Issuu on Google+

Boga, rapaz

Serafín “Sito” Parcero Pérez


E

scóitame ben, son moi consciente de que ti non cres neste tipo de historias – “patrañas” dislle despectivo e un tanto arrogante- , pero en certas ocasións acontecen sucesos dificilmente explicables dende a fría e supostamente obxectiva racionalidade.

Tamén sei de certo que, despois de tantos anos, coñécesme moi ben; ás veces chego a

asustarme co feito de que saibas de min tanto ou aínda máis do que eu sei de min mesmo...Coido que non te trabucas ao me considerar unha persoa facilmente impresionable, moi emotiva e influenciable: as nosas primixenias vivencias naqueles anos escuros de agoiros, aparecidos, santas compañas, misas de defuntos, vía crucis, misións redentoristas; os tempos aqueles nos que calquera pequena desviación das severas normas morais ditadas por aqueles inquisidores modernos era un billete sen retorno a un eterno inferno ardente; xunto cos tráxicos acontecementos que, por desgracia, nos tocou vivir con demasiada frecuencia na nosa familia, deixaron en min un amargo pouso de desacougos, inquedanzas e desasosegos case perpetuos. Os feitos que che vou relatar, pois feitos foron – aínda que che custe acreditar neles- e non ensoñacións, fantasías, delirios ou construcións mentais; eses fe-i-tos, repito, non os compartira ata o de hoxe con ninguén, nin sequera coa miña muller. Non interrompas, e logo poderás xulgar. A primeira vez que o vin era aínda un cativo. Era xa noitiña e mamá mandárame ir buscar unha botella de gasosa á de señora Pilar. A señora Pilar ¿acórdaste? tiña no baixo da súa casa un pequeno negocio de distribución ao por menor dunha marca de bebidas gasosas bastante coñecida na nosa bisbarra naquel tempo. Moitas veces, en canto chegaba da escola, papá ou mamá mandábanme ir buscar unha ou dúas gasosas para mesturar e rebaixar o escuro e acedo viño de Vilela que consumiamos coas comidas, e eu cumpría a encomenda con agrado, pois na canella onde a señora Pilar tiña o seu modesto almacén vivía o Lito, un dos meus compañeiros da escola, polo que, ás mais das veces demoraba o recado para quedar a enredar con el, ao balón, as bolas ou, na tempada de inverno, á buxaina. Cando escoitaba a mamá berrar por min dende a porta da casa liscaba lixeiro, non sen acordar con el outro momento para seguir co xogo. 1


Aqueles encargos, como queda dito, eran, polo xeral, agradables de cumprir, máis, como aconteceu aquel día, se eran pola noitiña, a cousa era ben distinta para min: daquelas o alumeado público era case inexistente e cando ía mal tempo adoitaba marchar a luz, quedando as casas alumeadas só coas febles lapas das velas de cera e as rúas completamente a escuras. Aínda que a distancia dende a nosa casa ata a quenlla onde a señora Pilar despachaba as bebidas non era moi grande, o feito de poderme quedar totalmente a escura metíame medo, e por elo, a risco de esnafrar os meus xeonllos a as botellas contra do empedrado, trataba de cumprir o encomendado alancando o máis a presa posible. Cando chegaba á porta da casa, cumprida felizmente a miña misión, tentaba de recuperar o alento antes de presentarme diante de todos, non fora ser que pensarades que era un mexericas. E aquela noite de mediados do mes de defuntos – xa van xurdindo as

primeiras

“casualidades” - en canto mamá se decatou de que non quedaban gasosas deume cartos para que fose mercar unha. Nada máis pechar a vella porta de madeira da casa dos avós, o cuspe non me daba baixado pola gorxa: un frío e húmido neboeiro ía entrando pola ría dende o mar, ameazando con sufocar coa súa intanxible tea de araña a Praza de Abastos, o quiosco de Baco, a rampla do Quisque e as murchas luces dos farois das rúas. Resignado á miña sorte, levantei as lapelas do vello gabán de tea de espiga, metín cartos e mans nos petos e botei a andar ao tempo que tentaba asubiar, aínda que o frío nas miñas meixelas e o medo no meu corpo facían que o meu asubío soara coma o fol esfarrapado dunha gaita vella. Proporcionándome consolo a min mesmo coa idea de que, a pesares de que xa era noite, ao mellor o Lito estaba a enredar na porta da súa casa, intuíndo quizais a miña chegada, así que logo podería guiarme pola escura canella, pois, aínda que, pequeno de corpo, era afouto e destemido, fun chegando ata a de señora Pilar, que estaba a piques de pechar a porta. Cando saín coa gasosa, disposto a volver para casa canto antes, case me dou de fociños con el. Alí el estaba, na difusa fronteira entre as sombras que deitaban as paredes da casa do meu amigo e a mísera luz dun farol de 2


