Page 1

Ерөнхий номзүйн онол, түүхийн зарим асуудал Илтгэгч: А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

4/6/2011

Илтгэлийн агуулга 1

Ерөнхий номзүйн тухай ойлголт

2

МУ-ын ерөнхий номзүйн өнөөгийн байдал

3

SWOT шинжилгээ

4

Ерөнхий дүгнэлт

2

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Түлхүүр үг

Номзүй Ерөнхий номзүй Номын номзүй Бүртгэл

4/6/2011

3

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Ерөнхий номзүйн тухай ойлголт

Үгийн гарал: Грек үгнээс гаралтай “номын бичлэг”, “Номын тодорхойлолт” гэсэн утгийг илэрхийлдэг.

4/6/2011

4

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Номзүй

Салбар номзүй:

Ерөнхий номзүй: Улсын

Улсын хэмжээнд хэвлэгдсэн ном хэвлэлээс тусгайлан нэг салбарын ном хэвлэлийг бүртгэн мэдээллэдэг номзүй

хэмжээнд хэвлэгдсэн бүхий л ном хэвлэлийг бүртгэн мэдээллэдэг номзүй

Эндээс бид “ЕРӨНХИЙ НОМЗҮЙ”-н талаар авч үзэх болно. 4/6/2011

5

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Францын номзүйч Ш.В.Ланглуа “Ерөнхий номзүй гэж ямар нэгэн оронд хэвлэгдсэн бүх салбарын ном болон тэр орны тухай номын жагсаалтыг хэлнэ” гэж тодорхойлжээ. Доктор профессор номзүй судлаач Ж.Цэзэн “Улс орны доторх ном хэвлэлийн бүтээгдэхүүнийг ангилах, тодорхойлох, мэдээллийг олон төрөл хэлбэрээр бэлтгэж хэрэглэгчдэд хүргэхийг явцыг хэлнэ ”

4/6/2011

6

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Ерөнхий номзүй нь улс орны хэмжээнд

хэвлэгдсэн хэвлэлийн бүтээгдэхүүний төрөл зүйлээс үл хамааран бүхэлд нь авч үзэх зорилгыг агуулдаг. Тиймээс аль ч улсын ерөнхий номзүй нь тухайн улс үндэстний хэмжээний бүртгэн мэдээлэх гарын авлагыг буй болгоход анхаардаг.

4/6/2011

7

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Ерөнхий номзүйд ном хэвлэлийн зохиогч, номын нэр, хэвлэсэн он, хот, хэвлэлийн газар, хэвлэсэн тоо, номын хуудас, үнэ зэргийг тусгаж өгдөг. Ингэснээр тухайн улсын хэмжээнд нийт хичнээн ном хэвлэл хэвлэгдсэн, тэдгээр нь ямар анги салбарын номууд болох зэрэг мэдээллийг уншигчдад хүргэж байдаг.

4/6/2011

8

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

МУ-ын Ерөнхий номзүйн өнөөгийн байдал

1921 онд Судар бичгийн хүрээлэнгийн дэргэд гүн О.Жамьян, Ч.Бат-Очир, Д.Дашням, Ж.Цэвээн зэрэг хүмүүс хувийнхаа номыг нийлүүлэн улсын чанартай анхны номын санг 2000 номтойгоор байгуулсан нь одоогийн Монголын Үндэсний номын сан юм. Чухамхүү эндээс л ерөнхий номзүйн бүртгэл хийх үндэс тавигдсан гэж хэлж болно. Учир нь ерөнхий номзүйн бүртгэл 1990 он хүртэл Монголын Үндэсний номын сангийн /Хуучнаар УТНС/ фондонд тулгуурлан хийгдэж ирсэн.

