Page 1

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


1. Jeugdboekenmaand 2017: M/V/X Van 1.t.e.m. 31 maart 2017 organiseert Iedereen Leest naar goede gewoonte de Jeugdboekenmaand. Het thema dit jaar is M/V/X, met als ondertitel ‘Je bent wie je bent’. We hebben het dit jaar dus over jezelf zijn, identiteit, rolpatronen, jongens/meisjes en alles daar tussenin. Dit thema ligt ons na aan het hart: we willen dat alle kinderen zich welkom voelen in de bibliotheek. Daarom is het ook onze ambitie om een gevarieerde collectie samen te stellen waarin verschillende visies en mensen vertegenwoordigd zijn. Kinderen moeten zichzelf kunnen herkennen in een zin, in een personage, in een boek. Die herkenning zorgt voor opluchting en geeft kracht. An Stessens, medewerker van Iedereen Leest, zegt zelf ook nog: ‘M/V/X gaat over namen noemen, over zo veel mogelijk namen noemen, zodat iedereen de kans krijgt zichzelf ergens in te herkennen. Want als je een naam hebt, dan besta je. Als er een woord voor is, dan is het echt. En omgekeerd geldt: als er geen woord voor is, als iets niet genoemd wordt, dan bestaat het niet. Of het bestaat wel, maar het is het eigenlijk niet waard om woorden aan vuil te maken’. Wij treden haar daarin bij. Daarom hebben we er ook voor gekozen om deze lesmap samen te stellen. Het zou immers zonde zijn als er enkel tijdens de Jeugdboekenmaand rond dit thema wordt gewerkt. We willen jullie de nodige informatie aanbieden om er ook later mee aan de slag te gaan. Veel succes! De Mechelse jeugdbibliotheek

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


2. Boeken in onze bib We bieden hieronder een overzicht van interessante boeken die je als leerkracht kan gebruiken als je rond de thema’s gender en diversiteit wil werken of wanneer je gewoon een divers boekenaanbod aan je leerlingen wil aanbieden. Stoere prinsessen, poetsende ridders, een lammetje dat zich meer varken voelt: gesprekstof genoeg voor in de klas! Je vindt deze boeken ook allemaal terug in onze bibliotheek! Wil je graag een meer uitgebreide lijst? Neem dan contact op met de jeugdbibliotheek! 2.1.

Kleuters Slaap maar fijn, bouwterrein - Sherri Duskey Rinker Het is erg druk op het bouwterrein overdag. Maar ‘s avonds wordt het rustig. De hijskraan laat nog één balk zweven en valt dan in slaap en de cementmolen lost het laatste beetje cement. Ook de kiepwagen, bulldozer en de graafmachine doen nog iets, en dan is het helemaal stil op het bouwterrein. Want ook stoere betonmolens worden moe, en ook hijskranen hebben hun knuffel nodig. Waar staat het in de bib? GEEL-RINK Anton en de meisjes – Ole Könnecke Anton en Lucas proberen indruk te maken op twee meisjes in de zandbak. Sloven de meisjes zich uit en zijn Anton en Lucas macho’s? We zijn benieuwd naar de mening van jouw kleuters! Waar staat het in de bib? GEEL-KONN Zelda de piraat – Pieter van Oudheusden Een groep piraten vindt op een dag een mandje op zee waar een baby in ligt. Ze besluiten het meisje te houden. Zelda groeit op tot de stoerste piraat van allemaal. Waar staat het in de bib? GEEL-OUDH

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


Lou op weg naar school – Kathleen Amant Kathleen Amant is gestart met een nieuwe reeks voor kinderen vanaf 4 jaar. De Lou-reeks werd gemaakt in samenwerking met Çavaria, een Vlaamse koepel van verenigingen die opkomen voor een brede kijk op seksuele oriëntatie, genderexpressie en genderidentiteit. In ‘Lou op weg naar school’ komen Lou en zijn vader onderweg o.a. twee vaders, vuilnisvrouwen en een westerse man met een islamitische vrouw tegen. Op de website van School Uit De Kast vind je educatief materiaal rond de Lou-reeks. Waar staat het in de bib? GEEL-AMAN Mini voetbalt – Kitty Crowther Mini wil gaan voetballen, maar krijgt het hard te verduren tijdens de training: de oefeningen zijn zwaar en de jongens lachen haar uit. Mini geeft het niet op en begint te trainen. Waar staat het in de bib? GEEL-CROW De ridder die niet wilde vechten – Helen Docherty Leo is een lieve ridder die dol is op boeken lezen, maar niet houdt van vechten. Zijn ouders vinden dat niet gepast en sturen hem op pad om een draak te trotseren. Waar staat het in de bib? GEEL-DOCH En dat doen we dus – Leo Timmers Een team van bouwvakkers gaat aan de slag op een bouwplaats. Ze graven een kuil, storten beton en plaatsen de afgeleverde spullen. En wie leidt het team? De bazin, de muis! Waar staat het in de bib? GEEL-TIMM