brazo de metal cravado na fachada que daba á rúa onde desembocaba o carreiro terreño. Era un rapaz un pouco máis pequeno ca min de estatura, non sei si de idade, pois o veo escuro que cubría a maior parte do seu peito e a súa cabeza dificultábame ver o seu rostro. Estrañoume moito que, co frío que ía levara posto un pantalón curto, unha camisa e unha sandalias. Había un non sei que, na súa postura, nas súas roupas, nas formas do seu corpo que me resultaba lixeiramente familiar, máis a néboa, a sorpresa e o susto atordaban os meus sentidos. Coma un lóstrego pasoume pola cabeza a idea de que o rapaz andaba perdido, e seguramente tivera tanto medo coma min. Antes de me dirixir a el, virei a cabeza dun lado a outro, tentando albiscar de onde saíra, pero todas as portas estaban xa pechadas; tampouco ninguén o acompañaba nin se escoitaba outro son que non fose o zoar dun vento lixeiro que empezara a desfacer as nubes baixas que había un chisco ameazaran con abafar as nosas casas. Cando volvín dirixir a vista ao fronte xa non estaba: tan de súpeto como aparecera así se esvaecera na néboa fuxidía. Ao chegar a casa non contei nin palabra daquel estraño acontecemento. Aquela noite tardei en coller o sono e espertei sobresaltado varias veces. Nada máis abrir os ollos pola mañá, notei que algo fora do normal estaba a pasar. A nosa nai e as irmás falaban en voz baixa e saían e entraban na casa apresuradamente. Pousaron a nosa roupa dos domingos nunha cadeira e os zapatos novos ao pé da cama. “Hoxe non ides a escola. Morreu o avó de Vilela”. O noso avó paterno falecera aquela noite, despois dunha longa enfermidade. Papá botara toda a noite na casa patrucial e, cando alí chegamos, atopámolo desencaixado, sen afeitar e con evidentes síntomas no seu rostro curtido de non ter pegado ollo en toda a noite. Antes de poñer a chaqueta e a garabata negra que mamá lle levara, colleunos da man e levounos ata a sala onde o seu pai estaba de corpo presente, para que nos despediramos del. Aquel día comemos en Vilela e papá volveu quedar a velar o corpo do defunto. Ti lembrarás mellor ca min que ao día seguinte tampouco fomos a escola. Era aínda ben cedo e xa nós, de rigoroso loito,caneabamos pola Masandía e o Foxón ata a casa grande de Vilela, 3


para asistir a misa de funeral e ao enterro do avó Enrique. ¡Cantas veces non terás contado a historia do funeral! O sacristán cargoume coa cruz procesional e ía eu abrindo a comitiva fúnebre pola estreita congostra que leva á igrexa de San Xoán; a ti tocouche levar o caldeiro coa auga bendita e o hisopo. Cando o cura che preguntou “¿Como se chama?”, ti, trabucado, contestaches que Manuel , pensando que preguntaban polo teu nome e non polo do defunto. E na misa do funeral o cura veña a rogar pola alma do finado Manuel ata que o noso pai se achegou discretamente ao sancristán para que lle aclarase ao señor cura que o defunto era Enrique, non Manuel. Logo do funeral procedeuse a darlle sepultura ao finado no cemiterio parroquial. Lembro que eu conseguín despistarme da man de mamá e, namentres todos recibiades os pésames dos achegados –

odiaba sobre maneira os bicos das vellas, con pelos

e espullas no rostro- eu

contemplaba marabillado, dende o privilexiado balcón do adro da igrexa de Tirán, a praia do Canabal, a Riveiriña Pequena, o Romil, a Illa dos Ratos, o vapor de Cangas que fumegaba cara a Vigo, ese xigante deitado a outra beira da ría... Na merenda que

ofreceron logo das cerimonias funerarias todos se metían contigo

lembrando a túa ocorrencia. “Poucos poden dicir que asistiron ao seu funeral e saíron da igrexa polo propio pé...”

4


N

on moi convencido da materialidade do meu encontro co rapaz da néboa, o paso do tempo rematou de borrar da miña memoria a súa fuxidía aparición, polo menos ata aquel tráxico día que marcou o íntimo latexar da nosa casa durante anos, toda a nosa

vida, diría máis ben. Lembro perfectamente aquela mañá. Había tempo que se abrira a veda e aquela xornada a baixamar viña moi cedo, polo que os maiores da casa saíran antes de que rompese o día armados de botas de auga, sachos, salabardos e patelas. Ti quedaches na nosa habitación e eu pasei ao cuarto de atrás, para coidar da nena que durmía no berce, coa súa cariña gordecha, coma a dos anxos dos almanaques. Aínda faltaban unhas horas para ter que erguernos para ir a escola, así que tentei de enfiar o ledo soño que tiña na miña cama cunha soneca pouco profunda e vixiante, por se a meniña espertaba. Entón, naquel limbo indefinido do dorme-vela, algo me sobresaltou e provocou que me erguera tan bruscamente que case derrubo o pequeno berce, coa nosa sobriña dentro. Abrín as contras e cos ollos medio pegados aínda polas lagañas pescudei a traveso do cristal embazado o motivo do meu sobresalto. ¡E alí estaba de novo! Arrimada a parede do vello concello, unha silueta coñecida fíxome lembrarme do suceso que eu chegara a estimar que nunca acontecera en realidade. Saín da habitación e dirixinme ao cuarto de baño, erguín a fiestra para ver mellor e, ¡non había dúbida, alí estaba! Pero o certo é que, doutra volta, a súa estratéxica posición na difusa fronteira establecida polas aínda incipientes luces do novo día e as sombras que proxectaban os edificios , impedíame albiscar con claridade o seu rostro; mais súa estatura, as roupaxes, a súa figura e o seu familiar ademán permitíronme recoñecelo coma o mesmo rapaz daquela outra aparición no canellón da Pulga. Freguei os ollos para tratar de forzar a vista tentando descifrar un rostro esquivo, cando de súpeto sentín na rúa o inconfundible zoar do liña das sete, o que adoitaba levar aos obreiros que ían traballar ao estaleiro. As luces acesas do autobús alumearon ao intruso un instante tan fugaz que non me deu tempo a desentrañar o misterio do seu rostro. Cando o automóbil foi só un regueiro de 5


