA

2017

14

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Frá Siglufirði

AFKOMA OG EFNAHAGUR IÐGJÖLD Alls greiddu 21.356 sjóðfélagar iðgjöld til tryggingadeildar sjóðsins á árinu 2017. Fjöldi virkra sjóðfélaga sem greiddu iðgjöld í hverjum mánuði var 14.486.

Iðgjöld ársins án tillits til framlags ríkisins til jöfnunar örorkubyrði, námu 9.504 m.kr. og hækkuðu um 14,3% frá fyrra ári. Þróun iðgjalda tryggingadeildar undanfarin fimm ár má sjá á mynd 13, bæði á verðlagi hvers árs svo og á verðlagi ársins 2017 miðað við breytingar á launavísitölu. Í töflu 3 koma fram breytingar á iðgjöldum og fjölda greiðenda milli ára.

MYND 13. IÐGJÖLD TRYGGINGADEILDAR Á verðlagi hvers árs

Á verðlagi ársins 2017

m.kr

10.000 9.000 8.000 7.000 6.000 5.000

TAFLA 3. BREYTINGAR Á IÐGJÖLDUM OG FJÖLDA GREIÐENDA

4.000

2017

2016

9.504

8.313

14,3%

14.486 13.903

4,2%

Heildarfjöldi greiðandi sjóðfélaga 21.356 20.549

3,9%

Fjöldi launagreiðenda

3,0%

Iðgjöld í m.kr.

Meðalfjöldi greiðandi sjóðfélaga

3.135

3.045

Breyting %

3.000 2.000 1.000 0 2013

Á R S S K Ý R S LA

2014

2017

2015

2016

2017

15

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Af Vatnsskarði, horft yfir Héraðsflóa

Meðalaldur greiðenda er sambærilegur og árið 2016 eða 35,4 ár. Aldurssamsetning er svipuð milli ára og er stærsti hópurinn fólk á aldrinum 21-30 ára. Karlar eru 53,9% greiðenda og konur 46,1%. Á mynd 14 má sjá iðgjaldagreiðendur ársins skipt eftir aldri og kyni.

MYND 14. IÐGJALDAGREIÐENDUR 2017

Konur

Karlar

Samtals

fjöldi

7.000 6.226

6.000

Akureyrarkaupstaður var líkt og undanfarin ár stærsti launagreiðandi til sjóðsins með 462 m.kr. í iðgjaldagreiðslur. Alls greiddu 3.135 launagreiðendur iðgjöld til sjóðsins á árinu 2017. Þar af greiddu 15 stærstu launagreiðendurnir sem svarar til 30% af iðgjöldum ársins en á mynd 15 má sjá sundurliðun á þeim.

5.000

3.613 2.769

1.000

1.543 682 861

1.252 1.517

1.346 1.660

3.006 1.526 2.087

2.000

2.920 3.306

3.000

4.198

2.126 2.072

4.000

0 <=20

21-30

31-40

41-50

51-60

61-70 aldur

MYND 15. FIMMTÁN STÆRSTU LAUNAGREIÐENDUR Á ÁRINU 2017 Akureyrarkaupstaður

462

Ríkissjóður Íslands

335

Alcoa Fjarðaál sf.

324

Síldarvinnslan hf.

268

Skinney-Þinganes hf.

195

Loðnuvinnslan hf.

168

Samherji Ísland ehf.

135

FISK-Seafood ehf.

134 126

Eimskip Ísland ehf.

Eskja hf.

116

Norðlenska matborðið ehf.

116 108

Vinnumálastofnun Fjarðabyggð

108

Útgerðarfélag Akureyringa

106

Beck & Pollitzer P

106

m.kr

16

Á R S S K Ý R S LA

2017

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

LÍFEYRISGREIÐSLUR Lífeyrisgreiðslur tryggingadeildar námu alls 5.156 m.kr. og hækkuðu um 7,9% frá fyrra ári. Á árinu fékk sjóðurinn greiddar 442 m.kr. frá ríkinu vegna jöfnunar á örorkubyrði milli lífeyrissjóða og hækkaði framlagið um 16,9% frá fyrra ári. Framlagið jafngildir um 33% af greiddum örorkulífeyri frá sjóðnum. Lífeyrisbyrði sjóðsins sem hlutfall af iðgjöldum var 52,6% samanborið við 55,8% á árinu 2016. Þróun lífeyrisgreiðslna undanfarin fimm ár má sjá á mynd 16, bæði á verðlagi hvers árs og á verðlagi ársins 2017 miðað við breytingar á vísitölu neysluverðs. Á árinu hófu 663 sjóðfélagar töku eftirlauna, 331 einstaklingur fékk úrskurðaðan örorkulífeyri, 107 makalífeyri og 71 barnalífeyri. Þá fengu 444 einstaklingar eingreiðslu lífeyris þar sem um lítil réttindi var að ræða.

Fjöldi lífeyrisþega í lok árs 2017 voru 9.059 og hafði þeim fjölgað um 500 frá fyrra ári eða um 5,8%. Fjölda lífeyrisþega undanfarin fimm ár má sjá á mynd 17.

MYND 16. LÍFEYRIR TRYGGINGADEILDAR

Á verðlagi hvers árs

Á verðlagi ársins 2017

m.kr

5.000 4.500 4.000 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 2013

2014

2015

2016

2017

MYND 17. FJÖLDI LÍFEYRISÞEGA TRYGGINGADEILDAR fjöldi

9.500 9.059

9.000 8.559 8.500 8.094 8.000

7.603

7.500 7.155 7.000 6.500 6.000 5.500 2013

2014

2015

2016

2017

Hallormsstaðaskógur

Á R S S K Ý R S LA

2017

17

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

MYND 18. FJÁRFESTINGARTEKJUR TRYGGINGADEILDAR

FJÁRFESTINGARTEKJUR OG ÁVÖXTUN Fjárfestingartekjur tryggingadeildar námu samtals 13.290 m.kr. og hækkuðu um 9.511 m.kr. frá árinu áður. Þróunina má sjá á mynd 18.

Á verðlagi hvers árs

m.kr

Á verðlagi ársins 2017

20.000 18.000

Nafnávöxtun nam 7,0% samanborið við 2,0% nafnávöxtun árið 2016 og raunávöxtun nam 5,2% samanborið við neikvæða raunávöxtun upp á 0,1% árið 2016. Raunávöxtun og nafnávöxtun sjóðsins undanfarin 10 ár kemur fram á mynd 19. Tölurnar eru miðaðar við nýjar reikningsskilareglur og eru birtar að frádregnum kostnaði.

16.000 14.000 12.000 10.000 8.000

Ef horft er til lengra tímabils en eins árs, líkt og eðlilegt er í tilviki lífeyrissjóðs, nemur þriggja ára raunávöxtun Stapa 4,7% og raunávöxtun s.l. fimm ár er 3,9% sem er yfir 3,5% raunávöxtunarviðmiði lífeyrissjóða. Horft til lengri tíma gætir áhrifa fjármálakreppunnar 2008, þannig nemur árleg raunávöxtun undanfarinna tíu ára 1,2% en ef horft er enn lengra (tuttugu ár) er raunávöxtun sjóðsins yfir reiknivöxtum.

6.000 4.000 2.000 0 2013

2014

2015

2016

2017

MYND 19. ÁRSÁVÖXTUN SÍÐUSTU 10 ÁR

Raunávöxtun

Nafnávöxtun

20% 15%

11,4%

10% 5%

8,0% 1,8%

4,2% 5,2%

0%

8,8%

6,3%

4,1%

1,0%

7,0% 9,2%

5,2%

-0,1%

-4,1%

-10% -12,5%

2008

2009

2010

2011

2012

Innlend skuldabréf skiluðu afar góðri ávöxtun árið 2017 ekki síst vegna vaxtalækkana Seðlabanka Íslands en ávöxtun innlendra hlutabréfa var þó döpur miðað við það sem búist var við. Erlendir eignaflokkar skiluðu flestir ágætri ávöxtun í erlendri mynt, ekki síst erlend hlutabréf sem hækkuðu um 11,8% í ISK.

2013

2014

2015

Raunávöxtun

3,5% viðmið

5,3% 4,7%

3,7%

3,9% 1,2%

0% 2017

2017

2017

6%

2%

Á R S S K Ý R S LA

2016

MYND 20. RAUNÁVÖXTUN Á ÁRSGRUNNI ( TÍMABIL LENGRI EN 1 ÁR ERU REIKNUÐ Á ÁRSGRUNNI )

4%

18

2,0%

5,2%

4,1% 0,4%

-5%

-15%

6,3%

sl. 3 ár

sl. 5 ár

sl. 10 ár

sl. 20 ár

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Frá Mývatni

Stapi hefur meðvitað aukið hlutfall áhættusamra eigna, einkum hlutabréfa, í eignasafni sjóðsins undanfarin ár í því skyni að auka vænta ávöxtun. Til að mæta þessu hefur sjóðurinn á sama tíma aukið vægi áhættuminnstu eignanna í safninu, þ.e. skammtímaeigna. Með þessu móti hefur sjóðurinn getað aukið áhættusamar eignir, án þess að auka áhættu sjóðsins í heild. Stapi hefur jafnan haft varfærna fjárfestingarstefnu og hefur hlutdeild hlutabréfa í eignasafni sjóðsins til lengri tíma verið undir meðaltali íslenskra lífeyrissjóða. Slík stefna leiðir að öllu jöfnu til lakari ávöxtunar þegar áhættusamar eignir, eins og hlutabréf skila góðri ávöxtun. Á sama hátt verður afkoman betri þegar áhættusamar eignir eiga erfitt uppdráttar.

Ef litið er til framlags eignaflokka til ávöxtunar Stapa á árinu 2017 skiluðu innlend ríkisskuldabréf mestu framlagi (3,6%) og erlend hlutabréf komu þar á eftir með 2,3%. Á móti dró bæði eign í innlendum hlutabréfum og sérhæfðum erlendum fjárfestingum ávöxtun niður um 0,1% eins og fram kemur á mynd 21.

REKSTUR Rekstur sjóðsins var með svipuðu sniði og undanfarin ár og voru stöðugildi hjá sjóðnum 15 samanborið við 14 á árinu 2016.

MYND 21. NAFNÁVÖXTUN OG ÁVÖXTUNARFRAMLAG 2017 ( MARKAÐSÁVÖXTUN )

Nafnávöxtun

Ávöxtunarframlag

1,1%

9,1%

Önnur markaðsskuldabréf Veðskuldabréf og fasteignir

0,2%

3,9%

Innlend hlutabréf -0,6% Erlend skuldabréf

-0,1% 0,1%

4,9%

Erlend hlutabréf Sérhæfðar erlendar fjárfestingar

3,6%

9,7%

Ríkisskuldabréf

11,8% -0,1%

-2,7%

Skammtímabréf og innlán

2,3%

0,1%

3,1%

Heildarkostnaður

MYND 22. ÞRÓUN KOSTNAÐARHLUTFALLS

0,18%

0,19%

0,18% 0,16%

0,17%

Rekstrarkostnaður tryggingadeildar nam 367 m.kr. samanborið við 303 m.kr. á árinu 2016 og hækkaði því um 21% á milli ára. Þróun rekstrarkostnaðar sjóðsins, sem hlutfall af eignum, síðustu fimm ár má sjá á mynd 22.

2013

2014

Á R S S K Ý R S LA

2015

2017

2016

2017

19

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

VERÐBRÉFAEIGNIR Verðbréfaeignir Stapa lífeyrissjóðs í árslok 2017, metnar á markaðsvirði, námu ríflega 203 mö. kr. samanborið við rúmlega 186 ma. kr. í árslok 2016. Líkt og undanfarin ár voru íslensk ríkisskuldabréf stærsti eignaflokkur Stapa, þar sem tæplega 36% eigna sjóðsins er fjárfestur en vægi eignaflokksins hefur þó farið minnkandi undanfarin ár á kostnað aukningar m.a. í öðrum markaðsskuldabréfum og erlendum eignum. Vægi erlendra hlutabréfa nam rúmlega 21,1% sem er nokkur aukning frá árinu áður þegar erlend hlutabréf námu 18% heildareigna.

Nokkrar breytingar voru gerðar á eignasafni sjóðsins á árinu 2017 og er þar einna helst að nefna heimild til erlendrar fjárfestingar sem var gefin frjáls í marsmánuði.

Hlutfall innlendrar ríkisskuldabréfaeignar minnkaði en þess í stað var fjárfest í öðrum markaðsskuldabréfum, einkum sértryggðum sem eru líkleg til að gefa betri ávöxtun.

Eignasamsetningu Stapa samanborið við samsetningu viðmiðunarvísitölu sjóðsins í árslok 2017 má sjá á mynd 23. Eins og fram kemur á myndinni eru frávik frá viðmiði einna helst að finna í erlendum hlutabréfum, en í kjölfar afléttingar fjármagnshafta var ákveðið að auka fjárfestingu í erlendum hlutabréfum enda horfur á góðri ávöxtun.

Goðafoss MYND 23. SAMANBURÐUR Á VERÐBRÉFAEIGN OG SAMSETNINGU VIÐMIÐS

Stapi árslok 2017

Viðmiðunarvísitala 2017 55,4% 55,0%

Innlend skuldabréf 17,2% 18,0%

Innlend hlutabréf Erlend skuldabréf

2,1% 3,0% 21,1% 18,0%

Erlend hlutabréf

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar

2,0% 3,0%

Skammtímabréf og innlán

2,1% 3,0%

TAFLA 4. EIGNIR Í ÁRSLOK 2017 OG 2016 Í MÖ. KR. ( MARKAÐSVIRÐI )

Eignir í árslok 2017

Hlutfall árslok 2017

Eignir í árslok 2016

Hlutfall í árslok 2016

Ríkisskuldabréf

73,1 35,9%

70,0 37,6%

Önnur markaðsskuldabréf

28,0

13,7%

21,7

11,7%

Veðskuldabréf og fasteignir

11,8

5,8%

8,9

4,8%

Innlend hlutabréf

35,1

17,2%

35,8

19,2%

Erlend skuldabréf

4,3

2,1%

4,2

2,2%

Erlend hlutabréf

43,0

21,1%

33,5

18,0%

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar

4,0

2,0%

4,0

2,1%

Skammtímabréf og innlán

4,2

2,1%

8,1

4,3%

203,5

100%

186,2

100%

Samtals

20

Á R S S K Ý R S LA

2017

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

INNLEND HLUTABRÉF Í árslok 2017 nam innlend hlutabréfaeign sjóðsins 35,1 ma. kr. Hlutfall innlendra hlutabréfa í árslok nam 17,2% og minnkaði um 2% milli ára.

Afkoma skráðra innlendra hlutabréfa Stapa var neikvæð um 2,4% sem var undir ávöxtun viðmiðunarvísitölu sem var 3% á árinu. Mismuninn má að miklu leyti rekja til hárrar ávöxtunar af hlutabréfum Marel sem eru undirvigtuð í hlutabréfasafni Stapa, þar sem eignarhlutur í félaginu takmarkast af innri reglum Stapa um 2,5% hámarksáhættu á eitt félag. Afkoma óskráðra hlutabréfa var ágæt á árinu auk þess sem ávöxtun á innlendum framtaksfjárfestingum var meiri en hjá skráðu félögunum. Hafa ber í huga að afkoma óskráðra hlutabréfa og framtaksfjárfestinga er einungis mælanleg þegar fyrir liggja uppgjör þar að lútandi, oft ársfjórðungslega eða þá í ársreikningum. Hærri ávöxtunarkrafa er jafnan gerð á slíkar fjárfestingar þar

sem fjárfestar eru yfirleitt bundnir í lengri tíma í slíkum fjárfestingum en í skráðum fjárfestingum.

Miklar sveiflur voru á hlutabréfaverðum í Kauphöll Íslands á árinu 2017. Það skýrist m.a. af sveiflum á íslensku krónunni, sjómannaverkfalli og umræðu um fyrirhugaða fjárfestingu lífeyrissjóðanna í Arion banka hf. sem ekki varð af. Mestu beinu áhrifin á markaði hafði óvænt tilkynning Icelandair Group hf. um erfiðar rekstrarhorfur á árinu 2017 sem olli miklum lækkunum á virði félagsins.

Auk þess hafði innkoma Costco umtalsverð neikvæð áhrif á afkomu og hlutabréfaverð Haga og N1. Þegar verst lét var GAMMA:EQI hlutabréfavísitalan búin að lækka um 3% frá áramótum en fór hæst í 18% hækkun á árinu.

TAFLA 5. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN INNLENDRA HLUTABRÉFA ÁRIÐ 2017 ( M.KR.)

Eign í upphafi árs

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Eign í lok árs

29.456

-678

-542

28.236

-2,4%

Óskráð hlutabréf

4.077

328

-81

4.324

8,1%

Framtaks- og fasteignafjárfestingar

2.305

138

50

2.493

5,8%

35.837

-212

-573

35.052

-0,6%

Eignaflokkur Skráð hlutabréf

Samtals

Nafnávöxtun

Herðubreið

Á R S S K Ý R S LA

2017

21

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

INNLEND SKULDABRÉF

ERLENDAR EIGNIR

Innlend skuldabréfaeign sjóðsins, auk skammtímabréfa, nam rúmum 117 mö. kr. í lok árs eða sem samsvarar um 58% af heildareignum. Nafnávöxtun innlendra skuldabréfa nam 8,6% sem jafngildir 6,8% raunávöxtun. Skuldabréf með ábyrgð Ríkissjóðs Íslands námu í lok árs 65% af innlendri skuldabréfaeign sem er sambærilegt fyrra ári.

Erlendar eignir Stapa námu 51,3 mö. kr. í árslok 2017, sem svarar til 25,2% heildareigna sjóðsins. Stærsti einstaki erlendi eignastýrandinn er Blackrock Asset Management, en þar hefur Stapi fyrst og fremst fjárfest í vísitölusjóðum hlutabréfa og skammtímasjóðum. Næst stærsti aðilinn er State Street Global Advicers, þar er einungis fjárfest í vísitölusjóði hlutabréfa. Partners Group er þriðji stærsti erlendi eignastýrandi Stapa, þar sem 1,1% eigna er fjárfest í framtakssjóðum (e. Private Equity). Nánari upptalningu erlendra eignastýrenda, skipt eftir eignaflokkum, má sjá í töflu 7.

Ávöxtun fyrstu tveggja mánaða árins 2018 hefur verið sveiflukennd er kemur að innlendum skuldabréfum. Óvæntar verðbólgutölur í janúar ásamt óvissu um kjaraviðræður og viðbrögð Seðlabankans við mögulegri uppsögn kjarasamninga höfðu þar áhrif.

TAFLA 6. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN INNLENDRA SKULDABRÉFA ÁRIÐ 2017 ( M.KR.)

Eign í upphafi árs

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Eign í lok árs

Nafnávöxtun

Ríkisskuldabréf

70.028

6.806

-3.687

73.147

9,7%

Önnur markaðsskuldabréf

21.715

2.052

4.206

27.973

9,1%

Veðskuldabréf og fasteignir

9.035

405

2.320

11.760

3,9%

Skammtímabréf og innlán

8.087

213

-4.075

4.225

3,1%

108.864

9.477

-1.236

117.105

8,6%

Eignaflokkur

Samtals

Aldeyjarfoss í Skjálfandafljóti

22

Á R S S K Ý R S LA

2017

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

TAFLA 7. STÆRSTU EIGNASTÝRENDUR ERLENDRA EIGNA Í ÁRSLOK 2017 ( M.KR.)

Eignastýrendur

Eign

% af verðbréfaeignum

Erlendir hlutabréfasjóðir Blackrock Asset Management

13.241

6,5%

State Street Global Advisors

7.918

3,9%

Schroder Adveq Management

3.706

1,8%

Vontobel Management

2.210

1,1%

FIL Investment Management

1.916

0,9%

Erlendir skuldabréfasjóðir BlackRock Asset Management

4.270

2,1%

Erlendir fasteignasjóðir Standard Life Investments

594

0,3%

Genesta Nord.Capital Fund Management

500

0,2%

Stefnir hf.

106

0,1%

Erlendir framtakssjóðir Partners Group

2.276

1,1%

Warburg Pincus

1.690

0,8%

Adveq Management

1.300

0,6%

CCMP Capital Advisors

887

0,4%

SL Captial Partners

765

0,4%

Erlendir marksjóðir LGT Capital Partners

1.093

0,5%

1741 Asset Management

739

0,4%

Optima Management Partners

244

0,1%

ERLEND HLUTABRÉF

eignasafninu skuldbatt sjóðurinn sig til fjárfestingar í tveimur nýjum framtakssjóðum á árinu 2017.

Töluvert var fjárfest í erlendum skráðum hlutabréfum á árinu eins og tafla 8 ber með sér, en kaup umfram sölur nam tæpum 5,8 mö. kr. Ekki voru gerðar stórar breytingar á eignasamsetningu, sem fyrr er stór hluti eigna í vísitölusjóðum og tæplega þriðjungur í virkum hlutabréfasjóðum.

Ávöxtun erlendra hlutabréfa var góð og skilaði í heild 4,3 mö. kr. í ávöxtun. Skráð hlutabréf skiluðu hærri ávöxtun en framtakssjóðir, enda skila þeir síðarnefndu ávöxtunartölum einungis ársfjórðungslega.

Framtaksfjárfestingar sjóðsins eru margar hverjar komnar í útgreiðsluferli og skiluðu þær ríflega 500 m.kr. meira til sjóðsins en lagt var til núverandi skuldbindinga á árinu.

Rétt er að taka fram að endurgreiðsla framtakssjóða undanfarin ár hefur verið meiri en öllu venju má búast við og tengist það m.a. eignum sjóða sem ekki gátu selt eignir í kjölfar fjármálakreppunnar 2008. Til að viðhalda

Heimsvísitala hlutabréfa byrjaði árið 2018 með látum og hækkaði um 5,6% (USD) í janúar. Febrúar skilaði þó neikvæðri ávöxtun (-4,2%) þannig að niðurstaða fyrstu tveggja mánaða ársins er hækkun upp á 1,2%. Búast má við auknum sveiflum á eignaverði, ekki síst hlutabréfaverði á árinu 2018. Markaðir eru í háum sögulegum gildum og þó árið 2018 kunni að verða gott má sjá blikur á lofti þegar líður á árið.

TAFLA 8. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN ERLENDRA HLUTABRÉFA ÁRIÐ 2017 ( M.KR.)

Eign í upphafi árs

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Eign í lok árs

Skráð hlutabréf

22.487

3.438

5.763

31.688

Framtaksfjárfestingar

10.989

Samtals

33.476

Eignaflokkur

862 4.300

Nafnávöxtun

-537 11.314 5.226

Á R S S K Ý R S LA

43.002

2017

13,5% 7,9% 11,8%

23

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

ERLEND SKULDABRÉF

TRYGGINGAFRÆÐILEGT UPPGJÖR

Eins og sést í töflu 9 skilaði erlent skuldabréfasafn Stapa þokkalegri ávöxtun á árinu 2017. Safnið hefur tiltölulega lítið vægi í eignasafni Stapa og á árinu voru skuldabréfasjóðir (aðrir en skammtímasjóðir) seldir til að fjármagna kaup í erlendum hlutabréfum. Um áramót samanstóð safnið fyrst og fremst af peningamarkaðssjóðum, en sá gjaldeyrir sem sjóðurinn keypti á árinu hefur m.a. verið fjárfest þar.

Tryggingafræðilegt mat á stöðu sjóðsins var framkvæmt miðað við stöðu hans í árslok 2017. Útreikningar miða við lífslíkur áranna 2010–2014 og örorkulíkur eru metnar samkvæmt meðaltali íslenskra lífeyrissjóða árin 1998–2002.

Á fyrstu tveimur mánuðum ársins 2018 hafa ríkisskuldabréf hækkað um 1,5% (USD) en búast má við að 2018 verði erfitt skuldabréfaár, stýrivextir í Bandaríkjunum fara væntanlega hækkandi auk þess sem verðbólga er smám saman að taka við sér. Slíkt umhverfi er öllu jöfnu neikvætt fyrir ávöxtun ríkisskuldabréfa.

Samkvæmt matinu hefur tryggingafræðileg staða í heild batnaði á milli ára úr -1,5% í -0,9%. Áfallin staða var neikvæð um 1,1% og framtíðarstaða um 0,7%. Í heild var tryggingafræðilega afkoman jákvæð um 1.671 m.kr. Litlar breytingar á tryggingafræðilegri stöðu sjóðsins milli ára endurspegla þær breytingar á réttindakerfi sjóðsins sem tóku gildi á árinu 2016, en réttindi sjóðfélaga sveiflast nú að mestu í takti við eignavísitölu Stapa.

MYND 24. ÞRÓUN TRYGGINGAFRÆÐILEGRAR STÖÐU

SÉRHÆFÐAR ERLENDAR FJÁRFESTINGAR

0,4%

Sérhæfðar erlendar eignir sjóðsins samanstanda mestmegnis af marksjóðum (e. hedge funds) og fasteignasjóðum. Markmiðið með fjárfestingum í marksjóðum er fyrst og fremst að draga úr sveiflum í erlendu eignasafni sjóðsins án þess að það bitni á ávöxtun til lengri tíma.

-0,9% -1,5%

-3,8%

Ekki voru gerðar breytingar á marksjóðaeign á árinu en safnið er þó í endurskoðun og má m.a. búast við að eign í fasteignasjóðum verði aukin á næstu misserum. Til hrávörusjóða telst einn sjóður í eignasafni Stapa og sá skilaði lélegri ávöxtun á árinu eins og sjá má í töflu 10.

-4,6%

2013

2014

2015

2016

2017

TAFLA 9. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN ERLENDRA SKULDABRÉFA ÁRIÐ 2017 ( M.KR.)

Staða í upphafi árs

Ávöxtun ársins

Önnur skuldabréf

1.877

-41

Skammtímabréf

2.274 149

Samtals

4.151

Eignaflokkur

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur -1.170

108

Staða í lok árs

Nafnávöxtun

67

-2,3%

1.847 4.270 9,9% 78

4.337

4,9%

TAFLA 10. BREYTINGAR OG ÁVÖXTUN SÉRHÆFÐRA ERLENDRA FJÁRFESTINGA ÁRIÐ 2017 ( M.KR.)

Eignaflokkur

Staða í upphafi árs

Marksjóðir

Ávöxtun ársins

Hrein viðskipti og aðrar greiðslur

Staða í lok árs

Nafnávöxtun

2.542 -56

-1 2.484 -2,2%

Fasteignasjóðir

960 163

124 1.247 14,7%

Hrávörusjóður

497 -219

Samtals

24

3.998

Á R S S K Ý R S LA

-112

2017

0 123

279 -44,0% 4.010

-2,7%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

SÉREIGN IÐGJÖLD Greiðslur iðgjalda til séreignardeildar jukust frá fyrra ári. Þannig námu greidd iðgjöld samtals 251,3 m.kr. samanborið við 235,7 m.kr. á árinu 2016. Réttindaflutningar og endurgreiðslur, sem að stærstum hluta má rekja til ráðstöfunar inn á húsnæðislán, voru á árinu 22,6 m.kr.

Að teknu tilliti til þessa voru iðgjöld nettó 228,7 m.kr. samanborið við 149,9 m.kr. á árinu 2016 og hækkuðu um ríflega 52,6% milli ára. Þróun iðgjalda séreignardeildar undanfarin fimm ár má sjá á mynd 25, bæði á verðlagi hvers árs og á verðlagi ársins 2017 miðað við breytingar á launavísitölu.

LÍFEYRISMÁL OG SÉRSTÖK ÚTGREIÐSLA Greiðslur úr séreignardeild, bæði vegna lífeyris og sérstakrar útborgunar, námu 119,9 m.kr. samanborið við 149,4 m.kr. árið áður. Heimild til sérstakrar útgreiðslu séreignarsparnaðar var í gildi til ársloka 2014 en greiðslur vegna hennar teygjast yfir á árin 2015-2016. Á mynd 26 má sjá þróun á lífeyrisgreiðslum og sérstakri útgreiðslu á síðustu fimm árum.

MYND 25. IÐGJÖLD SÉREIGNARDEILDAR

m.kr.

Á verðlagi hvers árs

Á verðlagi ársins 2017

250 200 150 100 50 0 2013

2014

2015

2016

2017

MYND 26. GREIÐSLUR SÉREIGNARDEILDAR

m.kr

Lífeyrir

Sérstök útgreiðsla

250 200 150 100 50 0 2013

2014

2015

2016

2017

Golfvöllurinn að Jaðri á Akureyri

Á R S S K Ý R S LA

2017

25

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

M Y N D 27. FJÁRFESTINGARTEKJUR SÉREIGNARDEILDAR

m.kr

Á verðlagi hvers árs

Á verðlagi ársins 2017

500

FJÁRFESTINGARTEKJUR OG ÁVÖXTUN

450

Fjárfestingartekjur séreignardeildar voru 382 m.kr. og hækkuðu um 236 m.kr. frá fyrra ári. Þróun fjárfestingartekna má sjá á mynd 27.

400

Ávöxtun Varfærna safnsins og Áræðna safnsins voru undir ávöxtun viðmiða þeirra (sjá mynd 28). Innlána safnið skilaði umfram ávöxtun. Innlend hlutabréf skiluðu lakri ávöxtun meðan erlend hlutabréf og ríkistryggð skuldabréf skiluðu hæstri ávöxtun á árinu líkt og í tryggingadeild. Munur í ávöxtun Áræðna safnsins og Varfærna safnsins má að mestu rekja til undirvigtunar í Marel sem helgast af innri reglum Stapa. Öll ávöxtun í Innlána safninu er tilkomin vegna ávöxtunar í innlánum og skammtímabréfum. Í 16 ár af 19 ára sögu Varfærna safnsins og Áræðna safnsins hefur árangur þeirra verið umfram viðmiðunarvísitölu.

250

Öllum séreignarsöfnunum eru sett markmið um ávöxtun og áhættu og skilgreindar eru viðmiðunarvísitölur fyrir hvert safn samkvæmt töflu 11. Ekki var búin til sérstök fjárfestingastefna fyrir Húsnæðissafnið þar sem gert er ráð fyrir því að iðgjöld sem beint er í þennan farveg staldri aðeins stutt við á reikningi safnsins.

350 300

200 150 100 50 0 2013

2014

2015

2016

2017

M Y N D 28. SAMANBURÐUR ÁVÖXTUNAR SAFNA OG VIÐMIÐUNARVÍSITÖLU 2017

Nafnávöxtun safns 9% 8%

Breyting viðmiðunarvísitölu 9,3%

8,0% 8,3% 7,2%

7% 6%

4,8%

5%

4,2%

4%

3,7%

3% 2% 1% 0%

Varfærna safnið

Áræðna safnið

Innlána safnið

Húsnæðissafnið

TAFLA 11. MARKMIÐ UM ÁVÖXTUN OG ÁHÆT TU ÁSAMT SAMSETNINGU VIÐMIÐS 2017

Varfærna safnið

Áræðna safnið

Innlána safnið

Markmið um ávöxtun

5-9%

8-13%

3-5%

Markmið um áhættu

4-8%

7-14%

1-3%

Húsnæðissafnið

Viðmiðunarvísitala Innlend skuldabréf

60%

45%

Skammtímabréf og innlán

10%

5%

Innlend hlutabréf

15%

25%

Erlend hlutabréf

15%

25%

26

Á R S S K Ý R S LA

2017

100%

100%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

EIGNIR

Innlána safnið er alfarið ávaxtað í innlánum. Það er áhættuminnsta safnið þar sem sveiflur í ávöxtun eru í lágmarki. Ávöxtun safnsins mun að mestu taka mið af breytingum á verðbólgu og vaxtakjörum innlánastofnanna.

