Page 1

3rd Issue January-Fabruary ’10 n Rs 30

~‡l

•,þ•þ#ëû ¤‚‡Äy– yl%ëûyîû#éŸéöæþîÊ&ëûyîû# ó10 n 30 þy†þy


xyîyîû ~†þþy l•%þl îSéîû ~öì¤ öˆ¡Ð 2010Ð ˆ•þ îSéöìîûîû ö¢öì£ì þ›!îûöìî¢ ö²Ìô# ôyl%£ì xy¢y öîöì™!Sé¡ ö†þyöìþ›löì¥öìˆl ¤öìÁ¿¡l !‰öìîûÐ xy¢y !Sé¡ •þyôyô ˜%!lëûy öyþ îy™öìî þ›!îûöìî¢ î„y‹þyöì•þ– ’þz£yëûöìlîû !îîû&öìkþÐ !†þév ö†þyíyëû !†þÚ ¤®y¥!™†þ †þy¡ îÄþ›# ¤öìÁ¿¡löì†þ þ›îÅöì•þîû ô%!£ì†þ ²Ì£ìî Séy’þüy xyîû !†þS%é î¡y ëyöìFSé lyÐ èþyîû•þ ö¢£ì þ›ëÅhsý îyîûy†þ Gîyôyîû ¤yöìí ¥y•þ !ô!¡öìëû¥z ö¥öìþöìSéÐ xí‹þ ²Ì•þÄy¢y !Sé¡ xöìl†þœ ’þz£yëûöìlîû æþ¡ öë ¤%˜)îû ²Ì¤yîû# •þy¥z !löìëû xyîû ö†þyöìly ¤‚¢ëû ly¥zÐ Ö™% ¤%¨îûîöìlîû †þíy¥z ë!˜ ™îûy ¥ëû– ö¤‡yöìl ’þz£yëûöìlîû æþöì¡ öì¡îû ’þz£•þy ²Ì!•þ!˜l îy’þüöìSéÐ ôyîûy ëyöìFSé xl%#î ²Ìy!•þÐ !îþ›§¬ ¥öìFSé ôÄylöì@ýÌyèþÐ xí‹þ ~¥z ôÄylöì@ýÌyèþ öë xyëû¡yîû ¥y•þ öíöì†þ xyôyöì˜îû îûÇþy †þöìîû!Sé¡ •þy ö•þy †þyöìîûy xyly lëûÐ ’þz£yëûl ë!˜ ¤%¨îûîöìlîû ~†þ lÁºîû !îþ›˜ ¥ëû– •þy¥öì¡ ôyl%öì£ìîû xy@ýÌy¤l ˜%¥z lÁºöìîû xy¤öìîÐ î¦þ †þöìîû öæþöì¡!Sé îà l˜# ô%‡Ð xy ö¤‡yöìl òöyëûyîû èþyþyó ’þzöìΐþy ô%öì‡ îëûÐ îy’þüöìSé öì¡îû ò¤Äy!¡!l!þóÐ xylöìSé xyöìîû†þ !îþ›˜Ð l•%þl îSéöìîû •þy¥z Öèþî%!kþ¤Á›§¬ îûyl#!•þ†þöì˜îû †þyöìSé xyôyöì˜îû ¤!lîŦþ xl%öìîûy™ xöìl†þ ö•þy ¥¡– xyîû lëû– ¤%¨îûîl ö†þ xyîû !îþ›öì˜îû !˜öì†þ ö‘þöì¡ ö˜öìîl lyÐ öë m#þ› =öì¡y xy G îlÄ ²Ìyöì”îû lÄ Séy’þüy xyöìSé ö¤‡yöìl •þyöì˜îûöì†þ ~†þ%þ ¢y!hsýöì•þ íy†þöì•þ !˜lÐ l•%þl îSéîû ¤†þöì¡îû èþyöì¡y †þy%þ†þÐ


¸”‰¬œ¬ÛS

~‡l

√Ò±ı˛±ı±ø˝fl¬ ¬Û±ø‡ Œ‡±  fl≈¬˙˘ ˜≈‡±øÊ« 17 √õ∂ʱ¬ÛøÓ¬ ‰¬‰«¬±  Œ˙Ã˚«œ¬Û ˜≈‡±øÊ« 19 •,þ•þ#ëû ¤‚‡Äy– yl%ëûyîû#éŸéöæþîÊ&ëûyîû# ó10 30 þy†þy õ∂BÂÀîû Âøı, †þôl öe«¢öìþ¡ ñ ¸≈Òœı˛ ø˙ıı˛±˜ ¸•Û±fl¬œÀ˚˛ Âøıñ ø¬Û ¤¸ ˘±ø˝h¬œ ¤)‹þ#þ›öìe Âøı, ¤y™yîû” ôySéîûy.yñ •þ§Ãëû ö‹þï™%îû#

ö¡‡†þ þ›!îû!‹þ!•þ îû•þl ¡y¡ îÊáþ‹þyîû#  Å xÄy’þyô¢l– Å ¢Äy¡yöìîûîû ¤yöìí ˜#‰Å!˜l ™öìîû †þé„yöì™ †„þy™ !ô!¡öìëû †þy †þîûy !îKþyl#– ˆöìî£ì†þ– x™Äyþ›†þ ¤†þöì¡îû ×öìkþëû îû•þl ¡y¡ îÊáþ‹þyîû#Ð !˜îÄy ‡yuþy¡  îû”íöì½þyöìîûîû òþy¥zˆyîû Gëûy‹þó lyô†þ ~l ! GéŸéîû ¤Á›y˜†þ ™öìôÅw ‡yuþyöì¡îû ¤¥™!ôÅl#é–é !löìG ²Ìy”#!îKþyl# ~î‚ ˆöìî£ì†þÐ ö†þï!¢†þ !¤‚¥îûyëû  ëyöì†þ îöì¡ xyöì’Åþrþ Gëûy¥zÓþ ¡y¥zæþ æþÄylÐ lyîûyëû” ö‰y’þY¥z  îyîûy¤y•þ !îÙ»!î˜Äy¡öìëûîû ²Ìy”#!îKþyl#îû x™Äyþ›†þÐ ˆ§¬yí ö‰y£ì  îûyÜTÉ!îKþyöìlîû Séye– !†þév !î‡Äy•þ xîû”Ä xyîû •þyîû xyöì¢þ›yöì¢îû ‹þ!îûe=!¡öì†þ !löìëû y¡î%öìlyöìly ö¡‡†þÐ ö¢ïëŘ#þ› ô%‡yÅ#é  ö²Ì!¤öì’þª# †þöì¡öìîû ²Ìy”#!îKþyl#îû x™Äyþ›†þÐ ~‡l xyîû”Äöì†þîû hßì½þÐ !lôÅ¡ †%þôyîû ¤îû†þyîûé  ö²Ì!¤öì’þª# †þöì¡öìîû ²Ìy”#!îKþyl#éŸéx™Äyþ›†þÐ

¤‡Ú ’±ı˛Ì…Àfl¬ı˛ ’±Ó¬¸ fl“¬±À‰¬ı˛ Ó¬˘±˚˛ ¬Û≈Ó≈¬øı˛ ’ÚÚ… ’±ı˛Ì…fl¬ √õ∂fl‘¬øÓ¬  Ó≈¬ø˝Ú øıù´±¸ 22 Œfl¬˜Ú ’±À øı˘≈l√õ∂±˚˛ √õ∂±Ìœı˛± ¤fl¬øȬ ŒÚ±Ú± ˜èˆ”¬ø˜ › øfl¬Â≈ ı≈ÀÚ± ·±Ò±ı˛ ·äñ Œ˙Ã˚«œ¬Û ˜≈‡±øÊ« 5 ›ı˛±Ú ά◊Ȭ±ÀÚı˛ Ȭ±Úñ ı˛Ó¬Ú ˘±˘ ıËp‰¬±ı˛œ 10 ı…±‚Ë øıÀ¸ ¤fl¬øȬ ı±À‚ı˛ ’±ı˛øÊñ Œ√õ∂ı˛Ì± ø¸— øıf± 13 ¶≈®˘ ±ÀSı˛ ¬Û±Í¬… Œ@Õ±­ı±˘ ›˚˛±ø˜«— øÚÀ˚˛ ά◊Ml ¬Û‘øÔıœ 26 øÚ˚˛ø˜Ó¬ øıˆ¬±· Ù¬ÀȬ± ’…±˘ı±˜// ¸≈Òœı˛ ø˙ıı˛±˜ 28 ¸—ı± ø˙Àı˛±Ú±˜ 45 ›À˚˛ı¸±˝◊Ȭ ¬Ûøı˛ø‰¬øÓ¬ 45 ø‰¬øͬ¬ÛS 46 ’ı˛Ì… w˜Ì ø¸º±ø˘˘±ı˛ ʺÀ˘ñ Œ·±¬Û± ˝±˘±ı˛ 32 ’Ú… Œˆ¬Àı ʺÀ˘ñ Ú±ı˛±˚˛Ì Œ‚±h ˝◊¬≈ 38

Ȭœ˜ ë¤‡Ú ’±ı˛ Ì …fl¬íñ ’øˆ¬øÊ» ·±º≈ ˘ œ, ’èÌ M, fl¬˜˘ ı…±Ú±øÊ« , fl≈ ¬ ˙˘ ˜≈ ‡ ±øÊ« , Œfl¬Ãø˙fl¬ ø˜S, Œfl¬Ãø˙fl¬ ø¸—˝ı˛ ± ˚˛ , Œ·±¬Û± ˝±˘±ı˛, Ê˚˛Ó ¬œ ø˜S, Ó¬iú˚˛ Œ‰¬ÃÒ≈ı˛œ , øÀı…j≈ Újœ, Ò‘ øÓ¬˜±Ú ˜≈‡±øÊ«, Ú±ı˛±˚˛Ì Œ‚±h≥¬˝◊, Úœ˘±?Ú ı˛±˚˛À‰¬ÃÒ≈ı ˛œ, Úœ˘±ø^ ¸ı˛fl¬±ı˛, √õ∂œ¬Û ¸ı˛fl¬±ı˛, √õ∂˙±ôL√ ˜≈‡±øÊ«, ˜Ò≈ı˛ ¸ı˛fl¬±ı˛, ıèÌ M, ˙œ˘±?Ú ˆ¬A±‰¬±˚«, ¸≈fl¬±ôL√ ±˙&l ¤ı— Œ˙Ã˚«œ¬Û ˜≈‡±øÊ« ı˛+¬Û±˚˛Ì › ¬Ûøı˛fl¬äÚ± fl¬ø•Ûά◊Ȭ±ı˛ flv¬±ı, fl¬˘fl¬±Ó¬± 700 073 ë¤‡Ú ’±ı˛Ì…fl¬í ߺ²Ày !²Ì!rþ‚ Gëûy†Åþ¤ √õ∂±. ø˘., fl¬˘fl¬±Ó¬± 700 009 ŒÔÀfl¬ ˜≈ø^Ó¬ ¤ı— ˙¬Û Ú— 47, ø¬Û˚˛±ı˛À˘¸ Ú·ı˛, ¬Û±øÚ˝±È¬œ, fl¬˘fl¬±Ó¬± 700 114 ŒÔÀfl¬ Family for tiger dot comŸé~îû þ›öìÇþ õ∂œ¬Û ¸ı˛fl¬±ı˛ fl¬Ó‘«¬fl¬ √õ∂fl¬±ø˙Ó¬


xÄy!îûîy’þy

ö†þï!¢†þ !¤‚¥îûyëû Sé!î ¤%ôl !¤l¥y

¤,

!ÜTîû ö†þyl†þy¡ öíöì†þ yly öl¥z– èþyîûöì•þîû þ›)îÅ ’þzþ›†) þöì¡îû ˆ!¥îûôyíyîû îy¡%öìî¡yëû G!¡èþ !îû’þöì¡ ¤yˆîû †þFSéöìþ›îû xylyöìˆyly ‹þ¡öìSéÐ G!¡èþ !îû’þöì¡ ¤yˆîû †þFSéþ› ŒLepidochelys olivaceaŠ ~‡yöìl xy¤yîû xy¤¡ †þyîû” î‚¢î,!kþÐ ²Ìyëû öSé£ì!R !†þöì¡y!ôþyîû !îhß,ì•þ ~¥z ¤ô%o•þþöì†þ G!¡èþ !îû’þöì¡îûy xy•%þîû‰îû !¥¤yöìî îÄî¥yîû †þöìîûÐ ~îû ¥zöì†þy¡!†þÄy¡ =îû&öìcîû †þíy !îöìî‹þly †þöìîû G!’þü¢y ¤îû†þyîû ˆ!¥îûôyíyöì†þ 1997 ¤yöìí Gëûy¥zÓþ ¡y¥zæþ ¤Äy‚‹%þëûyîû# !¥¤yöìî ö‰y£ì”y †þöìîûlÐ ™yôîûy l˜# öë‡yöìl ¤yˆöìîû ~öì¤ !ôöì¢öìSé– ’þz_öìîû ö¤¥z yëûˆy öíöì†þ ˜!Çþöì” ô¥yl˜#îû öôy¥ly þ›ëÅhsý ~îû îÄy!®Ð ~îû òòö†þyîû ~!îûëûyóó 725 îˆÅ !†þöì¡y!ôþyîûÐ ôyîû îÄyþ›yîû ¥¡ ’þy/ ~¥z‹þ xyîû îyސþy’Åþ– 1974 ¤yöì¡– !èþ•þîû †þ!”†þyëû ölyly ¡ †%þô#îû ŒCrocodilus porosusŠ ~îû ¤ô#Çþy ‹þ¡y†þy¡#l ~¥z ò!îû’þöì¡ †þyuþó xyôyöì˜îû öˆy‹þöìîû xyöìllÐ !îû’þöì¡öì˜îû ~¥z òôy¤ öl!ސþ‚ó îy òˆ” xy•%þîû ‰îûó ¤,!ÜTîû ~†þþy ‹þôê†þyîû ß›Äy!l¢ lyô xyöìSé : òxÄy!îûîy’þyóÐ þ›,!íî#öì•þ xyþ îû†þöìôîû ¤yô%!o†þ †þFSéþ› xyöìSé– xyîû •þyîû ôöì™Ä èþyîûöì•þîû ’þzþ›†)þöì¡ ‹þyîû îû†þöìôîû ¤yô%!o†þ †þFSéþ› ö˜‡öì•þ þ›yGëûy ëyëûÐ òö¡˜yîû îÄy†þ ŒDermochelys coriaceaŠ–

@ýÌ#” ŒChelonia mydasŠ– ¥†þ¤!î¡ ŒEretmochelys imbricataŠ xyîû G!¡èþ !îû’þöì¡ ŒLepidochelys olivaceaŠ ö¡˜yîû îÄy†þ Séy’þüy îy!†þ=öì¡y ö‹þöì¡y!l!’þ æþÄy!ô!¡îû xyîû ö¡˜yîû îÄy†þ ’þyîûöìôyöì‹þ!¡!’þ æþÄy!ô!¡îûÐ ²Ìöì•þĆþ!þ ²Ìy!•þ¥z IUCN ~îû òöîû’þ ’þyþyî%†þó ~ l!íè%þ_«ŸŸŸé xyîû !¢!’þ’þz¡ Gëûyl 韟Ÿé Gëûy¥zÓþ ¡y¥zæþ ²Ìöìþ†þ¤l xÄyQ– 1972– ~ l!íè%þ_«Ð ‡%î öSéyR !†þév !l!˜ÅÜT ¤ôöìëû ¥yyîû ¥yyîû G!¡èþ !îû’þöì¡ ~†þ¥z yëûˆyëû ²Ì!•þîyîû ~öì¤ îy¤y î„yöì™– xy•%þîû‰îû ÷•þîû# †þöìîû– !’þô þ›yöì’þü– •þyîûþ›îû îyF‹þy !löìëû xyîyîû ‹þöì¡ ëyëû ¤ô%öìoîû ˆèþ#öìîûÐ ~¥z þ›%öìîûy #îl‹þe«þy !löìîû ö‹þyöì‡ ly ö˜‡öì¡ !îß¿ëû †þîûy ëyëû lyÐ ö†þ’þz ö†þ’þz ö•þy ~öì†þ òòö@ýÌöìþސþ ~:þÆyèþÄyöìˆOy xî öl‹þyîûóó îöì¡ x!î!¥•þ †þöìîû íyöì†þlÐ ¢#öì•þîû Öîû&öì•þ¥z ¥yyîû ¥yyîû G!¡èþ !îû’þöì¡ ×#¡Bþyîû ˜!Çþ” öíöì†þ èþyîû•þ ô¥y¤yˆîû ™öìîû G!’þü¢yîû •þþè)þ!ôöì•þ ~öì¤ öì’þüy ¥ëûÐ xöìQyîîû öíöì†þ öô– !îû’þöì¡öì˜îû î‚¢!îhßìyöìîûîû ¤ôëûÐ ~¥z ¤ôëû%þ†%þîû x!™†þy‚¢ ¤ôëû¥z ~îûy G!’þü¢yîû ’þzþ›†)þöì¡îû xˆèþ#îû öì¡ †þyþyëûÐ löìèþÁºîû öíöì†þ yl%ëûyîû#– !îû’þöì¡öì˜îû !ô¡l†þy¡Ð ~¥z ¤ôëû •þyîûy ¤„y•þîûyöì•þ ¤„y•þîûyöì•þ •þöìþ ‹þöì¡ xyöì¤Ð xyîû ~¥z ¤ôëû¥z •þyîûy ‹þîûô !îþ›öì˜îûG ô%öì‡yô%!‡ ¥ëûÐ

5


~¥z !îþ›˜ xyöì¤ ôySé ™îûyîû lÄ ööì¡öì˜îû y¡ öíöì†þ– ôySé ™îûy þÆ¡yöìîûîû ²Ìöìþ›¡yîû öíöì†þÐ xyîû ~¥z !îþ›˜ ôyöìl òô,•%þÄóÐ G!¡èþ !îû’þöì¡ ¥¡ ¤îöì‹þöìëû öSéyþ ¤yô%!o†þ †þFSéþ›Ð þ›)”Åîëûßñ †þFSéöìþ›îû xy†þyöìîû ~†þ!ôþyöìîûîûG öSéyþ xyîû Göìl 35éŸé62 ö†þ!Ð îû. G!¡èþÐ ô)¡•þ ~îûy ôy‚¤y¢#— †þé„y†þ’þüy– !‹þ‚!’þü– ö!¡!æþ¤ xyîûG xlÄylÄ ôySé ~öì˜îû ‡y˜ÄÐ yl%ëûyîû# öíöì†þ öô ~öì˜îû îy¤y ÷•þîû#îû ¤ôëûÐ ~†þ ~†þ!þ †þFSéþ› ²Ìyëû ~†þ¢!þ !’þô þ›yöì’þüÐ !’þô=öì¡y ¤y˜y– öˆy¡y†þyîûÐ ~†þþy lîûô ‹þyô’þüyîû ô•þ ö‡y¡¤ íyöì†þ !’þöìôÐ xyëû•þöìl ²Ìyëû 4 ö¤!ô îÄy¤ë%_«Ð xöìl†þþy öþî¡öìþ!l¤ îöì¡îû ôöì•þyÐ ²Ìyëû 45é öíöì†þ 60 !˜l þ›îû !’þô æ%þöìþ îyF‹þy öîîû ¥ëûÐ !’þô æ%þþöì•þ †þ•þþy ¤ôëû ¡yˆöìî •þy !lèÅþîû †þöìîû •þyþ›ôyöìlîû Gþ›îûÐ xyö숥z îöì¡!Sé !îû’þöì¡îûy þ›!îûëyëû#Ð ö†þ’þz ö†þ’þz ö•þy ¥yyîû ôy¥z¡ ’þz!öìëû ‹þöì¡ xyöì¤ ’þz!’þü£ìÄyëûÐ xlÄylÄ ¤îû#¤,þ›öì˜îû ô•þ¥z îyF‹þyîûy îy !’þô=öì¡yG òîyîyîûó xy˜îûéŸéëb öíöì†þ î!Mþ•þÐ ö†þyöìly öSéöì¡ !îû’þöì¡öì†þ ˆ!¥îûôyíyëû †þ!‹F‹þê †þ˜y!‹þê ö˜‡öì•þ þ›yGëûy ëyëûÐ ö¤îû†þôèþyöìî ö˜‡öì¡ !îû’þöì¡öì˜îû þ›%öìîûy #îlþy¥z !îþ›˜¤B%þ¡Ð !’þô þ›y’þüöì•þ xy¤y öíöì†þ Öîû& †þöìîû– !’þô– !’þô öæþyþy îy xyîyîû ¤ô%o ëyey– öë ö†þyl ™yöìþ› ô,•%þÄ ~öì¤ ¥yly !˜öì•þ þ›yöìîûÐ ˜%¡Åèþ ~¥z ²Ìy”#þyöì†þ î„y!‹þöìëû îûy‡öì•þ xyôîûy !†þ xyöìîû†þ%þ ëbîyl ¥öì•þ þ›y!îû lyÚ

6

1998éŸé99 ¤y¡ öíöì†þ ²Ìy”# !îKþyl#îûy ²Ì!•þîSéîû ˆ!¥îûôyíyëû †þ•þ G!¡èþ !îû’þöì¡ xy¤öìSé •þyîû ~†þþy ¤ô#Çþy ‹þy!¡öìëûöìSlÐ ¤y¡ G!¡èþ !îû’þöì¡îû ¤‚‡Äy Œ¡öìÇþŠ 1998éŸé99 2éŸé98 1999éŸé2000 7ƒ11 2000éŸé2001 xyöì¤!l 2001éŸé2002 xyöì¤!l 2002éŸé2003 0ƒ73 2003éŸé2004 2ƒ43 2004éŸé2005 2ƒ34 2005éŸé2006 2ƒ67 2006éŸé2007 1ƒ46 2007éŸé2008 1ƒ80 2008éŸé2009 1ƒ67 ¡Çþ”#ëû !î£ìëû ¥¡ 2001éŸé2002 ¤yöì¡ òxÄy!îûîy’þyó ¥ëû!lÐ ö†þlÚ •þyîû ’þz_îû öl¥zÐ 2006 ¤yöì¡îû þ›îû !îû’þöì¡öì˜îû ¤‚‡Äy 2 ¡öìÇþîû l#öì‹þ ölöìô öˆöìSéÐ ~‡lG xyôîûy xyÖ !îþ›˜ ¤Á›öì†Åþ ¤öì‹þ•þl ly ¥öì¡ ~ôl ~†þ!˜l xy¤öìî ë‡l òxÄy!îûîy’þyó ö†þî¡ ¥z!•þ¥y¤ ¥öìëû ëyöìîÐ


îû”íöì½þyöìîûîû þ›„Äy‹þy

ö¡‡y G Sé!î

!˜îÄy ‡yuþy¡

ß›öìþþ xy’þzö졐þ

öþ›ï

îûy!”†þ !¥¨% ¢yöìßf ¤y˜y þ›„Äy‹þyöì†þ– xyôîûy ¤îy¥z y!l– ¡-#îû îy¥l !¥¤yöìŸé xíÅyê ö¤¥z xöìíÅ ¤y˜y þ›„Äy‹þy ¥¡ ™l ¤Á›!_îû î!™Å£%éŸŸŸé ¤Á›öì˜îû ²Ì•þ#†þÐ xyîyîû @ýÌ#†þ !ôöìíy¡!öì•þ ö˜î# xÄyöìílyöì†þ x!™†þy‚¢ ¤ôëû þ›„Äy‹þyîû ¤yöìí ö˜‡y ëyëûŸŸŸé ¤%•þîûy‚ ö¤¥z !˜†þ öíöì†þ ö˜‡öì¡ ö¤ Kþyöìlîû ²Ì•þ#†þÐ xlÄ èþyöìî ö˜‡öì¡ Kþyöìlîû ²Ì•þ#†þ îöì¡¥z xöìl†þ !îÙ»!î˜Äy¡ëû ~î‚ ¡y¥zöìîÊîû#îû ôöìly@ýÌyöìô þ›„Äy‹þy ‘þy¥z öþ›öìëûöìSéÐ ²Ì•þÄhsý !¥¨%@ýÌyöìô xyG þ›„Äy‹þyöì†þ ¤Á›öì˜îû ²Ì•þ#†þ îöì¡ ’þzþ›¥yîû !¥¤yöìî ¥y•þ  ¥öì•þ ö˜‡y ëyëûÐ þ›„Äy‹þy !¢†þyîû# þ›y!‡Ð !†þév xlÄylÄ !¢†þyîû# þ›y!‡îû öíöì†þ !†þS%é !†þS%é ÷î!¢öìÜTÄîû lÄ ö¤ ¤•þsfÐ þ›,!íî#öì•þ 220 öíöì†þ 225 îû†þöìôîû þ›„Äy‹þy xyöìSéÐ ¤y™yîû”•þ ~öì˜îû ˜%¥zèþyöìˆ èþyˆ †þîûy ëyëû ¤y™yîû” þ›„Äy‹þy ŒStrigidaeŠ xyîû îy”Å þ›„Äy‹þy ŒTytonidaeŠÐ xyôyöì˜îû ö˜ö좖 èþyîû•þîöì£ìÅ ö•þ!e¢ ™îûöìlîû þ›„Äy‹þyîû ’þzþ›!ßi!•þ ¤Á›öì†Åþ !îKþyl#îûy !l!Ù‹þ•þ !Séöì¡lÐ ¤Á±!•þ !¤öì¡yl