fume negro e penetrante cheiro a bencina queimada, non había xa ninguén diante das vellas pedras da Casa do Concello. Non sei ben se foi o aire frío da mañá que se coaba pola ventá do cuarto de baño ou o desacougo que invadiu o meu espírito, o caso que empecei a bater dente contra dente, e nin aínda acochado na cama fun quen de parar ata que papá, que acababa de chegar do mar, nos levantou para irmos a escola. Despois de prepararnos o almorzo e revisar se estabamos ben limpos e peiteados – como facía todos os días nos que mamá ía a ribeira ou a atar os aparellos- deitouse a tirar o frío e o cansazo dunha longa noite de traballo. Eu non me atrevín a subir polas vellas escalas do quinteiro, que levaban mesmo en fronte da porta do vello Concello, onde había un pouco tempo volvera facérseme presente a imaxe do rapaz descoñecido. Aproveitando que iamos ben de tempo, fun dar un arrodeo e subín pola canella do Quisque.

Aínda non abriramos os libros para empezar a traballar despois do recreo cando un inusitado balbordo na aula fixo que dirixise a mirada cara a porta. E alí estaba a nosa irmá Regina, cos ollos anegados en bágoas, falando co mestre. “Manuel, Serafín, recollede as cousas que vos ides coa vosa irmá” , dixo escolante con ton grave. A nosa irmá colleunos da man, e, sen dicir palabra, levounos cara a nosa casa. Cun nó de lume que me impedía baixar o cuspe pola gorxa, camiñamos, sen atrevérmonos a dicir nin unha palabra. Moito antes de chegar á nosa casa sentimos uns xemidos arrepiantes, uns choros desatados, uns salaios saídos duns corazóns desfeitos, que ben pronto, para a nosa desgraza, identificamos. A imaxe dentro da casa era desoladora: a nosa nai debruzada na cama, coa color e a vista perdidas, esgazando o ar cos seus queixidos lastimeiros; a nosa cuñada, deitada igualmente na cama do cuarto de atrás, case desmaiada, sen dar apenas sinais de vida e co seu rostro cuberto por un pano enchoupado en acedas bágoas; papá, sentado nunha sela, pois as terribles novas crebaran o seu espírito e as súas forzas, abaneaba o seu corpo de xeito mecánico namentres suxeitaba nas man


aquel maldito impreso de cor azul, aquel telegrama que contiña catro malfadadas verbas que entrando coma brasas ardentes polas súas meniñas, quedaran impresas a lume

nos seus miolos:

“Barco afundido. Rique desaparecido”. O noso pai, educado na anacrónica mentalidade de que “os homes non choran” loitaba, cando nos apertou contra do seu corpo rexo para darnos a noticia, por impedir que aquela dor que lle roía as entrañas anegase o seu rostro de bágoas. Eu sempre pensei que foi esa contención, ese non poder desafogar o seu pesar pola morte do seu primoxénito, a causa verdadeira do aumento da súa tensión ocular, que o levou, anos despois a sufrir o glaucoma e a súa nunca aceptada cegueira. Daquelas era un aínda pequeno, e ignoraba centos de cousas. Pero agora que xa vas tendo anos e a vida lévate a encarar situacións comprometidas, moitas veces fico abraiado e admirado da forza interior, do valor, da capacidade de enfrontase a todas as probas, reveses e malos grolos que a vida lle foi poñendo diante ao noso pai. ¡Con que dignidade foi cruzando o terrible campo minado que foi a súa existencia! E a pesares de que moitas desas trampas estouparon nas súas mans enchagando a súa alma coas feridas que máis doen, aquelas supuran durante anos e nunca chegan a cicatrizar, foi sempre quen de vencer ás adversidades e guiar con man firme a nosa familia, dándonos, aínda que lle custase facelo patente, todo o seu amor. Non podo deixar de matinar no seu terrible desacougo nas trincheiras enlamadas , nos foxos feitos polos obuses estourados , nos parapetos de sacos terreños, premendo no gatillo do fusil metrallador que as forzas sublevadas puxeron nas súas mans, forzosamente recrutadas, sabendo que cada descarga de chumbo ardente cuspida por aquel infernal aparello podería seiturar a vida dos seus irmáns máis vellos, aos que o levantamento militar colleu no que os rebeldes chamaran zona vermella; na súa desesperanza, nos terribles anos da fame, na posguerra, sentindo aos seus fillos pedindo de comer, deitándoos enfriaxados nun leito aínda máis frío, sen poder ofrecerlles máis consolo que os arrolos da nai; na súa impotencia, tentando, inutilmente, de atopar os remedios que puideran roubar das poutas da morte o feble sopro das vida dos seus pequenos, Xosé, Lisardiño, que 7