Áræðna safnið er áhættusamara safn með meiri heimildum til fjárfestinga í hlutabréfum og erlendum verðbréfum.

Markmið safnsins er að hámarka ávöxtun til lengri tíma litið. Safnið fjárfestir í markaðsverðbréfum og má búast við nokkrum sveiflum í ávöxtun þess.

MYND 29. EIGNASAMSETNING INNLÁNA SAFNSINS Í ÁRSLOK 2017

MYND 31. EIGNASAMSETNING ÁRÆÐNA SAFNSINS Í ÁRSLOK 2017

27%

30% 40%

60%

18% 25% Óverðtryggð innlán

Íbúðabréf

Verðtryggð innlán

Ríkisverðbréf

Varfærna safnið hefur að markmiði að ná öruggri ávöxtun til lengri tíma litið, með hóflegri áhættu. Safnið er að stórum hluta fjárfest í skuldabréfum, einkum íslenskum ríkisskuldabréfum. Fjárfest er í markaðsverðbréfum þannig að ávöxtun safnsins sveiflast í takt við sveiflur á markaði.

MYND 30. EIGNASAMSETNING VARFÆRNA SAFNSINS Í ÁRSLOK 2017

5%

Innlend hlutabréf Erlend hlutabréf

Húsnæðissafnið er fyrir þá sjóðfélaga sem vilja ráðstafa sparnaði sínum inn á húsnæðislán. Safnið hefur ekki eiginlega fjárfestingarstefnu en eignir þess eru ávaxtaðar á óverðtryggðum bankareikningi.

36% 20%

MYND 32. EIGNASAMSETNING HÚSNÆÐISSAFNSINS Í ÁRSLOK 2017

15%

24% Íbúðabréf Ríkisverðbréf

Óverðtryggð innlán

Innlend hlutabréf Erlend hlutabréf Óverðtryggð innlán

Á R S S K Ý R S LA

2017

27

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Í séreignarsöfnunum er lögð áhersla á að fjárfesta í vel seljanlegum eignum enda kveður fjárfestingarstefna þeirra á um að söfnin skulu alltaf hafa nægjanlegt laust fé eða vel seljanlegar eignir til að anna mögulegu útflæði næstu tveggja mánaða. Auk þess skal hlutfall auðseljanlegra eigna aldrei vera minna en 25% af heildareignum safna.

Söfnin eru gerð upp á markaðsvirði og hafa vikulegt gengi.

Fjárfestingarheimild safnanna í árslok 2017 má sjá í töflu 12.

Dyrfjöll

TAFLA 12. FJÁRFESTINGARHEIMILDIR SÉREIGNASAFNA Í ÁRSLOK 2017

Varfærna safnið

Áræðna safnið

Vikmörk

Innlend skuldabréf

0-100%

- Innlend ríkisskuldabréf

0-100%

0-80%

0-20%

0-20%

- Önnur markaðsskuldabréf Skammtímabréf og innlán

28

0-100%

Innlána safnið

>65

0-100%

0-80%

>80

100%

0-25%

- Verðtryggð innlán

0-100%

0-80% 0-100%

- Óverðtryggð innlán

0-100%

0-80% 0-100%

0-25%

Erlend verðbréf

0-30%

- Erlend hlutabréf

0-25%

0-40%

- Erlend skuldabréf

0-20%

0-20%

0-30% 0-50%

- Erlend skammtímabréf

0-20%

- Erlendir marksjóðir

0-20%

Á R S S K Ý R S LA

2017

100%

0-40%

Innlend hlutabréf

<35

Vikmörk

- Skammtímasjóðir

Húsnæðissafnið

Vikmörk

Vikmörk

<60

100%

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Tryggingafræðileg staða sjóðsins hefur farið batnandi undanfarin ár og var nálægt jafnvægi í lok árs 2016. Á árinu 2016 voru gerðar grundvallarbreytingar á réttindakerfi sjóðsins sem felast í því að réttindi í sjóðnum myndast nú að stærstum hluta í takti við ávöxtun hans á hverjum tíma en taka ekki lengur mið af fastri reiknaðri 3,5% raunávöxtun. Með þessu fyrirkomulagi kemst á betra jafnvægi milli eigna og skuldbindinga, sem þýðir að tryggingafræðileg staða á að vera í jafnvægi á hverjum tíma.

Við úrskurð eftirlauna er miðað við 3,5% raunávöxtun. Því versnar tryggingafræðileg staða þegar raunávöxtun sjóðsins er lægri en 3,5%. Þó eru áhrifin mun minni en í eldra réttindakerfi sjóðsins þar sem öll áunnin réttindi voru tengd 3,5% raunávöxtunarmarkmiði.

Sjóðurinn mun þó áfram hafa 3,5% raunávöxtun sem markmið til lengri tíma litið, þó ávallt með þeim formerkjum að áhættutaka sé innan ásættanlegra marka, þannig að agi, varkárni og ráðdeildarsemi móti öll vinnubrögð. Með ásættanlegri áhættutöku er átt við að líkurnar á neikvæðri ávöxtun, sem jafngildir beinni skerðingu réttinda, séu innan þeirra marka sem stjórn hefur ákveðið. Markmið um áhættu og ávöxtun móta þannig þá eignasamsetningu sem heppilegust er talin til að ná settum markmiðum miðað við takmarkanir sem laga- og fjárfestingarumhverfi setja sjóðnum á hverjum tíma.

Sjóðurinn er fjárfestir á fjármálamarkaði, þar sem verðbréf sveiflast í verði. Þessar sveiflur hafa mikil áhrif á ávöxtun sjóðsins. Fjárfestingar- og áhættustefna sjóðsins miða

Tryggingafræðileg staða og samsetning skuldbindinga sjóðsins mótar áhættuvilja og -þol sjóðsins. Ávöxtunarmarkmið tekur mið af spá um ávöxtun, áhættu og fylgni eignaflokka og þeim áhættuvilja og -þoli sem stjórn ákvarðar við hæfi hverju sinni. Framangreindir þættir móta fjárfestingarstefnu sjóðsins. Uppbygging á eignasafni sjóðsins tekur mið af þessum áhættumarkmiðum auk ákvæða laga.

Fjárfestingarstefna hefur það að markmiði að ávöxtun sjóðsins, til lengri tíma litið, sé að jafnaði nægjanleg til að standa undir ávöxtunarmarkmiðum, miðað við þá áhættu sem skilgreind er sem ásættanleg fyrir sjóðinn.

Fjárfestingarstefnan er gerð árlega, en í meginþáttum stefnunnar er horft til lengri tíma, þar sem sjóðurinn er langtímafjárfestir með langtímaskuldbindingar. Myndrænt má lýsa þessu svo: M Y N D 33. MÓTUN FJÁRFESTINGARSTEFNU, FRAMKVÆMD OG EFTIRFYLGNI

Tryggingafræðileg staða Áhættuþol Mótun

Fjárfestingarstefna sjóðsins er mótuð árlega og yfirfarin með reglubundnum hætti á fundum stjórnar sjóðsins.

Stefna sjóðsins tekur bæði til markmiða og skilgreininga um ávöxtun og áhættu fyrir sjóðinn í heild, þá eignaflokka sem sjóðurinn fjárfestir í og einstök eignasöfn í þeim eignaflokkum. Einstök eignasöfn geta bæði verið í stýringu hjá sjóðnum sjálfum eða verið úthýst til annarra eignastýrenda.

að því að ná því sem kallað er ósamhverf ávöxtun. Í því felst að reynt er að takmarka sveiflur í ávöxtun þannig að sjóðurinn fái sem mest af hækkunum sem verða á markaði, en taki á sig sem minnst af lækkunum. Þar sem fylgni er á milli ávöxtunar og áhættu hefur takmörkun á tapsáhættu það í för með sér að erfiðara er að ná hækkunum þegar þær verða.

Áhættumarkmið Fjárfestingarmarkmið Fjárfestingarstefna

Framkvæmd

FJÁRFESTINGARSTEFNA

Fjárfestingar Eftirfylgni og áhættustýring

Á R S S K Ý R S LA

2017

29

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Húni II við bryggju á Akureyri

Hjá sjóðnum starfar fjárfestingarráð. Fjárfestingarráðið heyrir undir framkvæmdastjóra, sem ber ábyrgð á daglegum störfum þess og gilda sérstakar reglur um starfsemi ráðsins. Eignum sjóðsins er skipt í eignasöfn og er skipaður sjóðstjóri (eftirlitsmaður í tilviki útvistaðra safna) yfir hverju safni. Sjóðstjórar hafa skilgreinda heimild til viðskipta en þurfa eftir atvikum að leita samþykkis fjárfestingarráðs, framkvæmdastjóra og/eða stjórnar áður en viðskiptaákvörðun er tekin. Fjárfestingarráð skal fylgja fjárfestingar- og áhættustefnu sjóðsins í vinnu sinni. Ráðið skal fylgjast með fjármálamörkuðum, fjárfestingarmöguleikum og áhættu í fjármálaumhverfi, framkvæma kostgæfniathuganir á fjárfestingarkostum og taka ákvarðanir um fjárfestingar. Ráðið sinnir einnig eftirfylgni með fjárfestingum í eignasafni sjóðsins á hverjum tíma og skal fylgjast með árangri fjárfestingarstarfseminnar og gefa framkvæmdastjóra og stjórn reglubundnar skýrslur um það efni.

Til að takmarka áhættu, og draga úr líkum á að vöxtur eigna verði ekki nægjanlegur til að viðhalda kaupmætti réttinda, er eignum sjóðsins skipt upp í tvo megin flokka; tryggingaeignir og ávöxtunareignir. Tryggingaeignum er ætlað að lágmarki að viðhalda kaupmætti réttinda (skuldbindinga) og helst nokkuð betur við flestar markaðsaðstæður, þegar litið er til eins til þriggja ára. Tryggingaeignir eru settar saman úr skuldabréfum og skammtímaeignum. Ávöxtunareignum er ætlað að auka ávöxtun sjóðsins með því að nota hluta af eignum

sjóðsins til að fjárfesta í áhættusamari eignum þar sem vænt ávöxtun er hærri þegar litið er til lengri tíma. Með því móti vill sjóðurinn freista þess að ná ávöxtunarmarkmiðum sínum og tryggja þar með aukningu á kaupmætti réttinda, sem hann hefur sett sér.

Sjóðurinn hefur beitt þeirri reglu að draga úr áhættu (takmarka möguleika á neikvæðri ávöxtun) með því að auka hlutfall tryggingaeigna þegar tryggingafræðileg staða sjóðsins er neikvæð eða horfur eru taldar óhagstæðar. Á sama hátt er hlutfall ávöxtunareigna aukið þegar tryggingafræðileg staða er góð og líkur á skerðingum óverulegar. Á mynd 34 má sjá hvernig eignasamsetning hefur þróast í samræmi við þessa reglu undanfarin ár.

M Y N D 34. HLUTFALL TRYGGINGA- OG ÁVÖXTUNAREIGNA

Tryggingaeignir 100%

32%

21%

21%

79%

79%

Ávöxtunareignir 22%

24%

78%

76%

31%

Tryggingafræðileg staða 38%

41%

39%

40%

59%

61%

60%

-1,5%

-0,9%

80% 60%

68%

69% 62%

40% 20% 0% -20%

-6,9%

-10,8% -11,7%

-7,5% -4,0% -4,6%

-3,8% 0,4%

2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017

30

Á R S S K Ý R S LA

2017

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Í fjárfestingarstefnu eru vikmörk fyrir virka stöðutöku í hverjum og einum eignaflokki skilgreind eins og sjá má í töflu 13. Sjóðurinn hefur sett sér stefnu um nýtingu vikmarka, þar sem skilgreint er hvernig brugðist skuli við þegar eignir nálgast leyfileg vikmörk. Vikmörkin eru miðuð við að sjóðurinn geti sem best nýtt sér markaðsaðstæður á hverjum tíma, án þess að farið sé út fyrir ásættanleg mörk í áhættu og að hann geti brugðist við þegar öfgakenndar aðstæður koma upp. Þá verða vikmörkin að taka mið af heimildum laga hvað varðar mögulega eignasamsetningu. Flokkun í tryggingaeignir og ávöxtunareignir og sett vikmörk setja ramma um eignasamsetningu sjóðsins. Alla þessa þætti þarf að skoða saman þegar áhættustig og leyfileg áhættutaka er skoðuð.

TAFLA 13. SKILGREIND VIKMÖRK FJÁRFESTINGARSTEFNU 2018

Eignaflokkur

Vikmörk Eðli eignaflokks

Ríkisskuldabréf

25-45% Tryggingaeign

Önnur markaðsskuldabréf

5-20%

Tryggingaeign

Veðskuldabréf og fasteignir

0-15%

Tryggingaeign

Erlend skuldabréf

0-20%

Tryggingaeign

Innlend hlutabréf

10-25%

Ávöxtunareign

Erlend hlutabréf

10-30%

Ávöxtunareign

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar 0-10%

Ávöxtunareign

Skammtímabréf og innlán

Tryggingaeign

0-30%

Sjóðnum er sett viðmiðunarvísitala. Vísitalan er samsett úr vísitölum einstakra eignaflokka, sem myndaðar eru úr þekktum markaðsvísitölum fyrir hvern og einn eignaflokk.

Vægi hverrar undirvísitölu í hinni samsettu vísitölu tekur mið af vægi hvers eignaflokks í heildarsafni sjóðsins í upphafi árs og markmiðsstöðu eignaflokks í lok árs.

Viðmiðunarvísitalan er mikilvægt tæki við stýringu á eignum sjóðsins. Með samanburði á breytingum á vísitölunni og eignasafni sjóðsins fæst hlutfallslegt mat á árangri við eignastýringuna samanborið við markaðinn á hverjum tíma, bæði hvað varðar ávöxtun og áhættu. Gerður er mánaðarlegur samanburður þannig að viðmiðunarvísitalan hefur áhrif á hegðun og afstöðu þeirra sem stýra eignum fyrir sjóðinn. Þessi samanburður leiðir einnig í ljós að hve miklu leyti má rekja árangur sjóðsins til ávöxtunar markaðarins (beta), fráviki í eignasamsetningu sjóðs frá viðmiði (alfa) og vali á einstökum fjárfestingarkostum (samvali bréfa). Samsetning núgildandi viðmiðunarvísitölu Stapa er sýnd í töflu 14.

TAFLA 14. SAMSETNING VIÐMIÐUNARVÍSITÖLU STAPA 2018

Eignaflokkur

Heiti vísitölu

Vægi

Skýring

Ríkisskuldabréf

Samsett skuldabréfavísitala

30%

Samsett úr: GAMMAi (70%) og GAMMAxi (30%)

Önnur markaðsskuldabréf

GAMMA CBI

15%

Vísitala fyrirtækjaskuldabréfa

Veðskuldabréf og fasteignir

GAMMAi

Innlend hlutabréf

GAMMA EQI

Erlend skuldabréf

Bloomberg: LGLMTRUU

Erlend hlutabréf

MSCI ACWI

8% 17%

Vísitala verðtryggðra ríkisskuldabréfa Vísitala íslenskra hlutabréfa

0%

Alþjóðleg skuldabréfavísitala JP Morgan

23%

Morgan Stanley heimsvísitala hlutabréfa

Sérhæfðar erlendar fjárfestingar HFRI FoF Diversf. Index

2%

Breið marksjóða vísitala

Skammtímabréf og innlán

5%

REIBOR1M (75%) og sparisjóðsbókarvextir skv. SÍ (25%)

Vísitala skammtímaeigna

Á R S S K Ý R S LA

2017

31

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

ÁHÆTTUSTÝRING

HELSTU ÁHÆT TUÞÆT TIR Í REKSTRI

Markmið áhættustýringar hjá Stapa lífeyrissjóði er að auka líkur á að starfsemi sjóðsins, þ.e. innheimta iðgjalda, ávöxtun fjármuna og útgreiðsla lífeyris, auk upplýsingaveitu sé í góðu horfi og stuðli að bættum hag sjóðfélaga. Áhættustýringin er margþætt, töluleg markmið um áhættu við ávöxtun fjármuna eru sett fram í árlegri fjárfestingarstefnu sjóðsins, fjölmargar skýrslur sem lúta að vöktun ýmissa áhættuþátta eru unnar með reglubundnum hætti og fylgst er með hlítingu við lög, tilmæli og reglur.

ÁHÆT TUSTEFNA Áhættustefnu sjóðsins er ætlað að gefa yfirlit yfir helstu áhættuþætti í rekstri sjóðsins. Áhætta er skilgreind sem hættan á atburði sem eykur marktækt líkurnar á því að sjóðurinn nái ekki markmiðum sínum til skemmri eða lengri tíma. Fjallað er um skipulag og framkvæmd áhættustýringar ásamt einstökum áhættuþáttum. Sett er fram áhættuskrá þar sem mikilvægi áhættuþátta er metið ásamt því að tilgreint er hvernig fylgst er með tilteknum áhættuþáttum í skýrslum og könnunum.

Hluti af áhættustefnu sjóðsins er mat á helstu áhættuþáttum í rekstri hans. Hér fyrir neðan er gerð stuttleg grein fyrir þeim þáttum sem helst þarf að fylgjast með í rekstri sjóðsins á næstunni.

Skerðingaráhætta: Lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða nr. 129/1997 kveða á um að sé tryggingafræðileg staða sjóðsins neikvæð um meira en 10% verði sjóðurinn að skerða réttindi.

Sama gildir ef munur samkvæmt tryggingafræðilegum athugunum á milli eignarliða og lífeyrisskuldbindinga hefur haldist meiri en 5% samfellt í fimm ár. Litlar líkur eru á skerðingu vegna þessara lagaákvæða þar sem réttindi sjóðfélaga sem ekki eru komnir á eftirlaun breytast í samræmi við ávöxtun á eignum hans. Hins vegar hefur árangur af ávöxtun bein áhrif á lífeyrisréttindi. Ef spá sjóðsins samkvæmt fjárfestingarstefnu um ávöxtun og áhættu eignaflokka gengur eftir þá eru um 16% líkur á að nafnávöxtun sjóðsins verði neikvæð á árinu 2018, en líkindadreifingin er sýnd á mynd 35. Ef verðbólga verður 2,8% þá eru um 30% líkur á neikvæðri raunávöxtun á árinu 2018. Líkur á að 3,5% raunávöxtun náist eru metnar 47%.

Áhættu sjóðsins er skipt í eftirfarandi þætti:

Fjárhagsleg áhætta (markaðsáhætta) lýtur fyrst og fremst að fjárhagslegum atriðum í starfsemi sjóðsins, þ.e. hættu á fjárhagslegu tapi vegna breytinga á markaðsvirði liða innan og utan efnahagsreiknings, þar á meðal breytinga á vöxtum, gengi gjaldmiðla eða virði verðbréfa.

Rekstraráhætta lýtur fyrst og fremst að starfsemi lífeyrissjóðsins, þ.e. hætta á tjóni sem rekja má til starfsmanna, upplýsingakerfa, ófullnægjandi eða ónothæfra innri verkferla eða til ytri atburða. Í samræmi við stefnuna eru skýrslur útbúnar og lagðar fyrir stjórn svo hún geti fylgst með hinum ýmsu áhættuþáttum. Eins gerir áhættustjóri kannanir á fjölmörgum þáttum í starfsemi og leggur fyrir stjórnendur og endurskoðunarnefnd sjóðsins.

32

Á R S S K Ý R S LA

2017

0,9% 0,8% 0,7% 0,6% 0,5% 0,4% 0,3% 0,2% 0,1% 0,0% -14% -12% -10% -8% -6% -4% -2% 0% 2% 4% 6% 8% 10% 12% 14% 16% 18% 20% 22% 24% 26%

Mótaðilaáhætta er hættan á að mótaðilar eða milliliðir í viðskiptum standi ekki í skilum eða að hæfni þeirra til greiðslu versni verulega.

M Y N D 35. LÍKINDADREIFING ÁVÖXTUNAR Á ÁRINU 2018 SKV. SPÁ SJÓÐSINS UM ÁÆTLAÐA ÁVÖXTUN OG ÁHÆTTU EIGNAFLOKKA

Tíðni

Lífeyristryggingaáhætta er hættan á því að skuldbindingar sjóðsins vaxi umfram eignir og að skerða þurfi réttindi sjóðfélaga.

Nafnávöxtun Líkur á >3,5% raunávöxtun 47%

Líkur á neikvæðri raunávöxtun 30%

Líkur á <3,5% raunávöxtun 53%

Líkur á neikvæðri nafnávöxtun 16%

Lýðfræðileg áhætta íslenskra lífeyrissjóða er mikil.

Við mat á tryggingafræðilegri stöðu sjóðsins og þeirri réttindaávinnslu sem samþykktir kveða á um er ekki tekið tillit til þeirrar leitni sem hefur verið í lengingu lífaldurs Íslendinga undanfarna áratugi. Nú eru notaðar lífslíkur áranna 2010-2014 en þær taka þó ekki tillit til spár um áframhaldandi lækkun á dánartíðni hjá flestum

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

aldurshópum líkt og félag tryggingastærðfræðinga hefur áður kynnt til samræmis við fordæmi margra nágrannalanda, sem grundvalla tryggingafræðilegar athuganir á áframhaldandi lengingu lífaldurs.

Við auknum skuldbindingum vegna hækkandi lífslíkna má bregðast með því að hækka eftirlaunaaldur, hækka iðgjöld í lífeyrissjóð eða lækka mánaðarlegan lífeyri. Á ársfundi sjóðsins í maí 2017 var samþykkt að taka upp nýjar töflur fyrir réttindakerfi sjóðsins, sem endurspegla auknar lífslíkur. Áætluð mánaðarleg eftirlaun þeirra sem hefja töku lífeyris eftir upptöku nýju taflnanna lækkuðu, því réttindasjóður sjóðfélaga dreifist nú á fleiri áætlaða ólifaða mánuði.

Samþjöppunaráhætta er skilgreind sem heildaráhætta eignasafns af tilteknum mótaðila og aðilum tengdum honum. Samþjöppunaráhætta felur þannig í sér samanlagða áhættu eigna og samninga sem annað hvort eru útgefnir af tilteknum mótaðila eða fela í sér útlánaígildi á hann, þ.m.t. hlutabréf, skuldabréf, afleiður og aðra fjármálagerninga. Hjá sjóðnum eru skuldabréf metin áhættuminni en hlutabréf (50% af áhættu hlutabréfa) og innlán enn áhættuminni (20% af áhættu hlutabréfa).

Ef innlend ríkisskuldabréf eru ekki meðtalin þá eru stök hlutabréf í Marel hf. (2,4% af sjóði) metin stærsti áhættuþátturinn varðandi samþjöppunaráhættu hjá sjóðnum í árslok 2017. Í áhættuáætlun fjárfestingarstefnu fyrir árið 2018 voru sett mörk á ásættanlega samþjöppunaráhættu og stefnir sjóðurinn að því að eiga ekki meira en 2,5% af heildareignum í áhættuvegnum kröfum á einn aðila að ríkissjóði undanskildum, þó eru vikmörk upp í 3,0%.

Einnig er miðað við að vægi fimm stærstu eigna sjóðsins á hverjum tíma sé samanlagt undir 10% af heildareignum hans. Vikmörk þessu tengdu er þó upp í 12%.

Vaxta- og endurfjárfestingaráhætta: Við upptöku nýja réttindakerfisins þar sem verðbreytingar verðbréfa hafa bein áhrif á réttindi sjóðfélaga og reglna FME nr. 335/2015 þar sem skuldabréf eru almennt metin á markaðsverði í stað kaupkröfu áður, þá hafa vaxtabreytingar á markaði skýrari áhrif á réttindi sjóðfélaga.

Innlend skuldabréf þar sem vaxtabreytingar hafa bein áhrif á verðmat bréfa nema 44% af eignum sjóðsins í árslok 2017. Ef vextir á markaði myndu hækka um 1% þá myndi verðmat eigna sjóðsins lækka um 3,2%.

Verðbreytingaráhætta er ávallt umtalsverð hjá sjóðnum þar sem stærstur hluti eigna hans er skráður á markað og óskráðar eignir sveiflast líka í verði þó svo oft séu

Túnfífill

upplýsingar um verðbreytingar einungis aðgengilegar ársfjórðungs- eða árlega. Flökt eignasafnsins var 3,3% (mælt sem 12 mánaða staðalfrávik, reiknað til árs), sem er í meðallagi miðað við undanfarin ár, þrátt fyrir losun gjaldeyrishafta á árinu. Á mynd 36 má sjá breytingar staðalfráviks undanfarin 10 ár. Staðalfrávikið er vel innan markmiða fyrir áhættutöku fyrir árið 2017 en áfram verður fylgst vel með þróun verðbreytingaráhættu sjóðsins.

M Y N D 36. S TA ÐA L F RÁV I K S J Ó Ð S O G V I Ð M I Ð U N A RV Í S I TÖ L U Staðalfrávik sjóðs

Staðalfrávik vísitölu

30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%

2008

2009

2010

Á R S S K Ý R S LA

2011

2012

2017

2013

2014

2015

2016

2017

33

2018

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Gjaldmiðlaáhætta: Ríflega fjórðungur af eignum lífeyrissjóðsins eru í erlendri mynt og hefur það hlutfall haldist nokkuð stöðugt undanfarin ár. Allar skuldbindingar sjóðsins eru hins vegar í íslenskum krónum. Þegar krónan styrkist gagnvart bandaríkjadollar eða evru hefur það neikvæð áhrif á afkomu þess hluta sjóðsins sem er í erlendum eignum. Reiknað tap Stapa vegna gjaldmiðla árið 2017 var um 2.500 m.kr. að mestu vegna styrkingar krónunnar gagnvart bandaríkjadollar.

Hafa ber þó í huga að í mörgum hlutabréfasjóðum Stapa eru undirliggjandi eignir dreifðar á fleiri gjaldmiðla.

Sjóðirnir högnuðust margir vegna styrkingar evru eða annarra mynta gagnvart bandaríkjadollar á árinu og vegur hagnaðurinn að nokkru leyti upp reiknað gjaldmiðlatap Stapa. Þrátt fyrir áhættu sem fylgir því að fjárfesta í annarri mynt er nauðsynlegt að dreifa áhættu með því að fjárfesta víðar en á Íslandi. Aukin áhættudreifing á að skila sér í betri afkomu sjóðsins miðað við tekna áhættu til lengri tíma litið.

Verðbólguáhætta er umtalsverð þar sem einungis 40% eigna sjóðsins eru verðtryggðar með vísitölu neysluverðs, því rýra verðhækkanir kaupmátt lífeyrisgreiðslna.

Verðtryggingarhlutfall sjóðsins hefur lækkað lítillega undanfarna mánuði (mynd 37), bæði vegna lækkandi hlutfalls verðtryggðra bréfa í ríkisskuldabréfum sjóðsins og eins vegna aukningar erlendra eigna.

M Y N D 37. V E R ÐT RYG G I N G A R H L U T F A L L F J Á R F E S T I N G A 60% 55% 50% 45% 40%

Úrskurðaráhætta er hættan á að lífeyrisúrskurðir séu ekki í samræmi við samþykktir. Hluti úrskurðaráhættu er fólgin í túlkun á samþykktum sjóðsins og þeim vinnureglum sem sjóðurinn kemur sér upp við lífeyrisúrskurði. Sjóðfélagar sem fá úrskurðaðan lífeyri eru nú sem fyrr hvattir til að skoða vel hvaða lífeyri þeir fá úrskurðaðan og leita skýringa hjá sjóðnum ef þeir eru í vafa um einhver atriði.

Upplýsingaáhætta er hættan á að upplýsingar sem sjóðurinn lætur frá sér séu rangar, hann hafi ekki heimild til að láta þær í té, þær gefi villandi mynd eða leiði til ákvarðanatöku sjóðfélaga á röngum forsendum. Á sjóðfélagayfirlitum sem sjóðurinn sendir til sjóðfélaga tvisvar á ári (rafrænt eða á pappír) er upplýst hvaða iðgjöldum hefur verið skilað til sjóðsins vegna viðkomandi sjóðfélaga. Mikilvægt er að sjóðfélagi yfirfari þessar upplýsingar og geri sjóðnum viðvart ef þær eru ekki réttar, að öðrum kosti getur hann misst réttindi. Hafi sjóðfélagi ekki gert athugasemdir við iðgjaldaskilin innan 60 daga frá dagsetningu yfirlits og sjóðnum ekki verið kunnugt um iðgjaldakröfuna, er sjóðurinn einungis ábyrgur fyrir réttindum sem iðgjöldin skapa að því marki sem þau fást greidd. Á árinu 2018 verða send út fyrstu sjóðfélagayfirlitin sem sýna greitt iðgjald sjóðfélaga og mótframlag launagreiðanda sem hlutfall af launum sjóðfélaga. Þessi breyting á að auðvelda sjóðfélögum að staðfesta að launagreiðandi skili mótframlagi í samræmi við gildandi kjarasamninga. Til frekari fróðleiks um þá þætti sem fram koma á yfirlitum, auk almennra upplýsinga um réttindi, geta sjóðfélagar nýtt sér ítarlegan lista yfir „Spurt og svarað“ á heimasíðu sjóðsins en einnig er sjálfsagt að hafa samband við starfsfólk sjóðsins vegna sértækra spurninga.

ÁHÆT TUMARKMIÐ

35% 30% 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018

34

Á R S S K Ý R S LA

2017

Öllum fjárfestingum fylgir áhætta. Skilgreining á áhættuþoli, lýsing á mismunandi áhættuþáttum og þau markmið sem sett eru um áhættutöku móta markmið sjóðsins og stefnu í fjárfestingum. Á þetta bæði við um fjárfestingar í einstökum tegundum eigna og fyrir eignasafn sjóðsins í heild.

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Hluti af áhættustefnu er áhættuáætlun sem sett er upp í árlegri fjárfestingarstefnu sjóðsins. Þar eru sett töluleg markmið um áhættu og skilgreint hvernig áhætta er takmörkuð með vikmörkum bæði fyrir áhættusamari eignir í heild (ávöxtunareignir) og í einstökum flokkum eigna. Hlutfall ávöxtunareigna hefur aukist undanfarin ár á kostnað áhættuminni eigna (tryggingaeigna), hlutfall tryggingaeigna var á árunum eftir hrun nálægt 80% en var í lok árs 2017 komið niður í 60%. Í fjárfestingarstefnu fyrir árið 2018 setti stjórn sjóðsins þá stefnu að hrein fjárfesting í erlendum verðbréfum yrði 2% af heildareignum á árinu. Vöxtur erlendra eigna felur í sér aukna gjaldeyrisáhættu. Til að stemma stigu við þeirri áhættuaukningu var ákveðið að auka eignir í veðskuldabréfum og skammtímabréfum/innlánum en mæld áhætta þeirra eignaflokka hefur verið lág undanfarin ár. Vænt staðalfrávik er svipað og vænt staðalfrávik var fyrir árið 2017 eða 5,8% en þar er gert ráð fyrir að undirliggjandi áhætta óskráðra verðbréfa sé sú saman og mæld áhætta skráðra verðbréfa.