öî þ›„Äy‹þy ŒCelon Bay OwlŠ ŒPhodulus assimilisŠ ö†þ ²Ìy!•þöì•þ G!îûöìëûrþy¡ öî þ›„Äy‹þy ŒOriental Bay OwlŠ ŒPhodulus badiusŠ öíöì†þ xy¡y˜y †þöìîû ö˜‡y ¥öìFSéÐ †þyîû” •þyöì˜îû ö‹þ¥yîûy G †þZþߺîû ŒRasmussen & Anderton 05ŠÐ •þy¥z ~‡l èþyîûöì•þ ’þzþ›!ßi•þ þ›„Äy‹þyîû ²Ìy!•þ ö‹þï!e¢Ð xyôyöì˜îû îû”íöì½þyöìîû ~îû ôöì™Ä ôye ¤y•þ îû†þöìôîû þ›„Äy‹þy ö˜‡öì•þ þ›yGëûy ëyëûÐ xy!ô ~öì†þ ~öì†þ •þyöì˜îû !îîîû” ö˜îyîû ö‹þÜTy †þîû!SéÐ þ›„Äy‹þyîû ¥z‚öìîû# ²Ì!•þ¢· xy’þz¡ Œ1Š †þ¡yîû’þ ößñyþ›¤ xy’þz¡ ŒOwls bakkamoenaŠ ~îyîû öíöì†þ ¥z‚öìîû! lyöìôîû ¤yöìí ôylyl¤¥z xy’þz¡ îÄî¥yîû †þîû!SéÐ ë•þîû†þöìôîû ößñyþ›¤ xy’þz¡ xyöìSé ŸŸŸé •þyöì˜îû ôöì™Ä ~þy¥z ¤îöì‹þöìëû î’þü ¤y¥zöìîû ¥ëûÐ !†þév xlÄylÄ þ›„Äy‹þyîû •%þ¡lyëû xy†þyöìîû •þy !l•þyhsý öSéyþÐ ‰y’þü îîûyîîû ~†þ!þ ˜yöìˆîû ’þzþ›!ßi!•þ lyô†þîûöì”îû †þyîû” î%!Vþöìëû ö˜îyîû þ›öìÇþ ëöìíÜTÐ ~¥z ˜yöìˆîû !löì‹þîû î%öì†þ ¤y˜yîû ôöì™Ä !Séþ !Séþ ˜yˆÐ ’þy†þ Ölöì¡ îÄyöì.îû ’þy†þ ôöì•þy ôöìl ¥öìîÐ öþ›y†þyôy†þ’þü¥z ~öì˜îû ²Ì™yl ‡y˜ÄÐ ¤y¥zöì 23éŸé25 ö¤!ôÐ

7


†þ¡yîû’þ ößñyþ›¤ xy’þz¡

îû”íöì½þyöìîûîû ˆèþ#îû Döì¡îû Ö†þöìly ˆyöìSéîû =!’þüîû ôöì™Ä ¥yöìô¢y¥z ~öì˜îû ö˜‡öì•þ þ›yGëûy ëyëûÐ Œ2Š ’þy!ßñ {ˆ¡ xy’þz¡ ŒBubo coromandusŠ ~=öì¡y ¤y¥zöì öî¢ î’þüÐ ™)¤îû îöì”ÅîûÐ †þyöìlîû Gþ›îû Ü›ÜT V%þ!þ xyöìSéÐ l#öì‹þîû !˜†þþy ¤y˜yöìþ ™)¤îûÐ •þyîû ôöì™Ä ‡öìëû!îû !Séþ !Séþ ˜yˆÐ ¤y¥z 56éŸé58 ö¤!ôÐ ~öì˜îû ’þy†þ öî¢ ˆèþ#îûÐ ’þz„ ’þz„ ’þz ’þz’þz’þz¥zÐ îû”íöì½þyöìîû †þy!‹þ˜yéŸé!þ›!ÍÔ‰y!þ îûyhßìyîû î„y !˜öì†þ ²Ìyëû¢¥z ~öì˜îû ö˜‡öì•þ þ›yGëûy ëyëûÐ Œ3Š ôöìþ¡’þ ’þz’þ xy’þz¡ ŒStrik leptogrammicaŠ ~¥z þ›„Äy‹þy=öì¡yîû ¤y˜y ˆyöìëû ˆy“þü ‡öìëû!îû öSéyþ›öìSéyþ› xyîû ô%öì‡ xyîû V%þé„!þöì•þ ˆy“þü ˜yˆ ˜yˆ íyöì†þÐ ¤y¥z 46éŸé48 ö¤!ôÐ

’þy!ßñ {ˆ¡ xy’þz¡

8

òö¥yëûyëûyëûy¥ó †þöìîû ~†þ xq$•þ ’þy†þ Séyöì’þü ôöìþ¡’þ ’þz’þ xy’þz¡Ð òö¤ô!¡ó xMþöì¡ ö•þu%þîû ’þyöì¡ ~öì˜îû ö˜‡y ¥yöìô¢y¥z þ›yGëûy ëyëûÐ Œ4Š ß›öìþþ xy’þzö졐þ ŒAthene bramaŠ ¢îû#öìîûîû l#öì‹þîû !˜†þþyëû ¤y˜yîû ôöì™Ä ‡öìëû!îû öSéyþ›öìSéyþ›Ð ¥yÍñy ô%öì‡îû îû. xyîû ‰yöì’þüîû †þySéþyëûÐ ö‹þyöì‡îû xy¥z!îû¢ ¥¡%˜Ð ‰yöì’þü ~†þþy ¤y˜y öˆy¡y†þyîû ˜yˆ ~öì˜îû ÷î!¢ÜTÄÐ †þ†Åþ¢ ’þy†þ韟Ÿé !‹þîû&îû¥éŸŸŸé !‹þîû&îû¥éŸŸŸé !‹þîû&îû¥ ƒƒƒÐ ¤y¥z 21 ö¤!ôÐ ß›öìþþ xy’þzö졐þ ¥¡ !þ!þ›†þÄy¡ xy’þz¡ @ýÌ&öìþ›îû ~†þ!þ ’þzþ›²Ìy!•þÐ îû”íöì½þyöìîû ~þy¥z ¤îöì‹þöìëû öî¢# ö˜‡öì•þ þ›yGëûy ëyëûÐ ôyîû †þíy ¥¡ !˜öìlîû öî¡y ~¥z þ›„Äy‹þy=öì¡yöì†þ !îîû_« †þîûöì¡ •þyîûy xq$•þèþyöìî ôyíy Vþé„y†þyëû韟Ÿé öîy™¥ëû !îîû_« ’þzöìo†þ†þyîû#öì˜îû ~¥zèþyöìî èþëû ö˜‡yöìlyîû ö‹þÜTy †þöìîûÐ Œ5Š îy”Å xy’þz¡ ŒTyto albaŠ îy”Å xy’þzöì¡îû ô%öì‡ ö†þyöìly ˜yˆ öl¥zÐ ô%‡ îy˜ !˜öìëû ¢îû#öìîûîû •þ¡yîû !˜†þþy ¤y˜yöìþ ™)¤îûÐ öôöìëûîûy ¤y™yîû”•þ öSéöì¡öì˜îû öíöì†þ ˆy“þü îöì”Åîû 韟Ÿé xyîû ˆyöìëû !Séþ !Séþ ˜yˆG xöìl†þ öî¢# íyöì†þÐ îy”Å xy’þz¡ ¤y™yîû”•þ ¤ô•þ¡è)þ!ôöì•þ¥z öî¢# ö˜‡öì•þ þ›yGëûy ëyëûÐ îy”Å xy’þz¡

ö¥yöìþ¡ V%þôîû îy’þzîû# xyîû ˜)öìˆÅîû ‹þyîûþ›yöì¢ îy”Å xy’þz¡ öî¢# ö˜‡öì•þ þ›yGëûy ëyëûÐ ¤y¥z 29éŸé44 ö¤!ôÐ xlÄ þ›„y‹þþy þ›„Äy‹þyîû ô•þ ’þy†þ ŒHootingŠ îy”Å xy’þzöì¡îû lëûÐ îîû‚ †þ”Åþ›þ¥ !î˜yîû†þ !‹þê†þyîû Séy’þüöì•þ þ›yöìîû ~îûyÐ xyîyîû ö†þy”‘þy¤y ¥öì¡ ¤yöìþ›îû ô•þ !¥¤!¥öì¤ ¢· †þöìîû ¢e&öì†þ èþëû ö˜‡yöì•þ þ›yöìîûÐ îy”Å xy’þz¡öì†þ !löìëû öîy™¥ëû ¤îöì‹þöìëû öî¢# ˆöìî£ì”y ¥öìëûöìSéÐ ôyîû †þíy ¥¡ 2009éŸé~îû %l ôyöì¤ ~†þ˜¡ ö‹þyîûy!¢†þyîû# ~†þþy îy”Å xy’þz¡ ™öìîû ò!¤¡èþyîû xy’þz¡ó îöì¡ ¥zrþyîûöìlöìþ !î!e«îû ö‹þÜTy †þîûöì•þ !ˆöìëû ™îûy þ›öì’þüÐ


îÊy’þzl !æþ¤ xy’þz¡

Œ6Š îÊy’þzl !æþ¤ xy’þz¡ ŒKetupa ZeylonesisŠ ~îûy ¤y¥zöì öî¢ î’þüÐ †þyl=öì¡y öî¢ î’þüÐ ¢îû#öìîû ‰l !Séþ !Séþ ˜yˆ ™)¤îû îöì”Åîû Gþ›îû– ¤y˜y ˆ¡y– ¥¡%˜ ö‹þy‡ xyîû xß›ÜT öæþ!¤ëûy¡ !’þßñÐ ¤y¥z 48éŸé57 ö¤!ôÐ ’þy†þþy xöìl†þþy %þ à à– xyîyîû ¥yÍñy ¥yþ›¥yþ›¥yþ›Ð †þyÍÔy !þ›ÍÔy þ›y!” ~¡y†þy Œ¤%¡•þylþ›%îûŠ îûyîyˆ ~¡y†þyëû ~öì˜îû ö˜‡y þ›yGëûy ëyëûÐ Œ7Š ¥z’þzöìîû!¢ëûyl {ˆ¡ xy’þz¡ ŒBulo buboŠ îû”íöì½þyöìîûîû ¤îöì‹þöìëû î’þü þ›„Äy‹þyÐ †þyöìlîû Gþ›îû þ›y¡öì†þîû ¤%ß›ÜT V%þ!þÐ †þô¡y ö‹þy‡Ð ¢îû#öìîûîû ’þzþ›îû x‚öì¢ ‡öìëû!îûîû Gþ›îû †þyöì¡y öSéyþ› öSéyþ›– ™)¤îû öæþ!¤ëûy¡ !’þßñ– •þ¡yîû !˜†þþy ¥yÍñy ‡öìëû!îûîû Gþ›îû ˆy“þü ‡öìëû!îûîû ˜yˆ˜yˆÐ ˆ¡yþy ¤y˜yöìþÐ ¤y¥z 60éŸé75 ö¤!ôÐ îû”íöì½þyöìîûîû !‹þîûy‹þ!îûê Döì¡îû îy¥zöìîû Ö†þöìly ~¡y†þyëû ~öì˜îû ö˜‡y þ›yGëûy ëyëûÐ í%ô†þy ’þyöìuþîûô¡ ˜yîûy ~¡y†þyëûG ~öì˜îû ö˜‡y þ›yGëûy ëyëûÐ xl%îy˜†þ •þ§Ãëû ö‹þï™%îû# ¥z’þzöìîû!¢ëûyl {ˆ¡ xy’þz¡

9


Õ±õþ ¿ü òÏù±?ò å¿õ ë±РäÂ=Áù ÎßÂ

õþ±æ±õþ ÎàÒ±Ëæ õþ±æ±æÏ

10

˜„y•þy¡


ý

¿õþZ±õþ-ÎáéÂÝËûþ Õô á±Ëh±ûþ±ù¼ æÏõËò ÂóõÇî±Ëõþ±ýí õ± ÂóõÇîÂÂóðû±S±õþ æòÉ ßÂ÷ÂóË ÂóÒ¿äÂú-¿Súõ±õþ ÛËü¿å ý¿õþZ±õþ¼ ÷Óùî±ò öÂõËòõþ Îð±îÂù±õþ Îß±Ëíõþ á/±õþ ñ±Ëõþõþ âõþ¿é ձ÷±õþ õhÂý× ¿Ã›¶ûþ¼ ü±÷Ëòõþ Îà±ù± õ±õþ±j± ÎïËß ëÂ×ÂóËö±á ßÂõþ± û±ûþ á/±õþ ü÷îÂËùõþ ÂóËï û±S±¼ ýõþ-¿ßÂ-ÎÂó¿õþõþ ügÂɱ Õ±õþ¿î ö±õþî ¿õàɱî¼ û¿ðÝ ü¥x¿î î±õþ ÎßÂÌ¿ùËòÉ ï±õ± õ¿üËûþËå Îõò±õþËüõþ ðú±«Ë÷ñ â±ËéÂõþ ügÂɱ Õ±õþ¿î¼ ò±, Ûõ±õþ Õ±õþ Âó±ý±Ëh òûþ, ðÅñÝûþ±-ßÂõþËõËéÂõþ ÕõþíÉ w÷í Îúø¸ ßÂËõþ Ûõ±õþ û±Ëõ± õþ±æ±æÏõþ æ/Ëù¼ õþ±æ±æÏõþ ðÅËé± ôÂËõþˆÂ ÎõþˆÂ ý±ëÂ×ü ý¿õþZ±õþ-Ù¿ø¸ËßÂËúõþ àÅõý× ß±Ëå¼ ¿äÂù± õòõ±ÑËù± á/±õþ ÂóÓõÇÛ¶±Ë™Là ձõþ ÷¿îÂäÅÂõþ õòõ±ÑËù± á/±õþ Âó¿}Â÷Û¶±Ë™Lü ý¿õþZ±õþ ÎïËß ¿äÂù± ÷±S òûþ ¿ß¿÷. Âóï¼ Î÷±¿îÂäÅÂõþ Ù¿ø¸ËßÂú û±Ýûþ±õþ ÂóËï ÷±S õ±Ëõþ± ¿ß¿÷.¼ ¿äÂù± õòõ±ÑËù± äÂGÂÏ Û¿KC Îáé ÎïËß ÷±S ձ頿߿÷. Âóï¼ NH 58 ÎïËß ¿äÂù± ÛõÑ Î÷±¿îÂäÅÂõþ õòõ±ÑËù±Ëî Û¶Ëõú ßÂõþ± û±ûþ üõþ±ü¿õþ¼ ÷¿îÂäÅÂõþ Ûõþ æ/ù Îõú âò¼ î±ý× ÕõþíÉäÂõþËðõþ ðÔúÉ÷±òî± àÅõ ö±Ëù± òûþ¼ Õïä ðÔúÉ÷±òî±õþ Õ±ú±ËîÂý× üÅðÓõþ õ±Ñù± ÎïËß ձ÷õþ± ý±¿æõþ¼ Õ±÷±Ëðõþ õÅ¿ßÂÑ õþËûþËå ¿äÂù± õòõ±ÑËù±Ëî¼ üß±ù üß±ù á/± ÎÂó¿õþËûþ ÷±S Õ±ñâ°I×±ûþ ¿äÂù±¼ Îõþ?±õþ Îò¿á ¿òÂó±é öÂ^Ëù±ß¼ Õ±á±÷Ïß±ù q ýËõ ßÅÂò¿ß ý±¿î Û¶¿úÂí ¿ú¿õõþ¼ î±ý× Õ±÷±Ëðõþ æòÉ Õ¿áè÷ õÉõ¦š± ßÂËõþ ÎõþËàËåò ¿ö ձý× ¿Âó õ±ÑËù±Ëî¼ õ±ÑËù±¿é õòõ±ÑËù±õþ ù±Ëá±ûþ±¼ üÅjõþ Îá±å±Ëò± õ±ÑËù±¼ ¿òËßÂõþ ¿õ|±÷¼ Õ±á±÷Ï ðÅ¿ðËòõþ æÏÂó ü±ô±¿õþõþ õÉõ¦š± ßÂËõþ ¿ôÂËõþ Õ±ü¿å, Îðà± äÂ=ÁËùõþ ü±Ëï¼ Ã›¶æ±Âó¿î ձõþ òÏùßÂF Âó±¿àõþ å¿õ îÅÂùËî õɱ™¦¸¼ ۿÛ¶Ëùõþ áõþË÷, Âó¿õþËõú ÎîÂËî ï±ßÂËùÝ õ±ÑËù±¿é ¿õõþ±é õéÂá±Ëåõþ å±ûþ±îÂËù¼ î±ý× Õ±÷±Ëðõþ ¿êÂß±ò±¿é Îõú ëÂ×ÂóËö±áɼ ¿õËßÂËùõþ ü±ô±¿õþ ¿îÂòËé ÎïËß äÂùËõ ðÅ’â°I×±¼ Ûõþ ÷ËñÉ ßÂõþí ¿üÑ Ûõþ Îô±ò ßÂõþËõé ÎïËß¼ ÷± õ±Ëâõþ ü±Ëï ¿îÂò õ±Bä±õþ ÎàÒ±Ëæ ßÂõþËõËé ձ÷±Ëðõþ ä±õþ¿ðò ¿æÂó¿ü Õ±õþ ý±¿î åÅËéÂËå Õòõõþî¼ î±õþ± ò±¿ß ձæý× ö±Ëù±÷î ðúÇò ¿ðËûþËå¼ îÂËõ Õ±÷±Ëðõþ ö±áÉÝ ÷j ¿åù ò±¼ ðÅ-ðÅõ±õþ ðÅ¿é ÂóÅø¸ õþ±æ±õþ Î÷±ù±ß±î ýËûþËå¼ ÛßÂõ±õþ Îî± Û¶±ûþ â°I×± ÎðËhÂß¼ ÛßÂõþ±ú áõþ÷ ý±Ýûþ± ü/Ï ßÂËõþ õþ±ý×ë úÅõþż Û¶ïË÷ý× ¿äÂù± ßÂɱËòËùõþ ñ±Ëõþ òæõþ ¿÷ò±õþ¼ ßÂɱËòËù æËùõþ ñ±õþ± Õ¿î ÂÏí¼ ÛßÂðù ¦óËéÂëÄ ¿ëÂûþ±õþ ñÏËõþ ñÏËõþ Û¿áËûþ Õ±Ëü æËùõþ ß±Ëå¼ ðùÂó¿î üõ±õþ ÎúËø¸¼ Ýûþ±ý׋ Îõ±õþ Ûõþ ðùÝ îÔÂø± ¿òõ±õþËí õɱ™¦¸¼ Û¶äÅÂõþ ý׿`Âûþ±ò Îõþ±ù±õþ •òÏùßÂF— Ûý× ÕõþËíɼ ¿ý÷±ùûþ ¿úËõõþ õ±üöÓ¿÷¼ î±ý× Îõ±ñýûþ ¿ý÷±ùËûþõþ

îÂõþ±ý×-Û òÏùßÂËFõþ Õ±¿ñßÂɼ ÷ÓùîÂÐ ú±ùá±Ëåõþ æ/ù¼ îÂËõ õþ±æ±æÏõþ õò±òÏ Æõ¿ú©†É÷ûþ¼ Õ¿ñß±Ñú Õ±^Ç ú±ù á±å, ¿ßÂåÅé± Õ±^Ç ¿÷| ÂóíÇË÷±äÂÏ, Õ±õ±õþ ëÂ×MËõþ q©¨ ¿÷| ÂóíÇË÷±äÂÏ, ð¿ÂËí õþËûþËå àËûþõþ Ý ¿úq õÔ î±õþ ü±Ëï Îß±ï±Ý â±Ëüõþ Û¶±™LÃõþ¼ Õ±æËßÂõþ õþ±ý×Ëë ձ÷±Ëðõþ ¿òËûþ Ûß¿é ÷±S æÏÂó ÕõþËíÉ Ã›¶Ëõú ßÂËõþËå¼ ö±Ëù±ý×, ûî ßÂ÷ üÑàÉß ÂóûÇéÂß ÕõþËíÉ Ã›¶Ëõú ßÂõþËõ ÕõþíÉ îÂîÂý× Õ±Âóò±õþ á± ÎâÒËø¸ ï±ßÂËõ¼ ßÂɱËòËùõþ ñ±õþ ñËõþ Û¿áËûþ äÂËù¿å, ýêÂ±È õþ±™¦¸± æÅËh ðÒ±¿hÂËûþ ï±ß± ðÒ±î±Ëùõþ ü±÷Ëò Õ±÷õþ±¼ Ûß±ßÂÏ ÂóÅø¸ 鱦¨±õþ Û¶±ûþúý× öÂûþ‚Âõþ ÎäÂüÄ ßÂËõþ¼ æÏËÂóõþ ý׿?ò ä±ùÅ ÎõþËà ðÒ±¿hÂËûþ ﱿß¼ ü?ûþ Õ±õþ äÂ=Áù å¿õ îÅÂùËå ôÂé±ôÂéļ ýêÂ±È éª±÷¿ÂóÑ ßÂËõþ ÂóÒ±äÂ-å Âó± Û¿áËûþý× ë±ò ¿ðËßÂõþ ú±ù æ/Ëù ÕðÔúÉ ýûþ î±õþ ¿õú±ù Îðý¼ Îõú ¿ßÂåÅ Âó±ý×ëÄ ýíÇ¿õù ÎðàËî ÎðàËî äÂËù Õ±¿ü ßÅÂò±Ý õòõ±ÑËù±Ëî¼ õòõþÂÏ Õ±õþ ÎäÂÌ¿ßÂð±Ëõþõþ Õ±ÂóɱûþËò ä± Âó±Ëòõþ ¿õõþ¿î¼ õ±ÑËù±õþ ¿ÂóåËòý× Î䩆ò±éÄ ÎýËëÂë ¿õ ý×é±Ëõþõþ ðÅõþ™LÃÂóò± ÎðàËî ÎðàËî ä± Âó±ò, Õ±õþ ¿òË÷Ëø¸ Îü ë±M±õþ äÂ=ÁËùõþ ßÂɱË÷õþ± õ¿j¼ áùËî ï±ß± üÓûÇ æ±ò±ò Îðûþ ÂóÔ¿ïõÏ ÎïËß ¿õð±ûþ ¿òËBå Õ±ËõþßÂé± ¿ðò¼ ügÂɱûþ ¿äÂù±õþ õòõ±ÑËù±Ëî æ¿÷Ëûþ Õ±D± Õ±õþ ß±õþ ¿ßÂõþßÂ÷ å¿õ ëÂ×êÂËù± î±õþ îÅÂùÉ÷ÓùÉ ¿õä±õþ¼ ü/Ï &õþ¿÷È Îö±õþËõù±ËîÂý× ä± ¿òËûþ ý±¿æõþ¼ ßÂùß±î±ËîÂý× æiœ-ßÂ÷Ǽ î±ý× ÝËß ձ÷õþ± õ¿ù ‘õ±ã±¿ù üðDZõþ’¼ üõ ü÷ûþý× ÛßÂé± Îò±é õý×Ëî ¿ùàËî õɱ™¦¸¼ ÝËß ÎðËà ÷Ëò ÂóËh û±ûþ Ûß ¿õàɱî ¿õ:±òÏõþ æÏõòßÂï±¼ ¿õ:±òÏ õùËùý× ÷Ëò ýûþ, ÷™¦¸ ùɱõËõþé¿õþ, æ¿éÂù üõ ûLaÂó±¿îÂ, ¿õÂóÄ ¿õÂóÄ ßÂõþËå ß¿¥óëÂ×é±õþ¼ ¿ßÂcà Û÷ò ¿õ:±òÏÝ Õ±Ëåò, û±õþ± ΦÚôÄ ÎÂó¿kù Õ±õþ Îò±éÂõý× ý±Ëî Î÷±h âÅ¿õþËûþ ¿ðËûþËå ¿õ:±Ëòõþ¼ Ýý× Îò±éÂõý× Ûõþ ¿ßÂù¿õù Îùà± Õ±ð±ûþ ßÂËõþ ¿òËûþËå Îò±Ëõù Û¶±ý×æ¼ î±õþ± ß±æ ù±¿áËûþËåò ö±Ëù± ßÂËõþ Îðà±õþ ÷ò, ÕËòß¿ðò ñËõþ ¿ä™Lñ ßÂõþ±õþ ÆñûÇÉ, Õ±õþ ú±ò ÎðÝûþ± Ûß¿é ÷á汦a¼ ß±ùÇ öÂò ¿ôèÂÈæ ï±ßÂËîÂò Õ¿ˆÂªûþ±õþ ¿öÂËûþò± úýËõþ¼ áõþË÷õþ åÅ¿éÂËî î±Ëðõþ áè±Ë÷õþ à±÷±õþ õ±hÂÏËî Îõh±Ëî ¿áËûþ Û¶±íöÂËõþ Õ±ËúÂó±Ëúõþ û± ¿ßÂåÅ ÎðàËîÂò, üõ¿ßÂåÅ ¿ùËà õþ±àËîÂò î±õþ üõü÷Ëûþõþ ü/Ï Îò±éÂõý×-Û¼ Ûý×ö±Ëõ ö±Ëù± ßÂËõþ Îðà±õþ ÛßÂé± ÷±ò¿üßÂî± Æî¿õþ ýËûþ ¿áËûþ¿åËù± î±õþ¼ îÂàò ñ±õþò± ¿åËù±, ÎÂó±ß±÷±ßÂh õþÑ ¿äÂòËî Âó±Ëõþ ò±¼ ß±ËùÇõþ ÷Ëò ýù, î± ýËù Î÷Ì÷±¿åõþ± ëÂ×#;ù õþÑ-Ûõþ ôÅÂËù ¿öÂh ßÂËõþ ÎßÂò· Îò±éÂõý×-Û ¿ùËà õþ±àËîÂò, Îß±ò ôÅÂËù ßÂé± Î÷Ì÷±¿å ÛËüËå¼ ÂóËõþ ò±ò± ÂóõþÏ±õþ ÷±ñÉË÷ ¿òËæõþ ñ±õþò± Û¶÷±í ßÂõþËùò¼ ÎîÂ÷òý× àÅõ ü±ñ±õþí Ûß ÂóõþÏ±õþ ÷±ñÉË÷ Û¶÷±í ßÂõþËùò ÷±å qòËî Âó±ûþ¼ Û÷ò ÂóûÇËõÂËíõþ ü±ý±ËûÉý× ß±ùÇ ÂóËõþ Û¶÷±í ßÂõþËùò, ¿ßÂåÅ