se apagaron coma as candeíñas de aceite da noite de defuntos; o seu abatemento, ao atopar, despois de días de anguria, os corpos sen vida dos seus amigos e parentes falecidos no afundimento do “Ave del Mar”, o lanzal barco da ardora esgazado por unha marusía traidora contra os coitelos de pedra dos cantís das Illas Sicas, na véspera do San Martiño, e logo o seu fillo, o fillo que levaba o seu nome, que saíra da súa casa na procura dunha vida mellor e fora acadar unha morte cruel...¡Hoxe non seriamos quen de aturar nin a cuarta parte do que os nosos pais padeceron! Dende aquela tráxica mañá o simple feito de vivir foi unha tortura insufrible, especialmente para os nosos pais. A loita diaria para cubrir as necesidades materiais da súa descendencia – as súas propias nin sequera as tiñan en consideración- servía de efémero sedante, de manancial de esquecemento do seu fondo penar. Pero cada noite, todas as noites de todos os días da semana, de todos os meses , durante anos e anos, os sonos da nosa nai eran invadidos por anguriantes pesadelos nos que terribles criaturas mariñas roían os descarnados ósos do cadáver nunca aparecido do seu fillo tan amado. Entón cada noite, e todas as noites de todos os días da semana, todos os meses, anos e anos escoitabamos o rinchar dos dentes, os acoros, os xemeres lastimeiros, o berros desesperados da nosa pobre nai, enchoupada en suor fría... Como ben podes comprender, toda aquela sucesión de feitos lamentables levou consigo que eu esquecese o meu despertar sobresaltado e a difusa e fugaz visión dun neno recostado contra das paredes do vello Concello, unha mañá de outono do ano no que morreu o noso irmán.

8


P

asaron moitos anos e moitos aconteceres ata que volvín ter diante miña ao neno misterioso. O certo é que o chegara a esquecer case por completo, da mesma maneira que tratas de esquecer un mal soño, máis aquela noite a inquedanza volveu embargar o

meu ánimo. Foi unha noite de verán do ano no que rematara o bacharelato; tiña pois os dezasete anos cumpridos. Aquel verán, a pesares de que non lle facía ningunha gracia que os seus fillos traballasen no mar, ao noso pai non lle quedou máis remedio que levarme como aprendiz de mariñeiro, posto que aquel verán, despois de moito tempo, os barcos estaban a aseñar lura e o tío Fanchuco, cuñado e compañeiro nas duras faenas do mar durante case toda a súa vida, collera xa a xubilación. Así que todas as mañás, denantes de abrir o día, aí me tes, axudando a cargar co motor foraborda, os remos, as roupas de augas, as botas e os aparellos para embarcarmos no vello “Cinco Primos”. E aínda que a noite anterior andivera de festa, erguíame sen preguiza, contento por compartir horas de traballo co noso pai, e fachendoso de contribuír, aínda que foxe en modesta medida, a economía familiar. Lembro vivamente un unha mañá na que a penas aseñaramos peixe. Papá decidiu dar un derradeiro lance, xa coa marea chea, por fóra do peirao do Con: os seus ollos cansos alumearon por un intre cando, á hora de recoller o copo se decatou de que viña acugulado non das luras que andabamos a perseguir, senón de barbos. “Bule a apañar o aparello, rapás, que temos un hallasgho” . Os barbos, “salmonetes”, como lle chamaban en castelán tiñan un bo prezo na lonxa, así que, unha vez rematado o lance papá acendeu o motor e dirixímonos cara Vigo. Durante o camiño ensinoume a escamar os peixes, pasándolles o dedo gordo polos seus lombo esbrancuxados, para que, coma por arte de maxia, amosaran unha saudable e atrainte cor rubia. -Hoxe non me dirá aquelo de “Mariñeiro novo fame ou tormenta” - deixeille caer, entre risos, unha vez rematada a miña faena. Non me contestou, mais despois de moitos, moitos anos crin adiviñar un sorriso no seu rostro. 9


Ben, volvamos ao conto...A verdade que tantas lembranzas fixéronme perder o fío da historia, aínda que cada detalle está intimamente unido aos sucesos que che quero contar. Como che dicía, volveume a acontecer unha noite de verán, a noite da festa de Samertolameu. Aínda que fora á festa con Manolo e Suso, eles xa se marcharan. Eu fun a acompañar á casa a unha mociña de Meira que me enchía o ollo e coa que estivera bailando case toda a noite. Despois de despedirnos, non sen quedar para o día seguinte, apuraba eu o paso pola beira da estrada adiante, para chegar o máis cedo posible a casa, ao tempo que tentaba entrar en calor, pois, na festa, no medio da xente e o balbordo un non se decata de que as noites de agosto, pasada a Peregrina son xa ben fresquías, e eu saíra da casa sen un xersei, só coa camisa de manga curta que estreara polo Carme. Coas mans metidas no peto apuraba todo o que podía, ata que, chegado preto do Pontillón algo me fixo frear en seco. ¡Alí estaba de novo! O misterioso rapaz estaba chantado na beira da rúa na que , coa marea alta, batía o mar. Alí, plantado na estrema da vella ponte, parecía que estaba a agardar por min. Máis sorprendido