Eignaflokkar bera með sér mismikla áhættu. Til að mynda eru hlutabréf almennt talin áhættumeiri en skuldabréf því verð þeirra sveiflast meira á mörkuðum, í takt við væntingar um afkomu og framtíðarvöxt fyrirtækja. Með því að blanda saman eignum úr ólíkum eignaflokkum eins og gert er í eignasafni Stapa minnka líkur á að eignasafnið í heild sveiflist eins mikið að markaðsvirði og hver eignaflokkur fyrir sig og þar með minnkar áhætta sjóðsins. Í fjárfestingarstefnu er gerð grein fyrir áhrifum áhættudreifingar. Á mynd 38 má sjá að með því að dreifa

Frá Mývatni

áhættu minnkar samanlögð áhætta eignaflokka (vigtuð með hlutdeild hvers og eins í eignasafni Stapa) um nær helming. Samanlögð vænt áhætta allra eignaflokkanna lækkar þannig úr 9,5% í 5,8% miðað við fjárfestingarmarkmið sjóðsins 2018.

M Y N D 38. ÁÆ T LA Ð F RA M LAG M I S M U N A N D I E I G N A F LO K KA O G Á H R I F Á H Æ T T U D R E I F I N G A R

Ríkisskuldabréf Önnur markaðsskuldabréf Veðskuldabréf og fasteignir Erlend skuldabréf Innlend hlutabréf Erlend hlutabréf Sérhæfðar erlendar fjárfestingar Skammtímabréf og innlán Áhrif áhættudreifingar

9,5 %

Stapi

5,8 %

0%

2%

4%

6%

8%

Á R S S K Ý R S LA

10%

2017

12%

35

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

ENDURSKOÐUNARNEFND Endurskoðunarnefnd Stapa starfar í samræmi við ákvæði laga um ársreikninga og á grundvelli starfsreglna sem stjórn sjóðsins hefur sett. Endurskoðunarnefndina skipa Halla Bergþóra Halldórsdóttir sem er formaður nefndarinnar, Ágúst Torfi Hauksson og Þórarinn Sverrisson úr stjórn Stapa.

Endurskoðunarnefnd fundaði sjö sinnum á árinu 2017. Áhættustjóri Stapa situr fundi nefndarinnar en auk þess eru starfsmenn sjóðsins og endurskoðendur boðaðir á fundi í samræmi við fyrirliggjandi verkefni. Gerð er grein fyrir störfum nefndarinnar í árlegri skýrslu til stjórnar sjóðsins þar sem farið er yfir helstu niðurstöður nefndarinnar ásamt starfsáætlun fyrir komandi starfsár.

Helstu verkefni nefndarinnar á starfsárinu voru: • Eftirlit með vinnuferli við gerð reikningsskila og endurskoðun ársreiknings. Endurskoðunarnefnd hitti bæði ytri endurskoðendur í upphafi endurskoðunarvinnu þar sem grein var gerð fyrir umfangi og áætlun endurskoðunarinnar. Jafnframt hefur nefndin hitt endurskoðendur sjóðsins og farið yfir helstu niðurstöður endurskoðunarvinnunar og drög að ársreikningi sjóðsins. Drög að endurskoðunarskýrslu hefur verið kynnt nefndinni.

• Eftirlit með fyrirkomulagi og virkni innra eftirlits sjóðsins, innri endurskoðun og áhættustýringu. Nefndin hefur farið yfir niðurstöður innri endurskoðanda og fundað með bæði framkvæmdastjóra og lögfræðingi sjóðsins.

• Meta skýrslur stjórnenda til stjórnar sjóðsins um fjármál hans. Er það álit endurskoðunarnefndar að þær upplýsingar sem stjórn sjóðsins fær um rekstur, hag og framtíðarhorfur sjóðsins gefi sem gleggsta mynd af stöðu hans á hverjum tíma og framsetning til fyrirmyndar.

• Meta hvort lögum og reglum sem gilda um starfsemi sjóðsins hafi verið fylgt. Farið var yfir hvort lögum og reglum sem um starfsemi sjóðsins gilda hafi verið fylgt með innri endurskoðanda en í þeirri vinnu var farið sérstaklega yfir slíka þætti og var nefndinni gerð góð grein fyrir niðurstöðum.

36

Á R S S K Ý R S LA

2017

Aðalstræti á Akureyri

• Meta kostnað við innri og ytri endurskoðun. Nefndin hefur ekki lagt sjálfstætt mat á kostnað við innri og ytri endurskoðun. Innri endurskoðandi leggur fram tímaáætlun í upphaf vinnu sinnar. Stjórnendur sjóðsins fylgja því svo eftir hvort vinna hafi farið fram úr áætlun. Þegar svo ber undir er nefndin upplýst um umframkostnað. Ekki er um slíkt að ræða að þessu sinni.

• Setja fram tillögu til stjórnar um val á endurskoðanda, fyrir ársfund sjóðsins.

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

STJÓRNARHÁTTAYFIRLÝSING TILGANGUR Góðir stjórnarhættir eru að mati Stapa lífeyrissjóðs forsenda þess að starfsemi sjóðsins sé árangursrík og að sjóðurinn nái markmiðum sínum. Með góðum stjórnarháttum vill sjóðurinn leggja grunn að vönduðum og faglegum vinnubrögðum og góðum og uppbyggilegum samskiptum við sjóðfélaga og launagreiðendur sem greiða iðgjöld til sjóðsins. Þannig er stuðlað að trausti í samskiptum stjórnenda og starfsmanna sjóðsins við sjóðfélaga, launagreiðendur, viðskiptamenn og aðra þá sem samskipti eiga við sjóðinn. Hluti af góðum stjórnarháttum er að stefna að því að þjónusta sjóðsins sé ávallt til fyrirmyndar, hann ráði yfir öflugri upplýsingatækni og stuðli að gagnsæi í starfsemi sinni með því að veita góðar og áreiðanlegar upplýsingar.

Við mótun stjórnarhátta hafa stjórnendur og stjórn sjóðsins haft til hliðsjónar almennt viðurkennd sjónarmið og leiðbeiningar um góða stjórnarhætti fyrirtækja.

HLUTVERK STAPA LÍFEYRISSJÓÐS Samkvæmt lögum er öllum launamönnum og þeim sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, rétt og skylt að tryggja sér lífeyrisréttindi með aðild að lífeyrissjóði frá 16 ára aldri til 70 ára aldurs. Þessari skyldutryggingu lífeyrisréttinda er ætlað að veita lágmarks tryggingavernd á þeim tímabilum ævinnar, þegar launatekna nýtur ekki við. Auk þessa gera lögin ráð fyrir því að einstaklingar geti safnað viðbótarlífeyrissparnaði til að stuðla að meiri sveigjanleika við starfslok eða rýmri fjárráðum á eftirlaunaárunum. Markmið laganna er að stuðla að tryggari fjárhagslegri framtíð starfandi fólks með því að byggja upp lífeyrisréttindi á starfsævinni.

Stapi lífeyrissjóður er deildaskiptur sjóður, sem bæði veitir skyldutryggingu og býður upp á viðbótarlífeyrissparnað. Tryggingadeild sjóðsins sinnir skyldutryggingu lífeyrisréttinda og séreignardeildir hans bjóða upp á mismunandi sparnaðarleiðir í viðbótarlífeyrissparnaði.

Hlutverk Stapa er að stuðla að fjárhagslegu öryggi sjóðfélaga sinna, maka þeirra og barna. Þetta gerir sjóðurinn með því tryggja sjóðfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri í samræmi við samþykktir sjóðsins, þegar þeir láta af störfum að lokinni starfsævi eða verða fyrir áföllum vegna fráfalls eða skertrar starfsorku. Starfsemi sjóðsins felst í að taka við iðgjöldum frá sjóðfélögum, ávaxta þau og endurgreiða í formi lífeyris.

LÖG OG REGLUR UM STJÓRNARHÆT TI SEM STAPI LÍFEYRISSJÓÐUR FYLGIR Stapi lífeyrissjóður starfar samkvæmt starfsleyfi frá Fjármálaráðuneytinu. Sjóðurinn starfar eftir gildandi lögum nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Stapi er eftirlitsskyldur aðili í samræmi við lög nr. 87/1998 um eftirlit með fjármálastarfsemi. Ýmis önnur lög taka til þátta í rekstri sjóðsins, auk reglugerða sem settar eru samkvæmt lögum, sem og reglur og leiðbeinandi tilmæli sem Fjármálaeftirlitið hefur sett um starfsemi lífeyrissjóða. Þessu til viðbótar hefur sjóðurinn sjálfur sett sér reglur til að sinna hlutverki sínu sem best, s.s. starfsreglur stjórnar, skilgreiningu á óvenjulegum og mikilsháttar ráðstöfunum, reglur um lykilstarfsmenn, verklagsreglur um verðbréfaviðskipti, siðareglur, reglur um upplýsingagjöf til stjórnar, reglur um upplýsingagjöf til sjóðfélaga, reglur um fjárfestingarráð og heimildir þess og samskipti við framkvæmdastjóra og stjórn, reglur um endurskoðunarnefnd, reglur um varnir gegn peningaþvætti, auk fleiri reglna sem taka til einstakra þátta í starfsemi sjóðsins. Yfirlit yfir reglur um starfsemi sjóðsins má finna á heimasíðu hans www.stapi.is.

HLUTVERK STJÓRNAR OG SKIPULAG STAPA LÍFEYRISSJÓÐS Samkvæmt lögum ber stjórn Stapa lífeyrissjóðs ábyrgð á að starfsemi sjóðsins sé í samræmi við lög, reglugerðir og samþykktir sjóðsins. Stjórn sjóðsins skal einnig hafa á höndum almennt eftirlit með rekstri, bókhaldi og ráðstöfun eigna sjóðsins. Hún skal móta fjárfestingarstefnu, móta innra eftirlit, skjalfesta eftirlitsferla og móta eftirlitskerfi sem gera sjóðnum kleift að greina, vakta, meta og stýra áhættu í starfsemi sjóðsins. Framkvæmdastjóri annast daglegan rekstur sjóðsins og skal hann fara eftir þeirri stefnu og fyrirmælum sem stjórn sjóðsins hefur gefið.

Ráðstafanir sem eru óvenjulegar eða mikils háttar getur framkvæmdastjóri aðeins gert samkvæmt heimild frá stjórn sjóðsins. Hlutverk stjórnar er að kynna sér, gera sér grein fyrir og móta stefnu um þá áhættu sem fylgir starfsemi sjóðsins, þ.m.t. að setja henni ásættanleg mörk.

Hluti þeirrar vinnu felst í að móta sérstaka áhættustefnu, ganga frá áhættuáætlun og móta fjárfestingarstefnu, sem skilað er inn til Fjármálaeftirlits árlega.

Á R S S K Ý R S LA

2017

37

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Holtasóley

Stjórn sjóðsins er kjörin á ársfundi hans og er hún skipuð 8 einstaklingum og skulu kynjahlutföll vera jöfn. Kjörnir eru fjórir varamenn og gilda sömu reglur um þá. Stjórnin skipar einnig þrjá einstaklinga í endurskoðunarnefnd og regluvörð.

Nánari upplýsingar um skipurit Stapa lífeyrissjóðs má finna á heimasíðu sjóðsins www.stapi.is.

INNRA EFTIRLIT OG ÁHÆT TUSTÝRING Stjórn sjóðsins ber ábyrgð á áhættustýringu og innra eftirliti hjá sjóðnum og skal fylgjast með virkni þess.

Stjórnin skal móta og samþykkja áhættustefnu og sjá til þess að virk áhættustýring sé til staðar hjá sjóðnum, sem tekur til allrar starfsemi hans. Áhættustýring skal innihalda skilvirka ferla og vinnulag. Hún þarf einnig að tryggja að framkvæmda- og áhættustjóri fylgist með því að þessir ferlar séu fullnægjandi og verklag sé skilvirkt.

Stjórnin hefur skipað endurskoðunarnefnd í samræmi við ákvæði 108. gr. laga nr. 3/2006. Endurskoðunarnefnd hefur eftirlit með vinnuferli við gerð reikningsskila, fyrirkomulagi og virkni innra eftirlits, innri endurskoðunar og áhættustýringar, eftirlit með endurskoðun ársreiknings, mat á óhæði endurskoðenda og endurskoðunarfyrirtækis og eftirlit með öðrum störfum endurskoðenda eða endurskoðunarfyrirtækis, fyrir sjóðinn.

Endurskoðunarnefnd setur fram tillögur til stjórnar um val á endurskoðanda eða endurskoðunarfyrirtæki. Endurskoðunarnefnd fundar reglulega með innri endurskoðanda, áhættustjóra og eftir atvikum öðrum starfsmönnum sjóðsins og skilar um það skýrslum til stjórnar.

38

Á R S S K Ý R S LA

2017

Auk stjórnendaeftirlits og eftirlits áhættustjóra hefur stjórnin ráðið innri endurskoðanda sem starfar skv. lögum nr. 129/1997 og reglum nr. 687/2001 um endurskoðunardeildir og eftirlitsaðila lífeyrissjóða. Innri endurskoðandi sjóðsins er KPMG. Innri endurskoðandi framkvæmir eftirlitsaðgerðir reglulega og skilar um það skýrslum til stjórnar. Innri endurskoðandi starfar í nánu sambandi við endurskoðunarnefnd og áhættustjóra.

Hjá sjóðnum starfar áhættustjóri, sem heyrir beint undir framkvæmdastjóra sjóðsins og hefur milliliðalausan aðgang að stjórn. Áhættustjóri hefur umsjón með allri áhættustýringu og innra eftirliti hjá sjóðnum, þ.m.t. áhættuflokkun og skipulagi áhættustýringar og skal sjá til þess að stjórn sjóðsins og endurskoðunarnefnd hafi sem bestar upplýsingar um alla áhættustýringu og áhættustig, miðað við stefnu og samþykkt verklag. Áhættustjóri hefur yfirumsjón með mótun áhættustefnu, áhættustýringarstefnu og gerð áhættuáætlunar í samráði við framkvæmdastjóra, skrifstofustjóra og fjárfestingarráð. Áhættustefna, áhættustýringarstefna og áhættuáætlun skulu lagðar fyrir stjórn til samþykktar.

Lögfræðingur sjóðsins sinnir starfi regluvarðar, í samræmi við verklagsreglur sjóðsins um verðbréfaviðskipti og heyrir sem slíkur beint undir stjórn. Öll viðskipti starfsmanna og stjórnar, sem eru tilkynningarskyld, skulu tilkynnt til regluvarðar og hefur hann heimildir til að kalla eftir upplýsingum um viðskipti sjóðsins og úr skattframtölum starfs- og stjórnarmanna. Regluvörður gefur innri endurskoðanda reglulega skýrslu um störf sín, sem síðan eru tilgreind í skýrslu endurskoðanda til endurskoðunarnefndar og stjórnar.

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

FJÁRFESTINGARSTEFNA OG ÁHÆT TUSTEFNA Stjórn sjóðsins hefur mótað fjárfestingarstefnu fyrir sjóðinn. Fjárfestingarstefnan lýsir stefnu sjóðsins við fjárfestingar og ávöxtun fjár sjóðfélaga. Fjárfestingarstefna þarf að uppfylla þær kröfur sem gerðar eru í reglugerð nr. 916/2009 um fjárfestingarstefnu lífeyrissjóða. Fjárfestingarstefna tekur til fjölmargra atriða sem hafa þarf í huga við fjárfestingar. Hún lýsir þeim viðhorfum sem sjóðurinn hefur til fjárfestinga, hvernig fjárfestingarstefna er mótuð, hvert skipulag fjárfestingarstarfseminnar er, hver ávöxtunarmarkmið sjóðsins eru, hvert viðhorf sjóðsins er til áhættu og skilgreinir áhættuþol hans og markmið um áhættutöku. Stefnan skilgreinir í hvaða eignaflokkum sjóðurinn fjárfestir, hvernig eignasöfn eru sett saman, hver lausafjárþörf sjóðsins er til að mæta útgreiðslum, hvaða viðhorf eru til ríkjandi markaðsaðstæðna og hvernig eftirfylgni og upplýsingagjöf er háttað. Nánari upplýsingar um fjárfestingarstefnu Stapa lífeyrissjóðs er að finna á vefsíðu sjóðsins www.stapi.is.

Stjórn hefur mótað áhættustefnu, áhættustýringarstefnu og sett sjóðnum eftirlits- og hlítingarskrá. Í þessum reglum er að finna lýsingu á skipulagi sjóðsins, eignastýringar og fjárfestingarstarfsemi, eftirlits og hvernig áhættustýringu sjóðsins og innra eftirliti er háttað, þ.m.t. aðgerðum til að tryggja að starfsemi sjóðsins hlíti þeim lögum og reglum sem um hann eru settar. Í áhættustefnu er öllum helstu áhættuþáttum í rekstri sjóðsins lýst, sem og þeim aðferðum sem hann beitir við að bera kennsl á, mæla og stýra þessum áhættuþáttum. Þar er skilgreind dagskrá um hvenær tiltekin aðgerð skuli framkvæmd, hver ber ábyrgð á framkvæmdinni og hver framkvæmir.

Stjórn fær regluleg yfirlit og skýrslur um áhættu sjóðsins, niðurstöðu áhættumælinga og framkvæmd áhættustýringar, auk skýrslna um hlítingu við lög, reglur og stefnu, sem gerir henni kleift að hafa eftirlit með og meta árangur af gildandi áhættustefnu og skilvirkni áhættustýringarinnar. Þá mun Stapi framkvæma eigið áhættumat í fyrsta skipti á árinu 2018 í samræmi við ákvæði reglugerðar 590/2017. Nánari upplýsingar um áhættustefnu Stapa lífeyrissjóðs er að finna á vefsíðu sjóðsins www.stapi.is.

GILDI OG SAMFÉLAGSLEG ÁBYRGÐ Markmið og gildi Sjóðurinn hefur skilgreint markmið um starfsemi sjóðsins gagnvart mismunandi hagsmunahópum og þau gildi sem stjórn og starfsmenn sjóðsins eiga að hafa sem leiðarljós í störfum sínum fyrir lífeyrissjóðinn og sjóðfélaga hans.

Samfélagsleg ábyrgð Stapi lífeyrissjóður telur að samfélagsleg ábyrgð sé mikilvægur þáttur í góðum stjórnarháttum. Stapi gerir sér grein fyrir því að hann hefur áhrif á kjör sjóðfélaga sinna, hann hefur áhrif á þá aðila sem hann fjárfestir í sem og efnahagsleg og félagsleg áhrif á félagssvæði sínu og nærumhverfi. Stapi hefur samfélagslega ábyrgð að leiðarljósi bæði inn og út á við í störfum sínum og athöfnum í samskiptum sínum við sjóðfélaga, starfsmenn, viðskiptavini, þjónustuaðila og samfélagið í heild. Sjóðurinn hefur mótað sérstaka stefnu sem kölluð er Leiðbeiningar og stefnumið um stjórnarhætti, fyrirsvar og félagslega ábyrgar fjárfestingar þar sem lýst er eigendastefnu sjóðsins og viðhorfum til stjórnarhátta, umhverfis og félagslegrar ábyrgðar. Þá gerðist Stapi á árinu 2017 stofnaðili að íslenskum samtökum um ábyrgar og sjálfbærar fjárfestingar, IcelandSIF. Samskipti við sjóðfélaga Sjóðurinn hefur sett sér reglur um samskipti við sjóðfélaga.

Sjóðurinn sendir sjóðfélögum yfirlit um réttindi sín tvisvar á ári. Sjóðurinn býður upp á sjóðfélagavef, þar sem sjóðfélagar geta fengið upplýsingar um lífeyrisréttindi sín hjá sjóðnum auk upplýsinga um iðgjaldaskil og aðgang að rafrænum skjölum, sem þeim tengjast.

Einnig er þar að finna reiknivélar, þar sem hægt er að reikna út lífeyri m.v. núverandi og væntanleg réttindi og greiðslubyrði lána. Þá heldur sjóðurinn úti öflugri heimasíðu, þar sem finna má margháttaðar upplýsingar um sjóðinn og hagsmuni og réttindi sjóðfélaga, þar á meðal hvernig bera á sig að við að sækja um lífeyri o.fl.

Á R S S K Ý R S LA

2017

39

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

STJÓRN:

smíðar, landbúnaðarstörf og verksmiðjuvinnu 1995- Bóndi meðfram annarri vinnu 2005- Formaður og framkvæmdastjóri Öldunnar stéttarfélags

Ágúst Torfi Hauksson, fæddur 1974 Menntun: Stúdentspróf frá VMA. Vélstjóri frá Vélskóla Íslands, B.Sc. í vélaverkfræði frá Háskóla Íslands, M.Sc. í vélaverkfræði frá University of British Columbia, Kanada Aðalstarf: Framkvæmdastjóri Norðlenska matborðsins ehf.

Starfsferilságrip: 1999: Vélstjórn til sjós og lands meðfram skóla 1999 -2002: Kennsla og aðstoð við rannsóknir við UBC í Kanada 2002-2005: Almenn verkfræðistörf hjá VGK 2005-2011: Framkvæmdastjóri hjá Brim hf.

2011-2012: Forstjóri Norðurorku 2012-2013: Forstjóri Jarðborana hf.

2013-2015: Rekstrarráðgjöf, sjálfstætt starfandi 2015- Framkvæmdastjóri Norðlenska matborðsins ehf.

Hvenær kosinn í stjórn sjóðsins: Fulltrúi stéttarfélaga. Kjörinn varamaður í stjórn á ársfundi 2008. Kjörinn aðalmaður á ársfundi 2010.

Formaður stjórnar frá ársfundi 2011 til ársfundar 2012. Vék úr stjórn á ársfundi 2012 en var kjörinn aftur í stjórn á ársfundi 2014 og formaður stjórnar frá ársfundi 2015. Varaformaður stjórnar frá ársfundi 2016 til ársfundar 2017. Önnur trúnaðarstörf, þ.á.m. stjórnarseta í öðrum félögum: Formaður Öldunnar stéttarfélags Stjórnarformaður Altomar ehf.

Stjórnarformaður Vöðla ehf.

Endurskoðunarnefnd Stapa lífeyrissjóðs

Erla Jónsdóttir, fædd 1974 Hvenær kosinn í stjórn sjóðsins: Fulltrúi SA. Varamaður frá ársfundi 2007, aðalmaður frá ársfundi 2011. Varaformaður stjórnar frá ársfundi 2015.

Formaður stjórnar frá ársfundi 2016 til ársfundar 2017.

Aðalmaður í stjórn frá ársfundi 2017. Önnur trúnaðarstörf, þ.á.m. stjórnarseta í öðrum félögum: Formaður stjórnar Vaðlaheiðarganga hf.

Stjórnarmaður Orkeyjar ehf.

Formaður skólanefndar VMA Stjórnarmaður í Landssambandi sláturleyfishafa Stjórnarmaður í Menningarfélagi Akureyrar Endurskoðunarnefnd Stapa lífeyrissjóðs

Menntun: B.Sc. í rekstrarfræðum frá Háskólanum á Akureyri Aðalstarf: Fjármálastjóri FISK-Seafood ehf Starfsferilságrip: 1999: Aðalbókari hjá Skagstrendingi hf.

1999-2005: Skrifstofustjóri Skagstrendings hf.

2004- Í framkvæmdaráði FISK-Seafood ehf.

2005- Fjármálastjóri FISK-Seafood ehf.

2012- Gæðastjóri FISK-Seafood ehf. (ásamt fjármálastjórn) Hvenær kosin í stjórn sjóðsins: Fulltrúi SA. Varamaður frá ársfundi 2014. Tók sæti sem aðalmaður nóvember sama ár, var kosin í aðalstjórn á ársfundi 2015. Varaformaður stjórnar frá ársfundi 2017.

Þórarinn Guðni Sverrisson, fæddur 1962 Menntun: Búfræðingur frá Hvanneyri Aðalstarf: Formaður og framkvæmdastjóri Öldunnar stéttarfélags Starfsferilságrip: 1978-2005: Ýmis störf við fiskvinnslu, sjómennsku,

40

Á R S S K Ý R S LA

2017

Önnur trúnaðarstörf, þ.á.m. stjórnarseta í öðrum félögum: Stjórnarmaður í Hólalaxi hf.

Stjórnarmaður í Náttúru Fiskirækt ehf.

Stjórnarmaður í Landssamtökum lífeyrissjóða Endurskoðunarnefnd Stapa lífeyrissjóðs

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

UPPLÝSINGAR UM STJÓRNARMENN, ENDURSKOÐUNARNEFND, FRAMKVÆMDASTJÓRA, ÁHÆT TUSTJÓRA OG FJÁRFESTINGARSTJÓRA: Huld Aðalbjarnardóttir, fædd 1968

Sverrir Mar Albertsson, fæddur 1958

Menntun: B.ed. frá KHÍ, LMI í stjórnun, próf sem viðurkenndur bókari.

Menntun: Stúdent frá Flensborgarskóla, nám í Læknadeild HÍ, fjölmiðlanám í Carleton University- School of Journalism, nám við HÍ í fjármálastjórn og verkefnastjórnun

Aðalstarf: Skrifstofu- og fjármálastjóri skrifstofu stéttarfélaganna á Húsavík

Aðalstarf: Framkvæmdastjóri AFLs Starfsgreinafélags

Starfságrip: -1993: Vinna við ferðaþjónustu og fiskvinnslu með skóla 1993-2000: Kennsla við grunnskóla og leikskóla 2000-2008: Skólastjóri í grunnskóla 2008-2013: Fræðslu- og menningarfulltrúi Norðurþings 2013- Skrifstofu- og fjármálastjóri skrifstofu stéttarfélaganna, Húsavík

Starfsferilságrip: 1983-1990: Blaðamaður, fréttastjóri og ritstjóri hjá NT og Alþýðusambandi Íslands 1990-1998: Sjálfstætt starfandi við verslun, útgáfu og fasteignasölu 1998-2005: Sjómennska í Noregi og Danmörku 2005- Framkvæmdastjóri AFLs Starfsgreinafélags

Hvenær kosin í stjórn sjóðsins: Fulltrúi stéttarfélaga: Kjörin sem aðalmaður á ársfundi 2014. Formaður stjórnar frá ársfundi 2017.

Hvenær kosinn í stjórn sjóðsins: Fulltrúi stéttarfélaga: Kjörinn varamaður á ársfundi 2013. Tók sæti sem aðalmaður í stjórn á árinu 2014.

Kjörinn aðalmaður í stjórn á ársfundi 2015.

Önnur trúnaðarstörf, þ.á.m. stjórnarseta í öðrum félögum Stjórnarmaður í Landssamtökum lífeyrissjóða

Kristín Halldórsdóttir, fædd 1966 Menntun: Diploma í rekstrar- og viðskiptafræði, mjólkurtæknifræðingur, mjólkurfræðingur.

Aðalstarf: Mjólkurbússtjóri MS á Akureyri Starfsferilságrip: 1986-1987: Kennsla við grunnskóla 1986-1987 1987-2012: Starfandi í mjólkuriðnaði, lengst af í gæðamálum og stjórnun 2012- Mjólkurbússtjóri MS á Akureyri Hvenær kosin í stjórn sjóðsins: Fulltrúi SA. Aðalmaður frá ársfundi 2014 Önnur trúnaðarstörf, þ.á.m. stjórnarseta í öðrum félögum: Stjórnarmaður í Samtökum atvinnurekenda á Akureyri Nefndarmaður í framkvæmdanefnd Glerárkirkju Fulltrúi SA í heilbrigðisnefnd Norðurlands eystra Nefndarmaður í skólanefnd Verkmenntaskólans á Akureyri Situr í Fagráði mjólkurðinaðarins

Önnur trúnaðarstörf, þ.á.m. stjórnarseta í öðrum félögum: Stjórnarmaður í Útgáfufélagi Austurlands ehf.

Stjórnarmaður í Námsveri ehf. Í miðstjórn ASÍ Ýmis nefndarstörf á vegum AFLs, ASÍ og landssambanda ASÍ

Tryggvi Jóhannsson, fæddur 1973 Menntun: Grunnskólapróf, ýmis starfstengd námskeið Aðalstarf: Starfsmaður hjá Þrif og Ræstivörum Starfsferilságrip: 1995-2000: Bóndi 2000-2005: Þjónustufulltrúi hjá ISS Ísland 2005-2006: Öryggisvörður hjá Securitas 2006- Starfsmaður hjá Þrif og Ræstivörur Hvenær kosinn í stjórn sjóðsins: Fulltrúi stéttarfélaga: Kjörinn varamaður á ársfundi 2014 og aðalmaður á ársfundi 2015. Önnur trúnaðarstörf, þ.á.m. stjórnarseta í öðrum félögum: Formaður í stjórn Matvæla- og þjónustudeild Einingar-Iðju

Á R S S K Ý R S LA

2017

41

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

ENDURSKOÐUNARNEFND:

Í stjórn Einingar-Iðju Í trúnaðarráði Einingar-Iðju Í samninganefnd Einingar-Iðju

Halla Bergþóra Halldórsdóttir, fædd 1966 Menntun: Cand oecon frá Háskóla Íslands, sérsvið reikningshald og endurskoðun

Valdimar Halldórsson, fæddur 1973 Menntun: Stúdentspróf frá Framahaldsskólanum á Húsavík. B.A. í hagfræði frá Háskóla Íslands, M.Sc. í viðskiptafræði frá Háskóla Íslands Aðalstarf: Framkvæmdastjóri Hvalasafnsins á Húsavík.

Starfsferilságrip: - 1999: Skipaafgreiðsla Húsavíkur, Fiskiðjusamlag Húsavíkur o.fl. sumarstörf 2000: Fjárstýring, Íslandsbanki 2000-2002: Þjóðhagsstofnun, þjóðhagsreikningar.

2002-2004: Hagstofa Íslands, þjóðhagsreikningar 2004-2008: Íslandsbanki/Glitnir, sérfræðingur í Greiningardeild 2008-2012: IFS Greining, Markó Partners, sérfræðingur 2012-2013: Atvinnuvegaráðuneytið, aðstoðarmaður ráðherra 2013-2016: H.F. Verðbréf, sérfræðingur Hvenær kosinn í stjórn sjóðsins: Fulltrúi SA. aðalmaður frá ársfundi 2017. Önnur trúnaðarstörf, þ.á.m. stjórnarseta í öðrum félögum: Stjórnarmaður í Íslenskum textíliðnaði hf. (Ístex) Stjórnarmaður í Grand Hótel Mývatn ehf.

Stjórnarmaður í Húsavíkurstofu ses.

Varamaður í stjórn Mývatns ehf.

42

Á R S S K Ý R S LA

2017

Aðalstarf: Sviðsstjóri þjónustu- og fjármálasviðs Norðurorku hf.

Starfsferilságrip: 1990-1994: Landsbanki Íslands, sumarstörf með skóla 1994-1997: Eimskip á Akureyri, skrifstofustörf 2000-2004: PwC, uppgjör, skattframtöl og endurskoðun 2004-2007: Vörður tryggingafélag, forstöðumaður reikningshalds 2007-2012: Saga Capital, forstöðumaður fjármálasviðs 2012: Sparisjóður Þórshafnar, tímabundin ráðning sem sparisjóðsstjóri 2012-2014: PwC, rekstrarstjórnun, uppgjörsvinna og endurskoðun 2014-: Norðurorka, sviðsstjóri þjónustu- og fjármála Önnur trúnaðarstörf: Endurskoðunarnefnd Sparisjóðs Þórshafnar 2010-2012 Stjórnarmaður í Ásprent-Stíl ehf.