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


Het lammetje dat een varken is – Pim Lammers In de wei grazen de schapen in hun mooie, witte trui. In de poel liggen de varkens. Ze rollen door de modder. Dan zit er opeens een lammetje in de modder. Dat vinden de schapen en de varkens maar raar. ‘Ik ben een varkentje,’ zegt het lam. Dat is toch gek? Of niet? Waar staat het in de bib? GEEL-LAMM Lance en Lot schrikken zich rot – Linda de Haan Ridders Lance en Lot zijn wonen in een prachtig groot kasteel. Ze zijn heel gelukkig samen maar toch missen ze iets. Een huisdier? Nee, ze willen heel graag een kindje. Maar waar vind je dat? Waar staat het in de bib? GEEL-HAAN De cowboyter – Dimitri Leue Niet alle kabouters wonen in een paddenstoel of hebben een baard... maar alle kabouters hebben een puntmuts! Joppe is een kabouter maar hij wil geen puntmuts, hij wil liever een cowboy zijn. Joppe wil een cowboyhoed en een paard, maar de dieren lachen hem uit. Behalve het kuiken… Waar staat het in de bib? GEEL-LEUE

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


2.2.

1e graad lager onderwijs Jij tussen vele anderen – Siska Goeminne Mensen, daar zijn er een heleboel van. Als miertjes krioelen zij over de aarde, drukdoende met hun eigen bezigheden. Maar ondanks al die grote en kleine, dikke en dunne, gekleurde en witte mensen is er toch niet één zoals jij. Positief prentenboek, waarin de auteur aangeeft dat ondanks verschillen en overeenkomsten tussen mensen onderling iedereen iets unieks bezit. Waar staat het in de bib? GEEL-GOEM (Verhalenkast) Bas is de baas – Mark Janssen Bas en Jet hebben zich verkleed, waarna Bas in zijn verbeelding allerlei gevaar ziet en agressief, bazig en angstig wordt. Hij wil er met een zwaard op los hakken, terwijl Jet als fee vrolijk de situatie sust en de baas wordt. Voor eerste lezers (AVI Start). Waar staat het in de bib? GROEN-JANS (1ste leerjaar) Kaat Piraat – Dirk Nielandt Kaat en Saar spelen buiten met hun broers. Ze laten zien dat meisjes ook piraat kunnen zijn. Voor eerste lezers (AVI M4). Waar staat het in de bib? GROEN-NIEL (1ste leerjaar) De jacht op de sabeltandtijger – Pieter Van Oudheusden Heel lang geleden waren de mannen ‘jagers en vechters’, de vrouwen ‘zoeksters en pluksters’ en de kinderen ‘frutselaars en prutsers’. Op een avond bij volle maan doet Nevelkop, de medicijnman, de voorspelling dat de sabeltandtijger dichtbij is. Iedereen bereidt zich voor op de komst van de sabeltandtijger, maar het is de jonge Olun die echt op zoek naar hem gaat. Waar staat het in de bib? GEEL-OUDH

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


De wondertuin – Gerda Dendooven De twaalf dochters van de koning vinden dat hij veel te streng is. Zij ontsnappen uit het kasteel en dansen de hele nacht door. Prentvertelling naar het sprookje 'De stukgedanste schoentjes' van Grimm met grote lijntekeningen en transparante kleurvakken. Waar staat het in de bib? GROEN-DEND (Voorleesboeken) Een griezelmeisje – Edward van de Vendel Louise was een griezelmeisje vroeger, toen ze over alle scheve muurtjes liep en van enge jongens hield. Van Rotboy bv., die blote juffen tekende in haar schrift en boogjes pieste in de sloot. Haar vriendinnen waarschuwden haar voor zijn bevroren hart. Dat is voorbij, ze is alleen nu. Zij is saai en haar leven is saai. In haar aangeharkte tuintje staan alleen maar bange plantjes. Dat kan zo niet blijven en ze vertrekt naar het Huuverbos, de beste plek voor griezelavonturen. Waar staat het in de bib? ROOD-VEND Brave kinders: het pedagogisch onverantwoord voorleesboek van Tante Bees en Tante Toes – Mieke Dobbels Gedichten over een ijdeltuit, liegebeest, deugnietje, plaagstaart en nog veel meer stoute en minder stoute kinderen. Waar staat het in de bib? GROEN-DOBB (Voorleesboeken) Held op sokken – Bette Westera Op een middeleeuws kasteel hebben alle ridders baarden, behalve één. Wanneer de andere ridders op pad gaan om draken te doden of prinsessen te redden, blijft de ridder zonder baard thuis om de harnassen te poetsen en drakengehakt te maken. Wanneer een jonkvrouw op bezoek komt op het kasteel, bekvechten de ridders over wie de grootste held is. Waar staat het in de bib? GEEL-WEST