que asustado pola súa

inesperada presencia, continuei o meu andar paseniño, un pé tras do outro, marcando cada pegada, intentando descifrar algo máis do aspecto daquel enigmático convidado na escena noitébrega. Coido que foi a vez que o tiven máis cerca de min, e, para o meu desconcerto, o cativo semellaba ser e estar tal como eu o lembraba: a mesma estatura, igual ademán, idéntico pantalón curto, camisa e sandalias gastadas, roupaxes usados e pasados de moda. Puiden tamén adiviñar o seu rostro, esquivo no xogo de luces e sombras das outras veces que o tivera diante miña, e, a pesares da escasa potencia dos focos do alumeado público, fun quen de advertir unha certa familiaridade no seu aceno, así coma un semblante anoxado. A curiosidade puido máis que os meus receos, crucei e estrada e, cando me dispuña a lle falar, deume as costas, atravesou á súa vez a estrada e desapareceu tragado pola sombra do vello lavadoiro que daquelas aguantaba aínda en pé á beira do río, e que algunhas xentes usaban aínda de cando en vez. Botei correr tras del, a risco de esnafrarme na escuridade, mais, aínda que era eu daquelas ben lixeiro de pés, non fun capaz de 10


albiscar o seu rastro. Desaparecera, evaporárase , volatilizárase diante dos meus fociños, envolvido polo aire fresco da noite; non sei ben se para o a miña desesperación

ou para o meu alivio...

Cubrín o breve traxecto ata a nosa casa volvendo a cabeza de cando en vez, inutilmente: o meniño esvaecente non volveu facer acto de presencia. Xa na deitado no meu leito tardei tempo en coller o sono dándolle voltas ao acontecido. A certeza de que nunha horas tería que levantarme para saír ao mar e a doce lembranza do delicado rostro daquela mociña agarimando o meu namentres tentabamos seguir o compás da música sedaron as miñas inquedanzas e sumíronme nun sono breve e reparador. Pola mañá ben cedo estabamos xa largando os aparellos por fora dos Aferróns. Xa tiña os remos armados e guindara coa veta no mar para empezar o terceiro lance, cando o noso pai dixo, cun ton máis serio do costume: “Gharda os remos e levanta o risón, rapas, que nos imos” . Acostumados como estabamos a obedecer as ordes dos maiores, sen pedir explicacións, fixen o que mandou, e de alí a un pouco estabamos enfilando xa o peirao dos barcos de pasaxe. Unha vez rematei de achicar a auga e de baldear a cuberta atrevinme a preguntarlle: -¿Que foi o que pasou? ¿Por que nos imos? Demorou un chisco a resposta, pois estaba enfaenado buscando a popa do vapor das oito e media que saía cara Vigo. A verdade era que a súa vista ía cada vez a menos por culpa do glaucoma e necesitaba prestar especial atención a cada manobra. – ¿Non oíches os sinais? – ¿Sinais? ¿Que sinais? - retruquei, un tanto despistado. - ¿É que non escoitaches as campás da igrexa de Tiran tocando a defunto? - contestou con voz suficientemente alta como para que eu puidera escoitalo a pesares do zunzún monocorde

do

motor fora-borda- Pois seghuro que as campás estaban soando polo meu irmán Benghamín,

que

onte pola tarde estaba xa nas últimas. Entón lembrei que o día anterior despois de comer o meu pai, no canto de botarse a durmir, 11


como adoitaba facer cando andaba ao mar, marchara cara a Ameixoada a visitar ao seu irmá maior, convalecente da extirpación dun tumor na próstata. Na aquel intre adquiriron senso as palabras que lle escoitara susurrar á miña nai namentres calaba a gorra. “Vou despedirme do meu irmán” A triste nova intuída polo meu pai chegara a casa antes ca nós; o teléfono era xa daquelas un aparato cotián en moitas das casas da nosa vila, e, aínda que nos careciamos del, déranos o aviso miña irmá, que tiña servizo de teléfono na súa tenda de ultramarinos. Nada máis mudárense de roupa, papa e mamá marcharon para o velatorio do tío Benxamín. Aquela noite, pasei máis de dúas horas debruzado na fiestra da nosa casa, ollando ao lonxe as luces da verbena na illa de Samertolameu e escoitando a música das orquestras, sen poder deixar de pensar naquela rapaza de ollos claros e rostro delicado.

12


O

s anos seguintes foron para min verdadeiramente vertixinosos: os meus estudios na Escola de Maxisterio , o vivir fóra da casa, aínda que só fose en Pontevedra, os novos amigos, as rapazas... vivencias todas novas e estimulantes misturadas, coma nunha

máxica cocteleira, coas inéditas experiencias que estabamos a vivir todas as xentes deste pais co fin da ditadura e a chegada das liberdades. Moitas veces abrángueme a nostalxia

daqueles anos nos

que tiñamos a sensación de ir estreando etapas descoñecidas da vida cada novo día: películas de arte e ensaio,folgas, manifestacións, acampadas, obras de teatro, exposicións, conferencias e mesas redondas, carteis, panfletos, concertos con música en directo, luces apagadas e miles de acendedores alumeando a esperanza dun tempo novo... Ata as cousas na nosa casa semellaban ir mellor. O paso do tempo fora curando vellas feridas. Papá xa se retirara do mar, aínda que seguía traballando, para complementar a súa modesta pensión e poder pagar, entre outros gastos, os dos meus estudios; mamá, pouco a pouco fora soterrando os fantasmas que converteran os seus sonos en torturas durante tantos anos e podía descansar tranquila, agás naqueles días nos que a mesta néboa que entraba pola ría volvía traerlle tristes lembranzas do seu fillo perdido para sempre nun océano de brétemas alonxadas