Varaformaður stjórnar í Netorku hf.

Stjórnarformaður í Vistorku hf.

Ágúst Torfi Hauksson (sjá hér að framan)

Þórarinn Guðni Sverrisson (sjá hér að framan)

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

STJÓRNENDUR:

Önnur trúnaðarstörf, þ.á.m. stjórnarseta í öðrum félögum: Starfsmaður á ekki sæti í nefndum eða stjórnum

Jóhann Steinar Jóhannsson, fæddur 1982 Menntun: Stúdent frá Verkmenntaskólanum á Akureyri af Viðskipta- og hagfræðabraut, B.Sc. í viðskiptafræði frá Háskólanum í Reykjavík og M.Sc. í viðskiptafræði frá háskólanum í Lund í Svíþjóð.

Arne Vagn Olsen, fæddur 1972 Menntun: Stúdent frá MR, B.Sc. í sjávarútvegsfræði frá Háskólanum á Akureyri, MBA frá Copenhagen Business School, Danmörku. Próf í verðbréfaviðskiptum.

Aðalstarf: Framkvæmdastjóri Stapa lífeyrissjóðs.

Aðalstarf: Fjárfestingarstjóri Stapa lífeyrissjóðs Starfsferilságrip: 2005-2007: Áhættu- og fjárstýring hjá Straumi fjárfestingarbanka hf.

2006-2007: Stundakennari við Háskólann í Reykjavík 2007-2008: Markaðsviðskipti hjá Stoðum hf.

2008-2011: Fjárfestingar og eignastýring hjá Tryggingamiðstöðinni hf.

2012-2016: Sjóðstjóri hjá Stapa lífeyrissjóði 2016-2017: Framkvæmdastjóri ÍV sjóða hf.

2017- : Framkvæmdastjóri Stapa lífeyrissjóðs Önnur trúnaðarstörf, þ.á.m. stjórnarseta í öðrum félögum: Stjórnarmaður í Bakkastakk slhf. (stjórnarlaun renna til Stapa lífeyrissjóðs) Situr í fastanefnd á vegum Landsamtaka lífeyrissjóða um fjárfestingaumhverfi lífeyrissjóða (ekki er greitt fyrir nefndarsetuna)

Starfsferilságrip: 1997-1998: Vinnslustjóri Útgerðarfélags Akureyringa hf.

1998-1999: Markaðsstjóri Útgerðarfélags Akureyringa hf.

1999-2003: Sjóðstjóri hjá Íslenskum verðbréfum hf.

2005-2012: Forstöðumaður markaðs- og sölusviðs Íslenskra verðbréfa hf.

2012- Fjárfestingarstjóri Stapa lífeyrissjóðs Önnur trúnaðarstörf, þ.á.m. stjórnarseta í öðrum félögum: Fjárfestingaráð SÍA II slhf. (ráðslaun renna til Stapa lífeyrissjóðs) Fjárfestingaráð SÍA III slhf. (ráðslaun renna til Stapa lífeyrissjóðs)

Jóna Finndís Jónsdóttir, fædd 1974 Menntun: Stúdent frá MA, B.Sc. í jarðeðlisfræði frá Háskóla Íslands, M.Sc. í umhverfis og vatnaverkfræði frá Háskólanum í Austin, Texas í Bandaríkjunum, Phd. í vatnaverkfræði frá Háskólanum í Lundi í Svíþjóð.

Próf í verðbréfaviðskiptum.

Aðalstarf: Áhættustjóri Stapa lífeyrissjóðs Starfsferilságrip: 1996-1998: Mælingar og úrvinnsla hjá Vatnamælingum Orkustofnunnar (með skóla) 1998-2000: Aðstoð við rannsóknir hjá CRWR, við Háskólann í Texas (með skóla) 2000-2007: Fagstjóri hjá Vatnamælingum Orkustofnunar 2007-2012: Sjóðstjóri hjá Stapa lífeyrissjóði 2012- Áhættustjóri hjá Stapa lífeyrissjóði

Á R S S K Ý R S LA

2017

43

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

STARFSFÓLK STAPA

Mynd tekin fyrir utan Stapa lífeyrissjóð þann 26. mars 2018. Frá vinstri talið: Harpa Dröfn Aðalsteinsdóttir, Erna Mary Þorsteinsdóttir, Rósa Njálsdóttir, Jóna Finndís Jónsdóttir, Maríanna Gunnarsdóttir, Arne Vagn Olsen, Anna Lilja Gunnlaugsdóttir, Edda Kristrún Vilhelmsdóttir, Inga Magrét Birgisdóttir, Árni Rúnar Magnússon, Kristín Hilmarsdóttir, Einar Ingimundarson, María Björk Guðmundsdóttir, Jóhann Steinar Jóhannsson og Ágústa Hrönn Kristinsdóttir. Á myndina vantar Lilju Salnýju Gunnlaugsdóttir og Brynjar Þór Hreinsson.

44

Á R S S K Ý R S LA

2017

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Á R S S K Ý R S LA

2 0 1 7 Slæðufoss í Laugará á Fljótsdalsheiði 45

S KÝ R S LA S T J Ó R N A R O G F RA M K VÆ M DA S T J Ó RA 2 0 1 7

Sigurhæðir og Akureyrarkirkja

ÁRSREIKNINGUR

ÁRSREIKNINGUR 2017

Áritun óháðra endurskoðenda Áritun óháðra endurskoðenda Til stjórnar og sjóðfélaga Stapa lífeyrissjóðs Álit

Við höfum endurskoðað meðfylgjandi ársreikning Stapa lífeyrissjóðs fyrir árið 2017. Ársreikningurinn hefur að geyma yfirlit um breytingu á hreinni eign til greiðslu lífeyris, efnahagsreikning, yfirlit um sjóðstreymi, yfirlit um tryggingafræðilega stöðu, upplýsingar um mikilvægar reikningsskilaaðferðir og aðrar skýringar. Það er álit okkar að ársreikningurinn gefi glögga mynd af afkomu lífeyrissjóðsins á árinu 2017, efnahag hans 31. desember 2017 og breytingu á handbæru fé á árinu 2017, í samræmi við lög og reglur um ársreikninga lífeyrissjóða.

Grundvöllur fyrir áliti Endurskoðað var í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla. Ábyrgð okkar samkvæmt þeim stöðlum er nánar lýst í kaflanum um ábyrgð endurskoðanda hér að neðan. Við erum óháð Stapa lífeyrissjóði í samræmi við settar siðareglur fyrir endurskoðendur á Íslandi og höfum við uppfyllt ákvæði þeirra. Við teljum að við endurskoðunina höfum við aflað nægilegra og viðeigandi gagna til að byggja álit okkar á.

Aðrar upplýsingar Stjórn og framkvæmdastjóri bera ábyrgð á öðrum upplýsingum. Aðrar upplýsingar innifela skýrslu stjórnar, stjórnháttaryfirlýsingu og viðauka 1 um ófjárhagslega upplýsingagjöf. Álit okkar á ársreikningnum nær ekki yfir aðrar upplýsingar og við ályktum hvorki um, né veitum staðfestingu á efni þeirra ef frá er talin sú staðfesting varðandi skýrslu stjórnar sem fram kemur hér að neðan. Í tengslum við endurskoðun okkar berum við ábyrgð á að lesa framangreindar aðrar upplýsingar og skoða hvort þær séu í verulegu ósamræmi við ársreikninginn eða þekkingu okkar sem við höfum aflað við endurskoðunina eða virðast að öðru leyti innifela verulegar skekkjur. Ef við komumst að þeirri niðurstöðu, byggt á þeirri vinnu sem við höfum framkvæmt, að það séu verulegar skekkjur í öðrum upplýsingum ber okkur að skýra frá því. Það er ekkert sem við þurfum að skýra frá hvað þetta varðar. Í samræmi við ákvæði 2. mgr. 104 gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga staðfestum við samkvæmt okkar bestu vitund að í skýrslu stjórnar sem fylgir ársreikningi þessum eru veittar þær upplýsingar sem þar ber að veita í samræmi við lög um ársreikninga og koma ekki fram í skýringum.

Ábyrgð stjórnar og framkvæmdastjóra á ársreikningnum Stjórn og framkvæmdastjóri eru ábyrg fyrir gerð og framsetningu ársreikningsins í samræmi við lög um ársreikninga. Stjórn og framkvæmdastjóri eru einnig ábyrg fyrir því innra eftirliti sem nauðsynlegt er varðandi gerð og framsetningu ársreikningsins, þannig að hann sé án verulegra annmarka, hvort sem er vegna sviksemi eða mistaka.

Við gerð ársreikningsins eru stjórn og framkvæmdastjóri ábyrg fyrir því að meta rekstrarhæfi Stapa lífeyrissjóðs. Ef við á, skulu stjórn og framkvæmdastjóri setja fram viðeigandi skýringar um rekstrarhæfi og hvers vegna þau ákváðu að beita forsendunni um rekstrarhæfi við gerð og framsetningu ársreikningsins, nema stjórn og framkvæmdastjóri hafi ákveðið að leysa sjóðinn upp eða hætta starfsemi, eða hafi enga aðra raunhæfa möguleika.

Ábyrgð endurskoðenda á endurskoðun ársreikningsins Markmið okkar er að afla nægjanlegrar vissu um að ársreikningurinn sé án verulegra annmarka, hvort sem er af völdum sviksemi eða mistaka og að gefa út áritun sem felur í sér álit okkar.

Nægjanlega vissa er þó ekki trygging þess að endurskoðun framkvæmd í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla muni uppgötva allar verulegar skekkjur séu þær til staðar. Skekkjur geta orðið vegna mistaka eða sviksemi og eru álitnar verulegar ef þær gætu haft áhrif á fjárhagslega ákvarðanatöku notenda ársreikningsins, einar og sér eða samanlagðar.

48

Á R S S K Ý R S LA

2017

2

ÁRSREIKNINGUR 2017

Endurskoðun okkar í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla byggir á faglegri dómgreind og beitum við gagnrýnni hugsun við endurskoðunina. Við framkvæmum einnig eftirfarandi: • Greinum og metum hættuna á verulegri skekkju í ársreikningnum, hvort sem er vegna mistaka eða sviksemi, hönnum og framkvæmum endurskoðunaraðgerðir til að bregðast við þeim hættum og öflum endurskoðunargagna sem eru nægjanleg og viðeigandi til að byggja álit okkar á. Hættan á að uppgötva ekki verulega skekkju vegna sviksemi er meiri en að uppgötva ekki skekkju vegna mistaka, þar sem sviksemi getur falið í sér samsæri, skjalafals, misvísandi framsetningu ársreiknings, að einhverju sé viljandi sleppt eða að farið sé framhjá innri eftirlitsaðgerðum.

• Öflum skilnings á innra eftirliti, sem snertir endurskoðunina, í þeim tilgangi að hanna viðeigandi endurskoðunaraðgerðir, en ekki í þeim tilgangi að veita álit á virkni innra eftirlits sjóðsins.

• Metum hvort reikningsskilaaðferðir sem notaðar eru, og tengdar skýringar, séu viðeigandi og hvort reikningshaldslegt mat stjórnenda sé raunhæft.

• Ályktum um notkun stjórnenda á forsendunni um rekstrarhæfi og metum á grundvelli endurskoðunarinnar hvort verulegur vafi leiki á rekstrarhæfi eða hvort aðstæður séu til staðar sem gætu valdið verulegum efasemdum um rekstrarhæfi. Ef við teljum að verulegur vafi leiki á rekstrarhæfi ber okkur að vekja sérstaka athygli á viðeigandi skýringum ársreikningsins í áritun okkar. Ef slíkar skýringar eru ófullnægjandi þurfum við að víkja frá fyrirvaralausri áritun. Niðurstaða okkar byggir á endurskoðunargögnum sem aflað er fram að dagsetningu áritunar okkar. Engu að síður geta atburðir eða aðstæður í framtíðinni valdið óvissu um rekstrarhæfi sjóðsins.

• Metum í heild sinni hvort ársreikningurinn gefi glögga mynd af undirliggjandi viðskiptum og atburðum, metum framsetningu, uppbyggingu, innihald og þar með talið skýringar við ársreikninginn með tilliti til glöggrar myndar.

Okkur ber skylda til að upplýsa stjórn og endurskoðunarnefnd meðal annars um áætlað umfang og tímasetningu endurskoðunarinnar og veruleg atriði sem komu upp í endurskoðun okkar, þar á meðal verulega annmarka á innra eftirlit sem komu fram í endurskoðuninni, ef við á.

Við höfum einnig lýst því yfir við stjórn og endurskoðunarnefnd að við höfum uppfyllt skyldur siðareglna um óhæði og höfum miðlað til þeirra upplýsingum um tengsl eða önnur atriði sem gætu mögulega haft áhrif á óhæði okkar og þar sem viðeigandi er, hvaða varnir við höfum sett til að tryggja óhæði okkar.

Akureyri, 26. mars 2018

Deloitte ehf.

Aðalsteinn Sigurðsson endurskoðandi

Hólmgrímur Bjarnason endurskoðandi

Á R S S K Ý R S LA

2017

49

ÁRSREIKNINGUR 2017

Áritun tryggingastærðfræðings Áritun tryggingastærðfræðings Til stjórnar og sjóðfélaga Stapa lífeyrissjóðs

Undirritaður hefur metið lífeyrisskuldbindingar Stapa lífeyrissjóðs í árslok 2017. Matið er framkvæmt í samræmi við ákvæði reglugerðar nr. 391/1998 um tryggingafræðilegar athuganir á lífeyrissjóðum og forsendur fyrir þeim og leiðbeinandi reglur Félags íslenskra tryggingastærðfræðinga um tryggingafræðilegt mat á stöðu lífeyrissjóða.

Forsendur sem miðað er við eru m.a. lífslíkur áranna 2010-2014, meðalörorkulíkur íslenskra lífeyrissjóða og 3,5% vexti p.a.

Yfirlit yfir helstu niðurstöður matsins er að finna í yfirliti um tryggingafræðilega stöðu sem og í skýringu nr. 15.

Skuldbindingar sjóðsins eru reiknaðar á grundvelli upplýsinga úr iðgjalda- og lífeyrisbókhaldi sjóðsins um áunnin réttindi virkra og óvirkra sjóðfélaga skipt eftir aldri þeirra og lífeyrisgreiðslur til einstakra sjóðfélaga í árslok 2017.

Miðað er við réttindaákvæði í samþykktum sjóðsins.

Í matinu eru reiknaðar út áfallnar skuldbindingar vegna þeirra sjóðfélaga, sem þegar eiga réttindi í sjóðnum og áætlaðar framtíðarskuldbindingar vegna þeirra iðgjalda, sem ætla má að virkir sjóðfélagar greiði til sjóðsins þar til þeir hefja töku lífeyris. Þessi áætluðu framtíðariðgjöld svo og áætlaður rekstrarkostnaður og fjármagnsgjöld í framtíðinni eru núvirt miðað við árslok 2017, með sama hætti og skuldbindingar. Þá er í matinu tekið tillit til endurmats á skuldabréfaeign sjóðsins, en hún hefur verið núvirt miðað við sömu ávöxtunarkröfu og skuldbindingarnar eða 3,5%.

Ennfremur er bókfært virði markaðseigna fært til meðalmarkaðsverðs síðustu þriggja mánaða ársins.

Niðurstaða athugunarinnar er sú að skuldbindingar Stapa lífeyrissjóðs eru 0,9% umfram eignir að meðtöldu verðmæti framtíðariðgjalda í hlutfalli af skuldbindingum.

Reykjavík, 26. mars 2018 Bjarni Guðmundsson tryggingastærðfræðingur

50

Á R S S K Ý R S LA

2017

Skýrsla stjórnar ÁRSREIKNINGUR 2017 Skýrsla stjórnar Skýrsla stjórnar Skýrsla stjórnar Stapi lífeyrissjóður starfar á grundvelli laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og hefur starfsleyfi frá

Skýrsla stjórnar Fjármálaráðuneytinu í samræmi við 52. gr. laga. Hlutverk sjóðsins er að tryggja sjóðfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri Stapi lífeyrissjóður starfar á grundvelli lagaþeirra nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og hefur starfsleyfi fráí

samræmi við samþykktir sjóðsins.við Sjóðurinn skiptist ílaga. þrjárHlutverk deildir: Tryggingadeild, og Tilgreinda séreignardeild.

Fjármálaráðuneytinu í samræmi 52. gr. sjóðsins er að Séreignardeild tryggja sjóðfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri Stapi lífeyrissjóður starfar á grundvelli lagaþeirra nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og hefur starfsleyfi fráí Stapi lífeyrissjóður starfar á grundvelli laga nr. 129/1997 um Tryggingadeild, skyldutrygginguSéreignardeild lífeyrisréttindaogog starfsemi lífeyrissjóða og hefur starfsleyfi frá samræmi við samþykktir sjóðsins.

Sjóðurinn skiptist í þrjár deildir: Tilgreinda séreignardeild.

Fjármálaráðuneytinu í samræmi við 52. gr. þeirra laga. Hlutverk sjóðsins er að tryggja sjóðfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri í Fjármálaráðuneytinu í samræmi við 52. gr. þeirra laga. Hlutverk sjóðsins er að tryggja sjóðfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri í Helstu upplýsingar um rekstrarár, væntanlegskiptist þróunísjóðsins og yfirlýsing um stjórnarhætti samræmi við samþykktir sjóðsins. Sjóðurinn þrjár deildir: Tryggingadeild, Séreignardeild og Tilgreinda séreignardeild. samræmi við samþykktir sjóðsins. Sjóðurinn skiptist í þrjár deildir: Tryggingadeild, Séreignardeild og Tilgreinda séreignardeild.

Helstu upplýsingar um hagfellt rekstrarár, væntanleg og yfirlýsing stjórnarhætti Árið 2017 var nokkuð rekstrarár fyrirþróun Stapasjóðsins lífeyrissjóð. Ávöxtunum á eignum sjóðsins var yfir ávöxtunarmarkmiði sjóðsins og má það einkum rekja2017 tilupplýsingar góðrar afkomu innlendrar skuldabréfaeignar sjóðsins ogyfirlýsing erlendra hlutabréfaeignar sjóðsins um 26% af eignum sjóðsins sjóðsins eru í erlendri mynt. Árið var nokkuð rekstrarár fyrirþróun Stapasjóðsins lífeyrissjóð. Ávöxtunum á eignum sjóðsins var yfirenávöxtunarmarkmiði og má það einkum Helstu um hagfellt rekstrarár, væntanleg og stjórnarhætti Helstu upplýsingar staða um rekstrarár, þróun sjóðsins Tryggingafræðileg sjóðsins væntanleg styrktist lítillega ásjóðsins árinu,og eryfirlýsing neikvæðum umstjórnarhætti 0,9%, en var neikvæð um26% 1,5% í lok árs 2016. eru Í kjarasamningum rekja til góðrar afkomu innlendrar skuldabréfaeignar og erlendra hlutabréfaeignar sjóðsins en um af eignum sjóðsins í erlendri mynt. Árið 2017 var nokkuð hagfellt rekstrarár fyrir Stapa lífeyrissjóð. Ávöxtun á eignum sjóðsins var yfir ávöxtunarmarkmiði sjóðsins og má það einkum Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins fráárinu, árinuer2016 er kveðið á umsjóðsins aðgerðir tilyfir aðávöxtunarmarkmiði samræma réttindi milli opinbera Árið 2017 var nokkuð hagfellt rekstrarár fyrir Stapa álífeyrissjóð. Ávöxtun áum eignum var sjóðsins og má og þaðalmenna einkum Tryggingafræðileg staða sjóðsins styrktist lítillega neikvæð 0,9%, en var neikvæð um26% 1,5% í lok árs 2016. Í kjarasamningum rekja til góðrar afkomu innlendrar skuldabréfaeignar sjóðsins og erlendra hlutabréfaeignar sjóðsins en um af eignum sjóðsins eru í erlendri mynt. vinnumarkaðarins.

Hlutiinnlendrar afogþeim aðgerðum fólst í stighækkandi mótframlagi launagreiðenda á samningstímanum sem fól sjóðsins í sér heimild ráðstöfunar rekja til góðrar afkomu skuldabréfaeignar sjóðsins erlendra hlutabréfaeignar sjóðsins en um 26% af eignum eru í til erlendri mynt.

Alþýðusambands Íslands Samtaka atvinnulífsins árinuog er kveðið á um en aðgerðir til að samræma milli opinbera og almenna Tryggingafræðileg staða sjóðsins styrktist lítillega áfráárinu, er2016 neikvæð um 0,9%, var neikvæð um 1,5% réttindi í lok árs 2016. Í kjarasamningum mótframlagsins í sérstaka séreignardeild. tilhögun krafðist þess aðum lífeyrissjóðir stofnuðu nýjaum deild, séreignadeild, til að veita Tryggingafræðileg staða sjóðsins styrktist Þessi lítillega á árinu, ermótframlagi neikvæð 0,9%, en var neikvæð 1,5%tilgreinda í lokfólárs 2016. Í kjarasamningum vinnumarkaðarins.

Hluti af þeim aðgerðum fólst í stighækkandi launagreiðenda á samningstímanum sem í sér heimild til ráðstöfunar Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins frá árinu 2016 er kveðið á um aðgerðir til að samræma réttindi milli opinbera og almenna mótframlaginu móttöku –og sem og Stapiatvinnulífsins gerði meðtilhögun samþykktarbreytingum í júní 2017.

Stjórn gerirtilgreinda ráð fyrirmilli að starfsemi Alþýðusambands Samtaka frá árinu 2016þess er kveðið á um aðgerðir til aðnýja samræma réttindi opinberasjóðsins og mótframlagsins í Íslands sérstaka séreignardeild. krafðist aðá aukaársfundi lífeyrissjóðir stofnuðu deild, til almenna að verði veita vinnumarkaðarins.

Hluti af þeim aðgerðum Þessi fólst í stighækkandi mótframlagi launagreiðenda á samningstímanum sem fól í séreignadeild, sér heimild til ráðstöfunar með svipuðu sniði áHluti næstu árum.

Gert er ráð fyrir að ávöxtun sjóðsins standi undir vexti skuldbindinga til framtíðar litið aðstarfsemi réttindakerfi sjóðsins vinnumarkaðarins. af þeim aðgerðum fólst í stighækkandi mótframlagi launagreiðenda á samningstímanum sem fól og í að sér heimild tilsjóðsins ráðstöfunar mótframlaginu móttöku – sem og Stapi gerði með samþykktarbreytingum á aukaársfundi í júní 2017.

Stjórn gerir ráð fyrir mótframlagsins í sérstaka séreignardeild. Þessi tilhögun krafðist þess að lífeyrissjóðir stofnuðu nýja deild, tilgreinda séreignadeild, til að verði veita tryggi jafnvægi þar milli. séreignardeild.

Stjórn Gert sjóðsinsráð hefur sérstaka yfirlýsingu um vexti stjórnarhætti, er með ársreikningi þessum. til Samkvæmt mótframlagsins í sérstaka Þessi tilhögun krafðist þess að lífeyrissjóðir stofnuðusem nýjabirt tilgreinda séreignadeild, að veita með svipuðu sniði áánæstu árum. fyrirsamþykkt að ávöxtun sjóðsins standi undir skuldbindinga tildeild, framtíðar réttindakerfi sjóðsins mótframlaginu móttöku – sem og Stapier gerði með samþykktarbreytingum á aukaársfundi í júní 2017. Stjórn gerir ráðlitið fyrirogaðaðstarfsemi sjóðsins verði breytingum sem gerðar voru á lögum um ársreikninga í júní 2016 skulu einingar tengdar almannahagsmunum veita upplýsingar sem nauðsynlegar eru mótframlaginu móttöku – sem og Stapi gerði með samþykktarbreytingum á aukaársfundi í júní 2017.

Stjórn gerir ráð fyrir að starfsemi sjóðsins verði tryggisvipuðu jafnvægi þaráánæstu milli. árum.

Stjórn Gert sjóðsins hefur sérstaka yfirlýsingu um vexti stjórnarhætti, sem birt er með ársreikningi þessum. Samkvæmt með sniði er ráð fyrirsamþykkt að ávöxtun sjóðsins standi undir skuldbindinga til framtíðar litið og að réttindakerfi sjóðsins til aðsvipuðu leggja sem mat ááþróun, umfang, stöðu og fyrir áhrifað í tengslum viðskulu umhverfis‐, félags‐ og starfsmannamál, stefnu í mannréttindamálum, hvernig er með sniði næstu árum.

Gert erársreikninga ráð ávöxtun sjóðsins standi undir vexti skuldbindinga til framtíðar litið og að sem réttindakerfi sjóðsins breytingum gerðar voru á lögum um í júní 2016 einingar tengdar almannahagsmunum veita upplýsingar nauðsynlegar eru tryggi jafnvægi þar á milli. Stjórn sjóðsins hefur samþykkt sérstaka yfirlýsingu um stjórnarhætti, sem birt er með ársreikningi þessum. Samkvæmt spornað við spillingar‐ og mútumálum auk stuttrar lýsingar ásérstaka viðskiptalíkani félagsins ogogfleira.

Gerðsem er grein fyrir stefnu og árangri félagsins í þessum tryggi jafnvægi þar á milli.

Stjórn sjóðsins hefur samþykkt yfirlýsingu um stjórnarhætti, birt stefnu er með ársreikningi þessum.

Samkvæmt til að leggja mat á þróun, umfang, stöðu og áhrif í tengslum við umhverfis‐, félags‐ starfsmannamál, í mannréttindamálum, hvernig er breytingum sem gerðar voru á lögum um ársreikninga í júní 2016 skulu einingar tengdar almannahagsmunum veita upplýsingar sem nauðsynlegar eru málum í Viðauka I með og ársreikningnum. breytingum gerðar voru á lögum um í júní á2016 skulu einingar tengdar almannahagsmunum veitastefnu upplýsingar semfélagsins nauðsynlegar eru spornað við sem spillingar‐ mútumálum aukársreikninga stuttrar viðskiptalíkani félagsins Gerð er greinstefnu fyrir og árangri í þessum til að leggja mat á þróun, umfang, stöðu og áhrif lýsingar í tengslum við umhverfis‐, félags‐ogogfleira. starfsmannamál, í mannréttindamálum, hvernig er til að leggja mat I ámeð þróun, umfang, stöðu og áhrif í tengslum við umhverfis‐, félags‐ og starfsmannamál, stefnu í mannréttindamálum, hvernig er málum í Viðauka ársreikningnum. spornað við spillingar‐ og mútumálum auk stuttrar lýsingar á viðskiptalíkani félagsins og fleira. Gerð er grein fyrir stefnu og árangri félagsins í þessum spornað við spillingar‐ og mútumálum auk stuttrar lýsingar á viðskiptalíkani félagsins og fleira. Gerð er grein fyrir stefnu og árangri félagsins í þessum málum í Viðauka I með ársreikningnum.

Sjóðfélagar og iðgjöld málum í Viðauka I með ársreikningnum. Á árinu 2017oggreiddu Sjóðfélagar iðgjöld 21.356 sjóðfélagar hjá 3.135 launagreiðendum iðgjöld til tryggingadeildar sjóðsins. Iðgjöld ársins námu alls 9.777 millj. kr. Iðgjöld til tryggingadeildar voru kr. 9.509 millj. kr. hækkuðu um 14,3% frá fyrratilártryggingadeildar en iðgjöld til séreignardeildar hækkuðu um 6,6% milli millj. ára ogkr.voru 251 Á árinu 2017oggreiddu 21.356 sjóðfélagar hjá og 3.135 launagreiðendum iðgjöld sjóðsins. Iðgjöld ársins námu alls 9.777 Iðgjöld Sjóðfélagar iðgjöld Sjóðfélagar ognámu iðgjöldiðgjöld tilgreindrar séreignardeildar 17 m.kr. á árinu. Fjöldi virkra sjóðfélaga sem að jafnaði greiða iðgjöld til sjóðsins með millj. kr. Þá til tryggingadeildar kr. 9.509 millj. kr. hækkuðu um 14,3% frá fyrratilártryggingadeildar en iðgjöld til séreignardeildar hækkuðu um 6,6% milli millj. ára ogkr.voru 251 Á árinu 2017 greidduvoru 21.356 sjóðfélagar hjá og 3.135 launagreiðendum iðgjöld sjóðsins. Iðgjöld ársins námu alls 9.777 Iðgjöld reglubundnum hættiiðgjöld í21.356 mánuði hverjum voru 14.486 hjá tryggingadeild, 728 hjá séreignardeild ogsjóðsins. hjá 265 tilgreindri séreignardeild. Á árinukr.2017 sjóðfélagar hjá 3.135 launagreiðendum tilFjöldi tryggingadeildar Iðgjöld ársins námu alls 9.777til millj. kr. Iðgjöld millj. Þá greiddu námu séreignardeildar 17 14,3% m.kr. frá áiðgjöld árinu. virkra til sjóðfélaga sem að hækkuðu jafnaði greiða iðgjöld til tryggingadeildar voru kr. tilgreindrar 9.509 millj. kr. og hækkuðu um fyrra ár en iðgjöld séreignardeildar um 6,6% milli árasjóðsins og vorumeð 251 til tryggingadeildar kr. 9.509 millj.voru kr. og hækkuðu um 14,3% frá 728 fyrra árséreignardeild en iðgjöld til séreignardeildar hækkuðu um 6,6% milli ára og voru 251 reglubundnum hættivoru í mánuði hverjum 14.486 hjá tryggingadeild, og hjá 265 séreignardeild. millj. kr. Þá námu iðgjöld tilgreindrar séreignardeildar 17 m.kr. á árinu.hjáFjöldi virkra sjóðfélaga semtilgreindri að jafnaði greiða iðgjöld til sjóðsins með millj. kr. Þá námu iðgjöld tilgreindrar séreignardeildar 17 m.kr. á árinu. Fjöldi virkra sjóðfélaga sem að jafnaði greiða iðgjöld til sjóðsins með Lífeyrisgreiðslur reglubundnum hætti í mánuði hverjum voru 14.486 hjá tryggingadeild, 728 hjá séreignardeild og hjá 265 tilgreindri séreignardeild. reglubundnum hætti í mánuði hverjum voru 14.486 hjá tryggingadeild, 728 kr. hjáog séreignardeild hjá frá 265fyrra tilgreindri séreignardeild. námu 3.555 millj.

Heildarlífeyrisgreiðslur tryggingadeildar sjóðsins á árinu námu 5.156 millj. hækkuðu umog7,8% ári. Eftirlaunagreiðslur Lífeyrisgreiðslur kr. örorkulífeyrir nam 1.323 millj. kr., makalífeyrir millj.5.156 kr. ogmillj. barnalífeyrir 43 millj.um kr. 7,8% Þá námu lífeyrisgreiðslur úr séreignardeild millj. kr.

Heildarlífeyrisgreiðslur tryggingadeildar sjóðsins ánam árinu235 námu kr. og hækkuðu frá fyrra ári. Eftirlaunagreiðslur námu120 3.555 millj.

Lífeyrisgreiðslur Lífeyrisgreiðslur Lífeyrisþegar í árslok voru 9.059. kr. örorkulífeyrir nam 1.323 millj. kr., makalífeyrir nam 235 millj. kr. og barnalífeyrir 43 millj. kr. Þá námu lífeyrisgreiðslur úr séreignardeild 120 millj. kr.