11


¤•þ†Åþ !‹þ•þ¡

12

ýõþßÂõþ± Î÷Ì÷±¿åõþ± Îß±ï±ûþ ôÅÂù ôÅÂËéÂËå, î±õþ üg±ò ßÂËõþ Îðûþ ÕòÉËðõþ¼ î±õþ± çÒ±Ëß çÒ±Ëß ÛËü ý±¿æõþ ýûþ¼ ßÂÏ ö±ø¸±ûþ ßÂï± õËù Î÷Ì÷±¿åõþ±· Î÷Ì÷±¿åËðõþ ö±ø¸± ýù ò±ä¼ ß±ùÇ ÎðàËùò ÷ñÅõþ ö±G±õþ ß±Ëå ï±ßÂËù ýõþßÂõþ± Î÷Ì÷±¿åõþ± Îá±ù ýËûþ âÅËõþ ÛßÂõþßÂË÷õþ ò±ä ßÂËõþ¼ Õ±õþ î± ðÓËõþ ï±ßÂËù ò±ËäÂõþ ñõþí û±ûþ Âó±Ë{éÂ, îÂàò ý×Ñ¿õþ¿æõþ ‘Ûý×äÂ’ ձ߱Ëõþ Õұ߱õұ߱ Âóï ñËõþ äÂËù ò±ä¼ Õ±Ëõþ± ÕËòß üÑËßÂî ùÅ¿ßÂËûþ ï±Ëß î±Ëðõþ ò±Ëä¼ Û÷òüõ Õ±¿õ©¨±Ëõþõþ æòÉ 1973 ü±Ëù Õ±õþÝ ðÅæò ¿õ:±òÏõþ ü±Ëï ¿î¿ò Îò±Ëõù ÎÂóËùò¼ î±õþ õ±ý×ú õåËõþõþ áËõø¸í± æÏõËòõþ Û¶±ûþ ÂóÅËõþ±é±ý× Ã›¶±ï¿÷ßÂö±Ëõ Îùà± ¿åËù± î±õþ ¿äÂõþü/Ï Îò±éÂõý×-Û¼ Û¶±íÏËðõþ Õ±äÂõþí õÅçÂËî ýËù Ûý× ¿òûþ¿÷î ÂóûÇËõÂí ÛõÑ î± ¿ùËà õþ±à± ýù áËõø¸í±õþ Û¶ï÷ ñ±Âó¼ ÛËß õËù ‘ý×Ëï±áè±÷’¼ Û¶±íÏ ¿õ:±ò å±hÂ±Ý ¿õ:±Ëòõþ ÕòÉ ú±à±ËîÂÝ ¿òûþ¿÷î Îò±éÂõý× Îùà±õþ ÕËöÂÉü Æî¿õþ ßÂõþ± àÅõ ß±Ëæ ù±Ëá¼ üß±Ëùõþ ü±ô±¿õþ ¿äÂù± ÎïËß ù±ùêÂɱѼ Îõú ¿ßÂåÅ ¦óËéÂë ¿ëÂûþ±õþ õþ±™¦¸± ñËõþ Û¿áËûþ äÂËù¼ æÏËÂóõþ ÷ÔðÅ úËs î±õþ± õþ±™¦¸± ÎåËh ÎðÌh Îðûþ ü±÷Ëòõþ ÷ûþð±Ëò¼ Õ±äÂ÷ß± æ/Ëùõþ Âó±ú ÎïËß ü¥¤Ëõþõþ Ûù±÷Ç ßÂù¼ ¿÷¿òé ðÅËûþß ÕËÂó±õþ Âóõþ ü¥¤õþ ð¥ó¿î Ûß ü™Lñòüý õþ±™¦¸± ÎÂó¿õþËûþ Îð åÅé¼ õÒ±ðËõþõþ ýÅÂóÄ ýÅÂóÄ ús Õ±÷±Ëðõþ ýÔð¦ójò õ±¿hÂËûþ Îðûþ¼ ÷Ëò ýûþ Âó±î±õþ âüÄ âüÄ

ús, Ýý× õÅ¿ç ðÅËõþõþ â±üõò òËh ëÂ×êÂËù±¼ î±ýËù ¿ß ձüËå õþ±æ±¯ ÕòÅöÂõ ß¿õþ Îõ±éÂß± Õ¿î Âó¿õþ¿äÂî áËgÂõþ¼ ÷Ëò ýûþ ÛßÂé± ê±`± öÂËûþõþ ü±Âó ùÅ¿ßÂËûþ Õ±Ëå ü±÷Ëòõþ â±üõò æÅËhÂ, üõÅæ â±Ëüõþ îÂù±ûþ¼ ßÂàò Îû ôÂò± îÅÂùËõ Îß æ±Ëò¼ Õ±÷±õþ Âó±ûþõþ±õþ ÷î òõþ÷ õÅËßÂõþ ÷ËñÉ Õ±æÏõò ù±¿ùî õ±ã±¿ù Îáõþ¦šî± ðÅõþ ðÅõþ ßÂËõþ ÎßÒÂËÂó ëÂ×êÂËù±¼ Îõú ¿ßÂåÅÂí üæ±á ï±ß±¼ ò±, Îü Õ±Ëå¼ ¿ßÂcà ÕõþËíÉ Îüý×-ý× Îî± õþ±æ±¼ Õ±æ î±õþ ÷Åë Îòý×, Îðà± ÎðËõ ò±¼ ÷ûþð±Ëòõþ Âó±ú ¿ðËûþ Û¿áËûþ ä¿ù¼ ôv±ý× ÎßÂä±õþ ëÂ×Ëh ÛËü õËü ü±÷Ëòõþ ë±Ëù¼ äÂ=ÁËùõþ ßÂɱË÷õþ± ÝËß õ±Ëá Õ±òËî Âó±Ëõþ¿ò, Ý Îû Õ±Ëõþ± äÂ=Áù¼ ÕËòÂí Âóõþ äÂ=Áùð± ÷Åà Îà±Ëù ¿ôÂüÄ ¿ô¿üËûþ, ‘ö±ý× õ±â õ±õ±¿æ Îðà± ¿ðËù± ò±, ¿ßÂcà Û÷ò õþM äÂù±äÂù õ±¿hÂËûþ ¿ðËù± ÷Ëò ýûþ úýËõþõþ ÎýÒËæ û±Ýûþ± ß±Ëù± ôÅÂüôÅÂüé± áù±ûþ Õ±éÂËß¼’ æÏÂó ౿òßÂé± ¿éÂù±õþ ëÂ×Âóõþ ëÂ×Ëê ðÒ±h±ûþ¼ ü±÷Ëò Âó±ïÅËõþ Õ=Áù¼ á±ý×ë õËù Û Õ=ÁËù ÎùÂó±ëÇ ÎðàËî Âó±Ýûþ± û±ûþ¼ ü±÷Ëò á±Ëåõþ ÷áë±Ëù ¿úß±Ëõþõþ ÎàÒ±Ëæ ü±õþËÂóKé Öáù¼ üË/ ï±ß± ä± Õ±õþ ¿õ¦Å¨ËéÂõþ üðõÉõý±Ëõþ ¿íËßÂõþ ¿õ|±÷¼ ¿úõ±¿ùß ÂóõÇîÂ÷±ù±õþ á/±õþ Õõõ±¿ýß± Õ=ÁËù 820.42 õáÇ ¿ß¿÷. Õ=Áù æÅËh õîÇÂ÷±Ëò ëÂ×Mõþ±àËG õþ±æ±æÏ æ±îÂÏûþ


ëÂ×ðɱËòõþ Õõ¦š±ò¼ ý¿õþZ±õþ Ûõþ ÕõþíÉ õþ±æ±æÏõþ Û¶±íÏËðõþ ¿õäÂõþí ÎÂS¼ Õ±á±÷Ï ¿ðËò Ûý× ÕõþíÉËßÂÝ õþ±æ±æÏõþ Õ™LÃöÅÇÂM ßÂõþ±õþ Û¶Ë䩆± äÂùËå¼ ëÂ×Mõþ-Âó¿}ÂË÷ û÷Åò± òðÏ Õ±õþ ð¿ÂíÂó¿}ÂË÷ ü±õþð± òðÏõþ ÷ñÉõîÇÂÏ îÂõþ±ý× Õ=ÁËùõþ æÏõ Æõ¿äÂS õþ±ûþ õþ±æ±æÏõþ áÅõþÅQ ÕÂó¿õþüÏ÷¼ îÂËõ Ûý× æ±îÂÏûþ ëÂ×ðɱËòõþ æiœ ß±¿ýòÏ Îõú Õ±ßÂø¸ÇíÏûþ¼ 1948 ü±Ëù ¦¤±ñÏò ö±õþËîÂõþ Û¶ï÷ áöÇÂòõþ Îæò±Ëõþù |Ï ¿ü. õþ±æ±Ëá±ù±ä±õþÏ Îðõþ±ðÅò w÷Ëí Õ±Ëüò¼ ¿î¿ò Õ±÷¿Laî տî¿ï, Îðõþ±ðÅò Õ=ÁËù ÕõþíÉ ¿úß±õþ Õ¿öÂû±Ëòõþ¼ Û¶±ï¿÷ß ÕõþíÉ w÷Ëíõþ Âóõþ ¿î¿ò Û¶±íÏ ¿òñò ëÂ×ÈüËõõþ ¿õÂóõþÏËî õþ±ûþ Îðò¼ üõ±ý×Ëß Ûý× Õ=ÁËùõþ æÏõ Æõ¿äÂS õþ± ßÂõþ±õþ, ÕõþíÉËß üÑõþÂí ßÂõþ±õþ ÷î±÷î æ±ò±ò¼ ÷Óùî î±õþ Û¶Ë䩆±ËîÂý× Îüý× õåõþý× Ûý× Õ=ÁùËß Ýûþ±ý׋ ù±ý×ô üɱ=ÅÁûþ±õþÏ Îâ±ø¸í± ßÂõþ± ýûþ¼ ¿î¿ò ‘õþ±æ±æÏ’ ò±Ë÷ üßÂËùõþ ß±Ëå Âó¿õþ¿äÂî ¿åËùò¼ ÕõþËíÉõþ ò±÷ßÂõþí ßÂõþ± ýûþ î±õþ Õ¿ñß Âó¿õþ¿äÂî ò±Ë÷ý×¼ 1983 ü±Ëù ¿äÂù± Ý Î÷±¿îÂäÅÂõþ Ýûþ±ý׋ ù±ý×ô üɱ=ÅÁûþ±õþÏ-üý, Âó¿}Â÷ Ý ÂóÓõÇ Îðõþ±ðÅËòõþ ÕõþíÉ Õ=Áù, ¿úõ±¿ùß ÛõÑ ùɱkë±ëÂ×ò-Ûõþ ÕõþíÉËß õþ±æ±æÏõþ ü±Ëï üÑËû±¿æî ßÂËõþ æ±îÂÏûþ ëÂ×ðɱò Îâ±ø¸í± ßÂõþ± ýûþ¼ á/± Ûý× ÕõþíÉËß ðÅ’ö±Ëá ¿õöÂM ßÂËõþ æ±îÂÏûþ ëÂ×ðɱËòõþ ÷ñÉ ¿ðËûþ Û¶±ûþ ä¿õTú ¿ß¿÷. ÂóËï Û¶õ±ý÷±ò¼ æ±îÂÏûþ ëÂ×ðɱò 15ý× òËöÂ¥¤õþ ÎïËß 15ý× æÅò Õõ¿ñ ÕõþíÉ ÎÛ¶÷ÏËðõþ æòÉ Îà±ù± ï±Ëß¼ õåËõþõþ Õ¿ñß±Ñú ü÷ûþ Âó¿õþËõú úÏîÂù q©¨¼ Ûý× Õ=ÁËùõþ áh ëÂ×øî± òËöÂ¥¤õþ ÎïËß ÎôÂõèÅûþ±¿õþ 80Ëü, ÷±äÇÂ-æÅò 250Ëü-450Ëü¼ ÂóûÇéÂßÂËðõþ æòÉ ¿ò¿V©† ä±õþ¿é Îæ±ò¼ Î÷±¿îÂäÅÂõþ, Õ±ü±Ëõþ±¿õþ, õþ±òÏÂóÅõþ Ý ¿äÂù±¼ Õ±æ ¿õß±Ëùõþ õþ±ý×ëÂé± Î÷±¿îÂäÅÂõþ ÎïËß q ßÂõþËõ±¼ ý×ËBå ¿åËù± ßÅÂò¿ß ý±¿î äÂËh ¿õËßÂËùõþ ÕõþíÉ w÷Ëíõþ¼ ¿ßÂcà ý±¿î Û¶¿úÂí ßÂ÷Çú±ù±õþ æòÉ üõ ßÅÂò¿ß ý±¿î õÉ™¦¸¼ ¿úõ±¿ùß ۿùôÂɱKé ¿õþæ±öÇ ö±õþËîÂõþ Ûß±ðúîÂ÷ ý±¿î üÑõþÂí ÎßÂfõþ ¿òëÂ׿ßvÂûþ±ü õþ±æ±æϼ Î÷±¿îÂäÅÂËõþõþ ÕÑú Îõú áöÂÏõþ¼ õòõþÂÏ Ûý× ÕõþËíÉõþ ¿ßÂåÅ ü÷üɱõþ ßÂï± õù¿åËùò¼ Û¶ï÷î Âó±ËßÇÂõþ ÷ñÉ ¿ðËûþ ¿õ™¦¸Ôî ձê±Ëõþ± ¿ß¿÷. ÎõþùÂóï ï±ß±ûþ ý±¿îÂõþ ÷÷DZ¿™LÃß ÷ÔîÅÂÉ âËé¼ Û¶îÂÉý Û¶±ûþ ¿Sú-ä¿{¡úé± Îéªò äÂù±äÂù ßÂËõþ Ûý× ÂóËï¼ õ±â-ý±¿îÂõþ ¿ßÂåÅ ¿òûþ¿÷î ß¿õþëÂõþ õ± Âóï Õ±Ëå¼ Îû ß¿õþëÂõþ õÉõý±õþ ßÂËõþ ÕõþËíÉõþ Ûß Û¶±™Là ÎïËß ÕòÉ Ã›¶±Ë™Là õ± ÕòÉ ÕõþËíÉ Ã›¶Ëõú ßÂËõþ î±õþ±¼ õþ±æ±æÏõþ ý±¿î Û¶±ûþúý× ðùËõËñ ý±¿æõþ ýûþ ßÂõþËõËéÂõþ æ/Ëù¼ î±å±hÂ±Ý Ûß ÕõþËíÉõþ Û¶±íÏ ÕòÉ ÕõþËíÉõþ Û¶±íÏõþ ü±Ëï ü/Ë÷ ¿ùl ýËù æÏËòõþ &íáî ÷±ò õÔ¿X Âó±ûþ ÕÂóîÂÉËðõþ ÷ËñÉ û± Ýý× Ã›¶±íÏ¿éÂõþ ðÏâÇ ü÷ûþ üÑõþÂËíõþ üý±ûþß ßÂËõþ¼ æ±îÂÏûþ ühÂßÂ, ÎõþùÂóï-ëÂ×i§ûþËòõþ

13


¤)öìëÅy˜ëû

14

ü±Ëï ü±Ëï ò©† ýËBå Ýý× üõ ß¿õþëÂõþ Õ±õþ Û¶±íÏËðõþ Õõ±ñ á¿î¿õ¿ñ¼ ¿ZîÂÏûþî ¿äÂù±õþ ß±å±ß±¿å ý±ý×ËE±ý×Ëùß¿éªß Û¶Ëæ” ï±ß±ûþ Û¶±íÏËðõþ ¿õäÂõþí ÎÂS ò©† ýûþ¼ ÕõþËíÉ Ã›¶±ûþ ðú õåõþ ñËõþ &#õþËðõþ •ÂóqÂó±ùò ßÂËõþ û±õþ±— õ±ü¼ î±Ëðõþ áõ±¿ð ÂóúÅ ÕõþËíÉõþ üõÅæ ñTÑü ßÂËõþ, îÔÂíËö±æÏõþ à±ðÉ üÑßÂé Æî¿õþ ßÂËõþ¼ û¿ðÝ ÕõþËíÉõþ ÕËòßÂé±ý× î±Ëðõþ ðàù÷ÅM ßÂõþ± ÎáËå îÂõÅÝ ÂóÅËõþ±ÂóÅ¿õþ ÂóÓíÇõ±üò ÛàòÝ ýûþ¿ò¼ Î÷±¿îÂäÅÂõþ ÎïËß üîÂÉò±õþ±ûþí õòõ±ÑËù±õþ Âóï¼ á± å÷åË÷ æ/Ëùõþ Âóï¼ ßÂàòÝ ü±÷±òÉ äÂh±ý× Õ±õ±õþ ßÂàòÝ ëÂ×Èõþ±ý×¼ Û ÕõþËíÉ õ±â, ÎùÂó±ëÇÂ, ¦¡ï ¿õûþ±õþ, Îì±ù, ý±ûþò±, úÔá±ù ï±ßÂËùÝ ÕõþíÉ ¿õàɱî ý±¿îÂõþ æòɼ õ±õþ¿ßÂÑ ¿ëÂûþ±õþ, Ýûþ±ý׋ Îõ±õþ, ü¥¤õþ Õ±õþ ¿äÂîÂù üý Âó=Á±ú ۶汿îÂõþ ™¦¸òÉÂó±ûþϼ úÏËî ý±¿æõþ ýûþ Âó¿õþû±ûþÏ Âó±àÏõþ ðù¼ ¿ßÂåÅ Îõþ¿üËëÂKé ˆÂßÇ ձËå Ûý× ÕõþËíɼ Û¶±ûþ ¿îÂòú ۶汿îÂõþ Âó±àÏ Õ±Ëå î±õþ ÷ËñÉ Ã›¶±ûþ òõTý× Ã›¶æ±¿î Âó¿õþû±ûþÏ Âó±¿à¼ Âó±ý×ïò, ¿ßÂÑ Îß±õõþ±, Îß±õõþ± ۶汿îÂõþ üõþÏüÔÂó¼ òðÏËî ձËå Îá±Ë‹ò ÷ý±Ëúõþ üý ò±ò± ÷±å¼ ÷±ßÂhÂü±, ëÂ×ý×ËÂó±ß±, áÅõËh ÎÂó±ß±õþ± Û¶±ßÔ¿îÂß ö±õþü±÷É õþ± ßÂËõþ äÂËùËå Û¶¿î¿òûþî¼ Õұ߱õұ߱ Âóï ñËõþ äÂËùËå ÛßÂ

¦¡ï ¿õûþ±õþ¼ ðÅ-Âó±Ëûþ ðÒ±¿hÂËûþ Õ±÷±Ëðõþ ÎðËàý× Îð ÎðÌh¼ ¿çÒ¿ç ÎÂó±ß±õþ Õ¿õõþî üÑáÏî æ±ò±ò Îðûþ ÕgÂß±õþ ò±÷Ëå ÕõþËíɼ ðÅËõþ Ýý× á±Ëåõþ Îß±Ëù ÷±ï± õþ±àËå ßv±™Là üÓûǼ Æðò¿jò õÒ±ä±õþ ùh±ý× ÎúËø¸ ÂóÂÏßÅÂù òÏh տöÂ÷ÅË༠ձ÷õþ±Ý ¿ôÂËõþ ä¿ù ¿äÂù± õòõ±ÑËù±õþ ÂóËï¼ á/±õþ ëÂ×Âóõþ ¿õèËæõþ ñ±Ëõþ ðÒ±h±ý× ¿ßÂåÅÂí¼ ügÂɱ Õ±õþ¿î ÎúËø¸ öÂMõþ± Û¶ðÏÂó æ;±¿ùËûþ ôÅÂËùõþ 뱿ù ö±¿üËûþËå á/±ûþ¼ ý¿õþZ±õþ Ûõþ Õ¿î Âó¿õþ¿äÂî ðÔúɼ Û Îûò òðÏõþ Û¶¿î Ûß îÂÂóÇí ÂóÅõþÅËø¸õþ, ÎßÂÌ¿ùß Âóð¿õ Îû÷ò Õ±÷õþ± õËûþ ¿òËûþ äÂËù¿å Õ±÷±Ëðõþ Âóð¿õËîÂ, Ûý× òðÏËßÂÝ Õ±÷õþ± õËûþ äÂËù¿å Û¶ï÷ ò±Ë÷ý×¼ Îõþ?±õþ Û÷. Ûü. ÎòáÏ ÷ý±úûþËß ñòÉõ±ð æ±ò±ý× î±õþ Õ±¿îÂËïûþî±õþ æòɼ ÷Åä¿ß ÎýËü õËùò ‘‘Û Õ±õþ Û÷ò ¿ß¯’’ õ¿ù ‘Îý±ËéÂù Âó¿õþËø¸õ±ûþ Õ±ðõ ß±ûþð± ï±ËßÂ, Û¶±Ëíõþ ¦óúÇ Îû Îòý×¼’ ü±ïÏ w±÷¿òß Õ÷ùð±õþ ÷ò õõþ±õËõþõþ ÷îÂò Îúø¸ ùË¢Ÿ ö±õþ±S±™Lü 汿ò Ûõ±õþ î±õþ Û¶Ÿ ÎåÒ±h±õþ Âó±ù±¼ ‘Õ±Bå± òÏù±?ò, &æËòõþ± õËùò, ý×ËBå ßÂõþËù üõ ßÂõþ± û±ûþ, ¿ßÂcà ‘ý×ËBå’ ßÂõþËù ý×ËBå ßÂõþ± û±ûþ ò± ÎßÂò·


ÎæËò õþ±à± ö±Ëù± ÕõþíÉ w÷Ëíõþ ü÷ûþ   15ý× òËöÂ¥¤õþ - 31Ëú æÅò üß±ù 6-30 ÎïËß 9-30é±, ðÅÂóÅõþ 2Ëé± ÎïËß 3-30é± 1ù± ÎôÂõèÅûþ±¿õþ-31Ëú ÷±äÇ üß±ù 6-30 ÎïËß 9-30é± ðÅÂóÅõþ 2-30 ÎïËß 4é± 1ù± ۿÛ¶ù-15ý× æÅò üß±ù 6é± ÎïËß 9é± ðÅÂóÅõþ 3é± ÎïËß 5é± õòõ±ÑËù±– ¿äÂù±, ßÅÂò±Ý, Õ±ü±Ëõþ±¿õþ, ô±òËë± Ýûþ±ù±, Î÷±¿îÂäÅÂõþ, üîÂÉò±õþ±ûþí, õþ±¿òÂóÅõþ¼ ÛßÂ÷±S ¿äÂù± õòõ±ÑËù±Ëî ßÂɱ¿KéÂò Õ±Ëå¼ ÕòÉS à±õ±õþ ¿òËûþ ÎûËî ýËõ¼ ÎäÂÌ¿ßÂð±õþ õþ±i§±õþ ð±¿ûþQ ÎòËõ¼ õÅ¿ßÂÑ-Ûõþ æòÉ Îû±á±Ëû±á ßÂõþÅò   Conservator of Forest Director, Rajaji National Park, 5/1, Ansari Road, Dehradun-248001 Tele Fax ; 0135-2621669 e-mail : director.rajaji@gmail.com

ö±h± - 200-500 é±ß± ðÅúûɱõþ âõþ Û¶¿î¿ðò¼ á±Ëh±ûþ±ù ÷GÂù ¿õß±ú ¿òáË÷õþ Õ¿î¿ïú±ù± Õ±Ëå ¿äÂù± õò õ±ÑËù±õþ ß±Ëåý×¼ ý±¿îÂõþ ðÅ-â°I×±õþ õþ±ý×ë 200 é±ß± Û¶¿îÂæò¼ æÏÂó õþ±ý×ë Û¶¿î 700 é±ß± åûþ æËòõþ¼ ðõþð±÷ äÂËù¼