4/6/2011

9

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Номын номзүйн бүртгэл хийгдэх гол үндэс нь СнЗ-ын 1950 оны 3 сарын 8-ны өдрийн 73-р тогтоолын дагуу Үндэсний номын сан / хуучнаар Улсын төв номын сан/ нь улсын хэмжээний хэвлэх үйлдвэрүүдээс хэвлэгдэн гарч байгаа хэвлэлийн бүтээгдэхүүнээс 1-5 хувийг үнэ төлбөргүй авах тухай заасан ЗААВАЛ АВАХ ХУВИЙН ТУХАЙ ХУУЛЬ байсан. Энэ хуулийн үндсэн дээр улсын хэмжээнд гарч байгаа ном хэвлэлүүд нэг газарт төвлөрч номын номзүйн бүртгэл хийгдэх үндэс тавигдсан гэж хэлж болно.

4/6/2011

10

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Анхны номзүйн бүртгэлийг Я.Цэвэл “Монгол Улсын арван нэгдүгээр оноос эдүгээ хүртэлх хэвлэмэл зүйлийн бүртгэл” нэртэй 2 дэвтэр бүртгэлийг хэвлэн гаргажээ. Харин сүүлийн бүртгэлийг Ш.Базар “ БНМАУ-д 1985-1990 онд хэвлэгдсэн монгол номын бүртгэл” гэсэн нэртэйгээр хэвлүүлэн гаргажээ. Энэ хугацаанд нийтдээ 14 бүртгэл он алгасалгүй хийгдэн 20140 нэр төрлийн ном хэвлэлийг бүртгэн тэр талаарх мэдээ мэдээллийг уншигч хэрэглэгчдэд цаг алдалгүй хүргэж ирсэн.

4/6/2011

11

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Бүртгэлд хамрагдсан ном хэвлэлийг нэр төрлөөр нь авч үзвэл: Нийт хамрагдсан ном хэвлэл-20140

3500 3147 3000

2735

2837

2500

2000 1500 1000

1742 1312

1145

991 1014 562 681

835

1414 851 874

500 0

4/6/2011

12

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Бүртгэлд хамрагдсан ном хэвлэлийг агуулгаар нь авч үзвэл

7000

6351

6000

4829

5000 3588

4000 3000 2000 1000

740

567

569

810

778

898

1010

0

4/6/2011

13

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

1990 оноос манай улс зах зээлийн эдийн засгийн харилцаанд шилжиж ном хэвлэлийн улсын байгууллагууд задарснаар хувийн хэвлэх үйлдвэрүүд олширч ном хэвлэл ихээр хэвлэн гаргах болсон. Заавал авах хувийн тухай хуулинд хувийн хэвлэх үйлдвэрүүдэд хамааралтай хуулийн заалт байхгүй учраас ном хэвлэл нэг газар төвлөрөхөө больсон. Үүнээс болж номын номзүйн бүртгэл хийх ажил зогссон гэж хэлж болно. 4/6/2011

14

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Судалгаа: Ерөнхий номзүйн өнөөгийн байдал хийгээд цаашид боловсронгуй болгох, энэ чиглэлээр сурдаг, ажилдаг хүмүүс хир мэдлэгтэй байдаг талаар нийт 80 хүнээс анкетын аргаар судалгаа авсан.

4/6/2011

15

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Судалгаа 63%

80%

19%

60%

18%

40% 20% 0%

Номзүйч Номын санч Оюутан

4/6/2011

16

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Судалгааны дүгнэлт

Судалгааны асуулт

Оюутан

Номын санч

Номзүйч

1

Манай улсад ерөнхий номзүйн үйл ажиллагаа ямар төвшинд байна вэ?

Дунд-64% Муу -36%

Дунд-61% Муу -39%

Дунд-13% Муу -87%

2

Ерөнхий номзүйн бүртгэлийг тасралтгүй хийх шаардлагатай юу?

Тийм-93% Мэдэхгүй – 7%

Тийм-86% Мэдэхгүй – 12%

Тийм-100%

3

Ерөнхий номзүйн бүртгэлийг ямар хугацаатай гаргавал тохиромжтой вэ?

1 жил-7% 2 жил-42% 5 ба түүнээс дээш21%

1 жил-22% 2 жил-37% 5 ба түүнээс 41%

1 жил-40% 2 жил-27% 5 ба түүнээс дээш33%

4

Ерөнхий номзүйн бүртгэлд ном хэвлэл бүрэн хамрагдаж чаддаг уу?