Heildarlífeyrisgreiðslur tryggingadeildar sjóðsins á árinu námu 5.156 millj. kr. og hækkuðu um 7,8% frá fyrra ári. Eftirlaunagreiðslur námu 3.555 millj.

Heildarlífeyrisgreiðslur tryggingadeildar sjóðsins á árinu námu 5.156 millj. kr. og hækkuðu um 7,8% frá fyrra ári. Eftirlaunagreiðslur námu 3.555 millj.

Lífeyrisþegar í árslok voru 9.059. kr. örorkulífeyrir nam 1.323 millj. kr., makalífeyrir nam 235 millj. kr. og barnalífeyrir 43 millj. kr. Þá námu lífeyrisgreiðslur úr séreignardeild 120 millj. kr. kr. örorkulífeyrir nam 1.323 millj. kr., makalífeyrir nam 235 millj. kr. og barnalífeyrir 43 millj. kr. Þá námu lífeyrisgreiðslur úr séreignardeild 120 millj. kr.

Lífeyrisþegar í árslok voru 9.059.

Rekstrarkostnaður Lífeyrisþegar í árslok voru 9.059.

Rekstrarkostnaður Rekstrarkostnaður sjóðsins á árinu 2017 var 392 millj. kr. Rekstarkostnaður sem hlutfall af eignum var 0,19%. Stöðugildi á árinu voru 15 og námu launagreiðslur 192 millj. kr. á árinu 2017 var 392 millj. kr. Rekstarkostnaður sem hlutfall af eignum var 0,19%. Stöðugildi á árinu voru 15 og námu Rekstrarkostnaður sjóðsins Rekstrarkostnaður Rekstrarkostnaður launagreiðslur 192 millj. kr. á árinu 2017 var 392 millj. kr. Rekstarkostnaður sem hlutfall af eignum var 0,19%. Stöðugildi á árinu voru 15 og námu Rekstrarkostnaður Ávöxtun og eignir sjóðsins Rekstrarkostnaður sjóðsins á árinu 2017 var 392 millj. kr. Rekstarkostnaður sem hlutfall af eignum var 0,19%. Stöðugildi á árinu voru 15 og námu launagreiðslur 192 millj. kr. launagreiðslur 192 millj. kr. til greiðslu lífeyris nam 199.419 millj. kr. og hækkaði um 9,7% frá fyrra ári. Nafnávöxtun deildarinnar var jákvæð um 7,0% Hrein eign Ávöxtun ogtryggingadeildar eignir en raunávöxtun eign séreignardeildar 5.416 millj. kr. ogum hækkaði 9,4% fyrra ári. Séreignardeildin býður upp þrjú Hrein eign tryggingadeildar greiðslu lífeyris nam 199.419var millj. kr. og hækkaði 9,7% fráum fyrra ári.frá Nafnávöxtun deildarinnar var jákvæð um 7,0% Ávöxtun og eignirnam 5,2%.tilHrein Ávöxtun og eignir ávöxtunarsöfn, Innlána safnið, Varfærna safnið og Áræðna safnið og nam hrein raunávöxtun safnanna 2,4%, 6,2% og 5,3% á árinu.

Hrein eign en raunávöxtun nam 5,2%.

Hrein eign séreignardeildar var 5.416 millj. kr. og hækkaði um 9,4% frá fyrra ári.

Séreignardeildin býður upp þrjú Hrein eign tryggingadeildar til greiðslu lífeyris nam 199.419 millj. kr. og hækkaði um 9,7% frá fyrra ári. Nafnávöxtun deildarinnar var jákvæð um 7,0% tilgreindrar séreignardeildar nam 16 m.kr. í safnið loknam árs.og Hrein eign tryggingadeildar til greiðslu lífeyris 199.419 millj. kr. og um 9,7% frá fyrra safnanna ári. Nafnávöxtun deildarinnar jákvæð um 7,0% ávöxtunarsöfn, safnið, Varfærna Áræðna oghækkaði nam raunávöxtun 2,4%, og 5,3% var á árinu. en raunávöxtun Innlána nam 5,2%.

Hrein eign séreignardeildar var safnið 5.416 millj. kr. hrein og hækkaði um 9,4% frá fyrra ári.6,2% Séreignardeildin býðurHrein upp eign þrjú en raunávöxtun nam 5,2%. nam Hrein var 5.416 millj. kr. og hækkaði um 9,4% frá fyrra ári. Séreignardeildin býður upp þrjú tilgreindrar séreignardeildar 16 eign m.kr.séreignardeildar í safnið lok árs.og Áræðna ávöxtunarsöfn, Innlána safnið, Varfærna safnið og nam hrein raunávöxtun safnanna 2,4%, 6,2% og 5,3% á árinu.

Hrein eign Tryggingafræðileg staða safnið, Varfærna safnið og Áræðna safnið og nam hrein raunávöxtun safnanna 2,4%, 6,2% og 5,3% á árinu. Hrein eign ávöxtunarsöfn, Innlána tilgreindrar séreignardeildar nam 16 m.kr. árs. tryggingadeildar sjóðsins í árslok 2017. Tryggingfræðileg afkoma ársins var jákvæð um 1.672 millj.

Tryggingafræðileg úttekt verið gerð ííálok stöðu tilgreindrar séreignardeildar nam 16 m.kr. lok árs.

Tryggingafræðileg staða hefur kr. og var tryggingafræðileg staða sjóðsins neikvæð í árslok um 3.021sjóðsins millj. kr.í eða 0,9% af skuldbindingum sjóðsins.

Tryggingafræðileg úttekt hefur verið gerð á stöðu tryggingadeildar árslok 2017.

Tryggingfræðileg afkoma ársins var jákvæð um 1.672 millj.

Tryggingafræðileg staða Tryggingafræðileg staða kr. og var tryggingafræðileg staða sjóðsins í árslok um 3.021sjóðsins millj. kr.í eða 0,9% af skuldbindingum sjóðsins.

Tryggingafræðileg úttekt hefur verið gerð neikvæð á stöðu tryggingadeildar árslok 2017.

Tryggingfræðileg afkoma ársins var jákvæð um 1.672 millj.

Tryggingafræðileg úttekt hefur verið gerð á stöðu tryggingadeildar sjóðsins í árslok 2017. Tryggingfræðileg afkoma ársins var jákvæð um 1.672 millj. kr. og var tryggingafræðileg staða sjóðsins neikvæð í árslok um 3.021 millj. kr. eða 0,9% af skuldbindingum sjóðsins. kr. og var tryggingafræðileg staða neikvæð í árslok 3.021 millj. kr. sjóðsins eða 0,9%fyrir af skuldbindingum sjóðsins. sinni.

Stjórn og framkvæmdastjóri Stapasjóðsins lífeyrissjóðs staðfesta hérum með ársreikning árið 2017 með undirritun Stjórn og framkvæmdastjóri Stapa lífeyrissjóðs staðfesta hér með ársreikning sjóðsins fyrir árið 2017 með undirritun sinni.

Stjórn og framkvæmdastjóri Stapa lífeyrissjóðs staðfesta hér með ársreikning sjóðsins fyrir árið 2017 með undirritun sinni.

Akureyri, 26. mars 2018 Stjórn og framkvæmdastjóri Stapa lífeyrissjóðs staðfesta hér með ársreikning sjóðsins fyrir árið 2017 með undirritun sinni.

Akureyri, 26. mars 2018 Akureyri, . mars 2018 Í stjórn 26 Akureyri, 26. mars 2018

Í stjórn Í stjórn Í stjórn

Framkvæmdastjóri Framkvæmdastjóri Framkvæmdastjóri Framkvæmdastjóri

5 5 5 5

Á R S S K Ý R S LA

2017

51

ÁRSREIKNINGUR 2017

Yfirlit um breytingu breytinguááhreinni hreinnieign eign greiðslu lífeyris Yfirlit um til til greiðslu lífeyris áriðárið 20172017 Skýr.

2017

2016

2.972.109 6.805.249 (28.588) 9.748.770 442.080

2.769.374 5.786.133 (92.189) 8.463.319 378.335

10.190.850

8.841.654

5.276.120 68.070 7.217 (1.418)

4.930.325 65.669 5.274 (1.813)

5.349.989

4.999.455

4.575.613 9.105.099 (19.992) 55.953 (15.573) 37.150 151 (66.325)

(1.435.959) 5.288.928 0 82.573 2.666 32.495 2.662 (49.126)

13.672.076

3.924.239

9

392.937

327.358

Aðrar tekjur (önnur gjöld) .............................................................. 12

37.640

(17.882)

Breyting á hreinni eign til greiðslu lífeyris Hrein eign frá fyrra ári ........................................................................

18.157.640 186.692.846

7.421.196 179.271.650

Hrein eign til greiðslu lífeyris í árslok

204.850.486

186.692.846

Iðgjöld Iðgjöld sjóðfélaga ...............................................................................

Iðgjöld launagreiðenda .......................................................................

Réttindaflutningur og endurgreiðslur ................................................

Sérstök aukaframlög ...........................................................................

3

Lífeyrir Heildarfjárhæð lífeyris ........................................................................

Framlag til starfsendurhæfingarsjóðs .................................................

Beinn kostnaður vegna örorkulífeyris ................................................

Eftirlaun frá Tryggingastofnun ............................................................

4 5

Hreinar fjárfestingartekjur Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum .........................

Hreinar tekjur af skuldabréfum ..........................................................

Hreinar tekjur af fjárfestingum í íbúðarhúsnæði ................................

Vaxtatekjur af bundnum bankainnstæðum .......................................

Vaxtatekjur af handbæru fé ...............................................................

Vaxtatekjur af iðgjöldum og öðrum kröfum ....................................... Ýmsar fjárfestingartekjur ....................................................................

Fjárfestingargjöld ................................................................................

6 7

8

Rekstrarkostnaður Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður ....................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 52

Á R S S K Ý R S LA

2017

ÁRSREIKNINGUR 2017

Efnahagsreikningur 31.desember desember2017 2017 Efnahagsreikningur 31.

Skýr.

31.12.2017

31.12.2016

89.695.253 108.270.166 1.145.300 1.032.866 200.143.584

81.550.857 97.621.585 1.389.578 0 180.562.021

1.183.071 38.549 1.221.620

1.058.174 34.815 1.092.989

185.156

57.600

3.360.549

5.414.284

204.910.908

187.126.894

Viðskiptaskuldir Aðrar skuldir .......................................................................................

60.422

434.048

Skuldir samtals

60.422

434.048

204.850.486

186.692.846

Eignir Fjárfestingar Eignarhlutir í félögum og sjóðum ....................................................... 10 Skuldabréf .......................................................................................... 11 Bundnar bankainnstæður ...................................................................

Fjárfestingar í íbúðarhúsnæði ............................................................

Kröfur Kröfur á launagreiðendur ...................................................................

Aðrar kröfur ........................................................................................

Ýmsar eignir Varanlegir rekstrarfjármunir .............................................................. 14 Handbært fé ...................................................................................

Eignir samtals Skuldir

Hrein eign til greiðslu lífeyris Skuldbindingar utan efnahags

16

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017

7

Á R S S K Ý R S LA

2017

53 Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2017

Yfirlit umsjóðstreymi sjóðstreymiársins ársins2017 2017 Yfirlit um 2017

2016

9.623.873 213.015 442.080

8.201.104 482.701 378.335

10.278.968

9.062.140

Útgreiðslur Lífeyrir ................................................................................................

5.276.120

4.930.325

Rekstrarkostnaður ..............................................................................

388.701

325.508

Fjárfesting í rekstrarfjármunum .........................................................

Aðrar útgreiðslur ................................................................................

131.792 134.257

0 42.028

5.930.870

5.297.862

4.348.097

3.764.278

895.586 (28.566.039) 24.097.203 8.176.486 (22.743.451) 12.679.181 303.495 (1.032.866) (19.992) 0 (6.210.396)

2.049.673 (29.813.929) 24.141.974 7.341.284 (32.847.546) 20.186.874 857.723 0 0 0 (8.083.948)

Hækkun (lækkun) á handbæru fé ...................................................

(1.862.298)

(4.319.671)

Gengismunur af handbæru fé ........................................................

(191.437)

(447.540)

Handbært fé í upphafi árs ..............................................................

5.414.284

10.181.495

Handbært fé í lok árs ......................................................................

3.360.549

5.414.284

Inngreiðslur Iðgjöld .................................................................................................

Innborgaðar vaxtatekjur af handbæru fé og kröfum .........................

Aðrar inngreiðslur ..............................................................................

Nýtt ráðstöfunarfé til fjárfestinga ..................................................

Fjárfestingarhreyfingar Innborgaðar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum .................

Keyptir eignarhlutir í félögum og sjóðum ...........................................

Seldir eignarhlutir í félögum og sjóðum .............................................

Afborganir höfuðstóls og vaxta skuldabréfa ......................................

Keypt skuldabréf .................................................................................

Seld skuldabréf ...................................................................................

Endurgreidd bundin innlán .................................................................

Keypt íbúðarhúsnæði .........................................................................

Gjöld vegna reksturs íbúðarhúsnæðis ................................................

Keyptar aðrar fjárfestingar .................................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 54

Á R S S K Ý R S LA

2017

ÁRSREIKNINGUR 2017

Yfirlit umbreytingu breytinguá áhreinni hreinni eign til greiðslu lífeyris Yfirlit um eign til greiðslu lífeyris árið árið 20172017 Tryggingadeild Tryggingadeild Skýr.

2017

2016

2.821.450 6.688.018 (5.392) 9.504.077 442.080 9.946.157

2.636.041 5.683.758 (6.332) 8.313.467 378.335 8.691.802

5.156.151 68.070 7.217 (1.418) 5.230.020

4.780.953 65.669 5.274 (1.813) 4.850.084

4.467.896 8.857.813 (19.992) 49.547 (36.085) 36.884 147 (66.325) 13.289.885

(1.402.085) 5.153.013 0 73.905 (32.089) 32.193 2.662 (49.126) 3.778.472

9

366.845

303.195

Aðrar tekjur (önnur gjöld) ........................................................... 12

37.640

(17.882)

17.676.817

7.299.113

Hrein eign frá fyrra ári ....................................................................

181.741.992

174.442.879

Hrein eign til greiðslu lífeyris í árslok

199.418.809

181.741.992

Iðgjöld Iðgjöld sjóðfélaga ............................................................................

Iðgjöld launagreiðenda ...................................................................

Réttindaflutningur og endurgreiðslur .............................................

Sérstök aukaframlög .......................................................................

3

Lífeyrir Heildarfjárhæð lífeyris ....................................................................

Framlag til starfsendurhæfingarsjóðs .............................................

Beinn kostnaður vegna örorkulífeyris .............................................

Eftirlaun frá Tryggingastofnun ........................................................

4 5

Hreinar fjárfestingartekjur Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum .....................

Hreinar tekjur af skuldabréfum ......................................................

Hreinar tekjur af fjárfestingum í íbúðarhúsnæði ............................

Vaxtatekjur af bundnum bankainnstæðum ....................................

Vaxtatekjur af handbæru fé ............................................................

Vaxtatekjur af iðgjöldum og öðrum kröfum ................................... Ýmsar fjárfestingartekjur ................................................................

Fjárfestingargjöld ............................................................................

6 7

8

Rekstrarkostnaður Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður ................................................

Breyting á hreinni eign til greiðslu lífeyris

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2017

55

ÁRSREIKNINGUR 2017

Efnahagsreikningur 31.desember desember2017 2017 Efnahagsreikningur 31.

Tryggingadeild Tryggingadeild Skýr.

31.12.2017

31.12.2016

87.206.214 105.841.609 985.287 1.032.866 195.065.976

79.608.741 95.414.830 1.236.610 0 176.260.181

1.161.185 38.549 1.199.734

1.042.747 34.815 1.077.562

185.156

57.600

3.028.365

4.780.697

199.479.231

182.176.041

60.422 60.422

434.048 434.048

199.418.809

181.741.993

Eignir Fjárfestingar Eignarhlutir í félögum og sjóðum .................................................... 10 Skuldabréf ....................................................................................... 11 Bundnar bankainnstæður ...............................................................

Fjárfestingar í íbúðarhúsnæði .........................................................

Kröfur Kröfur á launagreiðendur ...............................................................

Aðrar kröfur ....................................................................................

Ýmsar eignir Varanlegir rekstrarfjármunir ........................................................... 14

Handbært fé ...............................................................................

Eignir samtals Skuldir Viðskiptaskuldir Aðrar skuldir ...................................................................................

Skuldir samtals Hrein eign til greiðslu lífeyris Skuldbindingar utan efnahags

16

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 56

Á R S S K Ý R S LA

2017

ÁRSREIKNINGUR 2017

Yfirlit umsjóðstreymi sjóðstreymiársins ársins 2017 Yfirlit um 2017 Tryggingadeild Tryggingadeild Skýr.

Inngreiðslur Iðgjöld .............................................................................................

Innborgaðar vaxtatekjur af handbæru fé og kröfum ......................

Aðrar inngreiðslur ...........................................................................

2017

2016

9.385.639 186.096 442.080 10.013.815

8.048.708 439.277 378.335 8.866.320

5.156.151 362.610 131.792 134.257 5.784.810

4.780.953 301.345 42.028 5.124.326

4.229.005

3.741.994

884.670 (27.087.623) 23.068.997 8.164.140 (22.375.010) 12.297.762 310.020 (1.032.866) (19.992) 0 (5.789.901)

2.040.071 (27.795.906) 22.677.333 7.330.171 (32.052.102) 18.771.006 829.734 0 0 0 (8.199.693)

Hækkun (lækkun) á handbæru fé ................................................

(1.560.895)

(4.457.700)

Gengismunur af handbæru fé .....................................................

(191.437)

(447.540)

Útgreiðslur Lífeyrir .............................................................................................

Rekstrarkostnaður ..........................................................................

Fjárfesting í rekstrarfjármunum ......................................................

Aðrar útgreiðslur ............................................................................

Nýtt ráðstöfunarfé til fjárfestinga ..............................................

Fjárfestingarhreyfingar Innborgaðar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum .............

Keyptir eignarhlutir í félögum og sjóðum .......................................

Seldir eignarhlutir í félögum og sjóðum ..........................................

Afborganir höfuðstóls og vaxta skuldabréfa ...................................

Keypt skuldabréf .............................................................................

Seld skuldabréf ...............................................................................

Endurgreidd bundin innlán .............................................................

Keypt íbúðarhúsnæði .....................................................................

Gjöld vegna reksturs íbúðarhúsnæðis ............................................

Keyptar aðrar fjárfestingar .............................................................

Handbært fé í upphafi árs ...........................................................

4.780.697

9.685.937

Handbært fé í lok árs ..................................................................

3.028.365

4.780.697

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2017

57

ÁRSREIKNINGUR 2017

Yfirlit umum tryggingafræðilega stöðu 31.12.2017 Yfirlit tryggingafræðilega stöðu 31.12.2017 Tryggingafræðileg staða 2017

Áfallin skuldbinding

Eignir Hrein eign til greiðslu lífeyris................................................................................

Mismunur á bókfærðu verði og núvirði skuldabréfa............................................

Mismunur á bókfærðu verði og matsvirði skráðra hlutabréfa.............................

Núvirði framtíðarfjárfestingarkostnaðar...............................................................

Núvirði framtíðarrekstrarkostnaðar......................................................................

Núvirði framtíðariðgjalda......................................................................................

Eignir samtals........................................................................................................

199.418.809 (7.732.341) (1.235.524) (687.783) (2.955.546)

Framtíðarskuldbinding

Heildarskuldbinding

186.807.615

(4.461.742) 144.211.225 139.749.483

199.418.809 (7.732.341) (1.235.524) (687.783) (7.417.288) 144.211.225 326.557.098

Eftirlaun................................................................................................................. Örorkulífeyrir.........................................................................................................

Makalífeyrir...........................................................................................................

Barnalífeyrir...........................................................................................................

Skuldbindingar samtals.........................................................................................

156.060.915 23.480.389 9.066.553 181.479 188.789.336

108.003.085 25.068.895 5.998.148 1.718.199 140.788.327

264.064.000 48.549.284 15.064.701 1.899.678 329.577.663

Eignir umfram skuldbindingar ........................................................................

(1.981.721)

(1.038.844)

(3.020.565)

Í hlutfalli af skuldbindingum í árslok............................................................... Í hlutfalli af skuldbindingum í ársbyrjun..........................................................

-1,05% -3,18%

-0,74% 0,78%

-0,92% -1,54%

Skuldbindingar

Tryggingafræðileg staða 2016

Áfallin skuldbinding

Eignir Hrein eign til greiðslu lífeyris................................................................................

Mismunur á bókfærðu verði og núvirði skuldabréfa............................................

Mismunur á bókfærðu verði og matsvirði skráðra hlutabréfa.............................

Núvirði framtíðarfjárfestingarkostnaðar...............................................................

Núvirði framtíðarrekstrarkostnaðar......................................................................

Núvirði framtíðariðgjalda......................................................................................

Eignir samtals........................................................................................................

181.741.992 (3.517.799) (1.273.900) (2.161.300) (1.856.800)

Framtíðarskuldbinding

Heildarskuldbinding

172.932.193

(2.738.000) 130.440.100 127.702.100

181.741.992 (3.517.799) (1.273.900) (2.161.300) (4.594.800) 130.440.100 300.634.293

Eftirlaun................................................................................................................. Örorkulífeyrir.........................................................................................................

Makalífeyrir...........................................................................................................

Barnalífeyrir...........................................................................................................

Skuldbindingar samtals.........................................................................................

146.633.638 23.021.878 8.779.137 184.155 178.618.807

97.145.300 22.613.500 5.341.600 1.607.200 126.707.600

243.778.938 45.635.378 14.120.737 1.791.355 305.326.407

Skuldbindingar umfram eignir.........................................................................

(5.686.614)

994.500

(4.692.114)

Í hlutfalli af skuldbindingum í árslok............................................................... Í hlutfalli af skuldbindingum í ársbyrjun..........................................................

-3,18% -3,39%

0,78% 0,90%

-1,54% -1,68%

Skuldbindingar

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 58

Á R S S K Ý R S LA

2017

ÁRSREIKNINGUR 2017

Yfirlit um breytingu breytinguááhreinni hreinnieign eign greiðslu lífeyris Yfirlit um til til greiðslu lífeyris áriðárið 20172017 Séreignardeild Séreignardeild Skýr.

2017

2016

150.659 100.606 (22.554) 228.710 0 228.710

133.334 102.375 (85.857) 149.852 0 149.852

4

119.931 119.931

149.372 149.372

6 7

107.623 247.286 6.406 20.512 266 382.094

(33.875) 135.916 8.668 34.756 302 145.766

9

26.092

24.164

0

0

Iðgjöld Iðgjöld sjóðfélaga .............................................................................

Iðgjöld launagreiðenda .....................................................................

Réttindaflutningur og endurgreiðslur ..............................................

Sérstök aukaframlög .........................................................................

Lífeyrir Heildarfjárhæð lífeyris ......................................................................

Hreinar fjárfestingartekjur Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum .......................

Hreinar tekjur af skuldabréfum ........................................................

Vaxtatekjur af bundnum bankainnstæðum .....................................

Vaxtatekjur af handbæru fé .............................................................

Vaxtatekjur af iðgjöldum og öðrum kröfum .....................................

Rekstrarkostnaður Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður ..................................................

Aðrar tekjur (önnur gjöld) ............................................................

Breyting á hreinni eign til greiðslu lífeyris Hrein eign frá fyrra ári ......................................................................

464.781 4.950.853

122.083 4.828.770

Hrein eign til greiðslu lífeyris í árslok

5.415.634

4.950.853

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2017

59

ÁRSREIKNINGUR 2017

Efnahagsreikningur 31.desember desember2017 2017 Efnahagsreikningur 31.

Séreignardeild Séreignardeild Skýr.

31.12.2017

31.12.2016

2.478.546 2.428.556 160.012 5.067.115

1.942.117 2.206.755 152.968 4.301.839

Kröfur Kröfur á launagreiðendur .................................................................

18.887

15.427

Handbært fé .................................................................................

329.632

633.587

5.415.634

4.950.853

Eignir Fjárfestingar Eignarhlutir í félögum og sjóðum ..................................................... 10 Skuldabréf ........................................................................................ 11 Bundnar bankainnstæður .................................................................

Eignir samtals

Skuldir samtals

0

Hrein eign til greiðslu lífeyris

5.415.634

0 4.950.853

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 60

Á R S S K Ý R S LA

2017

ÁRSREIKNINGUR 2017

Yfirlit umsjóðstreymi sjóðstreymiársins ársins2017 2017 Yfirlit um Séreignardeild Séreignardeild Skýr.

Inngreiðslur Iðgjöld ...............................................................................................

Innborgaðar vaxtatekjur af handbæru fé og kröfum .......................

Útgreiðslur Lífeyrir ..............................................................................................

Rekstrarkostnaður ............................................................................

Nýtt ráðstöfunarfé til fjárfestinga ................................................

Fjárfestingarhreyfingar Innborgaðar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum ...............

Keyptir eignarhlutir í félögum og sjóðum .........................................

Seldir eignarhlutir í félögum og sjóðum ...........................................

Afborganir höfuðstóls og vaxta skuldabréfa ....................................

Keypt skuldabréf ...............................................................................

Seld skuldabréf .................................................................................

Endurgreidd bundin innlán ...............................................................

2017

2016

225.250 26.918 252.168

152.396 43.424 195.820

119.931 26.092 146.023

149.372 24.164 173.535

106.145

22.284

10.912 (1.468.017) 1.028.206 12.346 (368.442) 381.419 (6.525) (410.100)

9.603 (2.018.023) 1.464.641 11.113 (795.445) 1.415.868 27.989 115.745

Hækkun (lækkun) á handbæru fé .................................................

(303.955)

138.029

Handbært fé í upphafi árs .............................................................

633.587

495.558

Handbært fé í lok árs ....................................................................

329.632

633.587

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2017

61

ÁRSREIKNINGUR 2017

Yfirlitum umbreytingu breytinguá áhreinni hreinni eign til greiðslu lífeyris Yfirlit eign til greiðslu lífeyris 20172017 Tilgreindséreignardeild séreignardeild Tilgreind 2017 Iðgjöld Iðgjöld launagreiðenda .....................................................................

Réttindaflutningur og endurgreiðslur ..............................................

16.624 (641) 15.983

Lífeyrir Heildarfjárhæð lífeyris ......................................................................

38 38

Hreinar fjárfestingartekjur Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum ....................... Ýmsar fjárfestingartekjur ..................................................................

6

93 4 97

9

0

Rekstrarkostnaður Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður ..................................................

Breyting á hreinni eign til greiðslu lífeyris Hrein eign frá fyrra ári ......................................................................

16.043 0

Hrein eign til greiðslu lífeyris í árslok

16.043

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 62

Á R S S K Ý R S LA

2017

ÁRSREIKNINGUR 2017

Efnahagsreikningur 31.desember desember2017 2017 Efnahagsreikningur 31.

Tilgreind séreignardeild Tilgreind séreignardeild 31.12.2017 Eignir Fjárfestingar Eignarhlutir í félögum og sjóðum ..................................................... 10

10.493 10.493

Kröfur Kröfur á launagreiðendur .................................................................

2.998

Handbært fé .................................................................................

2.551

Eignir samtals

16.043

Skuldir samtals

0

Hrein eign til greiðslu lífeyris

16.043

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA

2017

63

ÁRSREIKNINGUR 2017

Yfirlit um Yfirlit umsjóðstreymi sjóðstreymiársins ársins2017 2017 Tilgreind séreignardeild Tilgreind séreignardeild Skýr.

Inngreiðslur Iðgjöld ...............................................................................................

2017 12.985 12.985

Útgreiðslur Lífeyrir ..............................................................................................

38

Nýtt ráðstöfunarfé til fjárfestinga ................................................

12.947

Fjárfestingarhreyfingar Innborgaðar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum ...............

Keyptir eignarhlutir í félögum og sjóðum ......................................... 10

4 (10.400) (10.396)

Hækkun (lækkun) á handbæru fé .................................................

Handbært fé í upphafi árs .............................................................

2.551 0

Handbært fé í lok árs ....................................................................

2.551

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 64

Á R S S K Ý R S LA

2017

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar.

Skýringar 1. Starfsemi Hlutverk Stapa lífeyrissjóðs er að tryggja sjóðfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri samkvæmt ákvæðum í samþykktum sjóðsins. Sjóðurinn er lífeyrissjóður fyrir launafólk sem á aðild að almennum stéttarfélögum á Norður- og Austurlandi og nær starfsvæði sjóðsins frá Hrútafirði í vestri að Hornafirði í austri.

Sjóðurinn starfar samkvæmt samþykktum sem staðfestar eru af fjármálaráðuneytinu í samræmi við lög nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða.

2. Grundvöllur reikningsskilanna Ársreikningurinn er í samræmi við lög um ársreikninga og lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og reglur um ársreikninga lífeyrissjóða.

Við gerð ársreikningsins er byggt á nýjum reglum nr. 335/2015 og er tölum frá fyrra ári, breytt til samræmis. Í undantekningar tilfellum er vikið frá framsetningarformi samkvæmt viðauka 1 í reglunum, þegar upphæðir undirliða teljast óverulegar og eru þær þá felldar inn í aðra undirliði. Ársreikningurinn er gerður í íslenskum krónum.

Eftirfarandi er samantekt á helstu reikningsskilaaðferðum félagsins.

Gjaldmiðlar og vísitölur Eignir og skuldir sem bundnar eru vísitölu eða gengi erlendra gjaldmiðla eru færðar upp miðað við verðlag eða gengi í árslok. Viðskipti í erlendum gjaldmiðlum eru færð á gildandi gengi þess dags sem viðskiptin fara fram. Peningalegar eignir og skuldir í erlendum gjaldmiðlum eru færðar miðað við gengi í árslok. Gengi Seðlabanka Íslands greinist þannig: Meðalgengi ársins 2017 Evra ( EUR )..........................................................................................................................

Bandaríkjadalur ( USD )........................................................................................................

Sterlingspund ( GBP )...........................................................................................................

Sænsk króna ( SEK )..............................................................................................................

Norsk króna (NOK)...............................................................................................................

Dönsk króna (DKK)...............................................................................................................

120,54 106,78 137,45 12,52 12,93 16,20

2016 133,59 120,67 163,80 14,13 14,37 17,94

Árslokagengi 31.12.17 124,70 104,17 140,64 12,68 12,69 16,75

31.12.16 118,80 112,55 138,57 12,40 13,07 15,98

Fjárhæðir Fjárhæðir í reikningunum eru sýndar í þúsundum króna. Áhættustjórnun Lífeyrissjóðurinn hefur sett sér áhættustefnu, þar sem áhætta er skilgreind og helstu áhættuþáttum í starfsemi sjóðsins er lýst og hvernig stýringu á þeim er háttað. Sjóðurinn hefur ekki gert afleiðusamninga í þeim tilgangi að verja áhættu í starfsemi hans, hvorki fjárhagslega áhættu eða lýðfræðilega.

Áhættureikningsskil eru ekki til staðar og afleiðuviðskipti ekki viðhöfð. Engir framvirkir gjaldeyrisskiptasamningar, valréttir né aðrir afleiðusamingar eru við lýði hjá sjóðnum.

Gangvirðismat Þessi skýring veitir upplýsingar um hvernig sjóðurinn ákvarðar gangvirði hinna ýmsu fjáreigna sinna.