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


Herrie – Ted Van Lieshout Dertien korte voorleesverhaaltjes over Herrie en haar moeder. Een van de methoden die Herrie gebruikt om haar moeder uit te dagen, is schreeuwen. Op geestige en soms ironische wijze wordt Herries gemanipuleer beschreven. Haar moeder is echter niet voor een gat te vangen! Waar staat het in de bib? GROEN-LIES (2de leerjaar) Op en top Ellie en Nellie – Rindert Kromhout Ellie en Nellie zijn met hun ouders op weg naar Spanje. Als hun boot vergaat, spoelen ze aan op een strand in Italie.͏̈ Algauw maken de meisjes daar het dorpje onveilig. Waar staat het in de bib? GROEN-KROM (2de leerjaar) Prinses Pompelien gaat trouwen – Brigitte Minne Prinses Pompelien slaapt in de hoogste toren van een groot kasteel. Op een dag stormen giechelende hofdames haar kamer in: ‘Wakker worden, majesteit. Het is een bijzondere dag!’ Prinses Pompelien mag haar droomprins uitkiezen. Maar ze kiest niet voor een prins… wel voor een prinses! Waar staat het in de bib? GEEL-MINN

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


2.3.

2de graad lager onderwijs Watson, of Hoe je een meisje verovert met 23 uitvindingen en 1 muis – Martha Heesen Carl (ik-figuur) is tien jaar en uitvinder. Hij bedenkt voor ieder probleem een oplossing, ook als de opa van zijn vriendinnetje Veerke last heeft van muizen. Helaas verdwijnt zo de lievelingsmuis van Veerke. Waar staat het in de bib? ROOD-HEES Gelukkige vaderdag, Sylvie! – Brigitte Minne Er is iets met Zita de laatste tijd, vindt Ferre. Al beweert Zita nog zo dat alles in orde is. Normaal gaat Ferre na de tekenles naar Zitas huis. Haar papa bakt dan lekkere pannenkoeken. Of hartjeswafels. Maar papa heeft een lastig griepje, beweert Zita. Dat blijft lang aanslepen. Het lijkt wel of ze niet wil dat Ferre haar papa ziet. Een grappig en no-nonsense boek over transgenders. Waar staat het in de bib? ROOD-MINN Gewoon Klaartje Boon – Lauren Child Twee verhalen over Klaartje Boon (ik-figuur). Ze gaat als detective op zoek naar een gestolen wedstrijdbeker en ze doet mee aan een spelwedstrijd. Een verhaal over een bijdehands meisje dat zich spiegelt aan haar favoriete personage en zo haar doel wil bereiken. Waar staat het in de bib? ROOD-CHIL Ik heet Jan en ik ben niets bijzonders – Kathleen Vereecken Jan is het zat om gewoon te zijn. Hij wil bijzonder worden door een record te breken. Maar dat blijkt nog niet ze gemakkelijk te zijn. Humoristisch verhaal met een duidelijke boodschap: je bent wie je bent en je moet je nooit anders voordoen. Waar staat het in de bib? ROOD-VERE

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


De wonderlijke lotgevallen van Olle en Lena – Maria Parr In dit boek maak je een jaar mee uit het leven van twee supervindingrijke negenjarigen: Olle en Lena. Een jaar vol avonturen: van het bouwen van hun eigen Bark van Noach en optreden als straatmuzikanten tot tweede-wereldoorlogje-spelen. Bekroond met de Noorse kinderliteratuurprijs 2005. Waar staat het in de bib? ROOD-PARR

Pippi Langkous – Astrid Lindgren Eén van de klassiekers uit de jeugdliteratuur. Pippi ziet er wat raar uit met haar stijve vlechten, vreemde jurken en veel te grote schoenen. Maar voor haar buurkinderen is zij de sterkste, de stoutste en vooral de leukste kameraad. Waar staat het in de bib? ROOD-LIND Het heerlijke eiland van koning Torelore – Sylvaine Hinglais De ridder Aucassijn en zijn geliefde Nicolette vluchten. Aucassijns vader is gekant tegen hun huwelijk omdat Nicolette 'anders' is, van NoordAfrikaanse oorsprong, ook al is ze bekeerd tot het christendom. Ze vinden rust in het land Torelore, waar iedereen welkom is. Waar staat het in de bib? ROOD-HING Iep – Joke Van Leeuwen Warre vindt een wezentje dat lijkt op een vogel en op een meisje. Hij neemt haar mee naar huis. Maar na een poosje vliegt ze plotseling uit. Dit boek is een pareltje over het ontdekken van je identiteit en hoe dat voor iedereen anders is. Waar staat het in de bib? ROOD-LEEU

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


2.4.