¬l¦Q™¡9 f¡ÒV HLÏV E®ÒV¡ ¡ fËÏaù¡e

¤Áºîû

BfÏe ÏL By®amQ§s¡jÏZ? ®cÏlc¡ ®b®L ®el¦c¡ Bl LLÏfV ®b®L hËÉ¡X Ïf®V hy¡clm¡g Ïc®u Ïc®u LÓ¡¿¹? C®e¡®in¡e ÏL Bfe¡l L¡®R Ïe:nÄ¡p-fËnÄ¡®pl j®a¡C ü¡i¡ÏhL? L¡hÉfËÏai¡u ÏL BfÏe S£he¡e®¾cl L¡R¡L¡ÏR, ®eq¡vC HMeJ VÌ¡®j Q¡f¡ f®seÏe h®m ®LE f¡š¡ Ïc®µRe¡? ašÄ lQe¡u BfÏe ÏL phÉp¡Q£, S¡ØV HØV¡hÏmn®j®¾Vl ö®u¡®ll ®M¡uy¡®s Y¤L®mee¡ h®m f¡s¡l ®j¡®sl qy¡c¤l Q¡®ul ®c¡L¡®el h¡C®l Bfe¡l ašÄÏQ¿¹¡ LMeJ ®fy±Rme¡? a¡q®m Bfe¡l,öd¤ Bfe¡l SeÉC H®p ®N®R ¬l¦Q™¡Ïmz

HMe H®p ®Nm R¡f¡l Ar®lJz

fÏœL¡l i¡®m¡ e¡j ¬l¦Qä¡Ïm, X¡Le¡j L¡¬®S ¬l¦z

®L¡b¡u f¡®he:

®e®V NË¡qL q®a f¡®lez f¡®he Ïh®nÄl phÑœz

C¾V¡l®e®V Bj¡®cl ÏWL¡e¡ www.guruchandali.com,®kM¡®e HL O¡®V Sm M¡u ¬l¦ J Qä¡mz LmL¡a¡u f¡®he A®eL¬®m¡ ®W®Lz Q®m k¡e f¡Ïal¡j, hC-ÏQœ h¡ ®L¡®e¡ ®ØVn®el h¤LØV®m - ®e®s ®Q®s ®cM¤e - fR¾c q®hC, NˡϾVz Bjl¡ Bfe¡l ®qÏÒfw qÉ¡®äl A®fr¡uz Bp¤e e¡, ph¡C Ïj®m SÏj®u a¤Ïm ®WLz h¡e¡C HLÏV ÏhLÒf NZj¡dÉjz h¡e¡C Hje HL BÙ¹¡e¡, ®kM¡®e œ²jn j¤®R k¡®h AbÑe£Ïal c¡c¡ÏNÏl, ®mML J f¡W®Ll ÏhÙ¹£ZÑ hÉhd¡ez

15


øı¯∏˚˛ ’±ı˛Ì…fl¬

Ê·iß±Ô Œ‚±¯∏ Sé!î x!ô•þyèþ ö‰y£ì ößñ‹þ xëûl !¤l¥y

16


·

À˚˛ı˛fl¬±È¬±/ ˝˚˛Ó¬ ¤fl¬øÚ Ú±˜ ø¢ ·±À˚˛-fl“¬±È¬±/ Ó¬‡Ú ı±‚ ˆ¬±˘≈fl¬ ˝±øÓ¬ ø‰¬Ó¬±ı˛ ı±¸¶ö±Ú ø¢ ‰¬±-ı±ø·‰¬±ı˛ Ù“¬±À ·ˆ¬œı˛ ıÚ±=¡˘ Ê≈Àh¬/ Œ¸-¸ı ˝±ø¸˘ ˝À˚˛ ı±Ê±ı˛-ı¸øÓ¬ ø‚Àı˛ dı˛ ˜Ó¬ ¤‡Ú ˙˝ı˛±=¡˘ ·À˚˛ı˛fl¬±È¬±/ Œ˚ÀÓ¬ Œ˚ÀÓ¬˝◊ ·±øh¬ è‡ÀÓ¬ ˝˘/ Œˆ¬±ÊÚ Â±h¬± øfl¬ w˜Ì ˝˚˛∑ Ó¬±˚˛ ±˙ ø˜©Ü±Àiß ˚‡Ú ά◊¬Û±À˚˛ Œ˜±˝ÚÀˆ¬±·, Œfl¬˙ı˛Àˆ¬±À·ı˛ ’±À˚˛±ÊÚ, Ó¬‡Ú ø‡Àı˛ ≈Àˆ«¬±· Œˆ¬±·± Œfl¬Ú∑ ¸≈Ó¬ı˛±— ·±øh¬ Ô±˜± ˝˚˛, Ú±˜± ˝˚˛/ Œ¸˝◊ Œˆ¬±À·ı˛ Œ˘±Àˆ¬, Œ˘øάøfl¬øÚ, ’±ı˛ øfl¬ øfl¬øÚ∑ ¸Àº øÂÀ˘Ú Êœ˜”Ó¬ı±˝Ú ıÀ˘Ú ‡“±øȬ ÚÀ˘ÀÚı˛ ı˛¸˜±˘±˝◊/ ’Ô«±» ˆ≈¬øı˛Àˆ¬±ÊȬ± ¸±h¬•§Àı˛ Œ¸Àı˛ Â≈øȬ ‡≈“øȬ˜±øı˛/ ¤øfl¬È¬±˚˛ ’±À· Ï≈¬øfl¬øÚ fl¬‡Ú›/ ά◊MÀı˛ ‚≈ı˛ÀÓ¬ ¤À¸ Ó¬±ı˛ ≈øȬ ¸•Û ˜ÚÀfl¬ Ó¬±h¬± Œ˚˛/ ¤fl¬ ŒÓ¬± ø·ôL√ ŒÂ±˚˛± ¸ı≈Ê fl¬±À¬Û«È¬, ’Ô«±» øȬ-fl¬±˘‰¬±ı˛/ ’±ı˛ Ù≈¬h¬≈» fl¬Àı˛ ø¬ÛÂÀ˘ ˚±›˚˛± ŒÚ±Ú±˝◊ Úœ, ·±ı˛±øÓ¬, ˜≈ÊÚ±˝◊, ı±øÚ˚˛±/ ¤Àfl¬ı±Àı˛ Ê—ø˘ ±¬Û ˜˚˛±˘ ¸±¬Û/ ¤“Àfl¬Àı“Àfl¬ Òœı˛ø¶öı˛ ˜øÓ¬ÀÓ¬ ‰¬À˘ Ê˘ Œ‰¬ÀȬ/ øıËÊ ŒÔÀfl¬ Ó¬±ı˛ Ȭ¬Û øˆ¬˙±Ú ˆ¬±øı˛ ˜ÀÚ±ı˛˜/ Ó¬‡Ú˝◊ ˜ÀÚ ˝˚˛ ŒÚÀ˜ ø·À˚˛ ›˝◊ ¬Û±˝±øh¬ Ò±ı˛± ·`≈¬À¯∏ ÒÀı˛ Ó¬±ı˛ ıÚÊ ‚˱Ì, ¬Û±Ô≈Àı˛ ·g¬ øÚÀ˚˛ ’±ø¸/ ¤øÀfl¬› ¤fl¬øÀfl¬ Œ˚˜Ú Ê˚˛ıœı˛¬Û±h¬±, øά˜øʘ±ı˛ ¸ı≈Ê ı±ø·‰¬± ŒÙˬ˜ Ê≈Àh¬/ ’±ı˛ ›˝◊ Â≈ÀȬ ˚±›˚˛± ø¬ÛøÂÀ¬Û øά˜øά˜±/ Ó¬±ı˛¬Ûı˛ ıh¬¸h¬ ¤fl¬ ı±Ê±ı˛ ¤˘±fl¬± øıiß±·≈øh¬ ¬Û±ı˛ fl¬Àı˛ øfl¬Â≈Ȭ± Œ˚ÀÓ¬˝◊ ˜Ò≈ı±Úœ Úœ ‰≈¬ø¬Û¸±Àh¬ ¸Èƒ¬Àfl¬ Œ·˘/ Ó¬Ó¬é¬ÀÌ Œ˜±ı˛±‚±È¬ Œı˛À?ı˛ ʺ˘ ÒÀı˛ øÚÀ˚˛øÂ/ Ú±Ô≈˚˛± Œı˛±Î¬ øÀ˚˛ ‰¬˘± ˜±ÀÚ ¸±˜ÀÚ qè ˝˘ ’øˆ¬Ê±Ó¬ ıÚ±=¡˘/ ‰¬±˘fl¬Àfl¬ qÀÒ±˝◊ Œfl¬±Ú Úœ Œ·˘ Â≈ÀȬ∑ ·±øh¬ Ô±˜±›/ ¤ Œ˚ Œø‡ fl¬…±À˘`¬±ı˛ ¬ÛÀh¬ ’±À Œ˝/ ¤ ŒÈ¬øı˛˚˛± ¸…±ı˛, Œ¸ ıÀ˘/ fl¬±˘±‰¬ ¸±À¬Ûı˛ ˜Ó¬ ı≈Àfl¬ Œ˝“ÀȬ ʺÀ˘ ‚±h¬ &“ÀÊ øÀ˚˛À Œ‰¬øı˛˚˛±/ ¤fl¬ ÊÀ•Û˙ È≈¬…øı˛à¬ ¶ÛȬ ˝ÀÓ¬˝◊ ¬Û±Àı˛ ¤‡±ÀÚ/ Êœ˜”Ó¬ı±˝Ú ıÀ˘Ú Ú±, ¬Û±Àı˛ Ú±/ Œfl¬Ú ¬Û±Àı˛ Ú±∑ ¤˝◊ ŒÈ¬øı˛˚˛± Úœı˛ øSˆ¬º Ò±ı˛±, õ­…±fl¬ Ù¬Àı˛à¬, ¸˜±ø˝Ó¬ ¬Ûøı˛Àı˙, ¬Û±À˙˝◊ ¸h¬fl¬ Ú±Ô≈˚˛±, ¸ı øÀfl¬˝◊ ¸≈øıÒ±/ È≈¬…øı˛à¬ Á“¬±ø¬ÛÀ˚˛ ¬Ûh¬ÀıÚ/ Êœ˜”Ó¬ı±ı≈ ‘Ϭˇfl¬ÀF¬ ıÀ˘Ú ¬Û˚«È¬Ú lÀı˛ı˛ ›‡±ÀÚ˝◊ ˝Àı ’±¬ÛøM/ È≈¬…øı˛à¬ ˚± ‰¬±˝◊ÀıÚ,›ı˛± Ó¬± ‰¬±˝◊Àı Ú±/ ·±øh¬ Ô±ø˜À˚˛ ‰¬È¬¬ÛȬ øάøÊȬ±˘ ‰¬±˘≈ ˝À˚˛ ˚±˚˛/ Úœ ’±ı˛ ʺÀ˘ ø˜À˘ø˜À˙ Œ˚Ú ¸±¬Û˘≈Àά±ı˛ Âfl¬ ¬ÛÀh¬ ’±ÀÂ/ ¬ÛÀı˛ ’±Àı˛± ˚±˚˛ Òœı˛ø¶öı˛ ı˝Ó¬±ı˛ ¸≈ÀÓ¬±-Úœ ’˜±/ ¤‡±ÀÚ ¬ÛÀÔı˛ Ȭ±øÚ«— Œ¬Û±à¬&ø˘ ¸ı ≈˜Àh¬ øÀ˚˛ Œ·ÀÂÚ ë˜±fl¬±˘ı±ı±í ï˜˝±fl¬±˘ ¬›ı˛ÀÙ¬ ˝±øÓ¬ó/ Ú±Ô≈˚˛± øøı… ı“±Àfl¬ ı“±Àfl¬ ≈í¬Û±À˙ ’ı˛ÀÌ…ı˛ ’±h¬•§Àı˛ Â≈ÀȬ ‰¬À˘ÀÂ/ ”Àı˛ Œ‡ÀÓ¬ ¬Û±˝◊ ‡≈“øȬ˜±øı˛ı˛ ¸ÀǬӬ/ ‡“≈øȬ˜±øı˛ ı±—À˘±È¬± ŒÀ‡ √õ∂ÔÀ˜˝◊ ˜ÀÚ ˝Àı, ’±Ê ŒÔÀfl¬ ¸Mı˛ ıÂı˛ ’±À· ¤˝◊ ø‰¬fl¬ı˛±ø˙ fl¬±Àͬı˛ øZÓ¬˘ ı±—À˘±ı˛ ı±ı˛±j±˚˛ ıÀ¸˝◊ ˝◊—Àı˛Ê ıÚ-fl¬Ó«¬±ı˛± Œ±-Ú±˘± ıj≈Àfl¬ Ó¬±fl¬ fl¬Àı˛ ≈í¤fl¬È¬± ø‰¬Ó¬À˘ı˛ Œ¬ÛȬ Ù≈“¬Àh¬ øÀÓ¬Ú/ ’±ı˛ Ó“¬±Àı˛ ˝≈fl≈¬˜ıı˛±ı˛ ·ˆ¬œı˛ ıÚ

Ï≈¬Àh¬ Œ¸˝◊ ı±±˜œ Œfl¬±È¬ √õ∂±ÌœøȬÀfl¬ ˚ÀP Ó≈¬À˘ ¤ÀÚ &ÀKȬ ·±ÀÂı˛ ±˚˛±˚˛ ıÀ¸ ‰¬±˜h¬± ‡≈À˘, “±Ó¬-Ú‡-ø˙— ά◊¬ÛÀh¬ ˘±˘ˆ¬ ˜±—¸ı˛ ‡G¬ Ó≈¬À˘ øÓ¬ ˜· ˜≈˘≈Àfl¬ı˛ é¬ ı±ı≈ø‰«¬ı˛ ˝±ÀÓ¬/ Ó¬±ı˛¬Ûı˛ Œ¸˝◊ ˝øı˛Ì fl¬±ı±ı ø‰¬ÀÚ˜±øȬı˛ Œı±˘-¤ ¸±øÊÀ˚˛ Œ˙±ˆ¬± Œ¬ÛÓ¬ ¸±À˝Àıı˛ øάڱı˛ ŒÈ¬øıÀ˘/ ¤ˆ¬±Àı fl¬Ó¬ Œ˚ Úı˛˜-fl¬øȬ ıÚ-fl≈¬È≈¬˜ øÚ–˙Às ¸Àı˛ Œ·ÀÂ, Ó¬±ı˛ Œfl¬±Ú ˚≈Ó¬¸˝◊ ‡øÓ¬˚˛±Ú ŒÚ˝◊/ ’±Ê ʺ˘ ӬӬȬ± Ò±ı˛±˘ Ú˚˛/ ı±—À˘±È¬± ı≈Àh¬± ˝À˚˛ÀÂ, øfl¬c√ Ó¬±ı˛ ’Ó¬œÓ¬ ·±y¬œ˚« ’é≈¬J ’±ÀÂ/ Œ¸˝◊ ¸≈‘˙… ı±—À˘±ı˛ Œ±Ó¬˘±˚˛ ıÀ¸ fl¬±ø˙«˚˛±— ‰¬±À˚˛ ‰≈¬˜≈fl¬ øÀÓ¬ ø·À˚˛ ’”Àı˛˝◊ Œ‰¬±À‡ ¬ÛÀh¬ Ò±ı˜±Ú ’±ı˛ ¤fl¬ Úœ ŒÚ±Ú±˝◊/ ıÚ ˜Ê≈ı˛ ¸jœ¬Û ı˘ø¢ ¤˝◊ ı±—À˘±È¬± ¤‡Ú› øˆ¬ ’±˝◊ ø¬Û ˜˚«±± Œˆ¬±· fl¬Àı˛/ ’±¬ÛÚ±ı˛±› Ó¬±˝À˘ ‡≈ı˝◊ ά◊¬Ûı˛Ó¬˘±ı˛ Œ˘±fl¬ Ú˝◊À˘ .../ ıÀÚı˛ ˜±Ú≈¯∏ fl¬Ó¬ ¸˝Ê-¸ı˛˘ ˝˚˛ Œø‡/ ά◊¬ÛÀı˛ ıÀ¸ ÚœÀ‰¬ ¸±Ê±ÀÚ± ı±·±Ú Œı˙ ˜ÀÚ±ı˛˜ ˘±À·/ Œ¸ ı±ø·‰¬±ı˛ fl¬±øı˛·ı˛ ı±`¬± øÓ¬ı˛øfl¬, ›ı˛ÀÙ¬ ı±˘fl¬ ›“ı˛±›/ Ó¬˘ı ˝ÀÓ¬˝◊ ¤À¸ “±h¬±˚˛/ ı±˘fl¬ ı˚˛À¸ ˚≈ıfl¬, fl¬À˜« Ó¬»¬Ûı˛, èø‰¬ÀÓ¬ ¬Ûøı˛BÂiß/ Œ¸ ¤fl¬ ≈ı˛ôL√ Œˆ¬¯∏Ê ı±ø·‰¬±› ·Àh¬ ŒÙ¬À˘À Œø‡/ ı±ø·‰¬±˚˛ Œ¸ øÚÀ˚˛ ø·À˚˛ Œ‡±˚˛ Ê˚˛øôL√ ˘Ó¬±, ˆ‘¬ºı˛±Ê/ ‡À˚˛øı˛ ¬Û±Ó¬±ı˛ fl¬±À˘±Ò≈Ó¬ı˛±, ı˛øMê˜ Ù≈¬˘ ¸¬Û«·g¬±, Œø‡ ı˛øÓ¬ ˘Ó¬±, ı˛±‡±˘¸±˝¸, ˘±˘ø‰¬Ó¬±, Œfl¬qøfl¬, Œ˘±˝±fl¬±Ô ’±Àı˛± fl¬Ó¬Ø ¤˝◊ ı±·±Ú ·Àh¬ ά◊ÀͬÀ ı±˘Àfl¬ı˛˝◊ ˚ÀP, ¬Ûøı˛‰¬˚«±˚˛, Œ¶ßÀ˝, |À˜/ øÚı˛é¬ı˛ ›“ı˛±› ˚≈ıfl¬øȬ ¤˝◊ Ú±ø¸—À˝±À˜ı˛ Œ˝Î¬ ά±Mê±ı˛/ √õ∂fl‘¬øÓ¬ı˛ ˜≈Mê ¬Û±Í¬˙±˘±ı˛ ø¸À˘ı±¸ Ó¬±ı˛ ˜≈‡¶ö/ ı±˘fl¬Àfl¬ ±øh¬ Ú±/ Œ¸ ’±˜±Àı˛ øÚÀ˚˛ ‰¬À˘ ʺÀ˘ı˛ ·±Â Œ‰¬Ú±ÀÓ¬/ ‚ÚÀ‚±ı˛ ʺ˘ ¤˝◊ ‡≈“øȬ˜±øı˛ÀÓ¬/ ·±ÀÂı˛ √õ∂ʱøÓ¬ ’¸—‡…/ Ó¬±ı˛ fl¬À˚˛fl¬øȬ Œ‡±˚˛ › Œ‰¬Ú±˚˛ ı±˘fl¬/ ’Ê≈«Ú, ıÀ˝h¬±, ‰“¬±¬Û±, ø‰¬À˘±øÚ, ø‰¬fl¬ı˛±ø˙, ʱè˘, ˘¸≈øÚ, ¬Û±fl¬¸±Ê, ‡À˚˛ı˛, fl¬±›˘±, Ó”¬Ú, Œ¸±Ú±˘≈, ˘±ÀȬ±ı˛/ ’±Àı˛± fl¬Ó¬ ˜˝±ı‘é¬ Ó¬±Àı˛ øıø‰¬S ˜≈^±˚˛, ‰¬øı˛ÀS, Ù≈¬˘-¬ÛS ı±˝±Àı˛ ¸±øÊÀ˚˛ Œı˛À‡À ¤˝◊ ô¶∏t ıÚˆ”¬ø˜/ Œ‡ø¢±˜ ˆ¬±øı˛ ŒıÀ˘ı˛ ˜Ó¬ &ÀKȬ Ù¬˘/ ˝±{®± ı±±˜œ ı˛¸±˘, ˝Ú≈˜±ÀÚı˛ ‡±…/ ø‰¬À˘±øÚı˛ Úı˛˜ Ù≈¬À˘ ˝±{®± Œ¸Ãı˛ˆ¬/ ˙œÀÓ¬ı˛ ʺ˘-¬ÛÔ ˆ¬Àı˛ Ô±Àfl¬ Á¬ı˛± Ù≈¬À˘/ ˙œÀÓ¬ı˛ ˜≈À‡ ŒÙ¬±ÀȬ ø‰¬fl¬ı˛±ø˙ı˛ ¸±± ŒÔ±fl¬± Ù≈¬˘/ ’ÀÚfl¬øÚ Ó¬±Ê± Ô±Àfl¬ ·±ÀÂ/ è^±é¬ Ù≈¬˘ ŒÀ‡ø ˜±À‰«¬ı˛ ʺÀ˘/ ŒÂ±A ¸±± ±Ú±ı˛ Ù≈¬˘ ŒÙ¬ıË≈˚˛±øı˛ ŒÔÀfl¬ ¤ø√õ∂˘ ˝±›˚˛±˚˛ Œˆ¬À¸ Œıh¬±˚˛/ ·±˜±ı˛ ŒÓ¬± ı¸ÀôL√ı˛ ı˛±øÚ Ù≈¬˘/ ˝˘≈ ıÌ« Ó¬±ı˛/ ‰“¬±¬Û ŒÙ¬±ÀȬ ı¯∏«±˚˛/ ı±˘fl¬ ıÀ˘ ˘±ÀȬ±ı˛ Ù≈¬˘ øfl¬c√ ‡≈“ÀÊ› ¬Û±˝◊øÚ, qÀÚø ˝˘≈ Ù≈¬˘ ˝˚˛ ˘±ÀȬ±ı˛ Ù¬˘ ıÚ-fl“¬±Í¬±˘, ˆ¬±ı˛œ ø˜ø©Ü/ ¸≈¶§±≈/ ’±ı˛ fl¬±›˘±ı˛ ˘±˘ Ù≈¬˘ Œ¸Ãı˛Àˆ¬ ˆ¬ı˛±/ Ó¬±ı˛ ¸≈·g¬ ı±fl¬À˘ı˛ øÚ˚«À¸ Ú±øfl¬ Ò≈¬Û ∆Ó¬øı˛ ˝˚˛/ ı˛Mê-˜≈‡œ ˘±ø˘ Ù¬˘ÀÓ¬± ıh¬¸h¬ ı˛— ı…±¬Û±ı˛œı˛ fl¬±À ≈˘«ˆ¬ ’±˝◊ÀȬ˜/ fl≈¬øy¬ Ù≈¬˘ fl¬Ó¬ Œ˚ ÊøȬ˘ fl¬±èfl¬±Ê ıÌ«Ú±Ó¬œÓ¬/ ’±ı˛ Œ·±ÀãÚ Ï¬±ÏϬ±Ø øȬøˆ¬ı˛ øı:±¬ÛÀÚ ·±øÌ«À˚˛ı˛ fl¬Ú…±ı˛ Œı˛˙ø˜ ‰≈¬À˘ı˛ ˜Ó¬ Œ¸±Ú±ø˘ ˜¸‘Ì ‰≈¬À˘ı˛ Á¬±˘ı˛

17


Œ˚Ú/ Ó¬±ıh¬ ŒÀ˙ı˛ ı±Ê±ı˛ ŒÔÀfl¬ ·‘˝¸#±ı˛ ά◊¬Ûfl¬ı˛Ì ø˝¸±Àı Ê˘±ı˛ fl≈¬øh¬À˚˛ ’±ÀÚ Œ¸±Ú±ø˘ Ϭ±ÏϬ±/ ¤˝◊ Ù≈¬˘-¬Û±Ó¬± ˝±øÓ¬ı˛ ø√õ∂˚˛ ‡±…/ ¤ˆ¬±Àı Ù≈¬˘-fl¬Ô± ‰¬˘ÀÓ¬ ¬Û±Àı˛ øfl¬c√ ˜”˘ fl¬Ô± ˝˘ ’ı˛Ì… Àfl¬ Œ¸˝◊ˆ¬±Àı ʱڱ, Œı±Á¬±, ˆ¬±À˘±ı±¸±/ ¤fl¬ ¤fl¬øȬ ı‘é¬ øÚÀ˚˛ ’ı˛Ì…/ Ó¬±Àı˛ √õ∂øÓ¬øȬı˛ fl¬Ó¬ Œ˚ ∆ıø‰¬SØ Î≈¬˚˛±À¸«ı˛ ı±—À˘±˚˛ ¤fl¬ ‰¬˜fl¬√õ∂ Ù≈¬˘ ŒÀ‡ø¢±˜ fl¬˘¸ ı‘é¬/ fl¬Ó¬˝◊ ÊøȬ˘ øıÚ…±¸ Œ¸ Ù≈¬À˘ı˛/ ŒÀ‡ø Œ·±ÀãÚ Ù¬±—·±¸/ ¤fl¬√õ∂fl¬±ı˛ ÂS±fl¬, ¬Û‰¬± ʱı˛≈À˘ı˛ fl¬±ÀG¬ ’ʶ⁄ Ù≈¬ÀȬ Ô±Àfl¬/ ¶ö±Úœ˚˛ı˛± ıÀ˘Ú Œ‰¬Î¬◊/ ˝˘≈, ˝±{®± ø˜±˜ ¬Û±Ú-¬Û±ÀSı˛ ˜Ó¬ Œ‡ÀÓ¬/ ¤&ø˘ Œ˚˜Ú ˆ¬º≈ı˛ Ú˚˛, ¬Û‰¬Ú˙œ˘› Ú˚˛/ œ‚«¶ö±˚˛œ ¤˝◊ Œ‰¬Î¬◊ øıÀ˙œ ı±Ê±Àı˛ ·‘˝-¸#±ı˛ ’±˝◊ÀȬ˜ ø˝¸±Àı ˆ¬±À˘± fl¬ı˛ ¬Û±˚˛/ ’±Àı˛± ’±À ¶Û? Ù¬±—·±¸, ¶ö±Úœ˚˛ ˆ¬±¯∏±˚˛ ıÀ˘ ŒÏ¬ıÀı˛/ ŒÂ±ÀȬ± Ô±˘±ı˛ ’±fl¬±Àı˛ı˛ ÂS±fl¬/ ·ı˛œı ’±øı±¸œı˛± øh¬ Œı“ÀÒ ˝±›˚˛±˝◊ ‰¬øȬı˛ ˜Ó¬ øøı… ı…ı˝±ı˛ fl¬Àı˛/ ŒÏ¬ıÀı˛› ı˛l±ÚœÀ˚±·… ¬ÛÌ…/ ¸—Àé¬À¬Û ı˘ÀÓ¬ Œ·À˘ Î≈¬˚˛±¸« ıÚ±=¡˘ Œ˚ Ó¬±ı˛ ı‘é¬ ¸•ÛÀı˛ ÊÀÚ… ›À¬ÛÚ ŒÈ¬™Ê±øı˛ ¸fl¬À˘˝◊ ʱÀÚÚ/ øfl¬c√ øıÀÀ˙ ı˛l±ÚœÀ˚±·… ¬ÛÀÌ…ı˛ ÊÀÚ… Œ¸ Œ˚ ά˘±ı˛ ı…±Ç¬ ’ÀÚÀfl¬ı˛ ’ʱڱ/ ¤ı˛ ¸ıȬ±˝◊ ·‘˝¸#±ı˛ ά◊¬Ûfl¬ı˛Ì/ ’±ı˛ øıÀÀ˙ı˛ ı±Ê±ı˛&ø˘ ˝˘ ʱ¬Û±Ú, ’±À˜øı˛fl¬±, ˝◊ά◊ Œfl¬, ʱ˜«±Ú, ’Àଙø˘˚˛±/ ¤‡±ÀÚ øÚ˚˛ø˜Ó¬ ‰¬±˘±Ú ˚±˚˛ Î≈¬˚˛±À¸«ı˛ Ù¬Àı˛à¬ Œ√õ∂±Î¬±”/ ¸—·Ë˝fl¬±ı˛œı˛± ¤ı— ¤ÀÊKȬı˛± Âøh¬À˚˛ ’±ÀÂÚ ı˛±Êˆ¬±Ó¬ ‡±›˚˛±, Œfl¬±‰¬øı˝±ı˛ ŒÔÀfl¬ fl¬˘fl¬±Ó¬±ı˛ øÚά◊˜±Àfl«¬È¬ ¬Û˚«ôL√/ Œ¸˝◊ ’±˝◊ÀȬ˜·≈ø˘ ˝˘ ı≈X¬Ú±È¬, ÊœıøôL√, ŒÈ¬±ÀȬ±˘± ıœÊ, ŒÏ“¬øfl¬ ˘Ó¬±, 18