Matsaðferðunum er skipt í 3 stig sem endurspegla mikilvægi þeirra forsendna sem lagðar eru til grundvallar við ákvörðun gangvirðis fjármálagerninga. Stigin eru eftirfarandi: Stig 1: gangvirðismatið byggir á uppgefnu verði á virkum markaði.

Stig 2: gangvirðismatið byggir ekki á uppgefnu verði á virkum markaði (stig 1) heldur á upplýsingum sem eru sannreynanlegar fyrir eignina, annað hvort beint (t.d. nýlegt viðkiptaverð) eða óbeint (t.d. afleiddar af verðum fjármálagerninga með sambærilegan líftíma á virkum markaði), eða öðrum mikilvægum markaðsupplýsingum s.s. gengi frá rekstraraðila sjóðs, innra virði félags eða verðmati viðurkennds matsaðila.

Stig 3: gangvirðismatið byggir á kostnaðarverði eða lægra verði hafi sjóðurinn upplýsingar sem benda til þess eða á afskrifuðu kostnaðarvirði þar sem tekið er tillit til kaupávöxtunarkröfu, áfallinna vaxta, verðbóta og gengisbreytinga gjaldmiðla eftir því sem við á.

Skráning iðgjalda Iðgjöld eru tekjufærð eftir skilagreinum sem berast sjóðnum. Iðgjöld eru flokkuð eftir því hvort þau eru greidd af sjóðfélögum sjálfum eða eru mótframlag launagreiðanda. Jafnframt eru ógreidd iðgjöld áætluð í lok árs og er áætlunin byggð á skilum iðgjalda á undanförnum árum. Ógreidd iðgjöld í lok árs eru eignfærð í efnahagsreikningi sem kröfur á launagreiðendur.

Framlag ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði er greitt til jöfnunar á örorkubyrði á milli lífeyrissjóða og færist sem sérstök aukaframlög meðal iðgjalda.

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017

19

Á R S S K Ý R S LA

2017

65

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar.

2. Grundvöllur reikningsskilanna (framhald) Lífeyrir

Undir lífeyri falla greiðslur sjóðsins til sjóðfélaga og skiptast þær í eftirlaun, makalífeyri, örorkulífeyri og barnalífeyri en á móti eru þar greiðslur frá Umsjónarnefnd eftirlauna. Annar kostnaður sem færður er með lífeyriskostnaði er framlag í Virk starfsendurhæfingarsjóð og beinn kostnaður sem fellur til vegna örorkulífeyrisúrskurða.

Fjárfestingar Fjárfestingar sjóðsins skiptast í eignarhluta í félögum og sjóðum, skuldabréf, bundnar bankainnstæður og aðrar fjárfestingar. Skilgreiningar á framangreindri flokkun ásamt matsaðferðum sem beitt er við hvern lið fjárfestinga eru eftirfarandi: Eignarhlutir í félögum og sjóðum eru framseljanleg verðbréf svo sem hlutabréf, hlutdeildarskírteini og önnur slík verðbréf og eru þau metin á gangvirði.

Gangvirðismatið er þrepaskipt sbr. upplýsingar hér að ofan.

Skuldabréf eru framseljanleg skuldabréf og önnur skuldabréf sem gefin eru út af lánastofnunum, opinberum aðilum eða öðrum félögum. Hér er átt við bréf sem t.d. eru bundin við vísitölu eða gengi gjaldmiðla hvort sem vextir eru fastir eða hafa tiltekna vaxtaviðmiðun. Skuldabréf eru færð á gangvirði í árslok nema ef um er að ræða skuldabréf sem haldið er til gjalddaga og útlán til sjóðfélaga, slík skuldabréf eru færð á upphaflegri kaupkröfu í efnahagsreikningi. Sjóðurinn hefur ekki flokkað nein skuldabréf með þeim hætti að þeim skuli haldið til gjalddaga. Gangvirðismat er þrepaskipt sbr. upplýsingar hér að ofan.

Bundnar bankainnstæður eru innlán í bönkum og sparisjóðum sem bundin eru til lengri tíma en 3 mánaða.

Aðrar fjárfestingar eru fjárfestingar lífeyrissjóðsins sem ekki falla undir liði hér að ofan. Til að mynda húseignir og lóðir sem teknar eru til fullnustu greiðslu. Þær fjárfestingar eru færðar á gangvirði. Gangvirði kann að vera kostnaðarverð ef ekki liggja fyrir upplýsingar um viðskiptaverð, sem getur nýst við að verðmeta viðkomandi eign.

Varanlegir rekstrarfjármunir Varanlegir rekstrarfjármunir eru færðir á afskrifuðu kostnaðarverði.

Afskriftir eru reiknaðar sem fastur árlegur hundraðshluti af kostnaðarverði miðað við eignarhaldstíma á árinu að teknu tilliti til væntanlegs hrakvirðis.

3. Sérstök aukaframlög 2017

2016

442.080

378.335

2017

2016

Eftirlaun....................................................................................................................................................................................... Örorkulífeyrir...............................................................................................................................................................................

Makalífeyrir..................................................................................................................................................................................

Barnalífeyrir.................................................................................................................................................................................

3.554.995 1.323.016 235.023 43.117 5.156.151

3.223.608 1.286.561 226.856 43.929 4.780.953

Lífeyrisgreiðslur úr séreignardeild................................................................................................................................................

Lífeyrisgreiðslur úr tilgreindri séreignardeild................................................................................................................................

Sérstök útborgun séreignar skv. lögum........................................................................................................................................

119.931 38 0 5.276.120

148.772 0 600 4.930.325

2017

2016

7.217

5.274

2017

2016

Arðgreiðslur ................................................................................................................................................................................

Hagnaður af sölu eignarhluta ......................................................................................................................................................

Breytingar á gangvirði .................................................................................................................................................................

910.369 2.385.120 1.280.124 4.575.613

2.059.355 2.897.305 (6.392.620) (1.435.959)

Áhrif gjaldmiðla færð meðal tekna af eignarhlutum í félögum og sjóðum ...................................................................................

(2.211.429)

(5.268.222)

Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum sundurliðast þannig á deildir: Tryggingadeild .............................................................................................................................................................................

Séreignardeild .............................................................................................................................................................................

Tilgreind séreignardeild ...............................................................................................................................................................

4.467.896 107.623 93

(1.402.085) (33.875) 0

Framlag ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði....................................................................................................................................

4. Heildarfjárhæð lífeyris

5. Beinn kostnaður vegna örorkulífeyris Úrskurðarkostnaður tryggingalækna, vottorð ofl.........................................................................................................................

6. Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum

20

Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017

66

Á R S S K Ý R S LA

2017

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar.

6. Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum (framhald) Afkoma 20 stærstu fjárfestinga greinist þannig: *) 2017

2016

1.295.557 66.052 82.531 (28.419) (597.105) 269.729 (1.110.320) 256.553 (1.358.419) 1.463.575 (115.956) (67.614) (180.452) 383.953 116.513 373.251 486.798 107.356 879.859 217.244 2.540.685

(289.532) (94.158) (94.330) 662.106 751.949 57.298 663.851 (395.592) (1.649.896) (161.231) 380.046 586.141 209.179 0 (5.693) 250.960 (59.252) (167.166) (399.167) (114.850) 130.663

2017

2016

Skuldabréf á gangvirði - stig 1 ......................................................................................................................................................

Skuldabréf á gangvirði - stig 2 ......................................................................................................................................................

Skuldabréf á gangvirði - stig 3 ......................................................................................................................................................

7.632.183 977.905 495.010 9.105.099

4.171.166 846.369 271.394 5.288.928

Áhrif gjaldmiðla færð meðal hreinna tekna af skuldabréfum ......................................................................................................

(95.226)

(122.946)

Hreinar tekjur af skuldabréfum sundurliðast þannig á deildir: Tryggingadeild .............................................................................................................................................................................

Séreignardeild .............................................................................................................................................................................

8.857.813 247.286

5.153.013 135.916

BlackRock Developed World Index Fund .....................................................................................................................................

BlackRock ICS Institutional Euro Liquidity Fund............................................................................................................................

BlackRock ICS Institutional US Dollar Liquidity Fund ....................................................................................................................

Eik fasteignafélag hf. ...................................................................................................................................................................

Eimskipafélag Íslands hf. ..............................................................................................................................................................

Fjarskipti hf. .................................................................................................................................................................................

Hagar hf. ......................................................................................................................................................................................

HB Grandi hf. ...............................................................................................................................................................................

Icelandair Group hf. ....................................................................................................................................................................

Marel hf. ......................................................................................................................................................................................

N1 hf. ..........................................................................................................................................................................................

Reginn hf. ....................................................................................................................................................................................

Reitir fasteignafélag hf. ...............................................................................................................................................................

Schroder International Selection Fund, Emerging Markets..........................................................................................................

Schroder International Selection Fund, QEP Global Active Value.................................................................................................

SF V slhf .......................................................................................................................................................................................

Síminn hf. ....................................................................................................................................................................................

SLI Global Equities Fund...............................................................................................................................................................

State Street World Index Equity Fund .........................................................................................................................................

Vontobel Fund - Global Equity .....................................................................................................................................................

Afkoma 20 stærstu fjárfestinga alls ............................................................................................................................................. *) Afkoman er samanlagður söluhagnaður, arður og óinnleyst breyting á gangvirði

7. Hreinar tekjur af skuldabréfum Tekjur flokkaðar eftir verðmatsaðferðum:

Í lok árs 2017

Gangvirðisstig 1 og 2 3

Hreinar tekjur greinast þannig eftir skuldabréfaflokkum: Skuldabréf með ríkisábyrgð ...........................................................................................................................

Skuldabréf sveitarfélaga ...............................................................................................................................

Skuldabréf lánastofnana ..............................................................................................................................

Skuldabréf fyrirtækja ....................................................................................................................................

Veðlán sjóðfélaga ...........................................................................................................................................

6.694.692 715.333 697.748 502.315 0 8.610.088

Í lok árs 2016

Gangvirðisstig 1 og 2 3

Hreinar tekjur greinast þannig eftir skuldabréfaflokkum: Skuldabréf með ríkisábyrgð ...........................................................................................................................

Skuldabréf sveitarfélaga ...............................................................................................................................

Skuldabréf lánastofnana ..............................................................................................................................

Skuldabréf fyrirtækja ....................................................................................................................................

Veðlán sjóðfélaga ...........................................................................................................................................

3.795.527 356.654 462.760 402.593 0 5.017.535

0 0 0 480.146 14.864 495.010

0 0 11.567 243.504 16.323 271.394

Samtals 6.694.692 715.333 697.748 982.461 14.864 9.105.099

Samtals 3.795.527 356.654 474.327 646.098 16.323 5.288.928

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Á R S S K Ý R S LA Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017

21

2017

67 Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar.

8. Fjárfestingargjöld Vörslu- og umsýsluþóknun .......................................................................................................................................................... Önnur fjárfestingargjöld ..............................................................................................................................................................

Árið 2017 Umsýsluþóknanir: Vegna innlendra verðbréfasjóða ........................................................

Vegna innlendra fjárfestingarsjóða.....................................................

Vegna innlendra fagfjárfestasjóða ......................................................

Vegna erlendra verðbréfasjóða...........................................................

Vegna annarra erlenda sjóða um sameiginlega fjárfestingu................

Kaup- og söluþóknanir vegna verðbréfaviðskipta................................

Vörsluþóknanir....................................................................................

Umsýsluþóknanir vegna útvistunar eignastýringar.............................. Önnur fjárfestingargjöld......................................................................

Fjárfestingargjöld samtals...................................................................

Bein fjárfest. gjöld

6 5 5 34.365 32.058 26.727 4.218 97.383

Skipting fjárfestingargjalda á deildir Tryggingadeild.....................................................................................

Séreignardeild, Varfærna safnið..........................................................

Séreignardeild, Áræðna safnið............................................................

Séreignardeild, Innlána og Húsnæðissafnið.........................................

Fjárfestingargjöld samtals...................................................................

97.383 0 0 0 97.383

2016

63.003 3.323 66.325

47.007 2.119 49.126

Heildareign í sjóðum að meðaltali á árinu

Hlutfall fjárfest. gjalda alls af meðaleign

Áætluð fjárfest. gjöld

Fjárfest. gjöld samtals

5.486 17.527 133.887 126.877 349.366

410.114 4.286.338 5.927.036 32.732.776 13.261.922

1,3% 0,4% 2,3% 0,4% 2,6%

633.143

5.486 17.527 133.893 126.881 349.371 34.365 32.058 26.727 4.218 730.527

623.405 2.211 7.528 0 633.143

720.788 2.211 7.528 0 730.527

55.370.923 224.423 1.022.840 0 56.618.186

1,30% 0,98% 0,74%

3.906 34.041 112.938 134.154 315.545

410.553 5.294.128 4.607.757 25.425.458 14.260.959

1,0% 0,6% 2,5% 0,5% 2,2%

49.083.458 120.455 794.942 0 49.998.855

1,42% 0,43% 0,43%

2017

2016

234.330 2.183 5.582 5.680 11.196 16.276 65.213 52.477 392.937

184.519 3.610 5.667 4.439 8.404 14.162 57.729 48.829 327.358

Árið 2016 Umsýsluþóknanir: Vegna innlendra verðbréfasjóða ........................................................

Vegna innlendra fjárfestingarsjóða.....................................................

Vegna innlendra fagfjárfestasjóða ......................................................

Vegna erlendra verðbréfasjóða...........................................................

Vegna annarra erlenda sjóða um sameiginlega fjárfestingu................

Kaup- og söluþóknanir vegna verðbréfaviðskipta................................

Vörsluþóknanir....................................................................................

Umsýsluþóknanir vegna útvistunar eignastýringar.............................. Önnur fjárfestingargjöld......................................................................

Fjárfestingargjöld samtals...................................................................

52.400 34.914 18.905 -6.811 99.483

600.584

3.906 34.041 112.944 134.224 315.545 52.400 34.914 18.905 -6.811 700.067

Skipting fjárfestingargjalda á deildir Tryggingadeild.....................................................................................

Séreignardeild, Varfærna safnið..........................................................

Séreignardeild, Áræðna safnið............................................................

Séreignardeild, Innlána og Húsnæðissafnið.........................................

Fjárfestingargjöld samtals...................................................................

99.483 0 0 0 99.483

596.622 522 3.441 0 728.465

696.105 522 3.441 0 700.067

6 70

2017

1,29%

1,40%

Kaup- og söluþóknanir vegna verðbréfaviðskipta eru inni í hreinum tekjum viðkomandi verðbréfa og þar með eignaflokks.

9. Rekstrarkostnaður 9.1 Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður: Laun og launatengd gjöld.............................................................................................................................................................

Tryggingastærðfræðingur ............................................................................................................................................................

Endurskoðun ...............................................................................................................................................................................

Innri endurskoðun........................................................................................................................................................................

Lögfræðikostnaður.......................................................................................................................................................................

Fjármálaeftirlit.............................................................................................................................................................................

Tölvukostnaður............................................................................................................................................................................

Annar kostnaður..........................................................................................................................................................................

22

Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017

68

Á R S S K Ý R S LA

2017

Fjárhæðir eru þúsundum Fjárhæðir eruíí þúsundum króna króna

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar.

9. Rekstrarkostnaður (framhald)

Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður sundurliðast þannig á deildir: Tryggingadeild..............................................................................................................................................................................

Séreignardeild..............................................................................................................................................................................

366.845 26.092

303.195 24.164

2017

2016

Laun starfsfólks............................................................................................................................................................................

Laun stjórnar og endurskoðunarnefndar.....................................................................................................................................

Launatengd gjöld .........................................................................................................................................................................

180.201 12.076 42.053 234.330

139.898 11.405 33.216 184.519

Stöðugildi að meðaltali.................................................................................................................................................................

15

14

2017

2016

9.2 Laun og launatengd gjöld:

9.3 Laun stjórnarmanna, lykilstjórnenda og endurskoðunarnefndar: Laun og önnur hlunnindi stjórnenda: Arne Vagn Olsen, fjárfestingarstjóri.............................................................................................................................................

16.838

16.091

Guðmundur Baldvin Guðmundsson, fyrrverandi skrifstofustjóri og staðgengill framkvæmdastjóra............................................

1.785

11.578

Ingi Björnsson, fyrrverandi framkvæmdastjóri.............................................................................................................................

19.760

8.295

Jóhann Steinar Jóhannsson, framkvæmdastjóri...........................................................................................................................

5.001

0

Jóna Finndís Jónsdóttir, áhættustjóri ..........................................................................................................................................

15.681

15.462

0

12.825

59.065

64.251

Kári Arnór Kárason, fyrrverandi framkvæmdastjóri*)...................................................................................................................

* Í nóvember 2017 var Stapi lífeyrissjóður dæmdur til að greiða Kára Arnóri Kárasyni 23.593 þús.kr. vegna starfsloka Kára Arnórs. Stapi hefur áfrýjað dómnum til Hæstaréttar.

Dómskrafan hefur ekki verið gjaldfærð í reikningum Stapa.

Laun stjórnar: Auður Anna Ingólfsdóttir.............................................................................................................................................................. Ágúst Torfi Hauksson....................................................................................................................................................................

Erla Jónsdóttir, varaformaður......................................................................................................................................................

Guðrún Ingólfsdóttir....................................................................................................................................................................

Heimir Þorleifur Kristinsson..........................................................................................................................................................

Huld Aðalbjarnardóttir,formaður.................................................................................................................................................

Kristín Halldórsdóttir....................................................................................................................................................................

Magnús Einar Svavarsson.............................................................................................................................................................

Sigríður Dóra Sverrisdóttir............................................................................................................................................................

Sverrir Mar Albertsson.................................................................................................................................................................

Tryggvi Jóhannsson......................................................................................................................................................................

Unnur Gréta Haraldsdóttir...........................................................................................................................................................

Valdimar Halldórsson................................................................................................................................................................... Þórarinn Guðni Sverrisson............................................................................................................................................................

Laun endurskoðunarnefndar: Ágúst Torfi Hauksson....................................................................................................................................................................

Erla Jónsdóttir..............................................................................................................................................................................

Fjóla Björk Jónsdóttir....................................................................................................................................................................

Halla Bergþóra Halldórsdóttir, formaður......................................................................................................................................

Huld Aðalbjarnardóttir................................................................................................................................................................. Þórarinn Sverrisson......................................................................................................................................................................

0 1.565 1.444 90 47 1.780 1.115 90 141 1.115 1.115 0 665 1.340 10.507

45 1.860 1.030 45 45 1.030 1.030 630 45 1.030 1.030 400 0 1.745 9.965

214 238 379 286 202 250 1.569

150 210 720 0 360 0 1.440

2017

2016

5.381 201 5.582

4.537 1.130 5.667

2017

2016

5.680 5.680

4.439 4.439

2017

2016

1.910 273 2.183

2.307 1.303 3.610

9.4 Þóknanir til ytri endurskoðenda sjóðsins: Þóknun fyrir endurskoðun............................................................................................................................................................ Önnur þjónusta............................................................................................................................................................................

9.5 Þóknanir til innri endurskoðenda sjóðsins: Þóknun fyrir innri endurskoðun...................................................................................................................................................

9.6 Þóknanir til tryggingastærðfræðings sjóðsins: Þóknun fyrir útreikninga á tryggingafræðilegri stöðu................................................................................................................... Önnur þjónusta............................................................................................................................................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017

23

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Á R S S K Ý R S LA

2017

69

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar.

10. Eignarhlutir í félögum og sjóðum 31.12.17

31.12.16

33.891.829 126.612 6.103.688 49.573.124 89.695.253

34.302.295 699.930 6.755.968 39.792.665 81.550.857

Eignarhlutir í félögum og sjóðum sundurliðast þannig á deildir: Tryggingadeild..............................................................................................................................................................................

Séreignardeild..............................................................................................................................................................................

Tilgreind séreignardeild................................................................................................................................................................

Eignarhlutar í innlendum félögum greinast þannig:

87.206.214 2.478.546 10.493

79.608.741 1.942.117 0

Hlutdeild

31.12.17

31.12.16

5,5% 4,6% 5,9% 1,9% 4,8% 4,1% 2,0% 3,9% 1,9% 5,8% 3,9% 5,0% 2,4% 4,4% 2,9% 3,0% 0,2%

1.940.220 2.327.785 1.176.086 1.223.434 2.002.702 2.995.748 4.688.457 1.105.405 228.035 2.301.317 2.402.046 1.976.870 587.372 617.377 655.466 786.249 389.027 27.403.597

2.476.767 3.254.849 721.467 479.837 3.224.860 3.953.654 4.212.003 1.250.853 61.200 2.379.483 2.620.876 1.620.621 460.597 379.320 361.918 302.649 366.441 28.127.395

Eignarhlutar í innlendum hlutafélögum ......................................................................................................................................

Eignarhlutar í erlendum hlutafélögum ........................................................................................................................................

Hlutdeildarskírteini í innlendum sjóðum .....................................................................................................................................

Hlutdeildarskírteini í erlendum sjóðum .......................................................................................................................................

Skráð félög: Eik fasteignafélag hf..........................................................................................................................................

Eimskipafélag Íslands hf....................................................................................................................................

Fjarskipti hf.......................................................................................................................................................

HB Grandi hf.....................................................................................................................................................

Hagar hf............................................................................................................................................................

Icelandair Group hf...........................................................................................................................................

Marel hf............................................................................................................................................................

N1 hf.................................................................................................................................................................

Nýherji hf..........................................................................................................................................................

Reginn hf..........................................................................................................................................................

Reitir fasteignafélag hf......................................................................................................................................

Síminn hf...........................................................................................................................................................

Sjóvá-Almennar tryggingar hf...........................................................................................................................

Skeljungur hf.....................................................................................................................................................

Tryggingamiðstöðin hf......................................................................................................................................

Vátryggingafélag Íslands hf............................................................................................................................... Össur hf............................................................................................................................................................

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017

70

Á R S S K Ý R S LA

2017

24

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar.

10. Eignarhlutir í félögum og sjóðum (framhald) Óskráð félög: Alda Credit Fund slhf.........................................................................................................................................

Alda Credit Fund II slhf....................................................................................................................................

AO Fjárfestingafélag slhf................................................................................................................................... Ásgarður hf.......................................................................................................................................................

Bakkastakkur slhf..............................................................................................................................................

Eignarhaldsfélag lífeyrissjóða hf........................................................................................................................

FÍ fasteignafélag slhf.........................................................................................................................................

Frumtak 2 slhf...................................................................................................................................................

Genís hf............................................................................................................................................................

Horn III slhf.......................................................................................................................................................

Innviðir fjárfestingar slhf................................................................................................................................... Íslensk verðbréf hf............................................................................................................................................

Jarðvarmi slhf...................................................................................................................................................

Kjölfesta slhf.....................................................................................................................................................

Loðnuvinnslan hf..............................................................................................................................................

MF1 slhf............................................................................................................................................................

Reiknistofa lífeyrissjóða hf................................................................................................................................

S38 slhf.............................................................................................................................................................

SF V slhf............................................................................................................................................................

SF VI slhf...........................................................................................................................................................

SÍA II slhf...........................................................................................................................................................

SÍA III slhf..........................................................................................................................................................

Sparisjóður Austurlands hf................................................................................................................................

SRE II slhf..........................................................................................................................................................

TFII slhf...........................................................................................................................................................

T Plús hf............................................................................................................................................................

Tækfæri hf........................................................................................................................................................

Veðskuld II slhf.................................................................................................................................................. Önnur félög.......................................................................................................................................................

9,9% 13,6% 20,0% 5,5% 14,8% 10,0% 7,6% 10,2% 6,3% 4,3% 14,6% 10,0% 3,2% 17,6% 1,7% 18,8% 11,9% 16,9% 4,4% 2,0% 10,0% 9,7% 6,5% 15,0% 18,0% 9,1% 14,0% 8,0%

171.165 200.000 19.140 20.938 372.153 5.245 196.913 280.071 250.000 277.413 48.985 127.755 541.920 354.632 121.969 413.795 17.588 487.245 1.025.270 103.237 750.605 184.172 51.503 90.849 131.400 10.640 231.184 346 2.101 6.488.232

161.100 0 21.644 6.938 384.608 5.245 155.734 188.857 250.000 158.000 50.000 127.755 461.432 384.750 96.360 217.554 19.281 493.073 717.880 111.842 989.019 26.507 48.313 160.943 0 8.800 148.771 777.726 2.769 6.174.900

33.891.829

34.302.295

31.12.17

31.12.16

0 126.611 126.611

585.977 113.953 699.929

34.018.440

35.002.224

Innlendir skuldabréfasjóðir greinast þannig:

31.12.17

31.12.16

Eignarhlutar í innlendum félögum alls.......................................................................................................

Eignarhlutar í erlendum félögum greinast þannig:

NWF Group plc...............................................................................................................................................

Bank Nordik....................................................................................................................................................

Eignarhlutar í erlendum félögum alls ........................................................................................................

GBP DKK

Hlutabréfaeign alls .................................................................................................................................

Hlutdeildarskírteini greinast þannig:

Gamma Iceland Fixed Income Fund.............................................................................................................................................

841.166

728.938

Landsbréf Veðskuldabréfasjóður..................................................................................................................................................

837.744

367.100

Stefnir - Ríkisverðbréfasjóður langur............................................................................................................................................

GAMMA: Iceland Government Bond Fund...................................................................................................................................

252.006 251.286

0 0

Veðskuldabréfasjóður ÍV..............................................................................................................................................................

Veðskuldabréfasjóður ST1............................................................................................................................................................

Virðing veðskuldabréfasjóður...................................................................................................................................................... ÍV Ríkisskuldabréfasjóður.............................................................................................................................................................

Landsbréf, Sparibréf meðallöng...................................................................................................................................................

Ríkisskuldabréfasjóður MP...........................................................................................................................................................

Hlutdeildarskírteini í innlendum skuldabréfasjóðum alls......................................................................................................

123.380 464.939 60 1.871 806 1.404 2.774.661

112.220 290.125 60 0 0 0 1.498.443

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017

25

Á R S S K Ý R S LA

2017

71

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar.

10. Eignarhlutir í félögum og sjóðum (framhald) Innlendir hlutabréfasjóðir greinast þannig:

31.12.17

31.12.16

2.034 113.002 46.198 72.405 356.977 400.179 148.889 149.132 791.566 565.999 2.646.379

2.034 229.770 46.198 80.315 0 507.208 224.541 0 672.769 989.995 2.752.829

Innlendir skammtímasjóðir greinast þannig:

31.12.17

31.12.16

GAMMA: LIQUID...........................................................................................................................................................................

IS Lausafjársafn.............................................................................................................................................................................

503.554 182

0 174

ÍV Skammtímasjóður.....................................................................................................................................................................

177.255

1.582.747

Landsbréf Veltubréf......................................................................................................................................................................

201

337.962

Stefnir Lausafjársjóður..................................................................................................................................................................

502

583.813

Júpíter Lausafjársjóður.................................................................................................................................................................

955

0

Hlutdeildarskírteini í innlendum skammtímasjóðum alls......................................................................................................

682.648

2.504.696

Hlutdeildarskírteini í innlendum sjóðum alls........................................................................................................................

6.103.688

6.755.968

Fasteignasjóðir..............................................................................................................................................................................

Framtakssjóðir..............................................................................................................................................................................

Hlutabréfasjóðir............................................................................................................................................................................

Hrávörusjóðir................................................................................................................................................................................

Marksjóðir....................................................................................................................................................................................

Skammtímasjóðir..........................................................................................................................................................................

Skuldabréfasjóðir..........................................................................................................................................................................

Hlutdeildarskírteini í erlendum sjóðum alls.........................................................................................................................

1.245.533 11.313.743 29.980.686 278.639 2.484.424 4.270.098 0 49.573.124

959.532 10.988.644 20.720.925 497.454 2.541.509 2.274.013 1.810.589 39.792.665

Hlutdeildarskírteini í erlendum sjóðum með eignarhlut stærri en 2% Vontobel Fund II SICAV Vescore...................................................................................................................................................

Adveq Opportunity I C.V..............................................................................................................................................................

Adveq Technology VIII L.P............................................................................................................................................................

Alþjóða fasteignasjóðurinn..........................................................................................................................................................

Alþjóða framtakssjóðurinn slf......................................................................................................................................................

Aviva Investors European Property Fund of Funds.......................................................................................................................

Dorset Energy Fund Ltd................................................................................................................................................................

International Private Equity Fund II L.P........................................................................................................................................

Katla Fund, Global Value..............................................................................................................................................................

Partners Group Emerging Markets 2007, L.P................................................................................................................................

SLI Global Equities Fund...............................................................................................................................................................

Hlutdeildarskírteini í erlendum sjóðum með eignarhlut stærri en 2% alls.............................................................................

738.826 140.074 184.728 106.027 14.866 45.606 278.639 121.504 791.566 502.162 989.223 3.913.220

683.854 187.214 0 192.747 23.214 222.710 497.454 160.906 672.769 452.098 881.867 3.974.833

Arev NII slhf..................................................................................................................................................................................

Auður I fagfjárfestasjóður slf........................................................................................................................................................

Brú II Venture Capital Fund...........................................................................................................................................................

Frumtak slhf..................................................................................................................................................................................

GAMMA: Equity Fund................................................................................................................................................................... ÍV Alþjóðlegur hlutabréfasjóður.................................................................................................................................................... ÍV Hlutabréfavísitölusjóður...........................................................................................................................................................

Júpíter - Innlend hlutabréf............................................................................................................................................................

Katla Fund....................................................................................................................................................................................

Stefnir ÍS 15...................................................................................................................................................................................

Hlutdeildarskírteini í innlendum hlutabréfasjóðum alls.......................................................................................................

Erlend hlutdeildarskírteini greinast þannig:

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017 72

Á R S S K Ý R S LA

2017

26

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar.

10. Eignarhlutir í félögum og sjóðum (framhald)

Hlutdeildarskírteini í erlendum sjóðum, 20 stærstu: BlackRock Developed World Index Fund......................................................................................................................................

BlackRock ICS Institutional Euro Liquidity Fund............................................................................................................................

BlackRock ICS Institutional US Dollar Liquidity Fund.....................................................................................................................

CCMP Capital Investors III............................................................................................................................................................

European Strategic Partners 2008................................................................................................................................................

Fidelity Funds, Emerging Markets Fund........................................................................................................................................

Fidelity Funds, Global Dividend Fund I.......................................................................................................................................... iShares Currency Hedged MSCI EMU ETF.....................................................................................................................................

Katla Fund, Global Value..............................................................................................................................................................

Partners Group Direct Investments 2009, L.P...............................................................................................................................

Schroder International Selection Fund, Emerging Markets..........................................................................................................

Schroder International Selection Fund, QEP Global Active Value.................................................................................................

SLI European Property Growth Fund............................................................................................................................................

SLI Global Absolute Return Strategies Fund.................................................................................................................................

SLI Global Equities Fund...............................................................................................................................................................

State Street World Index Equity Fund..........................................................................................................................................

Vontobel Fund II SICAV Vescore...................................................................................................................................................

Vontobel Fund, Global Equity......................................................................................................................................................

Warburg Pincus Private Equity XI.................................................................................................................................................

Warburg Pincus Private Equity XII................................................................................................................................................

20 stærstu hlutdeildarskírteini í erlendum sjóðum alls.........................................................................................................