e

descoñecidas. A chegada de novos membros á familia: noras, xenros e netos, xunto con, por que non dicilo, unha modesta pero evidente mellora nas condicións da vida familiar e social, ía conseguindo que, despois de moito tempo, os sorrisos foran gañándolle a partida as preocupacións e pesares. Mais non deixa de ser evidente que na ruleta da vida levamos sempre as de perder; a bóla da nosa fortuna detense unha e outra vez en negro, sen nós podermos facer nada por evitalo. De igual modo que o coitado de Sísifo, a quen os deuses castigaron co terrible tormento de ter que subir unha e outra vez o enorme penedo ao outeiro , para que, unha vez chegado ao cume, a rocha volva rodar ata o val ante a desesperación do rei abatido, condenado ao maxestoso, titánico e inútil esforzo por toda a eternidade, a infausta sorte da nosa familia, sometida ao sádico antollo do 13


destino, da fortuna, do mal fado ou a fatalidade, ponlle o nome que queiras, lévanos a cangar, unha e outra vez, coa esmagadora pena da perda dun ser querido na flor da súa existencia. Foi aquela a primeira vez que tomei conciencia e consciencia de que a súas misteriosas aparicións era agoiros, avisos, premonicións, non sei ben como chamarlles. Podes estar seguro que a min tamén me custou chegar a ese convencemento, máis a reiterada sucesións de visións e acontecementos desgraciados levoume, infortunada e irremediablemente a esa conclusión. A noite anterior ao mortal accidente do noso cuñado volvía eu de Pontevedra de celebrar o remate do curso e dos meus estudios de Maxisterio. O seiscentos marelo de Suso gabeaba ansioso e fumegante pola costaneira estrada de Marín a Moaña, despois dunha noite de esmorga no “Daniel” e na “Atlántida”, que eran as discotecas que daquelas estaban de moda na capital. O Suso disfrutaba co rechiar das rodas agarrándose desesperadas ao asfalto, namentres tentaba enfiar ben dereitas as continuas viravoltas do revirichado camiño. Mais cando estabamos chegando ao punto máis alto tivo que refrear o pé que premía o acelerador: nun abrir e pechar de ollos vímonos envoltos nunha néboa tan mesta que as luces dos focos do seiscentos parecían bater contra dunha xigantesca pantalla gasosa, e alí quedaban presas. Como queira que daquelas a estrada aínda non estaba pintada, vímonos na obriga de avanzar moi lentamente, como aboiando naquela nube; ata o motor do pequeno Seat , sempre ruidoso, parecía afogar o seu rumor temendo, quizais, espertar aquela pantasma branca. Orfos

de calquera referencia que nos indicase o camiño a seguir a viaxe

facíasenos interminable. Engurrando as pálpebras para forzar a vista respiramos aliviados cando fomos quen de intuír que xa rematara a subida e dispoñiámonos a iniciar a pendente que, con sorte, nos levaría ata Moaña. Entón un calafrío percorreu as miñas costas: alí o estaba, arrimado ao sinal que hai na Cruz da Maceira. Era el, non había dúbida: o mesmo xesto anoxado, as mesmas roupas, as sandalias, o seu ademán. ¿Que facía alí, perdido, no medio da nada? – ¿ Non viches un neno ao lado do sinal, Suso? - pregunteille, un tanto alporizado. 14


– ¿De que neno me estás a falar? Eu non vin nada...¿Como vai andar un neno por aquí a estas horas? – ¡Para, para, por favor! ¡Temos que atopalo! - ordeneille, sen éxito. – Eu non vin nada, de feito, aínda case non vexo nada. Seguro que te confundiu o reflexo das luces na néboa... Amais, non podemos parar, non vaia ser que veña algún coche detrás e, coa pouca visibilidade que hai, bata contra nós, que era o que faltaba para rematar a noite. Pasado o vertedeiro do lixo o mesto mantelo de néboa foi trocándose en desleixados farrapos de nube cada vez máis dispersos. O veterano seiscentos colleu novo pulo e ao pouco as luces de ámbalas dúas beiras da ría guiaban o noso camiño. No resto da viaxe non pronuncie nin unha palabra. Canso da longa noite de festa e de forzar a vista durante a viaxe, dobrei a miña roupa e deiteime na cama, mais fun incapaz de pegar ollo. Eu estaba seguro do que vira: non fora un reflexo na néboa nin o produto do meu maxín. El estaba alí, coa súa espectral corporeidade, esperando por min, con que intención, non o sabía, pero a idea de que algo grave estaba a piques de acontecer encollía o meu ánimo. E os feitos viñeron, por desgracia, a me dar a razón. O noso fogar volveu vivir un pesadelo recorrente co accidente e morte do noso cuñado na plataforma petrolífera: outra vez o infortunio se cebaba nunha persoa querida; unha vez máis unha muller nova vía o seu corpo e a súa alma tinguida de negro loito; outra volta uns inocentes meniños coñecerán ao seu pai só por difundidas lembranzas, vellas fotos e branco e negro e as verbas namoradas da súa nai viúva; de novo a incansable desgracia azoutaba o castigado corpo da nosa familia. E o mal sono repetía o guión que xa tiveramos que sufrir, abría feridas mal pechadas, entronizaba, unha vez máis a dor, a aflición e a desesperanza absoluta en todos aqueles que tanto o apreciabamos: a nosa irmá, coa alma tronzada en anacos so topaba ánimos para seguir vivindo no inocente sorriso dos seus pequenos; os sonos da nosa nai volveron ser asaltados polas pantasmas que facían rechiar os seus dentes e enchoupaban 15