Ȭ™…±—·˘ øı˘, Œ˝±˚˛±˝◊Ȭ Œ˘øά, fl¬fl¬±˝◊ Ù¬˘, fl≈¬ø‰¬— ø˘Ù¬, ı“±ı˛ ˘˝øı˛, ø¬Û¬Û≈˘ ŒÚȬ ¤˜Ú˝◊ ¬ÛÀÚı˛À˙± ¬ÛÌ…/ ¤˝◊ ı…ı¸± ¬Û≈Àı˛±È¬±˝◊ Œı¸ı˛fl¬±øı˛ ˝±ÀÓ¬/ ʱøÚ Ú± ʺÀ˘ı˛ ¤˝◊¸ı Ù≈¬˘, Ù¬˘, ˘Ó¬±, ¬Û±Ó¬±, ÂS±fl¬ ø˙fl¬h¬ ¸—·ËÀ˝ı˛ ÊÀÚ… ¸ı˛fl¬±ı˛œ øıøÒ øÚÀ¯∏Ò ’±À øfl¬ Ú±/ Ó¬Àı qÀÚø¢±˜ Î≈¬˚˛±À¸«ı˛ Ê—ø˘ ¬Û±Ú ¶ö±Úœ˚˛ Œıfl¬±ı˛ ŒÂÀ˘ı˛± ¸—·Ë˝ fl¬Àı˛, Œ‰¬±ı˛± ¬ÛÀÔ ˆ≈¬È¬±ÀÚ øıøSê fl¬Àı˛ ά◊¬Û±Ê«ÀÚı˛ ¤fl¬È¬± ¶ö±˚˛œ ¬ÛÔ fl¬Àı˛ øÚÀ˚˛ÀÂ/ √õ∂¸ºÓ¬ ı˘± ¤˝◊ Ê—ø˘ ¬Û±Ú ¸±˜±Ú… Á“¬±Á¬±˘ ˝À˘› Œ‡ÀÓ¬ ¸≈¶§±≈, ¬Ûı˛‡ fl¬Àı˛ ŒÀ‡øÂ/ ’±ı±ı˛ øÙ¬Àı˛ ’±ø¸ ‡≈“øȬ˜±øı˛ı˛ ¬Ûøı˛ÀıÀ˙/ ı±˘fl¬ ›“ı˛±› Œ˚˜Ú Œı±ÀÁ¬ Œıø˙, fl¬±ÀÊ› Œı˙/ Œ¸øÚ øıÀfl¬À˘ ·Àäı˛ ’±¸ı˛ ıÀ¸À ά±fl¬ı±—À˘±ı˛ ı±ı˛±j±˚˛/ ˝Í¬±» Œ¸ Â≈ÀȬ ‰¬À˘ ˚±˚˛/ ¸jœ¬ÛÀfl¬ ˙≈ÀÒ±˝◊ ı±˘Àfl¬ı˛ ˝˘È¬± øfl¬∑ Œ¸ ˜≈‰¬øfl¬ Œ˝À¸ ıÀ˘ ˝˚˛Ó¬ Œfl¬±Ú fl¬±ÀÊı˛ fl¬Ô± ˜ÀÚ ¬ÛÀh¬ Œ·ÀÂ/ ¤fl¬È≈¬ ¬ÛÀı˛˝◊ ı±˘fl¬ øÙ¬Àı˛ ¤˘ ˝±ÀÓ¬ ¤fl¬È¬± ıd øÚÀ˚˛/ ıdøȬ ¸≈ÀÓ¬±˚˛ Œı±Ú± ŒÚȬ ˜ÀÚ ˝˘/ ÷¯∏» ˘±˘/ Œ¸˝◊ ŒÚȬ ‡≈À˘ ¬Û±À˚˛ı˛ fl¬±À øıøÂÀ˚˛ øÀÓ¬˝◊ ‰¬˜Àfl¬ ά◊Àͬ ˘±Ù¬ Œ˜Àı˛ ¸Àı˛ ˚±˝◊/ ¤ Œ˚ ¤Àfl¬ı±Àı˛ ¬Û“±‰¬ ˝±Ó¬ øfl¬— Œfl¬±ıı˛±ı˛ Œ‡±˘¸Ø øͬfl¬ ÒÀı˛ÀÂÚ, ı±˘fl¬ ˝±À¸/ ’±˜ı˛± ıø˘ ≈øÒ˚˛± Œ·±˜±/ ≈í˝l± ’±À· ı±Ó¬±øı ·±ÀÂı˛ ±˚˛±˚˛ ¤øȬ ŒÂÀh¬ Œ·ÀÂ/ Ó≈¬À˘ Œı˛À‡øÂ/ ¸±Àh¬ ¬Û“±‰¬ ˝±Ê±ı˛ Œ˝”ı˛ ʺ˘ ¤˘±fl¬± Œ˜±ı˛±‚±È¬ Œı˛À?/ Œ˜±ı˛±‚±È¬ øıȬ ı±À ’±Àı˛± ‰¬±ı˛ øıȬ ‡≈“øȬ˜±øı˛/ ŒÓ¬±Ó¬±¬Û±h¬±, Œ·“±¸±˝◊˝±È¬ ¤ı— Œ¸±Ú±‡±ø˘/ ¸ıȬ±˝◊ ·ˆ¬œı˛ ıÚ/ Ó¬±ı˛ ˜ÀÒ… ı˛Àfl¬È¬ ¸±¬Û, ı≈Àfl¬ ≈ı˛ôL√ ŒÃh¬/ ¬Û±˝±øh¬ ø‰¬øÓ¬, ı≈øX¬ÀÓ¬


h¬/ ˜≈ı˛ø· ±ڱı˛ ˜Ó¬ Œfl“¬À Œfl“¬À ά±fl¬Àı/ ı±B‰¬±ı˛ ˜± Â≈ÀȬ ¤À˘˝◊ Ó¬±Àfl¬ ¤fl¬ ŒÂ±ıÀ˘ Ó≈¬À˘ ŒÚÀı ˜≈À‡/ ˙“±‡±øÓ¬ ¸±À¬Û Ú±øfl¬ øıÀ¯∏ı˛ Ó¬œıËÓ¬± Œıø˙/ ’±ı˛ ·±˝◊ı≈Àh¬±, ’±¬ÛÚ±ı˛± ˚±Àfl¬ ’Ê·ı˛ ıÀ˘Ú, qÀ˚˛ Ô±Àfl¬ ŒıÓ¬ıÀÚ/ ’±Sê˜ÀÌ Œ·À˘ Œ˘ÀÊı˛ ά◊¬Ûı˛ ˆ¬ı˛ øÀ˚˛ ¬Û≈Àı˛± ˙ı˛œı˛È¬± “±øh¬À˚˛ ˚±Àı/ ¸±À¬Ûı˛ Ó¬MW ŒÔÀfl¬ ŒıÓ¬ Ó¬ÀMW ·ä ‚≈Àı˛ ˚±˚˛/ Ó¬±ı˛ ˜±ÀÚ ¤ ʺÀ˘ ŒıÓ¬ ¬Û±›˚˛± ˚±˚˛∑ ¤ı±Àı˛ ¸jœ¬Û ıÀ˘ ‡±ÀıÚ fl¬ø‰¬ ŒıÀÓ¬ı˛ Ó¬ı˛fl¬±øı˛∑ Ó¬± ˝À˘ ŒÓ¬± ø¸Ó¬±ø˘ ŒıÓ¬ ‡≈“ÊÀÓ¬ ˝˚˛/ ŒıÀÓ¬› ı˛fl¬˜ÀÙ¬ı˛∑ ı±˘fl¬ ıÀ˘ ¤øÀfl¬ı˛ ıÚ-ʺÀ˘ ¬Û±ÀıÚ Œı˙ fl¬À˚˛fl¬ √õ∂ʱøÓ¬ı˛ ›˝◊ ˘Ó¬±/ Ó¬Àı Ù≈¬øı˛À˚˛ ’±¸ÀÂ/ Œ‰¬±ı˛± ¬ÛÀÔ Œfl¬ÀȬ ¸ı ’±¸ı±ı ı±øÚÀ˚˛ ŒÙ¬˘ÀÂ/ ˜±Ú≈À¯∏ı˛ ÚÊÀı˛ ¸±À¬Ûı˛ Œ‰¬À˚˛› øı¯∏ Œıø˙, ˜±ÚÀıÚ ŒÓ¬± ¸…±ı˛/ Œ¸ ÚÊÀı˛ı˛ ŒÂ±ı˘ ˚±ı˛ ά◊¬Ûı˛ ¬Ûh¬˘ Œ¸˝◊ Œ·˘/ ¤˝◊ Œ‡≈Ú ¸ı˛≈ Úı˛˜ Œ·Ãı˛œ ŒıÓ¬ ’±¸ı±Àı ˘±·¸˝◊/ √õ∂±˚˛ Œ˙¯∏/ ·±h¬±˘ ŒıÓ¬, ø¸Ó¬±ø˘› ’±¸ı±Àı Ï≈¬Àfl¬ ˚±ÀBÂ/ Ê˘±ı˛ Ò±Àı˛ ˝˚˛ Œ±˘±Ä ø¬Û, ˘±øͬ, ‰¬±ı≈Àfl¬ı˛ ÊÀÚ… ά◊ÀBÂ ˝À˚˛ ˚±ÀBÂ/ ’±˜ı˛±› Œfl¬ÀȬ ’±øÚ ‡±›˚˛±ı˛ ÊÀÚ…/ Ó¬Àı ›“ı˛±›Àı˛ ‡±… Œıø˙Ȭ±˝◊ ø¸X¬Œ¬Û±h¬±/ ŒÓ¬˘ ¬Û±Àı± Œfl¬±Ô±˚˛ ı˘≈Ú/ ¸ı˝◊ ŒÓ¬± fl≈¬øh¬À˚˛ ‡±›˚˛±/ øfl¬ ı˛fl¬˜ Œ¸ ‡±… Œ˙±Ú± ˚±fl¬/ ˜±h¬-ˆ¬±Ó¬ Ê≈ȬÀ˘ ŒÓ¬± ’±˜±Àı˛ ı˛±ÊŒˆ¬±Ê/ ¸Àº ’±˘≈ Œ¬Û±h¬±, fl“¬±‰¬±˘—fl¬±/ ¸fl¬±À˘ Œ‡À˚˛ Œıı˛˘±˜ fl¬±ÀÊı˛ Œ‡“±ÀÊ/ fl¬±Ê Œ¬ÛÀ˘ ¬Û˚˛¸± ˝À˘ fl“¬±øB‰¬ Œ¬Û‰¬±˝◊ ˜… Œ‡À˚˛ ı±øh¬ øÙ¬ı˛˘±˜/ ˝±ÀÓ¬ ¬Û˚˛¸± Ú±˝◊ ŒÓ¬± ëÚȬ—ˆ¬È¬—í/ Œ¸È¬± øfl¬ ‡±…∑ ʺÀ˘ı˛ fl¬±Í¬˜≈øȬ˚˛± ˙±fl¬ ˜±Àh¬ ‚≈“ÀȬ ¸Àº ı±f± ˙±fl¬ ïȬfl¬¬Û±Ó¬±ó Œ˜Àh¬ øÚÀ˚˛ ÊÀ•Û˙ ¤fl¬ ‡±… ˝˘/ fl¬‡Ú› fl¬±ø˙˚˛± ’±˘≈, ‡≈ı ŒÓ¬ÀÓ¬± ¤ı— fl¬¯∏±˚˛/ ’ÀÚfl¬È¬± ¸˜˚˛ ÊÀ˘ øˆ¬øÊÀ˚˛ Œı˛À‡ ı˛±· ˜±ı˛ÀÓ¬ ˝˚˛/ ¤fl¬È¬± ’±˘≈ ’±À ëfl≈¬˘˝≈í, ˜±S±˚˛ Œ˝øı˛ÀÙ¬øı˛ ˝À˘ √õ∂±ÀÌ Œ˜Àı˛ ŒÀı/ ¬Û±˝±øh¬ Œ¶⁄±ÀÓ¬ ŒÙ¬À˘ Òfl¬ Œ˜Àı˛, ˆ¬±À˘± fl¬Àı˛ ø¸X¬ fl¬Àı˛ Œ‡À˘› ˜‘Ó≈¬…ı˛ ˆ¬˚˛ ŒÔÀfl¬ ˚±˚˛/ ’±ø˜ ıø˘, fl≈¬˘˝≈ı˛ ˜Ó¬ ˜ı˛Ú±˚˛œ ‡±… ¤øh¬À˚˛ ‰¬˘À˘˝◊ ˝˚˛/ ¸jœ¬Û ıÀ˘ ›Àͬ ›Àı˛ fl¬øÍ¬Ú ’Ú±˝±Àı˛ı˛ øÀÚ ›˝◊ ’±˘≈˝◊ ÊœıÚ±˚˛œ/ ı±˘fl¬ ›“ı˛±› ıÚ øıˆ¬±À·ı˛ ’øÚ˚˛ø˜Ó¬ fl¬˜«œ/ ¸≈Ó¬ı˛±— ˚‡Ú fl¬±Ê Ô±Àfl¬ Ú± Ó¬±ı˛ fl≈¬h¬±øÚ ÊœıÚ/ ‡≈“øȬ˜±øı˛ ·Ë±À˜ Ó¬±ı˛ ı±¸/ Œh¬ øıÀ‚ Êø˜ÀÓ¬ ¬Û“±‰¬ ÊÀÚı˛ √õ∂øÓ¬¬Û±˘Ú/ Œ¸‡±ÀÚ› ’±fl¬±˙ ÊÀ˘ ‰¬±¯∏/ ’±ı˛ ŒÚ±Ú±˝◊ Úœı˛ øÁ¬˘±, ı±À˜±¸, ±ı˛±øº ˜±Â Ù¬Àı˛à¬ fl¬À˘±øÚÀÓ¬ øıøSê fl¬Àı˛ øfl¬Â≈ ά◊¬Û±Ê«Ú/ ¤ ·Ë±À˜ı˛ Œ˜À˚˛ı˛± ŒÂÀ˘Àı˛ ŒÔÀfl¬ Œıø˙ ¸˜Á¬±ı˛/ Ó¬±ı˛± Œ˚˜Ú ‚Àı˛ı˛ fl¬±Ê ¸±˜˘±˚˛, ’±ı±ı˛ ı±˝◊Àı˛ı˛ fl¬±ÀÊ ø·À˚˛ Œı±ÀÁ¬ Ó¬±Àı˛ øøı… ͬfl¬ÀÓ¬ ˝ÀBÂ/ Œ¸˝◊ ŒÔÀfl¬ Ó¬±ı˛± ≈øȬ øı¯∏À˚˛ ¸À‰¬Ó¬Ú ˝À˚˛ÀÂ/ ¤fl¬ ŒÓ¬± ¬Ûøı˛ı±ı˛ ¬Ûøı˛fl¬äÚ±ı˛ ¸≈Ù¬˘/ øZÓ¬œ˚˛Ó¬, ¶§±é¬ı˛Ó¬±ı˛ ά◊¬Ûfl¬±øı˛Ó¬±/ Ù¬À˘ ¬Ûøı˛ı±ı˛ øÚ˚˛LaÀÌı˛ ÊÀÚ… Œ˚˜Ú Œ˜À˚˛ı˛± øÚÀÊ ŒÔÀfl¬˝◊ ¶§±¶ö…Àfl¬Àf ˚±˚˛, ¸ôL√±ÀÚı˛ ø˙鬱ı˛ ÊÀÚ… Ó¬±Àı˛ ø˙鬱Àfl¬Àf ¬Û±Í¬±˚˛/

›“ı˛±› ÊœıÚ ŒÔÀfl¬ øÙ¬Àı˛ ı˛±ˆ¬± ¸˜±ÀÊ/ ¤ ·Ë±À˜ı˛ Ú±˜ ‡≈‡˘≈—/ ‡≈“øȬ˜±øı˛ ŒÔÀfl¬ ”ı˛ÀQ øÓ¬Ú øfl¬ø˜/ ¤‡±ÀÚ ¤fl¬ ˝◊Àfl¬±-¬Û±fl«¬ ∆Ó¬øı˛ ˝À˚˛À ¸±Ó¬ Œ˝”ı˛ Êø˜ı˛ ά◊¬ÛÀı˛/ ά◊À…±Mê± Ê˘¬Û±˝◊·≈øh¬ ıÚ ’±øÒfl¬±øı˛fl¬ fl¬˘…±Ì ±˙ ˜˝±˙˚˛/ ¤ ı˛±ÀÊ… ı˛ ’ı˛Ì… ’=¡À˘ ¬Ûøı˛ÀıÀ˙ı˛ ˆ¬±ı˛¸±˜… ı˛é¬±ÀÔ«, ¬Ûøı˛Àı˙ ”¯∏Ì Œı˛±ÀÒ, ¤ı— ıÚ ¸—˘¢ü ˜±Ú≈À¯∏ı˛ ¶§øÚˆ«¬ı˛Ó¬±ı˛ ¶§±ÀÔ« Ó“¬±ı˛ ’ÀÚfl¬ fl¬œøÓ«¬ı˛ ˜ÀÒ… ‡≈‡˘≈— ¬Ûøı˛Àı˙ ά◊…±Ú ¤fl¬øȬ/ Œ¸˝◊ ά◊…±ÀÚ ˙±˘, ø‰¬À˘±øÚ, ʱè˘, ıÀ˝h¬±ı˛ ±˚˛± ¬ÛÀÔ ˝±øı˛À˚˛ ˚±›˚˛±ı˛ Œı˛±˜±=¡ Âh¬±Ú/ œ‚« Ê˘±˙À˚˛ ˆ¬±¸˜±Ú ŒıÀ˘˝“±¸, ¬Û±ÚÎ≈¬ı≈øı˛, ı±‰¬fl¬± ¬Û±ø‡ı˛ Á¬“±fl¬ Œˆ¬Àº ÊÀ˘ı˛ ’±˘¬ÛÚ± ¤“Àfl¬ ŒÚÃfl¬± øı˘±¸, ’±ı±ı˛ Ó¬±˜±˜ øÚ¸À·« ıÀ¸ ıÚÀˆ¬±Ê › øıÀÚ±Ú ¤fl¬¸Àº Ê≈Àh¬ øÀ˚˛ÀÂÚ øÓ¬øÚ/ ¤ÀÓ¬± ıÀh¬± ˝◊Àfl¬± ˆ¬±`¬ Ȭ±›˚˛±Àı˛ ıÀ¸ ά◊¬ÛÀˆ¬±· fl¬ı˛± Ó“¬±ı˛˝◊ Œ¸ÃÊÀÚ…/ √õ∂øÓ¬øȬ Œé¬S ŒÔÀfl¬ Œ˚ ’±À˚˛ı˛ ı…ı¶ö± ’±À Ӭ±ı˛ ’ÀÚfl¬È¬±˝◊ ‡≈‡˘≈— ·Ë±À˜ı˛ √õ∂±¬Û…/ Ù¬À˘ Ó¬±Àı˛ Ó¬MW±ıÒ±ÀÚ˝◊ ‰¬˘À ¤˝◊ ¬Ûøı˛Àı˙ ά◊…±Ú/ ı˛øı ı˛±ˆ¬± øÚÀ˚˛ Œ·À˘ Ó¬±Àı˛ ·Ë±À˜/ ά◊ÀV˙… ¤fl¬È¬± ø¢ Œı±Á¬± Œ·˘ ¬ÛÀı˛/ ‡≈‡˘≈— 180 ı¸øÓ¬ı˛ ·Ë±˜/ ¬Û±À˙ Œ˜˘± ·Ë±À˜ 90 ı¸øÓ¬/ ’øÒfl¬±—˙˝◊ ı˛±ˆ¬± ¸•x±˚˛/ ’±˘±¬Û ˝˘ ‰¬f ı˛±ˆ¬±ı˛ ¸Àº/ Œ˝ø˘— fl¬±f±— Ú±À˜ ¤fl¬ ¶aœÀ˘±Àfl¬ı˛ ¸Àº, ¤ı— Ó¬±ı˛ ≈˝◊ ŒÂÀ˘ Ȭ±ı˛Ê±Ú › ø¸•Û¸ÀÚı˛ ¸Àº›/ ŒÓ¬±˜ı˛± ø‡Ë଱Ú∑ ¬Û≈Àı˛± ·Ë±˜È¬±˝◊ Ó¬±˝◊Ä È¬±ı˛Ê±Ú ıÀ˘/ Ò˜« ¬Û±À{Ȭ ŒÓ¬±˜±Àı˛ ˘±ˆ¬ øfl¬ ˝À˚˛ÀÂ∑ ≈ÀȬ± ıÀh¬± ˘±ˆ¬ ˝À˚˛À ¸…±ı˛/ ¤fl¬È¬± ŒÓ¬± ¤ ·Ë±À˜ı˛ ¸fl¬˘ ŒÂÀ˘À˜À˚˛˝◊ Œ˘‡±¬Ûh¬±˚˛ ’±·Ë˝œ ¤‡Ú, ’±ı˛ ‡≈‡˘≈—À˚˛ı˛ ¸fl¬˘ ˜±Ú≈¯∏ ˜ ˆ≈¬À˘ÀÂ/ ¸ı ø˚q ¸±À˝Àıı˛ Œ¸ÃÊÀÚ…∑ Œ˝ø˘— ıÀ˘Ú, ’ı˙…˝◊/ øÓ¬øÚ˝◊ ŒÓ¬± ’±À˘± Ê;±À˘Ú ˆ¬œÓ¬ı˛-ı±ø˝Àı˛Ä ø˙鬱ı˛ ’±À˘±, :±ÀÚı˛ ’±À˘±, ∆‰¬Ó¬ÀÚ… ı˛ ø‰¬ı˛±·/ Ú˝◊À˘ ¸±Ò… øfl¬ ˜±Ú≈À¯∏ı˛, Œ¸·≈ø˘ ¸øͬfl¬ˆ¬±Àı ’±˚˛M fl¬ı˛±/ Ó“¬±Àfl¬ qÒ≈ ˆ¬øMê ±›, øÓ¬øÚ ’±˜±Àı˛ ·Àh¬ ά◊ͬÀÓ¬ ¸ı˝◊ ŒÀıÚ, Ù¬±±ı˛ ıÀ˘Ú ’±˜±Àı˛ ‰¬˜»fl¬±ı˛ ø˙鬱 Œø‡ ø˜˙Ú±øı˛ı˛/ Œ˝ø˘— ¤ı±Àı˛ øˆ¬iß ¸≈Àı˛ ıÀ˘Ú ¤˝◊ ”ı˛ÀÀ˙ ¤À¸ÀÂÚ ˚‡Ú, ¤fl¬È¬± ¶ú‘øÓ¬ ¸Àº øÚÀ˚˛ ˚±Ú/ øfl¬ ¶ú‘øÓ¬∑ ’±˜ı˛± Œ˜À˚˛ı˛± ‚Àı˛ ‚Àı˛ ı¶a ı≈ÀÚ ı±Ê±Àı˛ øıøSê fl¬øı˛/ Œ¸ ı±Ê±ı˛ ø˜Àʱı˛±˜ Ó¬fl¬ Âh¬±Ú/ ıÀ˘Ú øfl¬Ø Ú±, ‡≈ı ıÀh¬± ˜±À¬Ûı˛ øfl¬Â≈ Œˆ¬Àı ı¸ÀıÚ Ú±/ fl¬±Ê ¸±˜À˘ Œ˜À˚˛ı˛± Œ¸È≈¬fl≈¬ fl¬Àı˛ ά◊ͬÀÓ¬ ¬Û±Àı˛, Ó¬±ı˛ øfl¬Â≈Ȭ± ¶ö±Úœ˚˛ ı±Ê±Àı˛ ˚±˚˛/ øfl¬Â≈Ȭ± ¤ÀÊÀKȬı˛ ˜±Ò…À˜ ˚±˚˛ ø˜Àʱı˛±À˜/ øfl¬ Œ¬Û±¯∏±fl¬ ˝˚˛∑ fl¬Ó¬ øÚ ˘±À· ı≈ÚÀÓ¬∑ Ó¬±ı˛ ±˜∑ ’±˜±ı˛ ¬Ûı˛¬Ûı˛ √õ∂Àùü ‰¬f ı˛±ˆ¬± Œ˝À¸ ıÀ˘Ú Œ˚˜Ú Œ¬Û±¯∏±fl¬ ŒÓ¬˜Ú ±˜, ŒÓ¬˜Ú˝◊ ¸˜˚˛/ Ó¬Àı ¸˜À˚˛ı˛ ≈˝◊ ˆ¬±· ’±ÀÂÄ Ú±·±Àh¬ ı≈ÚÀ˘ ¤fl¬ ı˛fl¬˜, ’±ı˛ ¸—¸±ı˛ ¸±˜À˘ ı≈ÚÀ˘ ¸˜˚˛ Œıø˙ ˘±·Àı/ Œ˝ø˘— ıÀ˘Ú ¤fl¬È¬± fl¬±•§±— ïŒ±¬Û±A±ó ı≈ÚÀÓ¬ ¬ÛÀÚı˛ øÚ/ ±˜ Òı˛ÀıÚ ≈íÀ˙± ŒÔÀfl¬ ÂíÀ˙±/ ±À˜ı˛ Ù¬±ı˛±fl¬ øÊøÚ¯∏ Œ‡À˘˝◊ ı≈Á¬ÀıÚ/ Œfl¬˜À˘È¬ À˚˛Àı˛ ˘≈øºó ’±˜ı˛± øÓ¬Ú øÀÚ˝◊ Œ˙¯∏