11.391.135 1.787.386 2.482.652 886.712 641.790 940.527 975.583 853.960 791.566 714.346 2.711.438 994.632 593.901 652.333 989.223 7.918.303 738.826 2.210.206 904.492 785.037 39.964.048

9.173.506 493.296 1.780.463 739.592 652.651 0 1.299.593 0 672.769 716.241 0 883.761 542.409 678.789 881.867 5.562.020 683.854 935.671 1.086.691 290.165 27.073.338

31.12.17

31.12.16

63.072.545 25.990.916 631.792 89.695.253

58.201.220 21.359.629 1.990.009 81.550.857

31.12.17

31.12.16

Húsbréf......................................................................................................................................................................................... Íbúðabréf......................................................................................................................................................................................

Ríkisbréf........................................................................................................................................................................................ Önnur skuldabréf með ríkisábyrgð ..............................................................................................................................................

24.996 38.649.572 31.158.892 1.972.912 71.806.372

35.315 41.176.370 26.166.740 1.920.244 69.298.670

Skuldabréf sveitarfélaga ..............................................................................................................................................................

Skuldabréf lánastofnana .............................................................................................................................................................

Skuldabréf fyrirtækja ...................................................................................................................................................................

Veðlán sjóðfélaga..........................................................................................................................................................................

Niðurfærslur skuldabréfa..............................................................................................................................................................

Skuldabréf alls .............................................................................................................................................................................

7.486.358 13.074.465 15.975.021 247.992 (320.042) 108.270.166

7.013.466 7.753.126 13.644.353 269.653 (357.683) 97.621.585

31.12.17

31.12.16

87.221.311 10.912.810 10.136.044 108.270.166

75.432.327 14.494.571 7.694.687 97.621.585

105.841.609 2.428.556

95.414.830 2.206.755

Eignarhlutir í félögum og sjóðum flokkaðir eftir matsaðferðum: Eignarhlutir og sjóðir á gangvirði - stig 1 ......................................................................................................................................

Eignarhlutir og sjóðir á gangvirði - stig 2 ......................................................................................................................................

Eignarhlutir og sjóðir á gangvirði - stig 3 ......................................................................................................................................

11. Skuldabréf Skuldabréf með ríkisábyrgð:

Skuldabréf flokkuð eftir matsaðferðum: Skuldabréf á gangvirði - stig 1.......................................................................................................................................................

Skuldabréf á gangvirði - stig 2.......................................................................................................................................................

Skuldabréf á gangvirði - stig 3.......................................................................................................................................................

Skuldabréfaeign sundurliðast þannig á deildir: Tryggingadeild..............................................................................................................................................................................

Séreignardeild..............................................................................................................................................................................

Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017 Fjárhæðir eru í þúsundum króna

27

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

Á R S S K Ý R S LA

2017

73

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar.

12. Niðurfærslur skuldabréfa

Niðurfærsla í ársbyrjun ...............................................................................................................................................................

Niðurfærsla færð út......................................................................................................................................................................

Breyting á almennri niðurfærslu á árinu *)...................................................................................................................................

31.12.17

31.12.16

357.682 0 (37.640) 320.042

957.287 (617.488) 17.882 357.682

Samtals

*) Færist með öðrum gjöldum í ársreikningi

13. Skipting fjárfestingar eftir gjaldmiðlum Í lok árs 2017 Eignarhlutir í félögum og sjóðum....................................................................................................................

Skuldabréf.......................................................................................................................................................

Bundnar bankainnstæður...............................................................................................................................

Fjárfestingar í íbúðarhúsnæði ........................................................................................................................

Í íslenskum krónum 38.814.924 107.066.626 1.145.300 1.032.866 148.059.715

Í erlendum gjaldmiðlum 50.880.329 1.203.540 0 0 52.083.868

89.695.253 108.270.166 1.145.300 1.032.866 200.143.584

Hlutfallsleg skipting ........................................................................................................................................

74%

26%

100%

Eignarhlutir í félögum og sjóðum

Skuldabréf

Hlutfall

9.466.069 40.898.560 61 515.639 50.880.329

14.427 1.189.112 0 0 1.203.540

18,2% 80,8% 0,0% 1,0% 100%

Í íslenskum krónum

Í erlendum gjaldmiðlum

Samtals

Eignarhlutir í félögum og sjóðum....................................................................................................................

Skuldabréf.......................................................................................................................................................

Bundnar bankainnstæður...............................................................................................................................

40.224.765 96.421.839 1.389.578 138.036.182

41.326.092 1.199.747 0 42.525.839

81.550.857 97.621.585 1.389.578 180.562.021

Hlutfallsleg skipting ........................................................................................................................................

76%

24%

100%

Eignarhlutir í félögum og sjóðum

Skuldabréf

Hlutfall

8.715 1.191.031 0 0 1.199.747

24,6% 73,4% 1,4% 0,6% 100%

Skipting fjárfestingar eftir erlendum gjaldmiðlum:

Í EUR................................................................................................................................................................. Í USD ................................................................................................................................................................ Í GBP................................................................................................................................................................. Í DKK.................................................................................................................................................................

Í lok árs 2016

Skipting fjárfestingar eftir erlendum gjaldmiðlum:

Í EUR................................................................................................................................................................. Í USD ................................................................................................................................................................ Í GBP................................................................................................................................................................. Í DKK.................................................................................................................................................................

10.440.167 30.023.541 587.703 274.681 41.326.092

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 74

Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017

Á R S S K Ý R S LA

2017

28

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar.

14. Varanlegir rekstrarfjármunir Fasteignir og lóðir

Innréttingar, áhöld og tæki

Samtals

Kostnaðarverð Staða í ársbyrjun ..............................................................................................................................................

Eignfært á árinu ...............................................................................................................................................

Selt og aflagt á árinu ........................................................................................................................................

Staða í árslok ....................................................................................................................................................

80.000 131.792 0 211.792

1.252 0 0 1.252

81.252 131.792 0 213.044

Afskriftir Staða í ársbyrjun ..............................................................................................................................................

Afskrift ársins ...................................................................................................................................................

Staða í árslok ....................................................................................................................................................

22.400 4.236 26.636

1.252 0 1.252

23.652 4.236 27.888

Bókfært verð Bókfært verð í ársbyrjun ..................................................................................................................................

Bókfært verð í árslok ........................................................................................................................................

57.600 185.156

0 0

57.600 185.156

Afskriftarhlutföll ...............................................................................................................................................

2%

20% Fasteignamat

Strandgata 3, Akureyri .................................................................................................................................................................

157.650

Vátryggingamat 259.205

15. Yfirlit um tryggingafræðilega stöðu Tryggingafræðilegt mat á lífeyrisskuldbindingum tryggingardeildar: Samkvæmt niðurstöðu tryggingafræðilegrar athugunar á stöðu samtryggingardeildar í árslok 2017 miðað við 3,5% ársvexti eru áfallnar skuldbindingar umfram eignir 1.982 milljónir eða 1,0% af skuldbindingum. Heildarskuldbindingar umfram eignir eru 3.021 milljónir og tryggingafræðileg staða því neikvæð um 0,9%. Vísað er í áritun tryggingastærðfræðings varðandi frekari forsendur við matið.

Eignir

31.12.17

31.12.16

326.557.098 300.634.293 25.922.805

300.634.293 279.682.200 20.952.093

Skuldbindingar í árslok.................................................................................................................................................................

Skuldbindingar í ársbyrjun............................................................................................................................................................

Hækkun/lækkun skuldbindinga á árinu........................................................................................................................................

329.577.663 305.326.407 24.251.256

305.326.407 278.524.600 26.801.807

Breyting á tryggingafræðilegri stöðu á árinu........................................................................................................................

1.671.549

(5.849.714)

178.618.807 11.648.994 9.146.230 (5.156.151) 0 (4.160.711) (1.307.833) 188.789.336

167.570.100 5.180.970 8.200.300 (4.917.690) 3.018.500 0 (433.373) 178.618.807

Endurmetin eign til tryggingafræðilegs uppgjörs í árslok..............................................................................................................

Endurmetin eign til tryggingafræðilegs uppgjörs í ársbyrjun........................................................................................................

Hækkun/lækkun endurmetinnar eignar á árinu...........................................................................................................................

Skuldbindingar

Yfirlit um breytingar á áföllnum lífeyrisskuldbindingum tryggingardeildar árið 2017 Áfallnar lífeyrisskuldbindingar í ársbyrjun....................................................................................................................................

Hækkun lífeyrisskuldbindinga vegna vaxta og verðbóta...............................................................................................................

Hækkun áunninna réttinda vegna iðgjalda ársins.........................................................................................................................

Lækkun vegna greidds lífeyris á árinu...........................................................................................................................................

Hækkun vegna nýrra tafla um lífslíkur..........................................................................................................................................

Lækkun vegna breytinga réttindaákvæða 2017............................................................................................................................

Hækkun/lækkun vegna annarra breytinga................................................................................................................................... Áfallnar lífeyrisskuldbindingar í árslok

Fjárhæðir eru í þúsundum króna Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017

29

Á R S S K Ý R S LA

2017

75

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar.

16. Ábyrgðir og skuldbindingar utan efnahags Sjóðurinn hefur skuldbundið sig til þátttöku í erlendum og innlendum framtakssjóðum. Greiðslur vegna skuldbindinganna geta að hámarki numið 13.191 milljónum króna. Á móti koma endurgreiðslur frá sjóðunum þegar fjárfestingarnar eru seldar aftur.

17. Áhættuþættir í starfsemi og áhættustýring 17.1 Áhættustefna, skipulag og markmið áhættustýringar Í daglegri starfsemi sinni sem lífeyrissjóður stendur sjóðurinn frammi fyrir ýmsum tegundum áhættu. Stjórnendur sjóðsins bera ábyrgð á að gera sér grein fyrir þeim áhættum sem fylgja starfseminni og að fullnægjandi áhættustýring sé ávallt til staðar. Til að mæta þessari kröfu hefur sjóðurinn mótað sérstaka áhættustefnu og áhættustýringarstefnu, þar sem áhætta er skilgreind, helstu áhættuþáttum lýst og gerð grein fyrir skipulagi og framkvæmd áhættustýringar.

Stjórn sjóðsins ber ábyrgð á því að móta og samþykkja áhættustefnu og sjá til þess að virk áhættustýring sé til staðar hjá sjóðnum, sem tekur til allrar starfsemi hans. Áhættustýring skal innihalda skilvirka ferla og vinnulag. Hún þarf einnig að tryggja að framkvæmda- og áhættustjóri fylgist með því að þessir ferlar séu fullnægjandi og verklag sé skilvirkt. Hluti af áhættustefnu er áhættuáætlun sem sett er upp í fjárfestingarstefnu sjóðsins, þar er áhættuþol sjóðsins metið og töluleg markmið sett um áhættu og hvernig takmörk um áhættu eru nýtt í einstökum flokkum eigna. Í áhættustýringarstefnu er hins vegar fjallað um hvernig áhætta er metin og hvernig fylgst er með að áhættuviðmið séu haldin og hvernig eftirliti er háttað. Lagt er mat á mikilvægi áhættuflokka, eftirlitsaðgerðir eru skilgreindar og sett fram dagskrá áhættustýringar, þar sem eftirlitsaðgerðir eru tímasettar, hver ber ábyrgð og hvaða skýrslum skuli skilað. Stjórn er skilað reglulegum skýrslum um framkvæmd áhættustýringar, auk skýrslna um hlítingu við lög, reglur og stefnu sjóðsins. Fjárfestingum og raunar allri starfsemi fylgir áhætta. Til að ná markmiðum sínum þarf sjóðurinn að taka áhættu. Áhættustýring felst í því að stýra áhættu þannig að hún verði innan þeirra marka sem starfseminni hefur verði sett.

17.2 Helstu flokkar áhættu í starfsemi sjóðsins Lífeyristryggingaráhætta: Með lífeyristryggingaráhættu er átt við hættuna á því að skuldbindingar sjóðsins vaxi umfram eignir og að skerða þurfi réttindi sjóðfélaga. Helstu áhættuþættir í þessum flokki eru: skerðingaráhætta og lýðfræðileg áhætta, en einnig má nefna áhættur eins og iðgjaldaáhættu og lausafjáráhættu. Skerðingaráhætta er hættan á því að skerða þurfi lífeyrisréttindi sjóðfélaga. Lýðfræðileg áhætta er hættan á að lýðfræðilegar forsendur sem notaðar eru við mat á lífeyrisloforðum sjóðsins breytist á þann veg að lífeyrir reynist lakari en áætlanir gera ráð fyrir. Fylgst er með tryggingafræðilegri stöðu sjóðsins með mánaðarlegum könnunum og árlega framkvæmir tryggingastærðfræðingur sjóðsins tryggingafræðilegt athugun á stöðu hans. Leiði tryggingafræðileg athugun í ljós að meira en 10% munur er á milli eignarliða og lífeyrisskuldbindinga er lífeyrissjóðnum skylt að gera nauðsynlegar breytingar á samþykktum sjóðsins til að jafna þann mun. Sama gildir ef munur samkvæmt tryggingafræðilegum athugunum á milli eignaliða og lífeyrisskuldbindinga hefur haldist meiri en 5% samfellt í fimm ár. Þar sem að réttindi í sjóðnum breytast í samræmi við ávöxtun á eignum hans tryggir réttindakerfið ákveðna aðlögun eigna og skuldbindinga, sem dregur úr þessari áhættu. Á móti kemur að ávöxtun á eignum sjóðsins hefur bein áhrif á kaupmátt lífeyrisréttinda. Lausafjáráhætta er fólgin í hættunni á að sjóðurinn eigi ekki laust fé til að standa straum af lífeyrisgreiðslum og rekstri. Hluti af lausafjáráhættu er seljanleika áhætta eigna, þ.e. hversu auðvelt er að breyta eignum í laust fé. Til að mæta lausafjáráhættu hefur sjóðurinn sett sér það markmið að eiga á hverjum tíma laust fé til að mæta a.m.k. 2 mánaða útgjöldum vegna lífeyris og rekstrar.

Mótaðilaáhætta: Mótaðilaáhætta er hættan á að mótaðilar eða milliliðir í viðskiptum, t.d. útgefendur skuldabréfa, sjóðfélagar, fyrirtæki og uppgjörshús, standi ekki í skilum (t.d. vegna gjaldþrots) eða að hæfni þeirra til greiðslu versni verulega, bæði vegna útlána og kaupa á fjármálagerningum á markaði. Samþjöppunar- og landsáhætta fellur undir mótaðilaáhættu, enda felur hún í sér hættuna á að margir mótaðilar lendi samtímis í vanefndum. Mótaðilaáhætta er metin bæði áður en viðskipti eiga sér stað og síðan í eftirfylgni með vörslu, endurgreiðslu og uppgjöri á fjármálagerningum. Mótaðilaáhættu þ.m.t. útlánaáhættu er stýrt með áreiðanleikakönnunum og lánshæfismati á mótaðilum, mörkum sem sett eru um kröfur á einstaka aðila eða skylda aðila í eignasafni sjóðsins, reglubundinni skýrslugjöf frá mótaðilum og mati á fjárhagstyrk þeirra, eftirfylgni með skilum og innheimtuaðgerðum, auk reglna um áhættuflokkun viðskiptamanna og varúðarniðurfærslur. Gerð er grein fyrir þróun mótaðilaáhættu í reglubundinni skýrslugjöf til stjórnar.

Fjárhagsleg áhætta: Með fjárhagslegri áhættu er átt við hættuna á því að fjárhagslegar eignir sjóðsins rýrni í verði og að tekjur af þeim verði lakari en væntingar stóðu til. Sjóðurinn er fyrst og fremst markaðsfjárfestir og eignir hans og áhætta er háð sveiflum á fjármálamörkuðum. Fjárhagsleg áhætta markast af þeim eignaflokkum sem sjóðurinn fjárfestir í og hvernig eignasafn hans er saman sett.

Fjárhagsleg áhætta (markaðsáhætta) lýtur fyrst og fremst að fjárhagslegum atriðum í starfsemi sjóðsins, þ.e. hættu á fjárhagslegu tapi vegna breytinga á markaðsvirði liða innan og utan efnahagsreiknings, þar á meðal vegna breytinga á vöxtum, uppgreiðslu- og endurfjárfestingaráhættu, gengi gjaldmiðla, verðbólgu og breytinga á virði fjáreigna. Þessi áhætta getur leitt til neikvæðra áhrifa á rekstur og/eða efnahag, bæði vegna aðgerða eða atburða innan sjóðsins eða utan hans. Neikvæð áhrif á rekstur og efnahag geta dregið úr möguleikum lífeyrissjóðsins til að framfylgja stefnu og ná markmiðum sínum. Fjárhagslegri áhættu er fyrst og fremst stýrt með því að fjárfesta í mismunandi flokkum eigna, sem hegða sér misjafnlega við mismunandi markaðsaðstæður, og dreifa þannig áhættu. Í fjárfestingastefnu sjóðsins og stefnum einstakra undirsafna eru fjölmörg ákvæði sem sett eru í þeim tilgangi að stýra áhættu. Þar eru sett markmið um eignasamsetningu, ákvarðaðar viðmiðunarvísitölur sem tekið er mið af við stýringu eigna og vikmörk sett um frávik frá viðmiði. Sett er fram sérstök áhættuáætlun, þar sem tilgreind eru markmið áhættu mæld sem staðalfrávik ávöxtunar og hvernig það er útfært niður á einstaka eignaflokka, markmið um áhættulækkun sem áhættudreifing á að skila, markmið um árangurshlutfall, hermiskekkju, vágildi (VaR) og fleiri áhættumælikvarða. Mælingar á markaðsáhættu eru gerðar með reglulegu millibili og skilar áhættustjóri mánaðarlegum skýrslum til stjórnar um það efni og ítarlegri skýrslum ársfjórðungslega. Brugðist er við með breytingum á eignasamsetningu þróist þessir mælikvarðar á þann veg að hætta sé á að áhætta fari út fyrir markmiðsáhættu sjóðsins.

Rekstraráhætta: Rekstraráhætta lítur fyrst og fremst að starfsemi lífeyrissjóðsins. Starfsemin skal lúta þeim reglum sem um hann eru settar í lögum, reglugerðum, eigin samþykktum og reglum sjóðsins. Stefnt skal að sem mestri hagkvæmni í rekstri þannig að sem mestar líkur séu á að sjóðurinn nái markmiðum sínum. Sjóðnum skal stjórnað með heiðarleika, ráðvendni og góða starfshætti að leiðarljósi. Rekstrar- og umhverfisáhætta er að jafnaði skilgreind sem hættan á tjóni sem rekja má til ófullnægjandi eða ónothæfra innri verkferla, starfsmanna, sviksemi, orðspors, upplýsingakerfa eða til ytri atburða. Til að stýra rekstraráhættu hefur sjóðurinn sett sér margvíslegar reglur sem gilda um starfssemi hans, þ.m.t. starfsreglur stjórnar, siðareglur, verklagsreglur um verðbréfaviðskipti, reglur um upplýsingagjöf til stjórnar, reglur um heimildir þ.m.t. ítarlegar reglur um heimildir til fjárfestinga. Í skipulagi eru sett skýr starfs- og ábyrgðarsvið, aðgreining starfa er afmörkuð með ítarlegum starfslýsingum og verkferlum. Reglubundin fundahöld eru með starfsmönnum, þ.m.t. starfsmannasamtöl, sjóðurinn hefur sérstaka starfsdaga þar sem farið er yfir öll svið starfseminnar og boðið upp á þjálfun og námskeiðahald. Sjóðurinn leggur áherslu á góðan og jákvæðan starfsanda, að sjóðurinn sé eftirsóknarverður vinnustaður, boðleiðir séu stuttar og að strax sé brugðist við vandamálum sem lúta að starfsmönnum og velferð þeirra. Beitt er virku innra eftirliti og gerðar eru margháttaðar kannanir á öllum helstu þáttum í starfsemi sjóðsins og er niðurstöðum slíkra kannana skilað til endurskoðunarnefndar og stjórnar sjóðsins.

76 Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017

Á R S S K Ý R S LA

2017

30

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar Skýringar.

17. Áhættuþættir í starfsemi og áhættustýring (framhald) 17.3 Næmnigreining áhættuþátta: Í töflunni hér fyrir neðan er reynt að meta hver áhrif möguleg áföll geta haft á efnahag og afkomu sjóðsins. Settir eru upp þrír möguleikar með stigvaxandi breytingum vegna hvers áhættuþáttar sem tiltekinn er og sýnt hvaða áhrif breytingin hefur á afkomu og efnahag sjóðsins. Um er að ræða "hvað-ef" aðferðafræði, þar sem ekki er tekið tillit til innbyrðis fylgni milli áhættuþátta. Áfallastigum er skipt niður í hóflegt, miðlungs og mikið áfall og er sýnd magnbreyting á hverju stigi.

Gerð er grein fyrir hverjum áhættuþætti í tveimur línum. Fyrri línan sýnir breytingu á áhættuþætti og sú síðari áhrif breytingarinnar á sjóðinn: Hóflegt 0,5% -1,6% 5,0% -1,3% 5,0% -1,9% 5,0% -0,7%

Áhættuþáttur /stærð efnahagsáfalls Vaxtahækkun á innlendum markaði Afkoma sjóðsins, vegna vaxtahækkunar Styrking krónu, bæði gagnvart USD og EUR Afkoma sjóðsins, vegna styrkingar krónu Hlutabréf lækka, bæði innlend og erlend Afkoma sjóðsins, vegna lækkunar hlutabréfa Tap vegna skuldaraáhættu í safni annarra markaðsskuldabréfa Afkoma sjóðsins, vegna afskrifta á öðrum markaðsskuldabréfum

Á R S S K Ý R S LA

2017

Miðlungs 1,0% -3,2% 10,0% -2,6% 10,0% -3,8% 10,0% -1,4%

Mikið 2,0% -6,4% 20,0% -5,1% 20,0% -7,7% 20,0% -2,7%

77

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar.

Skýringar Kennitölur 2017

2016

2015

2014

2013

Tryggingadeild: Hrein eign umfram heildarskuldbindingar ................................................

Hrein eign umfram áfallnar skuldbindingar ..............................................

Hrein raunávöxtun *)..................................................................................

-0,92% -1,05% 5,21%

-1,54% -3,18% -0,13%

0,42% -0,62% 9,18%

-3,83% -7,07% 5,18%

-4,66% -8,06% 0,80%

Meðaltal hreinnar raunávöxtunar sl. 5 ár *)................................................

Meðaltal hreinnar raunávöxtunar s.l. 10 ár *).............................................

3,99% 1,22%

3,76% 0,62%

4,00% 1,35%

3,24% 1,71%

1,35% 2,38%

Hlutfallsleg skipting fjárfestingar: Skráðir eignarhlutir í félögum og sjóðum ...................................................

Skráð skuldabréf ........................................................................................ Óskráðir eignarhlutir í félögum og sjóðum ................................................. Óskráð skuldabréf ......................................................................................

Bundnar bankainnstæður ..........................................................................

Fjárfestingar í íbúðarhúsnæði ....................................................................

34,2% 50,5% 10,7% 3,6% 0,6% 0,5%

34,8% 51,1% 10,3% 3,0% 0,8% 0,0%

35,1% 49,4% 12,1% 2,1% 1,3% 0,0%

30,6% 52,6% 13,2% 2,0% 1,6% 0,0%

23,0% 60,4% 12,4% 2,2% 1,9% 0,0%

Hlutfallsleg skipting fjárfestingar eftir gjaldmiðlum Eignir í íslenskum krónum .........................................................................

Eignir í erlendum gjaldmiðlum ...................................................................

74% 26%

76% 24%

75% 25%

73% 27%

75% 25%

Fjöldi virkra sjóðfélaga: .............................................................................

Fjöldi sjóðfélaga í árslok: ...........................................................................

Fjöldi lífeyrisþega: .....................................................................................

14.486 87.292 9.059

13.903 85.711 8.559

13.348 87.446 8.094

13.073 85.856 7.603

12.757 84.214 7.155

Hlutfallsleg skipting lífeyris: Eftirlaun ..................................................................................................... Örorkulífeyrir .............................................................................................

Makalífeyrir ................................................................................................

68,9% 25,7% 4,6%

67,4% 26,9% 4,7%

65,6% 28,4% 4,9%

65,5% 28,1% 5,3%

65,9% 27,5% 5,6%

Barnalífeyrir ...............................................................................................

0,8%

0,9%

1,0%

1,1%

1,0%

Stöðugildi: ..................................................................................................

15,0

14,0

13,5

13,5

12,4

Iðgjöld alls (á föstu verðlagi) ......................................................................

Lífeyrir alls (á föstu verðlagi) ......................................................................

Hreinar fjárfestingartekjur alls (á föstu verðlagi) *) ....................................

Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður (á föstu verðlagi) .................................

Hækkun (lækkun) á hreinni eign (á föstu verðlagi) .....................................

9.946.157 5.230.020 13.327.525 366.845 17.676.817

8.842.481 4.934.163 3.825.783 308.451 7.425.649

8.072.778 4.722.611 18.771.704 271.667 21.850.204

7.390.752 4.397.520 9.555.589 280.708 12.268.113

7.101.603 3.997.146 6.719.575 254.199 9.710.322

Lífeyrisbyrði ................................................................................................

52,6%

55,8%

58,5%

59,5%

56,3%

Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður (alls) í % af iðgjöldum ..........................

3,7%

3,5%

3,4%

3,8%

3,6%

Hreinar fjárfestingartekjur í % af meðalstöðu eigna *) ...............................

7,3%

2,1%

10,9%

6,1%

4,5%

Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður í % af meðalstöðu eigna ......................

0,19%

0,17%

0,16%

0,18%

0,17%

*) Hrein raunávöxtun er reiknuð af hreinum fjárfestingatekjum að frádregnum rekstrarkostnaði og öðrum gjöldum. Í útreikningum á hreinum fjárfestingatekjum sem hlutfalli af meðalstöðu eigna hafa önnur gjöld verið dregin frá fjárfestingatekjum. Fast verðlag miðast við breytingar á vísitölu neysluverðs til verðtryggingar.

Fjárhæðir eru í þúsundum króna 78

Á R S S K Ý R S LA

2017

ÁRSREIKNINGUR 2017

Skýringar.

Skýringar Kennitölur 2017

2016

2015

2014

2013

Séreignardeild: Hrein raunávöxtun - Innlána safnið.............................................................

Hrein raunávöxtun - Varfærna safnið..........................................................

Hrein raunávöxtun - Áræðna safnið............................................................

2,44% 6,15% 5,34%

2,55% 1,33% -0,20%

2,69% 7,87% 8,05%

2,84% 4,72% 6,90%

2,84% 4,29% 4,09%

Meðaltal hreinnar raunávöxtunar sl. 5 ár - Innlána safnið..........................

Meðaltal hreinnar raunávöxtunar sl. 5 ár - Varfærna safnið.......................

Meðaltal hreinnar raunávöxtunar sl. 5 ár - Áræðna safnið..........................

2,67% 4,85% 4,80%

2,68% 4,44% 4,95%

2,75% 5,07% 4,95%

3,43% 6,23% 5,31%

4,67% 7,46% 6,20%

Meðaltal hreinnar raunávöxtunar s.l. 10 ár - Varfærna safnið....................

Meðaltal hreinnar raunávöxtunar s.l. 10 ár - Áræðna safnið.......................

6,56% 5,99%

6,61% 5,99%

7,71% 7,42%

8,14% 8,77%

8,73% 9,34%

Séreignardeild, öll söfn: Hlutfallsleg skipting fjárfestingar Skráðir eignarhlutir í félögum og sjóðum ...................................................

Skráð skuldabréf ........................................................................................

Bundnar bankainnstæður ..........................................................................

48,9% 47,9% 3,2%

45,1% 51,3% 3,6%

33,2% 62,6% 4,2%

44,0% 50,4% 5,5%

39,7% 48,4% 11,9%

Hlutfallsleg skipting fjárfestingar eftir gjaldmiðlum Eignir í íslenskum krónum .........................................................................

Eignir í erlendum gjaldmiðlum ...................................................................

73,1% 26,9%

84,2% 15,8%

78,3% 21,7%

77,6% 22,4%

74,9% 25,1%

Hreinar fjárfestingartekjur í % af meðalstöðu eigna ...................................

Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður í % af meðalstöðu eigna ......................

7,4% 0,5%

3,0% 0,5%

9,7% 0,5%

7,3% 0,5%

8,1% 0,5%

Á R S S K Ý R S LA

2017

79

80

Á R S S K Ý R S LA

2017 464.781 4.950.853 5.415.634

Breyting á hreinni eign til greiðslu lífeyris Hrein eign frá fyrra ári .......................................................................

Hrein eign til greiðslu lífeyris í árslok

Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017

26.092

107.623 247.286 6.406 20.512 266 382.094

119.931 119.931

150.659 100.606 (22.554) 228.710 0 228.710

Rekstrarkostnaður Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður ...................................................

Hreinar fjárfestingartekjur Hreinar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum .......................

Hreinar tekjur af skuldabréfum .........................................................

Vaxtatekjur af bundnum bankainnstæðum ......................................

Vaxtatekjur af handbæru fé ..............................................................

Vaxtatekjur af iðgjöldum og öðrum kröfum .....................................

Lífeyrir Heildarfjárhæð lífeyris .......................................................................

Sérstök aukaframlög ..........................................................................

Iðgjöld Iðgjöld sjóðfélaga ...............................................................................

Iðgjöld launagreiðenda ......................................................................

Réttindaflutningur og endurgreiðslur ...............................................

2017

Alls Séreign

4.950.853

122.083 4.828.770

24.164

(33.875) 135.916 8.668 34.756 302 145.766

149.372 149.372

133.334 102.375 (85.857) 149.852 0 149.852

2016

34

1.329.075

89.313 1.239.762

6.561

19.477 81.950 (33) 3.767 23 105.184

57.986 57.986

20.439 15.120 13.117 48.676 0 48.676

2017

5.981

(6.021) 45.851 13 7.780 56 47.679

57.964 57.964

20.826 18.668 3.017 42.511 0 42.511

2016

1.239.762

26.245 1.213.517

Varfærna safnið

3.653.337

388.237 3.265.100

17.577

88.146 165.336 (23) 3.768 157 257.384

52.556 52.556

50.620 41.533 108.833 200.986 0 200.986

2017

2016

3.265.100

52.537 3.212.563

16.079

(27.854) 90.065 1 14.134 157 76.504

72.030 72.030

39.783 35.806 (11.448) 64.141 0 64.141

Áræðna safnið

Fjárhæðir í þúsundum króna

445.991

43.301 402.690

2.104

0 0 8.653 12.842 88 21.583

19.378 19.378

72.724 47.902 (77.426) 43.200 0 43.200

2016

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

433.222

(12.769) 445.991

1.953

0 0 6.463 12.977 86 19.526

9.390 9.390

79.599 43.953 (144.504) (20.952) 0 (20.952)

2017

Innlána- og Húsnæðissafnið

Deildaskipt yfirlit yfirlit yfir breytingu á hreinni eign til lífeyris áriðtil 2017 Deildaskipt yfir breytingu á greiðslu hreinni eign greiðslu lífeyris árið 2017 Séreignardeild Séreignardeild

ÁRSREIKNINGUR 2017

5.415.634

Hrein eign til greiðslu lífeyris

Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017

5.415.634

329.632

Handbært fé .................................................................................

Eignir samtals

18.887

2.478.546 2.428.556 160.012 5.067.115

Kröfur Kröfur á launagreiðendur ..................................................................

Fjárfestingar Eignarhlutir í félögum og sjóðum ......................................................

Skuldabréf ..........................................................................................