Тийм -7% Үгүй – 57% Мэдэхгүй 36%

Тийм -2% Үгүй – 86% Мэдэхгүй 12%

Үгүй – 87% Мэдэхгүй 13%

5

Ерөнхий номзүйн бүргтгэлийг хийдэг хүн номзүйгээр мэргэшсэн байх шаардлагатай юу?

Тийм -100%

Тийм -92% Үгүй -8%

Тийм -87% Мэдэхгүй 13%

6

Ерөнхий номзүйн бүртгэлийг дагнан хийх байгууллага шаардлагатай юу?

Тийм -93% Мэдэхгүй -7%

Тийм -90% Мэдэхгүй -10%

Тийм -97% Мэдэхгүй-3%

7

Ерөнхий номзүйн бүртгэлийг бүхэн хийхэд зайлшгүй чухал зүйл нь юу вэ?

ЗАХХ-36% ТАК-14% ШНМ-7% Бусад – 43%

ЗАХХ-55% ТАК-6% Бусад -39%

ЗАХХ-66% ХГМ-7% Бусад – 27%

8

Ерөнхий номзүйн бүртгэлийг ямар хэлбэрээр хийвэл тохиромжтой вэ?

Хоѐул- 100 %

Ном-4% Электрон-45% Хоѐул-86%

Ном-13% Электрон-7% Хоѐул-80%

4/6/2011

17

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Манай оронд ерөнхий номзүйн үйл ажиллагаа зогсонги байдалд орсныг дээрх судалгаа болон бусад зүйл дээр үндэслэн дараах хүчин зүйлтэй холбон үзэж байна. Үүнд:  Ерөнхий номзүйн бүртгэлд ном хэвлэлийг бүрэн гүйцэд хамрах эх үндэс болсон заавал авах хувийн тухай хууль заалт хүчин төгөлдөр бус болсон.  Хувийн хэвлэх үйлдвэрүүд олширч тэдгээрийн үйл ажиллагаанд хяналт тавих бололцоо хязгаарлагдмал болсон.  Ерөнхий номзүйн бүртгэл, үйл ажиллагааг бусдад сурталчилах ажиллагаа дутагдалтай  Энэ чиглэлэлээр сурдаг, ажилдаг хүмүүс мэдлэг мэдээлэл багатай  Төрөөс энэ талаар авах арга хэмжээ хангалтгүй

4/6/2011

18

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Ерөнхий номзүй манай оронд өнөөдөр ямар төвшинд байгаа, түүнийг хэрхэн хөгжүүлж болох талаар дараах нөхцөл байдлын шинжилгээгээр судлан авч үзье.

4/6/2011

19

А.Алтанчимэг


Давуу тал:

Соёлын Сургууль

 Бусад салбар шинжлэх ухааны номзүйн гарын авлага бэлтгэх үндэс суурь нь болно. Ингэснээр салбар номзүйн бүртгэл хийгдэх боломж бүрдэнэ.  Номын сангийн фондыг нөхөн бүрдүүлэлт, тухайн үеийн бүрдүүлэлтэнд ерөнхий номзүйн бүртгэлүүдийг ашиглах боломжтой.  Мөн судалгаа шинжилгээ хийж буй хүмүүст өөрийн судлаж буй сэдэвтэй холбоотой ном хэвлэлийг хэн хэзээ, хаана хэвлэсэн зэрэг мэдээллийг нэг доороос авах боломжтой.