3de graad lager onderwijs Flora en de fantastische eekhoorn – Kate Dicamillo Als Flora (10) een eekhoorn uit de stofzuiger van haar buurvrouw redt, blijkt het diertje over superkrachten te beschikken. Flora neemt hem mee naar huis en noemt hem Odysseus. Een surrealistisch verhaal dat aantoont dat niet normaal zijn heel gewoon is. Waar staat het in de bib? ROOD-DICA De jongen in de jurk – David Walliams Dennis (12) houdt van voetballen, maar ook van mooie dameskleding. Hij raakt bevriend met de mooie Lisa. Ze stelt voor dat Dennis verkleed als meisje met haar mee naar school gaat. Waar staat het in de bib? BLAUW-WALL De gruwelijke generaal – Jozua Douglas Rosa en Fico zijn de kinderen van de president van Costa Banana. Als Rosa ontdekt dat generaal Sjasliek van plan is hun moeder te ontvoeren, komen de kinderen in actie. Een hilarisch verhaal waarin een meisje leider wordt, tegen de verwachtingen van de mannen in. Waar staat het in de bib? BLAUW-DOUG George – Alex Gino George is een 10-jarige jongen, tenminste, dat is wat anderen denken. George zelf voelt zich een meisje. Ze schaamt zich ervoor en heeft dit nog nooit aan iemand verteld. Dan kondigt haar juf aan dat haar klas het toneelstuk ‘Charlottes web’ gaan uitvoeren. Georges liefste wens is het spelen van de hoofdrol, die van spin Charlotte. Maar alleen meisjes mogen die rol spelen… Waar staat het in de bib? ROOD-GINO Kussen helpt niet – Fran Bambust Hoe leeft je met twee mensen in één lichaam? Het lijkt onmogelijk, maar dat is toch waar Shamila voor staat als ze plots op

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


onverklaarbare wijze in het lichaam terechtkomt van de toevallig passerende fietser Bert. Waar staat het in de bib? 12+ BAMB Wij zijn bijzonder: misschien zijn wij een wonder – Ted Van Lieshout Gedichten over anders zijn : jongetjes die op ballet willen, een meisje dat niet van poppen houdt, een trein die niet wil rijden, een spook dat bang is in het donker en een juf die steeds in de boom klimt. Waar staat het in de bib? BLAUW-LIES (Gedichten) Met je hoofd boven water – Gideon Samson Het hoofd boven water houden. Dat is voor Gied letterlijk een levensgroot probleem. Elke donderdag is er schoolzwemmen en dat vindt Gied het stomste en ergste wat er is. Baantjes zwemmen, watertrappelen, duiken en zelfs zwemmen met kleren aan. Hij haat het. Telkens weer is er die panische angst dat hij zal verdrinken. Daarom bedacht hij een hele lijst met trucs om aan die marteling te ontsnappen. Dit boek geeft een inkijk in het hoofd van een jongen die onsportief en bang is in een wereld waar jongens stoer moeten zijn. Waar staat het in de bib? ROOD-SAMS De vader met de grote schoenen - Moni Nilsson-Brännström Pita is twaalf en een half, vernoemd naar een broodje en kind van gescheiden ouders. Buurjongen Svenne is haar beste vriend. Samen met hem begeeft ze zich in een wereld van volwassen worden, verliefdheden, echtscheidingen, kattenkwaad, zoenspelletjes en onzekerheden. Waar staat het in de bib? BLAUW-NILS

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


Verliefde vlinders – Benjamin Lacombe Naoko (14, ik-figuur) moet van haar vader een traditionele jongedame worden. Maar ze wil literatuur studeren en vermomt zich als jongen. Ze wordt verliefd op Kamo. Dan wil Naoko’s vader haar uithuwelijken. Naoko en Kamo zijn wanhopig… Een prachtig geïllustreerd prentenboek voor oudere lezers over onmogelijke liefde in Japan. Waar staat het in de bib? BLAUW-LACO Het wildste boek voor buiten : buitendoeboek voor jongens en meiden Buiten spelen saai? Lees dan hoe je badzout van bloemen maakt, een zombie-aanval organiseert in het park of speurt naar dieren. Bevat allerlei ideeën om buiten te doen en natuurweetjes. Waar staat het in de bib? ROOD-621 SPEL Plafondmeisje – Fran Bambust Imke’s klasgenoten vinden haar maar saai. Totdat ze op een nacht uit bed valt en aan het plafond blijft plakken. Dan krijgt Imke de natuurwetpolitie achter zich aan. Wegens ‘overtreding van de zwaartekracht’ wordt ze gearresteerd en zal ze in het 'Wettenschapelijk Instituut' met behulp van speciale schoenen en uitlachgas weer tot een ‘normaal’ kind getransformeerd worden. Waar staat het in de bib? BLAUW-BAMB