Bundnar bankainnstæður ..................................................................

Eignir

31.12.2017

Alls Séreign

4.950.854

4.950.854

633.587

15.427

1.942.117 2.206.755 152.968 4.301.840

31.12.2016

35

1.329.075

1.329.075

66.199

2.269

466.556 794.051 0 1.260.607

31.12.2017

1.239.762

1.239.762

122.641

2.265

372.475 742.348 33 1.114.856

31.12.2016

Varfærna safnið

Deildaskiptur efnahagsreikningur 31. desember 2017 Deildaskiptur efnahagsreikningur 31. desember 2017 Séreignardeild Séreignardeild

3.653.337

3.653.337

55

6.786

2.011.990 1.634.506 0 3.646.496

3.265.100

3.265.100

226.170

4.858

1.569.642 1.464.407 23 3.034.072

31.12.2016

Áræðna safnið 31.12.2017

445.991

445.991

284.776

8.304

0 0 152.911 152.911

31.12.2016

Á R S S K Ý R S LA

2017

81 Fjárhæðir í þúsundum króna

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

433.222

433.222

263.378

9.832

0 0 160.012 160.012

31.12.2017

Innlána- og Húsnæðissafnið

ÁRSREIKNINGUR 2017

82

Á R S S K Ý R S LA

2017 633.587 329.632

Handbært fé í upphafi árs .............................................................

Handbært fé í lok árs ....................................................................

Stapi lífeyrissjóður - ársreikningur 2017

(303.956)

10.912 (1.468.017) 1.028.206 12.346 (368.442) 381.419 (6.525) (410.101)

106.145

119.931 26.092 146.023

225.250 26.918 252.168

2017

Alls Séreign

Hækkun (lækkun) á handbæru fé .................................................

Fjárfestingarhreyfingar Innborgaðar tekjur af eignarhlutum í félögum og sjóðum ...............

Keyptir eignarhlutir í félögum og sjóðum .........................................

Seldir eignarhlutir í félögum og sjóðum ............................................

Afborganir höfuðstóls og vaxta skuldabréfa .....................................

Keypt skuldabréf ................................................................................

Seld skuldabréf ...................................................................................

Endurgreidd bundin innlán ................................................................

Nýtt ráðstöfunarfé til fjárfestinga ................................................

Útgreiðslur Lífeyrir ................................................................................................

Rekstrarkostnaður .............................................................................

Inngreiðslur Iðgjöld .................................................................................................

Innborgaðar vaxtatekjur af handbæru fé og kröfum ........................

Yfirlit um sjóðstreymi ársins 2017 Yfirlit um sjóðstreymi ársins 2017 Séreignardeild Séreignardeild

633.587

495.558

138.029

9.603 (2.018.023) 1.464.641 11.113 (795.445) 1.415.868 27.989 115.746

22.284

149.372 24.164 173.536

152.396 43.424 195.820

2016

36

66.199

122.641

(56.442)

2.068 (400.165) 323.422 4.092 (103.194) 129.210 267 (44.300)

(12.142)

57.986 6.561 64.547

48.671 3.734 52.405

2017

57.964 5.981 63.945

42.976 7.793 50.769

2016

122.641

120.716

1.925

1.661 (746.709) 543.436 3.748 (274.434) 487.412 (13) 15.101

(13.176)

Varfærna safnið

55

226.170

(226.113)

8.844 (1.067.852) 704.784 8.254 (265.248) 252.210 225 (358.783)

132.670

52.556 17.577 70.133

199.058 3.745 202.803

2017

(7.576)

72.030 16.079 88.109

66.398 14.135 80.533

2016

226.170

161.233

64.936

7.941 (1.271.314) 921.205 7.365 (521.011) 928.456 (130) 72.512

Áræðna safnið

Fjárhæðir í þúsundum króna

284.776

213.609

71.168

0 0 0 0 0 0 28.133 28.133

43.035

19.378 2.104 21.482

43.022 21.495 64.517

2016

Fjárhæðir eru í þúsundum króna

263.378

284.776

(21.399)

0 0 0 0 0 0 (7.016) (7.016)

(14.383)

9.390 1.953 11.343

(22.480) 19.440 (3.040)

2017

Innlána- og Húsnæðissafnið

ÁRSREIKNINGUR 2017

ÁRSREIKNINGUR 2017

VIÐAUKI I – ÓFJÁRHAGSLEGAR UPPLÝSINGAR Stapi lífeyrissjóður telst til eininga tengdum almannahagsmunum, sbr. lög nr. 3/2006 um ársreikninga og getur því í skýrslu stjórnar upplýsinga sem nauðsynlegar eru til að leggja mat á þróun, umfang, stöðu og áhrif sjóðsins í tengslum við umhverfis-, félags- og starfsmannamál í samræmi við gr. 66. d sömu laga.

Jafnframt er gert grein fyrir stefnu sjóðsins í mannréttindamálum og hvernig félagið spornar við spillingar- og mútumálum.

VIÐSKIPTALÍKAN

Stapi lífeyrissjóður er lífeyrissjóður fyrir launamenn á almennum vinnumarkaði á svæðinu frá Hornafirði til Hrútafjarðar. Hjá sjóðnum starfa 17 starfsmenn á starfsstöðvum á Akureyri og Neskaupstað. Sjóðurinn starfar á grundvelli laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og hefur til þess fullt starfsleyfi. Hlutverk sjóðsins er að tryggja sjóðfélögum, eftirlifandi mökum þeirra og börnum lífeyri í samræmi við samþykktir. Þannig móttekur sjóðurinn iðgjöld sjóðfélaga, ávaxtar þau og greiðir út eftirlaun, örorku-, makaog barnalífeyri.

STEFNA SJÓÐSINS Í SAMFÉLAGSMÁLUM

Í því skyni að stuðla að góðum stjórnarháttum og m.a. sporna við spillingar- og mútumálum í tengslum við starfsemi sjóðsins er m.a. byggt á eftirfarandi: • Starfsreglur stjórnar Stapa, samþykktar af stjórn í janúar 2017 • Verklagsreglur um viðskipti stjórnarmanna og starfsmanna með fjármálagerninga, samþykktar af stjórn í janúar 2015 • Siðareglur fyrir Stapa lífeyrissjóð, samþykktar af stjórn í september 2011 • Reglur fyrir Fjárfestingarráð Stapa lífeyrissjóð, samþykktar af stjórn í mars 2016 • Reglur Stapa lífeyrissjóðs um heimildir stafsmanna og áritanir, samþykktar af stjórn í september 2013 • Reglur um upplýsingagjöf til stjórnar, samþykktar af stjórn í nóvember 2017 • Reglur um frávikaskrár, samþykktar af stjórn í febrúar 2009 • Reglur Stapa lífeyrissjóðs um varnir gegn peningaþvætti, samþykktar af stjórn í júní 2017 • Fjárfestingarferill, samþykktur í stjórn í maí 2016 • Ferli vegna bókhalds, samþykkt í stjórn í júní 2017 • Ferli við skráningu iðgjalda og greiðslna, samþykkt í stjórn í nóvember 2017 • Verklagsreglur um lykilstarfsmenn, samþykktar í stjórn í september 2012 • Áhættustefna, samþykkt í stjórn í maí 2017 • Leiðbeiningar og stefnumið um stjórnarhætti, fyrirsvar og félagslega ábyrgar fjárfestingar, samþykktar í stjórn í nóvember 2015 • Starfsmannastefna, samþykkt í stjórn í janúar 2018

Sjóðurinn er ekki aðili að reglum Sameinuðu þjóðanna um ábyrgar fjárfestingar (e. UN Principles for Responsible Investments) en notar m.a. slíkar reglur til að meta hegðun fyrirtækja sem sjóðurinn fjárfestir í m.t.t. samfélagslegra þátta.

Stapi er stofnaðili að íslenskum samtökum um ábyrgðar fjárfestingar, IcelandSIF, sem stofnuð voru á árinu 2017. Tilgangur samtakanna er að efla þekkingu fjárfesta á aðferðafræði sjálfbærra og ábyrgra fjárfestinga og auka umræður um ábyrgar og sjálfbærar fjárfestingar. Sjóðurinn er einn af 23 stofnaðilum sem tók þátt í stofnun samtakanna en á meðal stofnaðila eru fjármálafyrirtæki, lífeyrissjóðir og tryggingafélög. Stjórn og starfsmenn Stapa eru vörsluaðilar lífeyrissparnaðar sjóðfélaga og ber að standa vörð um hagsmuni þeirra og hafa þá að leiðarljósi í störfum sínum. Í því er meðal annars fólgin sú krafa að sjóðurinn stuðli að því að bestu faglegu viðmið um stjórnarhætti séu í heiðri höfð hjá þeim fyrirtækjum þar sem sjóðurinn fjárfestir eða felur eignastýringu fyrir hönd sjóðsins.

Með aðild að IcelandSIF stefnir Stapi að því að verða virkur þátttakandi í umræðu um stjórnarhætti og ábyrgt fyrirsvar. Í reglum sjóðsins, fjárfestingarstefnu, áhættustefnu og reglubundnum skýrslum til stjórnar sjóðsins er fjallað með skipulegum hætti um ýmsa áhættuþætti í rekstri sjóðsins. Þá innihélt fjárfestingarstefna sjóðsins vegna ársins 2018 umfjöllun um siðferðisleg viðmið í fjárfestingum sjóðsins í fyrsta skipti.

STARFSMANNAMÁL

Nýlega samþykkti stjórn Stapa fyrstu starfsmannastefnu sjóðsins. Þar kemur fram að Stapi leggi áherslu á starfsánægju, gott starfsumhverfi, markvissa fræðslu og þjálfun. Stefnan tiltekur einnig að starfsmenn sjóðsins eru metnir að verðleikum, óháð kynferði, aldri, þjóðerni eða trú. Það er markmið sjóðsins að allir starfsmenn njóti sömu virðingar og hafi jöfn tækifæri til starfa, launa, umbunar, starfsþjálfunar og aðstöðu.

Stapi leitast við að hafa starfsumhverfi, tæki og aðbúnað með bestum hætti á hverjum tíma og tryggja öryggi starfsfólks í vinnu. Sjóðurinn metur reglulega þörf á endurnýjun búnaðar og aðstöðu starfsfólks. Stefna Stapa er að stuðla að heilsusamlegu líferni starfsfólks, bæði andlegu og líkamlegu og styrkir starfsfólk til líkamsræktar með fjárframlagi. Í desember sl. framkvæmdi sjóðurinn starfsánægjukönnun til að fylgja eftir framkvæmd starfsmannastefnu og ákvarða áherslur í starfsmannamálum. Stefnt er að því að endurtaka starfsánægjukönnunina með reglulegu millibili til að eiga kost á því að grípa inn í óheillavænlega þróun á upplifun starfsmanna af vinnustað sínum.

UMHVERFISMÁL

Stapi hefur tekið í notkun miðlægan aðgangsstýrða prentlausn með það að markmiði að draga úr pappírsnotkun sjóðsins. Þá miðar sjóðurinn að því að koma raftækjum sem ekki eru lengur í notkun sjóðsins í endurnýtingu eða endurvinnslu.

Lögð er áhersla á að lágmarka og flokka úrgang sem fellur til í starfsemi sjóðsins.

Á R S S K Ý R S LA

2017

83

Munkaþverárkirkja í Eyjafirði

STAPI PENSION FUND FINANCIAL STATEMENTS

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 7

Independent auditorsreport report Independent auditors To the Board of Directors and members of Stapi Pension Fund Opinion We have audited the enclosed annual accounts of Stapi Pension Fund for the year 2017. The annual accounts contain an overview of developments in net assets regarding pension payments, a balance sheet, a cash flow statement, a statement of actuarial position, information on main accounting policies and other explanatory notes.

In our opinion, the accompanying financial statements give a true and fair view of the financial position of Stapi Pension Fund as at 31 December 2017, and its financial performance and its cash flows for the year then ended in accordance with the Icelandic Financial Statement Act and the Regulation on the Annual Financial Statements of Pension Funds.

Basis for the opinion The audit was carried out in accordance with international auditing standards. Our responsibilities according to those standards are outlined in further detail in the section below on auditors’ responsibilities. We are independent of Stapi Pension Fund as stipulated by the code of practice applicable to auditors in Iceland and we have complied with the provisions of the code. We feel that we have, during the auditing process, acquired sufficient and relevant documentation on which to base our opinion.

Other sources of information The fund’s Board of Directors and Managing Director are responsible for other sources of information which include the Report by the Board of Directors and Declaration on Management Practices.

Our opinion with regard to the annual accounts does not extend to other sources of information and we neither draw conclusions nor provide confirmation as to the content of these, with the exception of the confirmation presented below, regarding the Board of Directors’ Report.

In relation to our auditing, we are responsible for the reading of other sources of information indicated above and examining whether these significantly disagree with the annual accounts or the knowledge we have acquired during the auditing process or contain significant errors in other respects. If we conclude, on the basis of work we have carried out, that other sources of information contain significant errors, we are obliged to report such knowledge. In this respect, we have nothing to report.

In accordance with the provisions of Paragraph 2, Article 104 of Act No. 3/2006 on Annual Accounts we confirm that, to the best of our knowledge, the Report by the Board of Directors enclosed with these annual accounts provides the information required according to the Act on Annual Accounts, in addition to explanations presented in the notes section of the accounts.

Responsibilities of the Board of Directors and MD regarding annual accounts The Board of Directors and Managing Director are responsible for the implementation and presentation of the annual accounts in accordance with the Act on Annual Accounts. Furthermore, the Board of Directors and MD assume responsibility for the necessary internal controls in relation to the implementation and presentation of the annual accounts, in such a manner that they contain no significant flaws, whether through fraud or error.

During the compilation of the annual accounts, the Board of Directors and MD are responsible for assessing the situation of Stapi Pension Fund as a going concern. If applicable, the Board of Directors and MD shall present relevant comments as to operational feasibility and as to why the decision was taken to apply the criterion of operational feasibility in the compilation and presentation of the annual accounts, unless the Board of Directors and MD have decided to dissolve the fund and wind up its operation or have no other realistic options.

86

F I N A N C I A L R E PO RT

2017

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 7

Auditor’s Responsibilities for the Audit of the Financial Statements Our objective is to give reasonable assurance that the annual accounts are free of significant flaws, whether due to fraud or error and to issue an endorsement comprising our opinion.

Reasonable assurance, however, is no guarantee that an audit carried out in accordance with international auditing standards will reveal all significant errors which may exist. Flaws or errors may be caused inadvertently or through fraudulence and are regarded as significant if they can, separately or collectively, influence the financial decision-making of the users of the annual accounts, Our auditing complies with international auditing standards and is based on professional judgment and an approach of professional scepticism in the auditing process. In addition, we carry out the following operations: •

We analyse and assess the risk of a significant flaw in the annual accounts, whether this be by mistake or fraud; we design and implement auditing measures to respond to such risks and acquire sufficient and relevant auditing evidence on which to base our opinion. The risk of failing to spot a significant flaw due to fraud is greater than that of not spotting an error by mistake, since fraud may involve conspiracy, forgery, obfuscated presentation of annual accounts, items being deliberately omitted or internal controls bypassed.

•

We familiarise ourselves with internal controls relating to auditing, for the purpose of designing suitable auditing methods, but not for the purpose of presenting an opinion on the effectiveness of internal controls.

•

We assess whether the accounting methods used, and related notes, are appropriate and whether management’s assessment of accounting practices is realistic.

•

We draw conclusions regarding management’s use of the criterion of “going concern” and we assess, on the basis of our auditing, whether there is any significant doubt as to operational feasibility and whether conditions exist which could cause serious reservations with regard to the fund’s ability to continue as a going concern. If we feel there is serious uncertainty as to operational feasibility it is our duty to draw special attention to relevant notes in our endorsement of the annual accounts. Should such notes be unsatisfactory, we must withhold unreserved endorsement. Nevertheless, future events or circumstances may cause uncertainty as to the fund’s situation as a going concern.

•

We assess whether the annual accounts provide a clear picture of underlying business transactions and events; we assess the presentation, structure and content of the annual accounts, including attached notes, with regard to clarity and coherence.

We are obliged to inform the Board of Directors and the auditing committee on the estimated scope and timing of the audit, among other things, as well as important points brought up during the auditing process, including serious shortcomings with regard to internal controls revealed by the audit, if applicable.

We have, furthermore, declared to the Board of Directors and the auditing committee that we have complied with the code of practice regarding independence and we have provided them with information on connections or other matters which could possibly affect our independence and, where applicable, what precautions we have taken to ensure our independence.

Akureyri, 26 March 2018 Deloitte ehf.

Aðalsteinn Sigurðsson State Authorized Public Accountant

Hólmgrímur Bjarnason State Authorized Public Accountant

F I N A N C I A L R E PO RT

2017

87

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 7

Report by the Board of Directors

Report by the Board of Directors

Stapi Pension Fund operates in accordance with the Pension Act, No. 129/1997, on mandatory insurance of pension rights and on activities of pension funds. The fund’s operation is authorised by the Ministry of Finance in compliance with Article 52 of the aforementioned Act. The objective of the fund is to guarantee its members, as well as their surviving spouses and children, a pension according to the fund’s Articles of Association. The fund comprises three separate sections, a mandatory division and voluntary division and a specially designated voluntary division.

Below are some main items of information relating to operating year, anticipated evolution of the fund and a declaration on management practice The year 2017 was a reasonably favourable operational year for Stapi Pension Fund. Return on the fund’s assets was above target performance, mainly thanks to the positive performance of the fund’s assets in Icelandic and foreign bonds – approximately 26% of the fund’s assets are in foreign currencies. The fund’s actuarial position was slightly strengthened during the year; it is negative by 0.9%, whereas this had been negative by 1.5% at the end of 2016. In collective bargaining agreements between the Icelandic Confederation of Labour and the Confederation of Icelandic Employers certain measures are stipulated to co-ordinate entitlements between the state and general labour market. In part, those measures comprised a stepwise increase in employers’ matching contributions during the contractual period, which involved an authorisation to transfer the matching contributions to a specially designated voluntary division. According to this arrangement, pension funds were required to establish a new division, a specially designated voluntary division, with which Stapi complied by altering its Articles of Association at an extraordinary Annual Meeting in June 2017. The Board of Directors expects the fund’s operation to remain stable during the next few years. It is anticipated that return on investments will be match growing future liabilities and that the fund’s system of entitlements will ensure a balance between the two. The Board of Directors has passed a special statement on administrative practices which is enclosed with this annual account. In accordance with amendments to the Act on Annual Accounts in June 2016 entities relevant to public interest shall provide the necessary information to assess their development, scope, status and impact on the environment, social and human resource issues, human rights policies, measures to prevent bribery and corruption, as well as presenting a brief résumé of the company’s business model etc. The fund’s strategies and achievements in those matters are outlined in Appendix I with the annual accounts.

Fund membership and contributions In the year 2017 a total of 21,356 fund members working for 3,135 employers paid contributions to the fund’s mandatory division. The year’s total contributions amounted to ISK 9,777 million. Contributions to the mandatory division were ISK 9,509 million, increasing by 14.3% from the previous year and contributions to the voluntary division grew by 6.6% compared to the previous year, totalling ISK 251 million. The number of active members who generally make regular monthly contributions to the fund was 14,486 in the mandatory division, 728 in the voluntary division and 265 in the specially designated voluntary division.

Pension disbursements The mandatory division’s total pension disbursements during the year amounted to ISK 5,156 million, rising by 7.8% from the previous year. Individual retirement pension plans were ISK 3,555 million, disability benefits amounted to ISK 1,323 million, spouse pensions were ISK 235 million and child benefits were ISK 43 million.

Disbursements from the voluntary division amounted to a total of ISK 120 million. The total number of pensioners at end of year was 9,059.

88

F I N A N C I A L R E PO RT

2017

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 7

Operating expenses The fund’s operating expenses in 2017 amounted to ISK 392 million. Operating expenses as a proportion of assets came to 0.19%. Full-time equivalent units were 15 during the year, and total payroll expenses were ISK 192 million.

Assets and return on investments The mandatory division’s net assets available for benefits were ISK 199,419 million and increased by 9.7% compared to the previous year. The division’s nominal return on investments was positive by 7.0% and real return amounted to 5.2%. The net assets of the voluntary division amounted to ISK 5,416 million, increasing by 9.4% from the previous year. The voluntary division offers three investment options: the deposit portfolio, the conservative portfolio and the dynamic portfolio; the net real return of those portfolios, respectively, totalled 2.4%, 6.2% and 5.3% during the year. The net assets of the specially designated voluntary division were ISK 16 million at the end of year.

Actuarial position An actuarial audit has been carried out with respect to the fund’s mandatory division at end of year 2017. The year’s actuarial performance was positive by ISK 1,672 million, and the fund’s actuarial position at end of year was negative by ISK 3,021 million, or 0.9% of the fund’s liabilities.

The Board of Directors and the CEO of Stapi Pension Fund hereby ratify and endorse with their signatures the fund’s annual accounts for the year 2017.

Board of Directors: Akureyri, 26 March 2018

Members of Board of Directors Huld Aðalbjarnardóttir

Erla Jónsdóttir

Sverrir Mar Albertsson

Ágúst Torfi Hauksson

Tryggvi Jóhannsson

Kristín Halldórsdóttir

Þórarinn Sverrisson

Valdimar Halldórsson

Managing Director Jóhann Steinar Jóhannsson

F I N A N C I A L R E PO RT

2017

89

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 7

Statement of changes changesininnet netassets assets pension payments in 2017 Statement of forfor pension payments in 2017 Expl.

2017

2016

2,972,109 6,805,249 (28,588) 9,748,770 442,080

2,769,374 5,786,133 (92,189) 8,463,319 378,335

10,190,850

8,841,654

5,276,120 68,070 7,217 (1,418)

4,930,325 65,669 5,274 (1,813)

5,349,989

4,999,455

4,575,613 9,105,099 (19,992) 55,953 (15,573) 37,150 151 (66,325)

(1,435,959) 5,288,928 0 82,573 2,666 32,495 2,662 (49,126)

13,672,076

3,924,239

Contributions Fund members' contributions ........................................................

Employers' contributions ...............................................................

Transfer of entitlements and repayments .....................................

Special additional contributions ....................................................

3

Pensions Total pensions ................................................................................

Contribution to vocational rehabilitation fund ..............................

Direct costs relating to disability pensions ....................................

Retirement pensions from Institute of Social Security ..................

4 5

Net investment income Net income from holdings in companies and funds ......................

Net income from bonds .................................................................

Net income from investments in residental housing .....................

Interest income from tied bank deposits .......................................

Interest income from cash in hand ................................................

Interest income from contributions and other claims ...................

Other investment income ..............................................................

Cost of investments .......................................................................

6 7

8

Operating expenses Office and administration expenses ..............................................

9

392,937

327,358

Other income (expenses) ...........................................................

12

37,640

(17,882)

Change in net assets for pension payments Net assets from previous year .......................................................

18,157,640 186,692,846

7,421,196 179,271,650

Net assets for pension payments at end of year

204,850,486

186,692,846

Amounts are in thousands of ISK 90

F I N A N C I A L R E PO RT

2017

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 7

Balance sheet Balance sheet31 31December December2017 2017 Expl.

12/31/2017

12/31/2016

89,695,253 108,270,166 1,145,300 1,032,866

81,550,857 97,621,585 1,389,578 0

200,143,584

180,562,021

1,183,071 38,549 1,221,620

1,058,174 34,815 1,092,989

185,156

57,600

3,360,549

5,414,284

204,910,908

187,126,894

Trade payables Other liabilities ...............................................................................

60,422

434,048

Total liabilities

60,422

434,048

204,850,486

186,692,846

Assets Investments Holdings in companies and funds ..................................................

Bonds .............................................................................................

Tied bank deposits .........................................................................

Investments in residential housing ................................................

10 11

Claims Claims against employers ..............................................................

Other claims ...................................................................................

Various assets Property, plant and equipment

14

Cash in hand ..............................................................................

Total assets Liabilities

Net assets for pension payments Off-balance sheet liabilities

16

Amounts are in thousands of ISK F I N A N C I A L R E PO RT

2017

91

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 7

Cash flow 2017 Cash flow 2017 2017

2016

9,623,873 213,015 442,080

8,201,104 482,701 378,335

10,278,968

9,062,140

Payouts Pensions .........................................................................................

5,276,120

4,930,325

Operating expenses .......................................................................

Investment Ă­ tangible assets ..........................................................

Other payouts ................................................................................

388,701 131,792 134,257

325,508 0 42,028

5,930,870

5,297,862

Increase in disposable cash for investment ...............................

4,348,097

3,764,278

Investing activities Proceeds from holdings in companies and funds ..........................

Purchased holdings in companies and funds .................................

Proceeds from sold holdings in companies and funds ...................

Principal and interest instalments on bonds .................................

Purchased bonds ............................................................................

Proceeds from sale of bonds .........................................................

Reimbursed tied deposits ..............................................................

Purchased residental housing ........................................................

Cost of residental housing .............................................................

895,586 (28,566,039) 24,097,203 8,176,486 (22,743,451) 12,679,181 303,495 (1,032,866) (19,992)

2,049,673 (29,813,929) 24,141,974 7,341,284 (32,847,546) 20,186,874 857,723 0 0

(6,210,396)

(8,083,948)

Increase (decrease) of cash and cash equivalents ......................

(1,862,298)

(4,319,671)

Exchange difference of cash and cash equivalents .....................

(191,437)

(447,540)

Cash in hand at beginning of year ..............................................

5,414,284

10,181,495

Cash in hand at end of year ........................................................

3,360,549

5,414,284

Incoming payments Contributions .................................................................................

Paid-in interest on cash in hand and claims ..................................

Other pay-ins .................................................................................

Amounts are in thousands of ISK 92

F I N A N C I A L R E PO RT

2017

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 7

Financial ratios Financial ratios 2017

2016

2015

2014

2013

Mandatory division: Net assets in excess of liabilities ...........................................................

Net assets in excess of accruing liabilities .............................................

Net real return *)....................................................................................

-0.92% -1.05% 5.21%

-1.54% -3.18% -0.13%

0.42% -0.62% 9.18%

-3.83% -7.07% 5.18%

-4.66% -8.06% 0.80%

Average of net real return during the past 5 years *)..............................

Average of net real return during the past 10 years *)............................

3.99% 1.22%

3.76% 0.62%

4.00% 1.35%

3.24% 1.71%

1.35% 2.38%

Proportional allocation of investments: Listed ownership interests in companies and funds ...............................

Listed bonds ...........................................................................................

Listed ownership interests in companies and funds ...............................

Unlisted bonds .......................................................................................

Tied bank deposits .................................................................................

Investments in residential housing .........................................................

34.2% 50.5% 10.7% 3.6% 0.6% 0.5%

34.8% 51.1% 10.3% 3.0% 0.8% 0.0%

35.1% 49.4% 12.1% 2.1% 1.3% 0.0%

30.6% 52.6% 13.2% 2.0% 1.6% 0.0%

23.0% 60.4% 12.4% 2.2% 1.9% 0.0%

Proportional division of investments according to currencies Assets in Icelandic kronur ISK ................................................................

Assets in foreign currencies ....................................................................

74% 26%

76% 24%

75% 25%

73% 27%

75% 25%

Number of active fund members: ..........................................................

Number of fund members at end of year: .............................................

Number of pensioners: ..........................................................................

14,486 87,292 9,059

13,903 85,711 8,559

13,348 87,446 8,094

13,073 85,856 7,603

12,757 84,214 7,155

Proportional division of pensions: Retirement pensions ..............................................................................

Disability pensions ..................................................................................

Spouse pensions .....................................................................................

Child benefits .........................................................................................

68.9% 25.7% 4.6% 0.8%

67.4% 26.9% 4.7% 0.9%

65.6% 28.4% 4.9% 1.0%

65.5% 28.1% 5.3% 1.1%

65.9% 27.5% 5.6% 1.0%

Full position equivalents: ........................................................................

15.0

14.0

13.5

13.5

12.4

Total contributions (at constant prices) ..................................................

Total pensions (at constant prices) .........................................................

Total net investment income (at constant prices) *) ..............................

Office and administrative costs (at constant prices) ...............................

Increase (decrease) of net assets (at constant prices) ...........................

9,946,157 5,230,020 13,327,525 366,845 17,676,817

8,842,481 4,934,163 3,825,783 308,451 7,425,649

8,072,778 4,722,611 18,771,704 271,667 21,850,204

7,390,752 4,397,520 9,555,589 280,708 12,268,113

7,101,603 3,997,146 6,719,575 254,199 9,710,322

Pension burden ......................................................................................

52.6%

55.8%

58.5%

59.5%

56.3%

Office and administrative costs (total) as a % of contributions ...............

3.7%

3.5%

3.4%

3.8%

3.6%

Net investment income as a % of mean asset position *) .......................

7.3%

2.1%

10.9%

6.1%

4.5%

Office and administrative costs as a % of mean asset position ...............

0.19%

0.17%

0.16%

0.18%

0.17%

*) Financial ratios, investment income and asset position have been recalculated in accordance with new auditing practice. Net real return is calculated from net investment income less operating costs and other expenses. When calculating net investment income as a percentage of mean asset position, other expenses have been subtracted from investment income. Constant prices are based on changes in the consumer price index.

Amounts are in thousands of ISK F I N A N C I A L R E PO RT

2017

93

F I N A N C I A L S TAT E M E N T S 2 0 1 7

Financial ratios Financial ratios 2017

2016

2015

2014

2013

Voluntary division: Net real return - Deposit portfolio...........................................................

Net real return - Conservative portfolio..................................................

Net real return - Dynamic portfolio.........................................................

2.44% 6.15% 5.34%

2.55% 1.33% -0.20%

2.69% 7.87% 8.05%

2.84% 4.72% 6.90%

2.84% 4.29% 4.09%

Mean net real return of past 5 years - Deposit portfolio.........................

Mean net real return of past 5 years - Conservative portfolio.................

Mean net real return of past 5 years - Dynamic portfolio.......................

2.67% 4.85% 4.80%

2.68% 4.44% 4.95%

2.75% 5.07% 4.95%

3.43% 6.23% 5.31%

4.67% 7.46% 6.20%

Mean net real return of past 10 years - Conservative portfolio...............

Mean net real return of past 10 years - Dynamic portfolio.....................

Voluntary division, all portfolios: Proportional allocation of investments Listed ownership interests in companies and funds ...............................

Listed bonds ...........................................................................................

Tied bank deposits .................................................................................

6.56% 5.99%

6.61% 5.99%

7.71% 7.42%

8.14% 8.77%

8.73% 9.34%

48.9% 47.9% 3.2%

45.1% 51.3% 3.6%

33.2% 62.6% 4.2%

44.0% 50.4% 5.5%

39.7% 48.4% 11.9%

Proportional division of investments according to currencies Assets in Icelandic kronur (ISK) ...............................................................

Assets in foreign currencies ....................................................................

73.1% 26.9%

84.2% 15.8%

78.3% 21.7%

77.6% 22.4%

74.9% 25.1%

Net investment income as a % of mean asset position ...........................

Office and administrative costs as a % of mean asset position ...............

7.4% 0.5%

3.0% 0.5%

9.7% 0.5%

7.3% 0.5%

8.1% 0.5%

94

F I N A N C I A L R E PO RT

2017

STAPI lífeyrissjóður

Strandgötu 3, 600 Akureyri

Egilsbraut 25, 740 Neskaupstað

Sími 460 4500

www.stapi.is