o seu corpo de suores fríos; papá refuxiábase na letanía diaria da lectura case compulsiva do “Faro”, a pesares dos seus problemas coa vista; os demais capeabamos o temporal como boamente podiamos. Nesa ocasión, polo menos, todos sentimos un pequeno alivio cando recibimos o sartego cos restos mortais do noso cuñado. Cando estabamos introducindo a caixa precintada na bocana do nicho, só por un instante, e non me preguntes como, no máis íntimo do meu ser vin transmutarse a imaxe que eu tentaba gardar do noso cuñado pola figura daquel misterioso rapaz, envolto en denso fumazo, ao lado do sinal da Cruz da Maceira.

16


E

o tempo seguiu co seu implacable transcorrer. No outono do ano no que morreu o noso cuñado eu empecei a traballar, e case antes da vacacións de Nadal do curso seguinte casei, abrindo así unha xeira nova e diferente na miña vida, unha etapa de

novas expectativas e responsabilidades. Logo viñeron os distintos destinos e as súas correspondentes mudanzas, unha presada de novos alumnos cada curso, anovados compañeiros de traballo e amigos, viaxes, actividades extraescolares, cursiños, a desexada e agardada chegada dos meus fillos , coas noites sen durmir, arrolos, biberóns e cueiros, contar contos ao deitalos, agasallos de Reis, aniversarios, visitas ao pediatra, dentes de leite, tardes no parque infantil, pórtate ben na escola e estuda moito... Moi de cando en vez a lembranza do neno misterioso facíase dona dos meus soños e dos meus intres de desacougo, aínda que non se me volvera a aparecer . Teño que recoñecer que algunhas veces, cando volvía a casa pola noitiña reviraba, disimulado, o pescozo pescudando a súa presenza, namentres dentro de min loitaban a brazo partido o temor de volver a enfrontar a súa presencia coa necesidade de certificar a súa substancialidade, da confirmación de que non eran fantasías miñas, de que non vivía só no meu desaforado maxín. Ata que un día, estando reunida case toda a familia – penso que foi na primeira comuñón de Rubén – á nosa irmá maior deulle por sacar o bolso onde gardaba vellas retratos familiares, cartas postais e outros recordos. Cando casou e abandonou o fogar paterno, Maruja levou con ela moitas das fotos que había na casa: instantáneas dos nosos pais aínda solteiros, fotos que papá enviara dende a fronte, vestido de soldado, as súas propias e outras que compartía con nós, os seus irmáns máis pequenos. Os sorrisos e os comentarios máis ou menos afortunados levaron por diante unha gran parte da sobremesa. - ¿E sabedes quen é este? - preguntou a miña irmá, burlona, mostrándolle aos meus fillos unha pequena fotografía da cor do choco e bordos en forma de serra - É o voso pai, mirade que enfociñado saíu. 17


Eu saqueille a foto das mans da miña filla e, en canto a vin, puxéronse de punta todos os pelos do meu corpo: alí estaba, o neno misterioso, o neno da néboa; estaba alí, co seu pantalón curto, a súa camisa e as vellas sandalias, o seu xesto...¡Eu era aquel neno! Traguei cuspe e, tentando disimular o meu desacougo acertei a dicir, cun fío de voz: – Non, estás confundida... ese non son eu, non podo ser eu. – ¡Ai, que non! Lémbrome come se fose hoxe. Ese día eu non fora a traballar á fábrica e fun tirar un retratos, para mandarllo ao meu Lolo, que estaba no Servizo. Mira , aínda gardo un deles - afirmou sen dubidar a miña irmá, namentres me pasaba outra foto en branco e negro, na que, en efecto, aparecía unha xove Maruja vestida de domingo - Mamá quixo que te retrataran a ti tamén, e aí estás, arrimado ao quiosco de Baco, con cara de malas pulgas ¿ E sabes por que estabas tan enfadado? Pois porque mamá non che quixo mercar un chiste. Non sabedes vós o moito que lle gustaban os chistes ao voso pai. As veces facíase o enfermo para quedar na cama e que a aboa lle mercase un chiste do capitán Tuerno, como el dicía– concluíu a miña irmá, volvendo a dirixirse aos meus fillos, que seguían divertidos a historia. Todo o que dicía a miña irmá era ben certo. Aínda que eu gustaba de ir a escola e, polo xeral era un alumno traballador e aplicado, algunha mañás, cando ía moito frío, facía un pouco o maula para quedar quentiño na cama. Mamá traíame o almorzo antes de ir a praza, e eu sempre lle pedía que me mercase un chiste no quiosco. Logo, na quentura do leito, lía e relía o TBO, o Fazañas Bélicas, as aventuras do Guerreiro do Antiface e o meu favorito: O Capitán Trono, cos seus inseparables Crispín e Goliat. As lembranzas de aqueles días felices da miña nenez tiveron a virtude de acougar por un intre o meu espírito perturbado polo irrupción na miña vida daquela fotografía que me identificaba co neno misterioso. Non lle contei – ata hoxe – o meu segredo a ninguén, nin á miña muller, como antes che dicía dicía, a pesares de que o acontecido trastornaba seriamente os meus sentimentos, a miña vida 18