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


3. Educatief materiaal 3.1.

Werken met boeken

De Lou-reeks - Kathleen Amant (4+) Diversiteit is een evidentie. Iedereen is nu eenmaal anders. Dat is het uitgangspunt van de boekenreeks Lou, die çavaria samen met auteur Kathleen Amant ontwikkelt. Er zijn ondertussen twee boeken verschenen over Lou: ‘Lou op weg naar school’ en ‘Lou viert carnaval’. Çavaria ontwikkelde bij elk boek een uitgebreid lespakket. Het lespakket bij ‘Lou op weg naar school’ kan je ontlenen in de bibliotheek, de andere lespakketten vind je digitaal via de website van School uit de Kast. In de lespakketten vind je o.a. een memospel, kamishibai-vertelplaten, puzzels en een prentenset over de beroepen die in het boek voorkomen. De auteur geeft ook bij elke opdracht aan met welke ontwikkelingsdoelen de opdracht correspondeert. Lance en Lot schrikken zich rot – Linda de Haan (4+) Ridders Lance en Lot wonen samen in een prachtig kasteel, maar er ontbreekt nog iets wat hun geluk compleet zou kunnen maken: ze willen graag samen een kindje. Dit boek is ideaal om homoseksualiteit bij kleuters bespreekbaar te maken. Lance en Lot hebben hun eigen website: www.lance-lot.info. Hier ontdek je hoe je het boek tot leven kan brengen in de klas. Organiseer bijvoorbeeld een zoektocht waarbij alle kinderen – verkleed als ridders – op zoek gaan naar een babypop. Knutsel samen een ridderhelm. Print de kleurplaat uit. Of schrijf een brief naar Lance en Lot om hen te feliciteren met hun kindje (hun adres vind je op de website). Stellen de kinderen vragen over de gezinssituatie van Lance en Lot? Des te beter, dan is het opzet helemaal geslaagd. Op de website ontdek je hoe je in ‘simpele’ woorden kan uitleggen hoe adoptie verloopt of wat een draagmoeder precies is. De cowboyter – Dimitri Leue (4+) In ‘De cowboyter’ is een kleine kabouter ervan overtuigd dat hij een cowboy is. En of hij gelijk heeft! Dit boek is ook genomineerd voor de Kinder- en Jeugdjury 2016-2017. Op de website van de KJV ontdek je verschillende manieren om het boek in de klas te behandelen. Het boek is de perfecte aanleiding om samen met de kinderen te dromen over wat ze later willen worden: een superheld, een pokémontrainer, een brandweervrouw,… alles kan! Surf voor meer inspiratie naar www.kjv.be en klik op ‘Begeleiders > werkmodel > groep 1’.

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


De wondertuin – Gerda Dendooven (6+) In ‘De wondertuin’ vertelt Gerda Dendooven het verhaal van 12 prinsessen die een lieve, maar strenge vader hebben. Ze mogen in de tuin spelen, maar niet daarbuiten. Ze mogen feestjes geven, maar niemand uitnodigen. Ze mogen dansles volgen, maar enkel bij juffrouw Tang (en zeker niet bij de knappe dansleraren in de stad). Lees in de klas (een stukje van) het verhaal voor en stel enkele open vragen aan de kinderen: Waarom is de vader zo streng? Zijn de ouders de baas over je? Wat beslis je zelf? Hoe zou het zijn als de vader 12 prinsen had in plaats van prinsessen? Maak nadien een aantal ‘klasregels’. Maar zorg ervoor dat het geen strenge regels zijn, zoals die van de koning: alle kinderen moeten zich goed voelen in de klas. Voor meer informatie en inspiratie: http://www.kinderrechten.be/sites/kom/files/bestanden/lesmap_filosoferen_over_kinderrechten.p df.