19


fl¬ı˛ÀÓ¬ ¬Û±øı˛/ ¤ÀÓ¬ Ú’±ı˛ ı±˝±ı˛ ŒÚ˝◊/ ±˜› ¸±Àh¬ øÓ¬Ú, øÓ¬Ú/ øıø‰¬˘ ’Ô«±» Œ˜À˚˛Àı˛ ʱ˜± ı≈ÚÀÓ¬ ¬Û“±‰¬- øÚ ŒÓ¬± ˘±·Àı˝◊/ ’ı˙… Ú±·±Àh¬ ı≈ÚÀ˘/ ±˜ ¬Ûh¬Àı ’±h¬±˝◊À˙± Ȭ±fl¬± ŒÔÀfl¬/ ’±ı˛ ¸ıÀÔÀfl¬ ÊÚø√õ∂˚˛ ·ı˛˜ ‰¬±ı˛, ’±˜±Àı˛ ı˛±ˆ¬± ˆ¬±¯∏±˚˛ ıø˘ 댸±Àfl¬±fl¬¢­±¸í/ ¤øȬ› Ú±·±Àh¬ ı≈ÚÀ˘ ÂíøÀÚ Ú±ø˜À˚˛ ŒÀı/ øÓ¬ÚÀ˙± Ȭ±fl¬± ŒÔÀfl¬ ı˛ ά◊ͬÀı ¸±Ó¬-’±ÀȬ/ ·Ë±À˜ı˛˝◊ ¤fl¬øȬ Œ˜À˚˛ ‰¬±À•Û±, ıÀ˘ ›Àͬ ¤fl¬È¬± ’±˝◊ÀȬ˜ øÚÀ˚˛ ˚±› ’±Ç¬˘/ ›ı˛ ¸À•§±ÒÀÚ ı˛œøÓ¬˜Ó¬ ‰¬˜øfl¬Ó¬ ˝˝◊/ ¤› ø˚q ¸±À˝Àıı˛ √õ∂ˆ¬±Àı ı≈Á¬ÀÓ¬ ¬Û±øı˛/ Ó≈¬ø˜ Œfl¬±Ú flv¬±À˙ ¬Ûh¬∑ ¸√õ∂øÓ¬ˆ¬ ‰¬±À•Û± ıÀ˘ flv¬±˙ ¤˝◊Ȭ/ ø·Ê«±˚˛ ˚±›∑ ’±˜ı˛± √õ∂ÀȬଅ±KȬ, ˚±Àı± Ú±∑ øfl¬ ŒÚı ıÀ˘± ŒÓ¬±∑ ›˝◊ øıø‰¬˘È¬± Ú±› ’±˜±ı˛ ŒÂ±A Œı±ÀÚı˛ ÊÀÚ…/ øfl¬c√ ’±ø˜ ˚ø ’±˜±ı˛ ŒÂ±A Œı±ÀÚı˛ ÊÀÚ… øÚ˝◊ ¤fl¬È¬± øıø‰¬˘, Œ¸ ¬Ûı˛Àı ŒÓ¬±∑ ‰¬±À•Û± ˘#± ¬Û±˚˛/ Œ¸ &øȬÀ˚˛ ˚±˚˛ ¤ı±Àı˛/ ¸fl¬À˘ı˛ ’Ú≈Àı˛±ÀÒ› øıø‰¬˘È¬± Ú± øÚÀ˚˛ ŒÙ¬À˘ Œı˛À‡˝◊ ŒÃÀh¬ ¬Û±˘±˚˛/ ¤› ø˚q-±Ú ı≈Á¬ÀÓ¬ ¬Û±øı˛/ ά◊MÀı˛ı˛ ø˘Ó¬ ¸˜±ÊÀfl¬ ø˚q Œ˚ ÒÀ˜«ı˛ ŒÊ±Àı˛ ˜øÊÀ˚˛ÀÂÚ ŒÓ¬˜ÚȬ± Ú˚˛ øfl¬c√/ ıı˛— ˜±Ú≈¯∏&ø˘ √õ∂±Ó¬… ø˝fl¬ √õ∂À˚˛±ÊÀÚ øÚÀÊı˛±˝◊ ø˚qÀfl¬ ’±|˚˛ fl¬Àı˛ÀÂÚ/ Œ˝ø˘— ıÀ˘Ú ¤fl¬ı±ı˛ ’±¸≈Ú ıÀh¬±øÀÚ/ ø·Ê«±˚˛ ά◊»¸ı ˘±·Àı/ fl¬Ó¬ ˜±Ú≈¯∏, ˜BÂı ’±ı˛ ¬Û—øMê Œˆ¬±Ê/ √õ∂øÓ¬øÚ Œ˜±ı˛· fl¬±È¬± ˝Àı/ ø·Ê«±˚˛

20

˜±—¸ ˆ¬±ÀÓ¬ı˛ Ϭ±˘±› øÚ˜LaÌ/ √õ∂±Ô«Ú± ¸ˆ¬±, Ò˜«-·ËLö ŒÔÀfl¬ ı±Ìœ ŒÀıÚ Ù¬±±ı˛ ¸Àfl«¬˘/ øfl¬c√ ’±¬ÛÚ±Àı˛ ˜˝±fl¬±˘ ŒıÓ¬±∑ ı±ı± øı¯∏˝øı˛∑ Ó“¬±Àı˛ ˆ≈¬À˘˝◊ ıÀ¸ÀÂÚ∑ ı˚˛¶® ‰¬f ı˛±ˆ¬± ıÀ˘Ú, øfl¬Â≈ Œ¬ÛÀÓ¬ ˝À˘ øfl¬Â≈ ŒÓ¬± Œ‡±˚˛±ÀÓ¬ ˝˚˛ ¸…±ı˛/ ’±˜±Àı˛ øÚʶ§ Ò˜«øıù´±¸, Œ˘±fl¬±‰¬±ı˛, fl‘¬ø©Üı˛ øıøÚ˜À˚˛ ¤˝◊ øıÒ˜«œ ÊœıÚ Œ¬ÛÀ˚˛øÂ/ ¸≈‡ Œ¬ÛÀ˚˛ÀÂÚ∑ ’±˘ı» Œ¬ÛÀ˚˛ø ڽ◊À˘ ¤ˆ¬±Àı, ¤Ó¬øÚ .../ ’±ı˛ ˙±øôL√∑ ‰¬f øÚÀÊÀfl¬ ·≈øȬÀ˚˛ ŒÚÚ ¤ı±Àı˛/ ά◊±¸ ·˘±˚˛ ıÀ˘Ú ˙±...Úƒ...øÓ¬Ø ı˘ÀÓ¬ ¬Û±ı˛Àı± Ú± ˆ¬±˝◊Ø ‡≈‡˘≈— ŒÔÀfl¬ Œ·“±¸±˝◊˝±È¬ ”ı˛ÀQ ¸±˜±Ú…˝◊/ Œ¸‡±ÀÚ ˚±›˚˛±ı˛ ά◊ÀV˙… ·Ú» ı˛±ˆ¬±/ Œ˚±·±À˚±·˝œÚ ·Ë±À˜ı˛ √õ∂Ó¬…ÀôL√ ıÀ¸ ı˛±ˆ¬± Ú±À‰¬ı˛ ˘ ·Àh¬ ¤˝◊ Œ√õ∂ÃϬˇ Ó¬±˜±˜ ı˛±ÀÊ… Œ˘±fl¬¸—¶‘®øÓ¬ Âøh¬À˚˛ øÀBÂÚ ‡ıı˛ Œ¬ÛÀ˚˛ø¢±˜/ ˙Ǭ± ø¢ ¤fl¬È¬±˝◊ñ ¸± ı…ô¶∏ ı…øMêøȬÀfl¬ ¬Û±Àı± øfl¬ Ú±/ ’øÚ}¬˚˛Ó¬±˚˛ ˆ¬ı˛ fl¬Àı˛ ·Ë±À˜ ø·À˚˛ Œ¬ÛÃ“Â˘±˜ ˙œÀÓ¬ı˛ øıÀfl¬À˘/ ˆ¬^À˘±fl¬ ‚Àı˛˝◊ øÂÀ˘Ú/ Œ‡“±Ê fl¬ı˛ÀÓ¬˝◊ Œıøı˛À˚˛ ¤À¸ “±h¬±À˘Ú ¸≈¬Û≈øı˛ ·±ÀÂı˛ ±˚˛±˚˛/ ı˚˛¸ ¸Mı˛ Œ¬Ûı˛À˘› ˙ı˛œı˛-¶§±À¶ö… ˆ¬±ºÚ ÒÀı˛øÚ/ ‡±ÀȬ± ά◊B‰¬±Ó¬±ı˛ ˜±Ú≈¯∏/ Ó¬±˜±fl¬-¬Û±Ó¬± ·±À˚˛ı˛ ı˛—/ ˜Àº±˘œ˚˛ Ò“±À‰¬ı˛ Œ‰¬±‡-Ú±fl¬-˜≈‡/ ¬Ûı˛ÀÚ Ù¬Ó≈¬˚˛±ı˛ ά◊¬Ûı˛ ˙œÀÓ¬ı˛ ‰¬±ı˛/ ’±ı˛ Ò≈øÓ¬/ √õ∂Ô˜ √õ∂ùüȬ±˝◊ fl¬Àı˛ ıÀ¸Ú-Œfl¬±Ô±fl¬±ı˛ ı±˚˛Ú±∑ ¤˝◊ øø{° ŒÔÀfl¬


øÙ¬ı˛˘±˜, ≈Àı˛ Œ˚ÀÓ¬ ¬Û±ı˛Àı± Ú± ˆ¬±˝◊/ øÚÂfl¬ ’±˘±¬Û fl¬ı˛ÀÓ¬ Â≈ÀȬ ’±¸±ñ fl¬Ô±È¬± Œ˚Ú Ó“¬±ı˛ Œı±Ò·˜… ˝˘ Ú±/ øfl¬À¸ı˛ ’±˘±¬Û∑ øfl¬ Œ˝Ó≈¬∑ ’±˜ı˛± ı≈øÁ¬À˚˛ ı˘ÀÓ¬ Œ‰¬©Ü± fl¬øı˛ñ ¤˝◊ Œ˚ ·Ë±À˜ı˛ √õ∂Ó¬…ÀôL√ ıÀ¸ ø˘Ó¬ ‚Àı˛ı˛ ≈–¶ö, ’¬Û≈©Ü, ’ˆ”¬Mê Œ¬ÛȬ·≈ø˘Àfl¬ ¤fl¬øSÓ¬ fl¬Àı˛ Œ˘±fl¬¸—¶‘®øÓ¬ı˛ ı±ø·‰¬±˚˛ Ù≈¬˘ ŒÙ¬±È¬±ÀBÂÚ, ’±˜ı˛± ‡≈ı ¸˝Ê ¸±Ò… ˜ÀÚ fl¬øı˛ Ú±, Ó¬±˝◊.../ ’±˜±Àı˛ ¤fl¬ÊÚ ’±Àı· Ó¬±øh¬Ó¬ ˝À˚˛ ıÀ˘ ŒÙ¬À˘Úñ ¸±˜±Ú… ‡h¬-fl≈¬ÀȬ± øÀ˚˛ ø˙ä ·h¬±ı˛ ˝±Ó¬Àfl¬ fl≈¬øÌ«˙ fl¬ı˛ÀÓ¬˝◊ ’±˜±Àı˛ ’±¸±/ ·Ú» Œı˙ ·y¬œı˛ Œ˜Ê±ÀÊ ıÀ˘Ú ’±¬ÛÚ±ı˛± ¸˝ÀÊ˝◊ ˚±Àı˛ ‡h¬fl≈¬ÀȬ±

’±‡…± ŒÚ ’±ø˜ Ó¬±Àı˛ ˜ÀÒ… ¬Û±˝◊ ø˙äı˛¸/ ë˚±-øfl¬Â≈í øÀ˚˛ ˆ¬±À˘± fl¬±Ê ˝˚˛ Ú± ˆ¬±˝◊/ ’±ı˛ ¤fl¬È¬± fl¬Ô± ıø˘, Œı±Ò-Ó¬±øh¬Ó¬ ˜±Ú≈À¯∏ı˛ |À˜ı˛ ˝◊B± Ô±fl¬À˘ øfl¬Â≈˝◊ ŒÔÀ˜ Ô±Àfl¬ Ú±/ Œ¸ øfl¬Â≈ ·h¬ÀÓ¬ Œ‰¬©Ü± fl¬ı˛Àı˝◊/ ’±˜±ı˛ Œ¸˝◊ Œ‰¬©Ü±È≈¬fl≈¬˝◊, Ó¬±ı˛ Œıø˙ ’±ı˛ øfl¬/ ¤ ŒÓ¬± øÚÀÊı˛˝◊ ·ı˛ÀÊ, Ó¬±ø·À, Ó¬±h¬Ú±˚˛ ı˘ÀÓ¬ ¬Û±Àı˛Ú/ Ó¬±ÀÓ¬ ˜˝ÀQı˛ ·g¬ ’±¬ÛÚ±ı˛± Œ¬ÛÀÓ¬ ¬Û±Àı˛Ú, ’±˜±ı˛ fl¬±À Œ¶⁄Ù¬ Œı“À‰¬ Ô±fl¬±ı˛ ¤fl¬È¬± ’±|˚˛, Œ˜±È¬± fl¬Ô±˚˛ Ò±j±/ ’±˜ı˛± ’ı±fl¬ ˝˝◊ ·ÚÀÓ¬ı˛ fl¬Ô±˚˛/ øÓ¬øÚ ıÀ˘Ú Ú±‰¬ Œ‡ÀıÚ ŒÓ¬±∑ øı˘é¬Ì/ ¸˜˚˛ ıÀ˚˛ Œ·À˘ Œ‡ÀıÚȬ± øfl¬∑ ·Ë±À˜ ’±À˘± ŒÚ˝◊/ øıÀfl¬À˘ı˛

21


22

’±À˘±˚˛ Ȭ±Ú Òı˛ÀÂ, ‰¬˘≈Ú ø·Ê«±ı˛ ˜±Àͬ ’±˘ÀÓ¬± fl¬Àı˛ ≈íÀȬ± Ú±‰¬ Œø‡À˚˛ ø˝◊/ øÓ¬øÚ Ú±À‰¬ı˛ Œ˜˚˛Àı˛ ‡ıı˛ ¬Û±øͬÀ˚˛ ŒÚ/ ’±˜ı˛± ‰¬ø˘ ø·Ê«±ı˛ √õ∂±ºÀÚ/ Œ·“±¸±˝◊˝±È¬ ·Ë±À˜ı˛ ¬Û±À˙˝◊ ø·Ê«±/ ¸±˜ÀÚ Œı˙ ‡±øÚfl¬ Œ‡±˘± ˜±Í¬/ ø¬ÛÂÀÚ› Œı˙ ‡±øÚfl¬ Ù“¬±fl¬± ʱ˚˛·±/ √õ∂±Ô«Ú± ‚ı˛ ŒÔÀfl¬ Œı=¡ ¤ÀÚ ¬Û±Ó¬± ˝À˚˛À ¸±˜ÀÚ/ ·Ë±À˜ı˛ ˜±Ú≈¯∏ Ú±‰¬ Œ‡ÀÓ¬ ˆ¬œh¬ fl¬Àı˛ÀÂÚ/ ¤fl¬ ¬Û±À˙ ıÀ¸ÀÂÚ ı±ÊÚ±ı˛/ ·Ú» ı˛±ˆ¬± ¬Ûøı˛‰¬˚˛ ¬Ûı« ¸±ı˛ÀÓ¬ Ô±Àfl¬Ú/ ›ı˛ Ú±˜ Úœ˘‰¬ı˛Ì ÿø˜«, ˆ¬±À˘± ëŒ˝˜í ı±Ê±˚˛/ Úœ˘‰¬ı˛ÀÌı˛ ·˘±˚˛ Á≈¬˘À ¬Û±˙ı±ø˘À˙ı˛ ˜Ó¬ ‰¬±˜h¬±ı˛ ˜±˘, ’Ô«±» Œ˝˜/ ıÀh¬± ·y¬œı˛ ’±›˚˛±Ê Ó¬±ı˛/ ¬Û±À˙ ’±ı˛ ¤fl¬ÊÚ, ı˛±Àˆ¬f fl¬±f±— Ó“¬±ı˛ ˝±ÀÓ¬ ¤fl¬‡±Ú± ëfl¬±˘í/ Ó”¬ı˛ ·±ÀÂı˛ fl¬±Àͬ ∆Ó¬øı˛ ı˛œøÓ¬˜Ó¬ ¬Û“±‰¬ Ù≈¬ÀȬı˛ ø˙„±/ ı±Ê±ÀÓ¬ ˆ¬±À˘± À˜ı˛ √õ∂À˚˛±ÊÚ/ ’±ı˛ ¤fl¬ ı±…˚La ëı±¬ÛÓ¬±›í, ≈øȬ Œ˘±˝±ı˛ ¬Û±ÀÓ¬ı˛ ¤˝◊ ı±…øȬı˛ Ò±Ó¬ı ˙s ·±ÀÚ ÚÓ≈¬Ú ˜±S± Œ˚±· fl¬Àı˛/ Ú±À‰¬ı˛ ’±À· ı±ÊÚ±ı˛ ˜˝h¬± qè ˝À˚˛ÀÂ/ ˙œÓ¬ ı±h¬ÀÂ/ ˝±ı˛À˜±øÚ˚˛±À˜ ¤À¸À ø˙øÓ¬Ú ı±ÚÓ¬±›/ ŒÈ¬ÀÚÈ≈¬ÀÚ ¤fl≈¬˙ ı˚˛¸œ ¬Û±Ó¬˘± ·h¬ÀÚı˛ ¤fl¬ ø˙©Ü Œ˜À˚˛/ Œ¸ ıÀ˘ Ú±‰¬-·±ÀÚ SnøȬ ˝À˘ ˜±øÚÀ˚˛ ŒÚÀıÚ ¸…±ı˛/ ά◊˜ƒ-˝≈, ’±˜ı˛± SnøȬ Œ‡ÀÓ¬ ŒÓ¬± ’±ø¸øÚ/ Œ˚ Ú±‰¬ øø{° ‚≈Àı˛ ¤˘ Ó¬±ı˛ Œfl¬±Ú øı‰≈¬…øÓ¬ ˜±Úı Œfl¬Ú∑ ¤Àfl¬ı±Àı˛ Œ¯∏±˘ ’±Ú± ‰¬±˝◊/ ’±˜±ı˛ fl¬Ô±˚˛ ø˙øÓ¬Ú Œ˝À¸ ıÀ˘, ¤˝◊ ŒÓ¬± ’±À·ˆ¬±À·˝◊ ˆ¬˚˛ Œ‡±À˘Ú/ fl¬À˚˛‡øȬ fl¬±ı˛ı±˝◊Àάı˛ ’±À˘± ¤À¸ ¬ÛÀh¬À ˜Êø˘À˙/ ˆ¬œÀh¬ı˛ ı‘ÀM ˝Àı Ú±‰¬/ ı±ÊÚ± qè ˝˘ ŒÊ±ı˛±ı˛/ Úœ˘ ’±fl¬±À˙ı˛ √õ∂±ôL√ ŒÔÀfl¬ ά◊Àͬ ’¸À Œ·±˘ ‰“¬±/ Ó¬±ı˛ ø˝˜Sꜘ ‰≈“¬˝◊À˚˛ ¬Ûh¬À ¬Ûøı˛ÀıÀ˙/ Œ˜À˚˛ı˛± ¤À¸ “±h¬±˘ Ú±À‰¬ı˛ ı‘ÀM/ ı˚˛¸ Ó¬±Àı˛ ¬ÛÀÚı˛ ŒÔÀfl¬ ¸±Ó¬±Àı˛±, ’±Í¬±Àı˛±/ ·±À˚˛ı˛ ı˛— ˝˘≈, ˝±Ù¬ Œ‰¬ı˛± Œ‰¬±‡, ˜≈À‡ı˛ ·h¬Ú ‰¬…±õI◊±/ Œ¸˝◊ ˜≈À‡ ¸ı˛˘ ˝±ø¸ Á¬Àı˛ ¬Ûh¬ÀÂ/ Œ˜À˚˛Àı˛ Ú±˜·≈ø˘ ıÀ˘ ˚±˚˛ ø˙øÓ¬Úñ √õ∂œøÓ¬ ˜±øÁ¬Àı±ıı˛, ¬Û±ı«Ó¬œ ‰¬±À•Û±fl¬, ı±ø˘fl¬± Œ˘±•§±, ’±˙± ÿøÚ, ø√õ∂˚˛±ıÓ¬œ, ˜±˚˛±/ Œı˙ ¸√õ∂øÓ¬ˆ¬ Œ˜À˚˛ı˛±/ ¸±ı˛± Œ˙ ‚≈Àı˛ ›Àı˛ ıËœh¬±, ’±h¬©ÜÓ¬± ŒÚ˝◊ ı˘À˘˝◊ ‰¬À˘/ ·Ú» ıÀ˘Ú ı±ÊÚ± Œ‚±ı˛±› ¤ı±Àı˛/ √õ∂Ô˜ Ú±‰¬øȬ ˝Àı ŒÙ¬ÃÚ±— øÚ—, ’Ô«±» ’øÓ¬øÔ ıı˛Ì/ ı±ÊÚ± ‡±À Ú±˜˘/ ø˜ø˝¸≈Àı˛ Œ·À˚˛ ά◊ͬ˘ ø˙øÓ¬Ú ı±ÚÓ¬±›/ Œ˚˜Ú Œfl¬±˜˘fl¬F, ŒÓ¬˜Ú ¸≈ı˛-ı…?Ú±/ Œ˚Ú ø˜ø˝Ú fl≈¬˚˛±˙±ı˛ ŒÒ“±˚˛± ’±˘ÀÓ¬± ά◊Àh¬ ¤À¸ Âά◊“À˚˛ ı¸À ˜Ú/ Œ˜À˚˛ı˛± ŒÚÀ‰¬ ά◊ͬ˘/ ¤fl¬È≈¬ ·øÓ¬ı˛ ά◊¬ÛÀı˛ Ú±‰¬/ ¸±Ó¬ √õ∂ʱ¬ÛøÓ¬ ά±Ú± Œ˜À˘ øÀ˚˛ ά◊h¬À ¸±˜ÀÚ/ Ó¬±Àı˛ ˙ı˛œÀı˛ ‰“¬±Àı˛ ˝˘≈ fl≈¬¸≈˜ Âøh¬À˚˛ ¬ÛÀh¬ÀÂ/ fl¬±ı˛ı±˝◊Àάı˛ Úœ˘ ’±À˘±˚˛ ¬ÛÓ¬º ά◊Àh¬ Œıh¬±˚˛/ Œ˝˜ ı±ÊÀÂ/ fl¬±˘ Œ˝“Àfl¬ ›Àͬ/ ’±˜ı˛± fl≈¬˚˛±˙± ˜±‡± ¸g¬…±˚˛ ı≈“ ˝À˚˛ ıÀ¸ Œø‡ Œ·“±¸±˝◊˝±ÀȬı˛ øÚ¬Ûœøh¬Ó¬ ˜±Ú≈À¯∏ı˛ ˝±º±ı˛ ά…±k/ ’±˜±Àı˛ Âøı›˚˛±˘± Œ¸˝◊ Ú±À‰¬ı˛ √õ∂øÓ¬øȬ ˜≈^± øάøÊȬ±À˘ Œ‡±±˝◊ fl¬Àı˛ ı˛±À‡/ Ú±‰¬ ‚≈Àı˛ ˚±˚˛ ¬Ûı˛ıÓ«¬œ ’±˝◊ÀȬÀ˜/