interior. Trataba de buscarlle un senso, unha lóxica, máis foime imposible. Meses despois, a principios do verán descubríronlle o cáncer de vexiga a papá. Como eu estaba de vacacións pasei moitas noites no hospital, facéndolle compaña e comprobando con infinda tristura coma a enfermidade e a absurda rutina de vida do sanatorio ían menoscabando o seu sentido, ata o de aquelas verdadeiramente privilexiado e intacto, a pesares dos seus oitenta e dous anos. O feito volver ao seu fogar levou consigo o efecto balsámico dunha notable melloría, pois aínda que a enfermidade seguía a avanzar, na súa casa, coidado e agarimado polos seus, recobrou todo e seu siso e entendemento. ¿Lembras o día anterior a súa morte? Aquela tarde – cousa rara – coincidimos ti e máis eu na visita ao enfermo. Despois fomos tomar unha cervexa, como agora estamos a facer. Coma sempre que temos oportunidade, falamos do divino e o humano: de como lle ía aos nosos fillos, de fútbol, de coches, de cepas e de viños, un dos teus tema favoritos. Os viños leváronnos a Vilela, a vendima “unha vella bago a bago colleu unha pipa de viño” repetíanos unha e outra vez papá , e logo empatamos co fío da vida do noso pai, as súas poucas alegrías e os seus moitos pesares, os seus fillos mortos, os mortos, todos aqueles que un día coñecemos e xa non están con nós:Tío Lolo, vintetantos anos, Rique, vintecinco, Camiña, trinta e tres¡ que inxusticia! Pablo Romero, Nucho o Chicho, o Palero...lembranzas vivas dun pasado non tan lonxano... - ¡Xa é noite! ¡Seguro que a miña muller ha estar preocupada! - quixen cortar aquela conversa que estaba a ateigar de amargor o noso espírito. Collín o meu coche para volver á miña casa. Ao chegar a Cangas decidín subir por Cimadevila para logo coller a coller estrada que vai dende a Magdalena ata Aldán. Xa era noite pechada e eu conducía con precaución, pois o camiño é estreito e as curvas moi perigosas. E cando ía comezar a baixada, no cruce da estrada co camiño que leva a parte alta de Herbello, as luces do meu coche enfocaron unha figura miúda e coñecida ¡Alí estaba outra vez! 19


Pisei con forza o freo e parei o coche, deixando as luces acendidas. Detívenme uns segundos a contemplalo, e cando reunín as forzas suficientes baixei do coche. Alí seguía, sen verme, coma se estivese atendendo a outra cousa. Ía botar a camiñar cara el cando outra figura apareceu polo camiño terreño. Cando as luces alumearon o seu rostro o sangue xeóuseme nas veas ¡Era papá! Era o noso pai, moito máis xove, tal como eu o lembraba de cando era pequeno. A nova aparición tampouco semellaba decatarse da miña presencia. Dirixiuse ao neno e dicíndolle: “Bogha, rapas, que son horas xa de estar en casa” colleuno da man e botaron a andar, ata fundirse coa escuridade do camiño flanqueado por grandes árbores. Cando cheguei a casa as bágoas anegaban os meus ollos. “¿De onde ves a estas horas? ¿Que é o che pasa?”, preguntoume a miña muller. “¡Morreu o meu pai!” díxenlle, sacando forzas de non sei onde. A miña muller colleume das mans e volveu falar: “ ¿Como que morreu o teu pai? Se acabo de chamar agora mesmo para preguntar por ti e a túa irmá díxome que lle estaba dando de cear ao teu pai e que se atopaba moito mellor que outros días...Tamén me dixo que había máis de dúas horas que marcharades ti e máis teu irmán...” “O meu pai morreu, seino eu. Faime caso” , insistín sentindo fraquear as miñas pernas. Dirixinme ao meu cuarto, pechei a porta e, ás escuras, debruceime na cama; as miñas bágoas pronto deixaron un cerco húmido e salobre no almofadón. Ao pouco sentín o timbre do teléfono e a miña muller contestando. Despois de colgar o teléfono abriu a porta e, apoiada contra o marco díxome con voz crebada: “Chamou a túa irmán. Acaba de morrer o teu pai...¿Como o sabías?” Non lle contestei, nin ela insistiu. Algún día lle contarei esta historia, como a ti cha estou a contar. Dende aquela noite non se me volveu aparecer o neno, nin sequera nos meus sonos. Tamén é certo que xa non me inqueda, non me obsesiona nin me desacouga, máis ben me conforta saber seguro que agora está con quen tanto o quería. Así vivín aqueles feitos, na túa man está acreditar neles ou non.

FIN 20



BOGA, RAPAZ