Ik heet Jan en ik ben niets bijzonders – Kathleen Vereecken (8+) Dit boek werd genomineerd voor de Kinder- en Jeugdjury 2015-2016 (groep 3). Op de website van de KJV vind je dan ook een werkmodel waarmee je in de klas aan de slag kan gaan. Het is wel even zoeken waar je die vindt: ga naar www.kjv.be, klik op Veelgestelde Vragen en kies de vraag ‘Welke boeken moesten de juryleden de voorbije jaren lezen?’. Enkele leuke ideeën: 

Maak een overzicht van ‘bijzondere kinderen’ (v.b. de kinderburgemeester van Mechelen, acteurs van Ketnet-reeksen, kinderen van bekende zangers en acteurs,…). Kennen de leerlingen al deze bekende kinderen? Aan welke bijzondere kinderen denken ze nog? Vinden ze het belangrijk om bijzonder te zijn? Waarom (niet)? En vinden ze zichzelf bijzonder? Overloop de wereldrecords die Jan in het boek graag wil verbreken. Wat vinden ze het leukste? Welk wereldrecord willen ze zelf graag verbreken? Leen hiervoor gerust het Guinness Book of Records van de bibliotheek uit! Breng een bezoekje aan de website van Eva Mouton: www.evamouton.be. Eva tekent cartoons: getekende grappen. Haar tekeningen in het boek tonen niet enkel wat er in de tekst staat, ze vervangen soms zelfs de tekst. Wat vinden de kinderen daarvan?

Plafondmeisje - Fran Bambust (9+) Leerkracht Steven De Baerdemaeker ontwikkelde een lespakket voor het boek ‘Plafondmeisje’. Tien dagen lang is het boek de rode draad doorheen de lessen. De leerkracht en de leerlingen lezen voor uit het boek. De korte inhoud van het boek vind je in het boekenoverzicht bok 2de graad lager onderwijs.

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


In het lespakket vind je o.a. opdrachten rond begrijpend lezen, toneel spelen, plafondmeubels fabriceren en reportages maken. Het lespakket kan je digitaal raadplegen op de website van Clavis: http://www.clavisbooks.com/wosmedia/264/onderwijs_lestips_plafondmeisje.pdf Iep! – Joke Van Leeuwen (9+) IEP! gaat over Viegeltje, die op een meisje lijkt maar vleugels heeft in plaats van armen. Het boek is ook verfilmd en Jekino – een organisatie die zich inzet voor jeugdfilms en educatieheeft hiervoor een lesmap ontwikkeld: http://www.jekino.be/echo_files/4625-xxsrcBestand.pdf. De lesmap bevat onder andere:   

het verhaal van het boek dat een film werd; materialen om zelf een flipboekje te maken (zo’n boekje waarin het beeld lijkt te bewegen); een testje waarbij je uitspraken bij het juiste personage moet plaatsen.

Dan nog dit… Je kan ook altijd één van de Vlaamse schrijvers die in de titellijst aan bod kwamen, uitnodigen op je school. Het Vlaams Fonds voor de Letteren draagt 100 euro bij aan het auteurshonorarium en zorgt bovendien voor de financiële afrekening van de lezing. Surf voor meer info en voor praktische tips naar www.auteurslezingen.be. Misschien komen binnenkort Kathleen Amant of Dirk Nielandt bij jullie over de vloer.

3.2.

Methodieken

Op volgende websites vind je heel bruikbare ideeën om je leerlingen genderbewust te maken:

www.genderindeklas.be www.schooluitdekast.be www.jeugdboekenmaand.be Eén van de uitgewerkte methodieken is ‘Het vriendenboekje van Jens en Sanne’ van School uit de Kast. De leerlingen maken via een vriendenboekje kennis met twee ‘nieuwe leerlingen’: Jens en Sanne. Jens houdt van dansen. Sanne doet aan ballet en gaat voetballen. Via verschillende verhalen en opdrachten volgen de kinderen Jens en Sanne één week lang. In die week maak je de leerlingen bewust van de genderregels binnen onze maatschappij, waardoor ze leren dat die regels ook in vraag kunnen worden gesteld. Voor meer informatie, voor de opdrachten en voor het vriendenboekje van Jens en Sanne: www.schooluitdekast.be

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


4. Interessante vormingen Çavaria is een organisatie die opkomst voor holebi’s en transgenders en streeft naar een maatschappij waar geen discriminatie en ongelijkheid in stand gehouden wordt. Çavaria organiseert verschillende interessante vormingen voor leerkrachten. We lichten hieronder enkele vormingen toe. Meer informatie over deze vormingen vind je op de website www.çavaria.be. 4.1.