·Ú» ¤fl¬È≈¬ Ӭʫ˜± ı˛±À‡Ú/ øÓ¬øÚ ıÀ˘Ú, ı˛±ˆ¬± ÊœıÀÚ ±øı˛À^ı˛ ά◊»¬Û±Ó¬ ı˘±ı˛ ’À¬Û鬱 ı˛±À‡ Ú±/ Êœøıfl¬±ı˛ ‚ı˛ Ó¬±˘± ıg¬ √õ∂±˚˛/ ı±øÚ˚˛±, ŒÚ±Ú±˝◊, ·ı˛±øÓ¬ Úœı˛ Œ¶⁄±ÀÓ¬ ʱÀ‡±˝◊  Òı˛±ı˛ ‡±À˘±˝◊ó Œ¬ÛÀÓ¬ øfl¬Â≈ øÁ¬˘±, Œı±Àı˛±ø˘, ¬Û±Ôı˛‰¬±È¬ ˜±Â Òı˛± ·Ë±˜œÌ Œ˜À˚˛-¬Û≈ı˛≈À¯∏ı˛ Êœøıfl¬±ı˛ √õ∂Ò±Ú Î¬◊¬Û±˚˛/ ¤˝◊ Œ¸˝◊ ˜±Â Òı˛±ı˛ Ú±‰¬ ŒÚ±À‰¬— Œı˛øÚí/ ÊÀ˘ı˛ ¸Àº Œ˜À˚˛Àı˛ ¸‡… ’±˜±Àı˛ ı±—˘± ¸±ø˝ÀÓ¬…-¸—·œÀÓ¬ √õ∂fl¬±˙ Œ¬ÛÀ˚˛ÀÂÄ ›Àı˛ Ú±À‰¬› Ó¬±ı˛ √õ∂fl¬±˙ Œø‡/ Œ˜À˚˛ı˛± ʱÀ‡±˝◊ øÚÀ˚˛ ˜±Â Òı˛ÀÓ¬ ¤À¸ Ê˘Àfl¬ø˘ fl¬Àı˛/ ¸ø‡ı˛± øÚÀÊÀı˛ Œ·±¬ÛÚ fl¬Ô± ¬Ûı˛¶Ûı˛Àfl¬ øıøÚ˜˚˛ fl¬Àı˛/ ’±ı˛ ˜±Â ˆ¬±·± fl¬Àı˛ ı˛±À‡ Úœı˛ øfl¬Ú±Àı˛/ ¬Û±À˙ ¤fl¬øȬ ˆ¬±·± ŒÀ‡ ŒÂ±ÀȬ± Œı±Ú √õ∂ùü fl¬Àı˛ñ øø ›˝◊ ˜±Â&ø˘ fl¬±ı˛ ÊÀÚ… Œı˛∑ øø ıÀ˘ ıÀh¬± ˆ¬±·± øıøSê fl¬Àı˛ ¸—¸±Àı˛ı˛ ’ˆ¬±ı Œ˜È¬±ı… ŒÂ±ÀȬ± ˆ¬±·± øıøSê fl¬Àı˛ Œı±Ú ’±˜ı˛± ≈íÊÀÚ ¬Û±Ú-&˚˛± ‡±ı/ fl¬±˜±—, Œfl¬˜À˘È¬, Œ˜‡˘± ¬Ûøı˛ø˝Ó¬ ˝±ø¸‡≈˙œ Œ˜À˚˛Àı˛ Ú±À‰¬— Ú±À‰¬ı˛ ˘œ˘±ø˚˛Ó¬ Âj fl≈¬˚˛±˙±ı˛ ˝±{®± ŒÒ“±˚˛±˚˛ fl¬‡Ú Ò”¸ı˛ ˝˚˛, fl¬‡Ú √õ∂fl¬È¬ ˝˚˛/ ’±ı˛ ·±ÀÚ ø˙øÓ¬Ú-fl¬ÀFı˛ ʱ·˘±øı˛ ’±˜±Àı˛ Ês fl¬Àı˛ ı˛±À‡/ Ó¬±ı˛¬Ûı˛ Œfl¬±±˘ Á≈¬øh¬ øÚÀ˚˛ ˝˚˛ ë˝±º±˚˛ ¸±øÚí ’Ô«±» ‰¬±À¯∏ı˛ Ú±‰¬/ Ϭ±˘ Ó¬Àı˛±˚˛±˘ øÚÀ˚˛ øı‡…±Ó¬ Ú±‰¬ ë˝±`¬± ı±ı˛≈í/ ¤ Ú±À‰¬ı˛ ¬ÛȬˆ”¬ø˜ ˆ≈¬È¬±Ú ı˛±Ê±ı˛ ¸Àº Œfl¬±‰¬ √õ∂˜œ˘± ı±ø˝Ú±ı˛ Œ‚±ı˛Ó¬ı˛ ˚≈X¬/ œ‚« ˘h¬±˝◊À˚˛ı˛ ¬Ûı˛ ˆ≈¬È¬±Ú ı˛±Ê±Àfl¬ ¬Ûı˛±ô¶∏ fl¬Àı˛ Œ˙Àfl¬ ¶§±ÒœÚ fl¬Àı˛ øÙ¬ı˛˘ √õ∂˜œ˘± ı±ø˝Úœ/ ı˛±ˆ¬± Œ˜À˚˛Àı˛ ¤˝◊ ˚≈ÀX¬ı˛ Ú±‰¬ ‡≈ı˝◊ ά◊¬ÛÀˆ¬±·…/ Œ√õ∂À˜ı˛ Ú±À‰¬› fl¬˜ ˚±˚˛ Ú± Œ˜À˚˛ı˛±/ ·±ÀÚ ŒÓ¬˜Ú˝◊ ø˙øÓ¬Ú/ Œ‡“±Ê ‡ıı˛ fl¬øı˛ Œ˜À˚˛øȬı˛ øı¯∏À˚˛/ ·Ú» ıÀ˘Ú › ’±˜±Àı˛ À˘ı˛ ¸•Û/ ı˛±Ê… ¸—·œÓ¬ √õ∂øÓ¬À˚±ø·Ó¬±˚˛ Œ˜À˚˛È¬± ˙ ˝±Ê±ı˛ Ȭ±fl¬± ¬Û≈ı˛¶®±ı˛ øÊÀÓ¬ ¤À¸ÀÂ/ Ú±‰¬·±Ú Œ˙¯∏ ˝À˘ ŒÂ±ÀȬ± fl¬Àı˛ ‰¬±À˚˛ı˛ ’±D¬± ıÀ¸À ڱÀ‰¬ı˛ Œ˜À˚˛ı˛±› ¸Àº ’±ÀÂ/ ·Ú» Œ˜À˚˛Àı˛ ¬Ûøı˛ø‰¬øÓ¬ Œ¬Û˙ fl¬ı˛ÀÓ¬ Ô±Àfl¬Ú/ ¬Ûh¬±À˙±Ú± ¸fl¬À˘˝◊ øfl¬Â≈ fl¬Àı˛/ ’ÀÚÀfl¬˝◊ Ô±Àfl¬ ≈·«˜ ıÚ±=¡À˘/ √õ∂øÓ¬ ¬Ûøı˛ı±Àı˛˝◊ Êœøıfl¬±ı˛ ¬ÛÔ ’øÓ¬˙˚˛ ’øÚø}¬Ó¬/ Ù¬À˘ ±øı˛^/ ˙ı˛œÀı˛ ¬Û≈ø©Ü ŒÚ˝◊/ Ú±‰¬ÀÓ¬± qÒ≈ ˝±›˚˛± ø·À˘ ˝˚˛ Ú±/ ı˘≈Ú Ú± ’±¬ÛÚ±ı˛±/ ·Ú» ά◊ÀMøÊÓ¬ ˝À˚˛ ›ÀͬÚ/ ¤‡Ú¬ fl¬±ı˛ı±˝◊ά ¸Àı˛ ø·À˚˛ ‰“¬±Àı˛ ’±À˘±˚˛ ˜Êø˘¸ ‰¬˘À ø˙øÓ¬Ú ¬Û±À˙ ¤À¸ ı¸˘/ Œ˚Ú ‰“¬±Àı˛ ˜±˚˛±˚˛ ¤fl¬øȬ ˝˘≈ ˘±ÀȬ±ı˛ Ù≈¬˘ È≈¬¬Û fl¬Àı˛ Á¬Àı˛ ¬Ûh¬˘ ¬Û±À˙/ Œ¸ Œ˝À¸ ıÀ˘ ¤fl¬À˙± ˆ¬±· ¬Û±›˚˛± ˝˘ Ú±, Ó¬±˝◊ÀÓ¬±∑ øͬfl¬˝◊ ÒÀı˛Â/ Œ˜À˚˛øȬ ˜˜«±˝Ó¬ ˝˚˛/ ‡≈ı ‡±ı˛±¬Û ˝À˚˛À ¸…±ı˛∑ ˆ¬±À˘±-‡±ı˛±¬Û ı˘ÀÓ¬ ¬Û±ı˛Àı± Ú±/ ’±˜ı˛± Ȭ±fl¬± ’±Ú±ı˛ fl¬±ı˛ı±øı˛ Œ¸˝◊ ø˝¸±Àı ı˘ÀÓ¬ ¬Û±øı˛/ ø˙øÓ¬ÀÚı˛ fl¬FøȬ › Ó¬±ı˛ ı±‰¬Ú ˆ¬øº ¸À•ú±ø˝Ó¬ fl¬Àı˛ ŒÓ¬±À˘/ Œ¸ Œ˚Ú Úœ˘ ’±fl¬±À˙ Œ˜À‚ı˛ Ó¬±?±À˜ ıÀ¸ Œfl¬±Ú ÿı«˙œı˛ Œ¸Ó¬±Àı˛ ø¸Ê±ı˛±Àıı˛ ’±˘ÀÓ¬± ŒÂ“±˚˛±˚˛ øı˛˜øÁ¬˜ ŒıÀÊ ›Í¬± ¸≈ı˛ ˘˝ı˛œ/ ˜Ú ıÀ˘ Œ¸ ’±Àı˛± ıÀ˘, ’±ø˜ qøÚ/ fl¬Ó¬”ı˛ ¬ÛÀh¬Â ø˙øÓ¬Ú∑ ’±˜±ı˛ ’±‰¬˜fl¬± √õ∂Àùüı˛ Œ¸ ¸√õ∂øÓ¬ˆ¬ ά◊Mı˛ Œ˚˛ñ ¶≈®˘ øı˛˚˛± ¬Û±ı˛ fl¬Àı˛øÂ/ fl¬À˘Ê


øı˛˚˛± ¬Û±ı˛ fl¬Àı˛±øÚ∑ ¬Û±øh¬ ø˝◊øÚ/ øÀ˘ Œ¬Ûøı˛À˚˛ Œ˚Ó¬±˜ øͬfl¬˝◊/ √õ∂Ó¬…˚˛È≈¬fl≈¬ Ó¬±ı˛ ˆ¬±À˘± ˘±·˘/ Ó¬Àı Œ˚È≈¬fl≈¬ ø˙À‡Â ˜Ú øÀ˚˛˝◊ ‰¬‰«¬± fl¬Àı˛Â Œ‡øÂ/ ø˙øÓ¬Ú ıÀ˘ ıÚ-ı±±Àh¬ Œfl¬ Œ˙‡±Àı ·±Ú ı˘≈Ú, ’±ı˛ qÚÀı˝◊ ı± Œfl¬/ ˜ÀÚı˛ Œ˘±fl¬ Ú± Œ¬ÛÀ˘ ·±Ú Œ·À˚˛ ˜Ú ˆ¬Àı˛ Ú±/ ’±˜±ı˛ øÀfl¬ øÙ¬Àı˛ ‰¬±˝◊˘ Œ˜À˚˛øȬ/ Ó¬±ı˛¬Ûı˛ ˘#± Œ¬ÛÀ˚˛ fl¬Ô± Œ‚±ı˛±˘ñ ı˘À˘Ú Ú± ŒÓ¬± fl¬Ó¬ ’±Ú± Œ¬ÛÀ˘Ú ’±Ê/ Úí’±Ú±, Ú± Âí’±Ú±∑ ˜ÀÚ ˜ÀÚ ıø˘ ŒÓ¬±˜±ı˛ fl¬F øÀ˚˛ ˜ÚȬ±Àfl¬ ŒÓ¬± Ú˚˛-Â˚˛ fl¬Àı˛˝◊ ŒÂÀh¬Â ı±ø˘fl¬±Ø ˜≈À‡ ıø˘ Ú˚˛-Ú˚˛ fl¬Àı˛ ’±Í¬±Àı˛± ’±Ú±/ Ú˝◊À˘ ¤ÀÓ¬± fl¬Ô± ıø˘∑ ø˙øÓ¬Ú Î¬◊BÂWø¸Ó¬ ˝˚˛/ ¸øÓ¬… ˆ¬±À˘± Œ˘À·ÀÂØ Œ¸ ˜≈* Œ‰¬±‡ ¸ı˛±¸øı˛ Œ˜À˘ Œ˚˛ ’±˜±ı˛ øÀfl¬/ Œ¸ Œ‰¬±‡ ÊÀ˘ ˆ¬ı˛±/ ’±ø˜ Œø‡ Ȭ±Ú± ≈øȬ Œ‰¬±‡ ŒÔÀfl¬ fl¬±øÓ«¬Àfl¬ı˛ ø˙ø˙ı˛ Ȭ¬Û Ȭ¬Û Á¬Àı˛ ¬Ûh¬ÀÂ/ ø·Ê«±ı˛ Ȭ±›˚˛±Àı˛ ‰“¬± Œ·“ÀÔ ’±ÀÂ/ ø˙ø˙ı˛ › ŒÊ…±»¶ß±ı˛ ı˛À¸ Œˆ¬Ê± ’“±ø‡ ≈øȬ ı≈ÀÊ ’±À¸ Ó¬±ı˛/ Œ¸ ’¶£≈¬ÀȬ ıÀ˘ñ ›– Sê±˝◊à¬Ø ’±ø˜ ’ı±fl¬ ˝À˚˛ √õ∂ùü fl¬øı˛ñ Œfl¬Ú∑ ŒÓ¬±˜ı˛± Œı±Á¬ Ú±, ˆ¬±À˘±È¬± fl¬Ó¬ ˆ¬±À˘± ˝˘∑ ı≈øÁ¬, øͬfl¬˝◊ ı≈øÁ¬/ qÒ≈ ’±¬ÛÚ±Àı˛ 눬±À˘±íı˛ Òı˛ÚȬ± ı≈øÁ¬ Ú±/ ›ı˛ fl¬Ô±˚˛ ¶ö±Ú-fl¬±˘ ˆ≈¬À˘ Œ·“±¸±˝◊ ʺÀ˘ı˛ ¤fl¬øȬ ıÚÊ fl≈¬¸≈˜ ˝±ÀÓ¬ı˛ ˜≈Àͬ±˚˛ Ó≈¬À˘ øÚ˝◊/ Œ¸ Ù≈¬˘ ‰“¬± Œ˘À· ’±ı˛› Œfl¬±˜˘, ø¶ß*, ‡“±øȬ ¶§Ì«‰“¬±¬Û±ı˛ ·Àg¬ ˆ¬Àı˛ ά◊ÀͬÀÂ/ fl¬èÌ ˙À∫ı˛ ˜Ó¬ ˜≈‡È¬± øÙ¬øı˛À˚˛ Œ¸ ıÀ˘, ’±ı±ı˛ ’±¸ÀıÚ ŒÓ¬±∑ ’±˜±ı˛ ά◊MÀı˛ı˛

’±À·˝◊ ·Ú» ı˛±ˆ¬± Ó¬±h¬± ŒÚ, ı˛±Ó¬ ı±h¬ÀÂ/ ¸±˜ÀÚ Êº˘, Œı˛œ fl¬ı˛±È¬± øͬfl¬ ˝Àı Ú±/ ¸øÓ¬…˝◊ ø˝˜ Ú±˜ÀÂ, ı˛±Ó¬ ı±h¬ÀÂ/ ·±øh¬ÀÓ¬ ά◊ͬÀÓ¬ ø·À˚˛› Ô˜Àfl¬ “±h¬±˝◊/ ’øÓ¬øÔÀfl¬ øı±˚˛ ʱڱÀÓ¬ ·Ë±À˜ı˛ ˜±Ú≈À¯∏ı˛ ˆ¬œh¬/ ·Ú» ¸±˜ÀÚ ¤ø·À˚˛ ’±À¸Ú, øfl¬ ˝˘ ’±ı±ı˛∑ ø˙äœÀfl¬ √õ∂̱˜ fl¬ı˛ÀÓ¬ Úœ‰≈¬ ˝ÀÓ¬˝◊ ’±˜±Àfl¬ ı≈Àfl¬ Êøh¬À˚˛ ÒÀı˛Ú ·Ú»/ ıÀ˘Ú Úœ‰≈¬ ˝ÀÓ¬ ŒÚ˝◊ ˆ¬±˝◊/ ÷ù´ı˛ Ô±Àfl¬Ú ı≈Àfl¬ı˛ ˜±ÀÁ¬/ Ó“¬±ı˛ √õ∂øÓ¬ øıù´±¸ Œı˛À‡±/ ¬Û± ≈øȬ ŒÓ¬±˜±ı˛ ‰¬±ø˘fl¬± ˙øMê, Œ‰¬±‡ Œ‡±Àı, ˜ÀÚ ˆ¬±ıÚ± ˙øMê, Œı±ÀÒ ¸‘ø©Ü/ ¤˝◊ ı˛¸±˚˛ÀÚ Ê·» ¸—¸±ı˛, ˜ÀÚ Œı˛À‡± Œ˝/ Ó“¬±ı˛ ¤˝◊ ’±ôL√øı˛fl¬ ¸y¬±¯∏ÀÌ ˙ı˛œı˛ Œı˛±˜±ø=¡Ó¬ ˝˚˛/ øÓ¬øÚ ’±Àı˛± ıÀ˘Úñ ’ä ¬Û±›˚˛±ÀÓ¬˝◊ Œ˚˜Ú Ó≈¬©Ü Ú˚˛, Ú± ¬Û±›˚˛±˚˛ è©Ü Ú˚˛/ qÒ≈ fl¬±Ê fl¬Àı˛ ˚±›˚˛±, ˜ÀÚı˛ ’±ÚÀj/ ıÀh¬± ıÀh¬± ¬Û≈“øÔÀÓ¬ Œ˘‡± fl¬Ô±·≈ø˘ ·Ú» ıÀ˘ ‰¬À˘Ú ’Ú±˚˛À¸/ ’±˜ı˛± ·±øh¬ÀÓ¬ ά◊Àͬ ı¸ÀÓ¬˝◊ Œ¸ ‰¬˘ÀÓ¬ qè fl¬Àı˛/ Œ·“±¸±˝◊˝±ÀȬı˛ fl≈¬˚˛±˙±BÂiß ˜±Ú≈¯∏·≈ø˘ ’±ı± ˝±ÀÓ¬ Ô±Àfl¬/ ¤fl¬¸˜˚˛ ’±fl¬±ı˛ ˝±øı˛À˚˛ ¤fl¬±fl¬±ı˛ ˝À˚˛ ˚±˚˛/ ·±øh¬ ‰¬À˘ ^≈Ó¬ ·øÓ¬ÀÓ¬/ ˜Ú ŒÙ¬Àı˛ ø¬ÛÂÀÚ/ ‡≈“ÊÀÓ¬ Ô±Àfl¬ ŒÙ¬À˘ ˚±›˚˛± ¤fl¬øȬ fl¬ı˛≈Ì ˜≈‡, ˜±Ú≈À¯∏ı˛ ˆ¬œh¬ ŒÔÀfl¬ Œ˚ øÚÀÊÀfl¬ ¸øı˛À˚˛ øÚÀ˚˛ø¢ Œ¸ Œfl¬±Ô±˚˛Ø Œfl¬±Ô±˚˛ Œ¸∑ ›˝◊ ŒÓ¬±Ø ¤fl¬± ˝À˚˛, øıø˙©Ü ˝À˚˛, øˆ¬Ó¬Àı˛ı˛ ı±ø·‰¬± ’±À˘± fl¬Àı˛ Ù≈¬ÀȬ ’±ÀÂØ

23


þy¥zˆyîû– þy¥zˆyîû îy!lÅ‚ îÊy¥zþ ƒƒƒ

24


îû•þl ¡y¡ îÊáþ‹þyîû# Sé!î !þ› ~¤ ¡y!¥’þü#

25


xy

 xyîû xîûöì”Äîû x„y™yöìîû ö¤¥z xô•ÅþÄ !¢Ò#îû îû!‹þ•þ !¢‡y!þ •þ•þ ’þzIµ¡ lëûÐ ~‡l ¤îy¥z yöìl îy‰ xyôyöì˜îû y•þ#ëû þ›Ö– îy‰éŸé!¢†þyìîû lëû– îy‰ ¤‚îûÇþ”éŸé¥z î#îûöìcîû xyîû ôô•þyîû– xyîû ôll¢#¡•þyîû þ›!îû‹þëûÐ •þî%éŸéG x!•þ o&•þ îyöì‰îû ¤‚‡Äy e«ôyˆ•þ †þöìô ëyöìFSéÐ xyîyîû îy‰éŸéî„y‹þyöìlyîû ²Ìöì‹þÜTyîû ¤öìD¥z èþyîöì•þ ¥öìî ôyl%£ìéŸéö‡„öì†þy îyöì‰îû †þíyÐ l#îöìl îyöì‰îû ²Ìöìëûyl#ëû•þy !‘þ†þ !†þ– ö¤ !î£ìöìëû xöìlöì†þîû¥z ß›ÜT ™yîû”y öl¥zÐ xöìl†þ SéyeéŸéSéye# ô%‡ßi î¡yîû ô•þ o&•þ xy’þz!îûöìëû ëyëû– î„y™y ˆöìêîû ˜%éŸé‹þyîû!þ †þíy–韟Ÿé òò²Ì†,þ!•þîû èþyîû¤yôÄ îyëû îûy‡öì•þ ¥öìîóóÐ ö†þ’þz ö†þ’þz xyîû ~†þ%þ î%!Vþöìëû îö졖韟Ÿé ¥!îûöì”îû ¤‚‡Äy îy‰ ly íy†þöì¡ ~•þ öîöì’þü ëyöìî öë ‹þy£ìéŸéîy¤ x¤½þî ¥öìëû ˜„y’þüyöìîÐ !†þév îyhßìî xîßiy ëy ö˜‡!Sé– îy‰éŸé¥!îû” ˜%¥zéŸé¥z !l!Ù‹þã ¥öìëû ëyöìîÐ ôy‚¤öì¡yèþ# ~•þ ö¡y†þ îûöìëûöìSé öë •þyîûy¥z ¤î ¥!îû”éŸéG ¤yîy’þü †þöìîû !˜öì•þ þ›yîûöìîÐ îy‰ îöìlîû ²Ì¥îû#– xyîû •þy¥z xîû”Ä !þöì†þ xyöìSé– ôÄylöì@ýÌyèþ îl ™ç‚¤ ¥öìëû öˆöì¡ ‰)”Å#Vþöì’þüîû †þîöì¡ þ›öì’þü ¥ëû ö•þy †þ¡†þy•þy ¢¥îû xyîû ˜!Çþ” îöìDîû î¤!•þ •þyöì˜îû x!hßìc ¥yîûyöìîÐ !†þév ¤ê– î%!kþôyl ôyl%öì£ìîû ¤‚‡Äy îy’þüöì¡ •þé„þyîûy¥z †þîûöì•þ þ›yîûöìîl xîû”Ä îûÇþy–韟Ÿé îy‰ ly íy†þöì¡GÐ xyîyîû– xyôyîû †þyöìSé îy‰ xô)¡Ä †þyîû” ~!þ xyôyîû ˆöìî£ì”yîû !î£ìëûÐ xöìl†þ Wildlife photographer ö˜îû †þyöìSé îy‰ x!•þ =îû&cþ›)”Å òò¤yîöìQóó xyîû xöìl†þ %þÄîû ö†þyÁ›yl# †þöìîû ‡yöìFSé îy‰ ö˜!‡öìëû– ö¤¥z ¤)öìe ßiyl#ëû ö¡yöì†þîûy ˆy¥z’þ îy ’Èþy¥zèþyîû îy îû„y™%l#îû †þy öþ›öì•þ þ›yöìîûÐ ~‡yöìl xy!ô !•þl!þ !î£ìëû !löìëû xyöì¡y‹þly †þîûöìîy韟Ÿé îy‰éŸé¤%ôyîû#– îy‰ !î£ìöìëû xyôyîû ˆöìî£ì”y– ôyl%£ìéŸéö‡„öì†þy îy‰Ð