4/6/2011

20

А.Алтанчимэг


Сул тал

Соёлын Сургууль

 Ерөнхий номзүйн бүртгэл хийх хууль эрхзүйн орчин бүрдээгүй.  Улсын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж буй хэвлэлийн газрууд өөрсдийн хэвлэн гаргасан ном хэвлэлийн талаарх мэдээллийг үнэн бодитой гаргадаггүй.  Уншигч хэрэглэгчид ерөнхий номзүйн бүртгэлийг төдийлөн сайн мэддэгүй учраас хэрэглээ хязгаарлагдмал

4/6/2011

21

А.Алтанчимэг


Боломж:

Соёлын Сургууль

 Улсын хэмжээнд архивын фондыг бий болох  Улсын хэмжээний ном хэвлэлийн нэр төрөл, тоо хэмжээг мэдэх  Тодорхой нөхцөлүүд дээр сүүлийн 20 жилд хэвлэгдэн гарсан ном хэвлэлийнталаарх номзүйн бүртгэлийг хийх  ISBN буюу олон улсын номын стандарт дугаарын тусламжтайгаар ном хэвлэлийн мэдээллийг нэг дор төвлөрүүлэх боломжтой.

4/6/2011

22

А.Алтанчимэг


Эрсдэл:

Соёлын Сургууль

 Ерөнхий номзүйн бүртгэлийг үргэлжлүүлэн хийхгүй бол Улсын хэмжээнд хэвлэгдэн гарсан ном хэвлэлийг талаарх мэдээлэл байхгүй болно.  Сүүлийн бүртгэл хийгдсэнээс хойшхи 20 жилийн номын бүртгэл мэдээлэл орхигдсон нь энэ хугацаанд огт ном хэвлэл хэвлэгдээгүй мэт ойлголтыг төрүүлдэг.  Номзүйн бүртгэлийг бусдад сурталчлах, таниулах үйл ажиллагаа дутмаг байгаагаас түүний хэрэглээ хязгаарлагдмал байсаар л байна.  Мэргэжлийн тусгай байгууллага байхгүй учир ерөнхий номзүйн бүртгэлийг стандартын дагуу хийх нөхцөл бүрдээгүй.

А.Алтанчимэг 4/6/2011

23


Соёлын Сургууль

Дээрх нөхцөл байдлын шинжилгээнээс харахад манай улсад ерөнхий номзүйн үйл ажиллагааг хөгжүүлэх, боловсронгуй болгох боломж бололцоо байгаа нь харагдаж байна.

4/6/2011

24

А.Алтанчимэг


Дүгнэлт

Соёлын Сургууль

Судлаачийн зүгээс дээрх байдалд дүгнэлт хийгээд дараах асуудлуудыг дэвшүүлж байна. Үүнд. • Заавал авах хувийн тухай хуулийн заалтанд өөрчлөлт оруулах. Хувийн хэвлэх үйлдвэрүүдэд хамааралтай заалтуудыг шинэчлэн оруулах, хуулийн хэрэгжилтэнд хяналт тавих • Орон нутгийн номзүйн тусламжтайгаар улсын хэмжээнд хэвлэгдсэн ном хэвлэлийн талаарх мэдээллийг бүрэн авах 4/6/2011

25

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Дүгнэлт

• Хэвлэлийн газар, хэвлэх үйлдвэрүүдтэй гэрээ байгуулж хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх. Тухайлбал хэвлэгдэн гарч байгаа ном болгон ISBN /олон улсын номын стандарт дугаар/ дугаартай байх. Ингэснээр улсын хэмжээнд хэвлэгдэн гарч байгаа ном хэвлэлийг талаарх мэдээлэл нэг газар төвлөрөх боломж бүрдэнэ. • Орчин бүрдүүлэх. Дагнан хийх тусгай байгууллага, хэлтэсийг бий болгох

4/6/2011

26

А.Алтанчимэг


Соёлын Сургууль

Дүгнэлт

• Ерөнхий номзүйн бүртгэлийг хийхэд зориулсан хөрөнгө санхүүгийн асуудлыг нааштайгаар шийдвэрлэх • Ерөнхий номзүйн бүртгэлүүдийг уншигч хэрэглэгчдэд сурталчилах, ингэснээр түүний хэрэглээг эрчимжүүлэх

4/6/2011

27

А.Алтанчимэг


altanchimeg-iltgel  

Ерөнхий номзүйн онол, түүхийн зарим асуудал Илтгэгч: А.Алтанчимэг 1 2 3 4 МУ-ын ерөнхий номзүйн өнөөгийн байдал Ерөнхий номзүйн тухай ойлгол...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you