Vormingen voor het kleuteronderwijs

Vorming 1: Tom wil verpleegster worden; talenten maximaal ontwikkelen Twee meisjes spelen in de keukenhoek. Jens wil er graag bij. ‘Jij mag niet meedoen. Deze hoek is voor meisjes’, zeggen de klasgenootjes in koor. In thema ‘beroepen’ hangen er prenten in de klas. Sofie ziet het wel zitten om postbode te worden. Er hangen echter enkel prenten van mannelijke postbodes. ‘Oei, enkel jongens mogen postbode zijn’, denkt ze. In deze vorming ontmaskeren we deze, al dan niet onbewuste, gewoontes en bestuderen we welke invloed gender heeft op de ontwikkelingskansen van kinderen. We focussen sterk op de praktijk en zoeken uit hoe we alle kinderen, jongens en meisjes, meer kansen kunnen geven. Er gaat aandacht naar onder andere klasschikking, interactie met de kinderen, lesmateriaal en inhoud van de thema’s. Vorming 2: Meisjes zijn anders, jongens ook: diversiteit in de kleuterklas Yousri weent hartverscheurend omwille van een schrammetje. De meester heeft er genoeg van. ‘Stop ermee, stoere jongens wenen niet!’ zegt hij. ‘Jongens zijn stoer en mogen niet wenen’, onthoud Yousri. ‘Ik heb een paar sterke jongens nodig om mij te helpen met het dragen van deze dozen’, zegt de juf. ‘Meisjes kunnen geen zware dozen dragen’, onthoud Marie. Kleuters stoppen de hele wondere wereld rondom hen in hokjes. Dat helpt om de wereld beter te begrijpen. Maar die hokjes kunnen ook heel beperkend werken, zowel voor zichzelf als anderen. In deze vorming bestuderen we hoe kleuters komen tot hun strakke beeld over wat normaal is voor mannen en voor vrouwen. De centrale vraag is: Hoe kunnen we ervoor zorgen dat kinderen hun eigen karakter en persoonlijkheid zo maximaal mogelijk kunnen ontplooien, zonder m/v-beperking?

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


Vorming 3: holebi’s, ook een onderwerp voor in de klas In het thema ‘Een beetje verliefd’ toont de meester 10 prenten van trouwende koppels. Het zijn allemaal heterokoppels. ‘Een koppel, dat is altijd een man en een vrouw’, ziet Lotte. Juf Veerle ziet niet in waarom ze ook eens een boekje zou voorlezen waarin een kind twee papa’s heeft. Wat zullen de ouders wel niet denken? Bovendien moet zij het niet hebben over holebi’s: dat is werk voor het secundair onderwijs. Homo- en transfobie zijn maatschappelijke problemen die veel te maken hebben met man/vrouw-rollenpatronen. De fundamenten voor ons denkkader over mannen, vrouwen en relaties worden al in de peutertuin en de kleuterklas gelegd. Ten onrechte wordt het holebithema in de kleuter- (en vaak ook lagere) school nog volledig genegeerd. Neen, er hoeven in de kleuterklas geen volledige lessen over holebi’s gegeven te worden. Wel een taak voor de kleuterschool: ervoor zorgen dat kleuters op zijn minst weten dat ook twee mensen van hetzelfde geslacht een koppel kunnen zijn. Hoe we dat kunnen bereiken, bestuderen we in deze vorming. 4.2.

Vormingen voor het basisonderwijs

Vorming 1: iedereen is anders – basistraining gender en diversiteit Wanneer het woord homo ter sprake komt, reageert de helft van de klas met: ‘Eikes, dat is iets vies!’ Karel weigert in de klas met meisjes te werken ‘omdat dat niet mag van zijn papa’. Luna laat duidelijk haar misprijzen blijken over de boterham met varkensvlees van Sarah. Kinderen vormen zich al van in de kleuterklas een stevige mening over allerlei zaken die met diversiteit te maken hebben. Het is voor leerkrachten een hele uitdaging om kinderen op een positieve manier te leren omgaan met de diversiteit – in de breedste zin van het woord – die er onder mensen is. In deze praktijkgerichte vorming bestuderen we technieken waarmee we diversiteit op een positieve manier in de les kunnen brengen, zowel in het kleuter- als lager onderwijs. Daarnaast gaan we in op hoe we ook impliciet voortdurend lesgeven over dit thema, onder andere met ons beeldmateriaal en de manier waarop we dagelijks in interactie gaan met onze kinderen. Vorming 2: talenten maximale kansen geven Jongens en meisjes zijn verschillend. Omdat we verschillen tussen de geslachten zo makkelijk zien, vergeten we soms hoe groot de verschillen binnen de geslachten zijn. Dat heeft een grote invloed op de ontwikkelingskansen van kinderen en bijgevolg op de arbeidsmarkt. Het is geen toeval dat veel knelpuntberoepen een erg mannelijke (ingenieur, technicus, elektricien,…) of erg vrouwelijke (verpleegkundige, kinderverzorgster,…) lading hebben. Er

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


zijn redenen waarom jongens en meisjes gemiddeld heel andere studierichtingen kiezen. Die verschillen verklaren met enkel biologische argumenten, is veel te kort door de bocht. In deze vorming bestuderen we hoe leerkracht kinderen in een bepaalde richting sturen, soms bewust, meestal onbewust. We bekijken hoe onze ingebakken m/v-stereotypen ervoor zorgen dat we het zorgtalent van een meisje veel meer gaan stimuleren dan het zorgtalent van een jongen, vaak zonder het zelf te beseffen. Het omgekeerde geldt voor talenten als technisch of ruimtelijk inzicht. Het grootste deel van deze vorming gaat over hoe we dit soort valkuilen kunnen vermijden. De focus ligt op de praktijk: hoe geven we alle talenten in onze school, ongeacht geslacht, maximale ontwikkelingskansen? Vorming 3: een holebivriendelijke samenleving begint in de samenleving Holebi’s: dit onderwerp wordt in veel basisscholen ten onrechte afgedaan als ‘iets voor het secundair onderwijs’. Niets is minder waar. Kinderen leren al van in de kleuterklas wat ‘normaal’ en ‘abnormaal’ is. Ze leren hoe jongens en meisjes zich horen te gedragen. ‘Meisjesachtige’ jongens en ‘jongensachtige’ meisjes worden door klasgenootjes gewezen op hun ‘afwijkende’ gedrag of zelfs gepest. Wat relaties betreft, krijgen jonge kinderen nog vaak een wereldbeeld voorgeschoteld waarin iedereen heteroseksueel is. Door holebi’s dood te zwijgen, wordt hetero zijn de norm. In deze vorming gaan we na waarom dit thema al bij jonge kinderen moet worden aangepakt. De nadruk ligt sterk op de klaspraktijk: hoe kan ik het hebben over holebi’s op een manier die aangepast is aan de leeftijd van mijn kinderen (zowel kleuters als lagere schoolkinderen)? Al snel zal blijken dat dit niet altijd in hele les(delen) moet. Minstens even belangrijk zijn onze dagelijkse interactie met de kinderen, de keuze van lesmateriaal, boeken, speelgoed,… We gaan ook dieper in op wat leerkrachten vaak afschrikt: de vermoede reacties van kinderen en ouders, al dan niet met religieuze argumenten. 5. De specialisten Er zijn heel wat organisaties die opkomen voor een genderneutrale samenleving. Bij vragen kan je steeds bij hen te rade gaan. We sommen er hieronder enkele op. Çavaria ondersteunt verenigingen en individuen die opkomen voor een brede kijk op seksuele oriëntatie, genderexpressie en genderidentiteit. Ze streeft het welzijn na en komt op voor de rechten van homo's, lesbiennes, bi's en transgenders in alle aspecten van het dagelijkse leven. Çavaria ken je onder andere van de Holebifoon en het ZiZo-tijdschrift. Hun website: www.cavaria.be RoSa vzw wil als kenniscentrum het genderbewustzijn in Vlaanderen bevorderen en hierdoor de feitelijke ongelijkheid tussen vrouwen en mannen in de samenleving helpen wegwerken. Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen


RoSa vzw doet onder andere onderzoek naar een genderbewust schoolbeleid. Hun website: www.rosavzw.be Het Kinderrechtencommissariaat is de Vlaamse pleitbezorger van kinderrechten, opgericht door het Vlaams parlement. Het Kinderrechtencommissariaat detecteert signalen van kinderen, jongeren en professionals en zet die om in concreet beleidsadvies. Hun websites: www.kinderrechtencommissariaat.be en www.kinderrechten.be

6. En tot slot: nog enkele tips 

 

 

Laat neutraal speelgoed neutraal. Voorzie liever geen roze fietsen voor de meisjes en blauwe fietsen voor de jongens. Zorg voor een ruimer aanbod dan enkel prinsessenen cowboypuzzels. Deel de klasgroep niet op in jongens versus meisjes. Maak liever een onderscheid op basis van neutrale criteria, v.b.: alfabetisch, numeriek,… Let op voor (onbewust) stereotiepe uitspraken zoals ‘Niet huilen, je bent een sterke jongen’ of ‘Heeft mama die lekkere cake gebakken?’. Merk op dat ook meisjes dapper en sterk kunnen zijn, en jongens lief en mooi. Stimuleer zowel jongens als meisjes om deel te nemen aan de speelplaatsspelen: een voetbalwedstrijd met alle kleuters, samen springtouwen,… Knutselwerkjes voor mama’s en papa’s zijn vaak heel stereotiep. Je kan nochtans zonder problemen ook kookschorten maken voor papa’s maken. Of kies voor genderneutrale cadeaus, zoals een bladwijzer (ja, duidelijk een tip van de bib!).

Lesmap Jeugdboekenmaand 2017 – Openbare bibliotheek Mechelen

Lesmap je bent wie je bent