26

1ƒ îy‰ ¤%ôyîû# ~†þþy †þíy ‡%î¥z ö¢yly öë•þ–韟Ÿé !î‚¢ ¢•þy·#îû öˆy’þüyëû ‹þ!ÍÔ¢ ¥yyîû îy‰ !Sé¡ xyîû 1972 lyˆy˜ îyöì‰îû ¤‚‡Äy ˜„y’þüy¡ ˜%ó¥yyöìîûîû †þô Œ1800îû ô•þŠÐ öî˜îyöì†þÄîû ô•þ ~¤î †þíy öôöìl ly !löì¡ ²ÌÙÀ ’þz‘þöìî– ŸŸŸé ~†þ ¢•þy·# xyöìˆ èþyîûöì•þ 40–000 îy‰ !Sé¡– ~¥z þ›!îû¤‚‡Äyöìlîû !èþ!_ †þ#Ú ~†þ%þ þ›öìîû¥z ö˜‡öìîy èþyîûöì•þ ²Ìíô îy‰éŸéÖôyîû#îû ö‹þÜTy †þöìîû!Séöì¡l Nicholson, 1934 ¤yöì¡ xyîû ö¤!þG öî¢ x÷ìîKþy!l†þÐ •þy¥öì¡ 1900 ¤yöì¡ 40–000 îyöì‰îû x!hßìc Ö™% ˆÒ ôyeÐ ~îû ö‹þöìëû xöìl†þ !lèÅþîû¢#¡ ¥¡ !îÊ!þ¢ èþyîûöì•þîû lyly öˆö썐þÐ ~†þ!þ •þíÄ ¥¡– 1924 ¤yöì¡ !¢†þyîû †þîûy ¥öìëû!Sé¡ 1706!þ îy‰Ð ö¡þ›yöì’Åþîû xy¡y˜y !¥öì¤î !Sé¡Ð ö‹þyîûyéŸé!¢†þyöìîûîû ‰þly îy˜ !˜öìëû– xíÅyê xy¥zl•þ !¢†þyîû †þîûy îyöì‰îû l!íè%þ_« ¤‚‡Äy 1706!þÐ xíÅyê 1970 lyˆy˜

¤yîûy èþyîûöì•þ îyöì‰îû ¤‚‡Äy ú ~†þ îSéöìîû !¢†þyîû †þîûy îyöì‰îû öíöì†þ ¤yôylÄ öî¢#Ð !†þév 1970 lyˆy˜ îy‰ ¤%ôyîû#îû öë •þíÄ Œ1800!þ îy‰Š ²Ì‹þy!îû•þ •þyîû¥z îy ¤yîûîcy †þ•þ%þ†%þÚ 1934éŸé~ !l†þ¡¤l éIndian ForesterŸé~¥z ylÅy¡!þöì•þ •þé„yîû ²Ìyí!ô†þ ²Ìöì‹þÜTyîû þ›kþ!•þ G æþ¡yæþ¡ !˜öìëû ~†þ!þ ²Ìî¦þ ²Ì†þy¢ †þöìîûlÐ þ›y¡yöìôï xMþöì¡ ²Ì‡îû @ýÌ#öìÜ¿îû ˜yî˜yöì¥ öSéyþ‡yþ ¤î Water hole Ö!†þöìëû öˆ¡Ð xyîûG †þ•þ=!¡ xˆèþ#îû ¡y¢ëû !•þ!l èþîûyþ †þöìîû !˜öì¡lÐ îy†þ#=!¡îû ²Ì!•þ!þîû ¤yôöìl l%•þl îy!¡ Sé!’þüöìëû !˜öì¡lÐ ¡ ö‡öì•þ xy¤y îyöì‰îû þ›yöìëûîû Séyþ› þ›îû!˜l þ›îû#Çþy †þîûy ¥¡Ð !•þ!l Ö™% þ›yˆäôyöì†Åþîû ŒpugmarkŠ ²Ìßi ôyþ›öì¡lÐ xyîû !¤kþyöìhs ~öì¡l–韟Ÿé xhsý•þ ~•þ=!¡ îy‰ ~öì¤!Sé¡– †þyîû” ~•þ=!¡ !î!èþ§¬ ²Ìöìßiîû ¥!˜¢ þ›yGëûy ëyöìFSéÐ ~†þ¥z ôyöìþ›îû ~†þy!™†þ îy‰ íy†þöì•þ þ›yöìîû– •þy¥z xl%!ô•þ ¤‚‡Äyîû öíöì†þ öî¢# îy‰ íy†þöì•þ þ›yöìîû– !†þév •þyîû †þô lëû xíÅyê ~†þ!þ lower limit îy !lÁ¬¤#ôy þ›yGëûy öˆ¡Ð xl%!ô•þ ¤‚‡Äy !˜öìëû ~¡y†þyîû þ›!îûôyöìþ›îû èþyˆæþ¡ ˜„y’þüyöì¡y !•þl ößñyëûyîû ôy¥z¡Ð xíÅyê ˆöì’þü ~†þ!þ îy‰ ú þ›!îûôy” ~¡y†þy x!™†þyîû †þöìîû xyöìSéÐ 1960 ~îû ˜¢öì†þîû ²Ìíô !˜öì†þ !î¥yöìîûîû ~†þ!þ xMþöì¡ ¤öìîûô#l •þ˜hsý †þöìîû î%Vþ¡yô– ú ¤îû¡ ²Ì”y¡#éŸéG ¤!•þÄ ¤!•þÄ îl†þôÅ‹þyîû#îûy öôöìl ‹þöì¡öìSél !†þly •þyöì•þ ¤ö쨥 xyöìSé Ð •þé„yöì˜îû †þy ²Ì!•þ!þ þ›yöìëûîû ôyöìþ›îû ÷˜‰ÅÄ ~î‚ ²Ìßi öôöìþ› Gþ›îûGëûy¡yöì˜îû ylyöìlyÐ ö†þyl öôy!îû‚ öþþ›éŸéG •þyöì˜îû öl¥zÐ †þy!‘þ öèþöìD ÷˜‰ÅÄéŸé²Ìöìßiîû ôyþ› !¥öì¤öìî ö¤¥z †þy!‘þ=!¡ ôy ö˜îyîû !löì˜Å¢ !Sé¡Ð !†þév x!•þ ߺÒöìî•þlè%þ†þ– x¤évÜT †þ•þ=!¡ ö¡y†þ ú ²Ì‹þuþ ˆîûöìô ¤yîûy!˜l ö‰yîûyöìæþîûy †þöìîû †þ•þ˜)îû òò¤•þÄ!lÛþ †þy!‘þéŸéèþyDyóó •þíÄ ö˜öìîlÚ ¥ëûöì•þy ~†þþyéŸé˜%öìþy îyöì˜ îy!†þ=!¡ !èþ!_¥#lÐ ¥ëûöì•þy ˆySé•þ¡yëû Séyëûyöì•þ îöì¤ ¤ôëû †þy!þöìëû ö¢£ì öî¡yëû !†þS%é èþyDy †þy!‘þ ÷•þîû# †þöìîû ö˜Gëûy ¥¡Ð ~îû þ›îû ~öì¡y þy¥zˆyîû öþƤyîû Œtiger tracerŠÐ †„þyöì‹þîû Gþ›îû †þy!¡ !˜öìëû þ›yˆôyöì†Åþîû xy’þzþ¡y¥zl ŒoutlineŠ x„y†þyîû þ›kþ!•þ ‹þy¡% ¥¡Ð Plaster of Paris !˜öìëû þ›yˆôyöì†Åþîû Séyþ› ÷•þîû# ¥¡Ð 1972éŸé~ xyîyîû ~†þþy ¤%ôyîû#öì•þ x‚¢@ýÌ¥” †þöìîû!SéÐ ~‡yöìl ö†þyl æþé„y!†þîy! !Sé¡ ly– !†þév ö˜‡¡yô ~öì†þîyöìîû òòxy˜¢Å ôy!þöì•þóó Œ¢_« ôy!þîû þ›öìí ™)¡yîû xyhßìîû”Š þ›yöìëûîû Séyöìþ› ˆîû!ô¡ ¥öìFSéÐ G‡yöìl !•þl!þ îy‰ !Sé¡– xyôîûy yl•þyôÐ !†þév yly ly íy†þöì¡ þ›yˆôy†Åþ öôöìþ› î%Vþöì•þ þ›yîû•þyô ly– G=!¡ ˜%¥z– !†þ !•þl !†þ ‹þyîû!þ îyöì‰îûÐ !ôîû ²Ì†,þ!•þ öèþöì˜ Œ†þé„y˜y– îy!¡– ¢_« ôy!þ ¥z•þÄy!˜Š Séyöìþ›îû ˆîû!ô¡ xyîûG xöìl†þ öî¢#Ð ¤yîûy èþyîûöì•þ– ¤%¨îûîl öíöì†þ lyô™yþ›yîû ô•þ !î!èþ§¬


è)þéŸé²Ì†,þ!•þöì•þ ¤ôhßì ¤‚@ýÌ¥ †þîûy •þíÄ öíöì†þ ö¢£ì þ›ëÅhsý îyöì‰îû ¤‚‡Äy ëy !l”Åëû †þîûy ¥¡– •þy †þ•þþy !lèÅþîûöìëyˆÄÚ ²ÌöìQ þy¥zˆyîû xyîû½þ ¥Gëûyîû þ›îû !l/¤öì¨öì¥ îyöì‰îû ¤‚‡Äy î,!kþ¡yèþ †þöìîû !†þév †þyˆöì †þ¡öìô ~¥z ¤‚‡Äy ö¢£ì þ›ëÅhsý ¤ö쨥l†þ ¥öìëû ˜„y’þüyöì¡yÐ †þîûsi (Karanth) 1980 ˜¢öì†þ ö˜‡yöì¡l– †þöìëû†þ!þ xèþëûyîûöì”Ä îyöì‰îû ëy ¤‚‡Äy ö˜Gëûy ¥öìëûöìSé– x•þ=!¡ îy‰ íy†þöì¡ !¢†þyîûéŸéþ²Ìy”# xíÅyê ¥!îû”– !l¡ˆy¥z– ˆy’þzîû Œ¥z!uþëûyl îy¥z¤lŠ ¥z•þÄy!˜ öë þ›!îûôy” íy†þy ²Ìöìëûyl– •þyîû öíöì†þ xöìl†þ †þô¥z xyöìSéÐ 1993éŸé~ !˜ÍÔ#öì•þ xyhsýÅy!•þ†þ þy¥zˆyîû !¤öìÁ›y!¤ëûyöìô !ˆöìëû!Sé¡yôÐ •þ‡l þy¥zˆyîû ²ÌöìöìQîû †þ•Åþy îÄ!_«îûy Œèþyîûöì•þŠ îyöì‰îû ¤‚‡Äy ‹þyîû ¥yyîû韟Ÿé~¥z ö‰y£ì”y †þîûöì•þ ²ÌéÝ•þ !Séöì¡lÐ !†þév !îöì¢£ì †þöìîû !îö옢# !îö좣ìKþ xyîû ~ö옢#ëû !†þS%é !îö좣ìKþ xyîû öî¤îû†þy!îû ²Ì!•þÛþyöìlîû ‹þyöìþ› ö¤ ö‰y£ì”y xyîû †þîûy ¥ëû!lÐ •þ‡l¥z Ööìl!Sé¡yô ¤!îûßñyöì•þ îy‰ xyöìSé !†þly xyöì˜ï– ö¤ ²ÌÙÀ •%þöì¡öìSé BBC. xyîû ú !¤öìÁ›y!¤ëûyöìô ~†þ!þ !îö옢# öî¤îû†þy!îû ²Ì!•þÛþyl ~†þ!þ Séyþ›y †þyˆ !î!¡ †þöìîû!Séöì¡lÐ •„þyöì˜îû ôöì•þ èþyîûöì•þ 1400 ~îû ô•þ îy‰ xyöìSé– •þyîû öî¢# lëû Œ2008éŸé09éŸéö•þ ~ †þíy¥z ²Ìôy” ¥öìëûöìSéЊ ~îû ôöì™Ä þ›yˆôyöì†Åþ ôyþ›yîû xöìl†þ l•%þl †þyëû˜y öîîû ¥öìëûöìSéÐ Ö™% ÷˜‰ÅÄ– ²Ìßi xyîû Séyöìþ›îû xy’þzþ¡y¥zl ŒoutlineŠ lëû– Séyöìþ›îû area xíÅyê †þ•þ îˆÅéŸéö¤!rþ!ôþyîû– xyD%¡=!¡îû þ›!îûôyþ› ŒîˆÅéŸéö¤/ !ô/Š– þ›Äyöì’þîû ŒpadŠ ¤yöìþ›öìÇþ xyD%¡=!¡îû ö†þï!”†þ xîßiyl ¥z•þÄy!˜ îà þ›Äyîûy!ôþyîû ŒparameterŠ !îöìî‹þly †þöìîûöìSél ¤‚‡Äy•þ_´!îöì˜îûyÐ 2005éŸé~ ¢ôÅy– îy¡y xyîû ¤yèþyîû†þyîû ~ ™îûöìlîû 93!þ Séyöìþ›îû ÷î!¢ÜTÄ !îöìî‹þly †þöìîû x!•þ !þ¡ æþô%Å¡yîû ¤y¥yöìëÄ îyöì‰îû ¤‚‡Äy !lîû&þ›öì”îû ö‹þÜTy †þöìîûöìSélÐ ~¥z 93!þîû ôöì™Ä ö¢£ì þ›ëÅhsý 11!þ Œ~ˆyöìîûyŠ =îû&cþ›)”Å ¤yîÄhßì ¥¡Ð ~îû ¤y¥yöìëÄ öôyþyô%!þ !l‡%„•þ èþyöìî îyöì‰îû ¤‚‡Äy !l”Åëû †þîûy ëyöìî– é~îû†þô ˜y!î †þîûöì¡l •„þyîûyÐ !†þév •„þyîûy ôye 19!þ îyöì‰îû þ›yöìëûîû Séyþ› þ›îû#Çþy †þöìîû!Séöì¡lÐ ~„öì˜îû ~†þ%þ þ›öìîû¥z ¥z![þëûyl ސþÄy!þ!ސþ†þÄy¡ ¥zlä!ސþ!þ’þzöìþîû †þöìëû†þl þ›!îû¤‚‡Äyl !îKþyl# 32!þ þ›Äyîûy!ôþyîû !löìëû ~†þ¥z ¤ô¤Äyîû öôy†þy!î¡y †þöìîûlÐ ~„öì˜îû ¤öìD !†þS%é xyöì¡y‹þly †þöìîû!Sé ö¤ ¤ôëû– ¤%¨îûîöìl ~îûy îyöì‰îû Séyþ› öôöìþ›öìSél xyîû ²Õyސþyîû †þyސþ !löìëûöìSél îléŸé†þôÅ‹þyîû#öì˜îû ¤öìD– •þ‡lG ˜% !˜l !Sé¡yô •„þyöì˜îû ¤öìDÐ ¤yôöìlîû þ›yöìëûîû Séyþ› xyîû öþ›Séöìlîû þ›yöìëûîû Séyþ› !löìëû lyly ²ÌöìÙÀîû ¤Á¿%‡#l ¥öìëû!SéÐ ö¤¥z 1960éŸé~îû ˜¢†þ öíöì†þ¥zÐ ‹þy¡% !lëûô ¥öìFSé ¤yôöìlîû þ›yöìëûîû Séyþ› ly ölGëûy– †þyîû” öþ›Séöìlîû þ›yöìëûîû Séyþ› ~öì¤ þ›öì’þü •þyîû Gþ›îûÐ ~¥z !þ¡ !î£ìëû!þ ¢y‚‡y¡y •„þyîû î¥zöì•þ Sé!î !˜öìëû öîyVþyöìlyîû

ö‹þÜTy †þöìîûöìSélÐ ¢y‚‡y¡yéŸéG îöì¡öìSél xöìl†þ ¤ôëû ¤yôöìlîû þ›yöìëûîû Séyþ› ß›ÜT¥z þ›yGëûy ëyëû– öþ›Séöìlîû þ›y ~öì¤ overlap †þöìîû lyÐ ¤%¨îûîöìl ú !îKþyl#îûy xyôyöì†þ ö˜‡yöì¡l ~†þ!þ îy‰ •þyîû ‹þ¡yîû þ›öìí íôöì†þ ˜„y!’þüöìëû îy ˆ!•þ  †þîûyîû ¤ôëû– ~¥z ˜%ó™îûöìlîû òò‹þ¡lSéöì¨óóîû ’þz˜y¥îû” öîûöì‡ öˆöìSéÐ ëy ö¥y†þ ö¢£ì þ›ëÅhsý îléŸé!îèþyöìˆîû ö˜Gëûy þ›yöìëûîû Séyþ› þ›îû#Çþy †þöìîû ~¥z þ›!îû¤‚‡Äyl !îKþyl#îûy îöì¡öìSél ¤%¨îûîöìl Œþ›!Ù‹þôîöìDîûŠ îyöì‰îû öë ¤‚‡Äy !l”Åëû †þîûy ¥öìëûöìSé Œ241Š ²Ì†,þ•þ ¤‚‡Äy ¥ëûöì•þy •þyîû !•þl èþyöìˆîû ~†þ èþyˆÐ •„þyöì˜îû ~†þ!þ ²ÌÙÀ !Sé¡éŸŸŸé G‡yöìl ~†þ!þ îyöì‰îû ~¡y†þy †þ•þ î’þü– xíÅyê †þ•þ îˆÅ !†þ/ !ô/ xMþöì¡ ~†þ!þ îyöì‰îû ‹þ¡yöìæþîûy ¤#!ô•þ íyöì†þÚ ~þy yly ly íy†þöì¡ ˜% yëûˆyëû ˜%!þ îyöì‰îû þ›yöìëûîû Séyþ› ~†þ¥z ôyöìþ›îû ¥öì¡ •þyîûy ˜%!þ xy¡y˜y îyöì‰îû ¥öì•þ þ›yöìîû– xíîy ~†þ¥z îyöì‰îû– ë!˜ îy‰!þ x•þ˜)îû ‹þöì¡ !ˆöìëû íyöì†þ ˜%éŸé~†þ !˜öìlîû ôöì™ÄÐ Œ2007éŸé2009éŸé~ yly öˆ¡ îy‚¡yö옢 ¤%¨îûîöìl ˜%!þ öîû!’þG†þ¡yîûéŸéë%_« îy!‰l# 12ù14 îˆÅ !†þ/ !ô/ ~¡y†þyëû †þy!þöìëûöìSé öî¢ !†þS%é!˜l xyîû þ›!Ù‹þôîöìDîû ¤%¨îûîöìl xyîû ~†þ!þ öîû!’þG†þ¡yîûéŸéþ›’þüyöìly îy!‰l# ö‰yîûyöìæþîûy †þöìîûöìSé 50 îˆÅ !†þ/ !ô/ xMþöì¡ÐŠ ~•þ ¤î †þíyîû þ›öìîû– î¡y îyà¡Ä– îy‰éŸé¤%ôyîû# ‡%î ~†þþy ¤æþ¡ lëûÐ xyôyîû îÄ!_«ˆ•þ ô•þyô•þ–韟Ÿé ö†þ’þz ë!˜ xyôyöì†þ ²ÌÙÀ †þöìîû îöìDyþ›¤yˆöìîû †þ•þ ôySé xyöìSé– •þy¥öì¡ xy!ô î¡öìîy– ~¥z ¤%ôyîû#îû ö‹þÜTy !lܱöìëûyl— !†þév ²Ì!•þ îSéîû þÆ¡yöìîû †þ•þ ôySé ™îûy þ›öìîû •þyîû !¥öì¤î îûy‡öì¡ yly ëyöìî– ôyöìSéîû ¤‚‡Äy îy’þüöìSé ly †þôöìSé– ly ¤ôyl¥z xyöìSé– ly !†þ ôöì™Ä ôöì™Ä †þöìô îyöì’þü ŒfluctuationsŠÐ ~†þ!þ xèþëûyîûöì”Ä ¤îû†þy!îû xyîû öî¤îû†þy!îû ²Ì!•þÛþyl ë!˜ xy¡y˜y †þöìîû !†þS%é •þíÄ !¡!þ›îkþ †þöìîû ëyëû †þöìëû†þ îSéîû ™öìîû– •þy¥öì¡ îyöì‰îû ²Ì†,þ•þ xîßiyîû ~†þþy öôyþyô%!þ þ›!îûÜñyîû Sé!î þ›yGëûy ëyöìîÐ ~¥z •þíÄ=!¡ ¥¡– îyöì‰îû þ›yöìëûîû Séyþ› ö‹þyöì‡ þ›’þüy– îyöì‰îû kill îy ô!’þü– ˆyöìSéîû †þyöì[þ îyöì‰îû löì‡îû x„y‹þ’þü– îyöì‰îû ô¡éŸéô)öìeîû !‹þ¥«– îyöì‰îû ôy!†Åþ æÏ%þ¥z’þ Œþ›öì’þü î¡!S銖 îyöì‰îû ˆÅl †þ•þîyîû– †þ•þ!˜l– ö†þyíyëû ö¢yly öˆöìSé ¥z•þÄy!˜ •þíÄ xyîû xî¢Ä¥z îyöì‰îû ö˜‡y öô¡yÐ !îöì¢£ì– !îö좣ì îyöì‰îû ‹þ¡yîû þ›öìí ߺëû‚!e«ëû †þÄyöìôîûy öîûöì‡ ¤yîûy îSéîû ™öìîû Sé!î ö•þy¡y öëöì•þ þ›yöìîûÐ xöìlöì†þ †þÄyöìôîûy þÆÄy!þ›‚ Œcamera trappingŠ ~îû ¤y¥yöìëÄ îy‰éŸé¤%ôyîû# †þîûyîû þ›Çþþ›y•þ#Ð ô%öì‡îû îy þ›yÙ»Åöì˜öì¢îû ~ôl !†þ ö¡öìîû Sé!î ’þz‘þöì¡G– lyly ˜yöìˆîû þ›ÄyþylÅ îy l:y öíöì†þ ~†þ!þ îy‰öì†þ ¤ly_« †þîûy ëyöìîÐ þ›yöìëûîû Séyþ› ö˜öì‡ îy‰ ¤%ôyéîû# †þîûy ~!˜†þ !˜öìëû xöìl†þ !þ›!Séöìëû xyöìSéÐ !†þév †þÄyöìôîûy þÆÄy!þ›‚ †þöìîû ¤yîûy èþyîûöì•þîû îy‰ ¤%ôyîû# †þîûy x¤½þîÐ

27


îy‰ !löìîû ~¡y†þy !‹þ!¥«•þ †þîûöìSé Œöæþöìîûyöìôyl öß±Š

28

þ›yöìëûîû Séyþ› !löìëû †þy †þîûöì•þ ¥öì¡ xyôyîû ôöì•þ Ö™% ~†þ!þ !î£ìöìëûîû Gþ›îû öyîû !˜öì•þ ¥öìîÐ îy!‰l#îû ¤öìD îyF‹þyîû þ›yöìëûîû Séyþ› ö˜‡y ëyöìFSé !†þlyÐ Ö™% ~=!¡¥z þ›ëÅöìîÇþ” †þîûöì•þ ¥öìîÐ öë xîûöì”Ä ¢yîöì†þîû þ›yöìëûîû !‹þ¥« öl¥z ö¤!þ ~†þ!þ write-off !†þév Ö™% îyF‹þyöì˜îû þ›yöìëûîû Séyþ› þ›yGëûy öˆöì¡¥z ‹þ¡öìî lyÐ îy‰ îy !¤‚öì¥îû îyF‹þyîû ô,•%þÄ¥yîû ‡%î¥z öî¢#Ð ~†þ îSéöìîû ¥ëûöì•þy 50% ô,•%þÄ¥yîûÐ ô™Ä²Ìöì˜öì¢ 65% öîû†þ’Åþ xyöìSéÐ xy!æÊþ†þyîû †þy¡y¥y!îû xMþöì¡ !¤‚¥éŸé¢yî†þöì˜îû ô,•%þÄ ¥ëû xyîûG öî¢# ¤‚‡ÄyëûÐ ~†þ!þ þ›!îû¤‚‡Äyöìl ö˜‡y öˆöìSé ~†þ îSéîû þ›îû ôye 20% öî„öì‹þ xyöìSéÐ •þy¥z xhsý•þ ~†þ îSéîû ™öìîû ¢yî†þöì˜îû þ›˜!‹þ¥« monitor †þöìîû öëöì•þ ¥öìîÐ ~îû þ›îû ô,•%þÄ¥yîû †þöìô ëyëûÐ Œ!†þév ~¡y†þy ˜‡¡ xyîû îy!‰l#îû ö‡„yöì ²Ìy®îëûßñ îyöì‰îûy xyîyîû !löìöì˜îû ôöì™Ä ôyîû!þ›þ †þöìîû öî¢ !†þS%é ¤‚‡Äyëû– 25éŸé35%– ôyîûy þ›öì’þüЊ xy¥z ~¤ xy¥zŸ~îû ¤‚‡Äy•þ_´!îöì˜îûy 2004éŸé~ îl!îèþyöìˆîû ¤‚@ýÌ¥ †þîûy îy‰ ¤%ôyîû#îû •þíÄ ¥yöì•þ öþ›öìëû!Séöì¡lÐ îyF‹þy¤¥ 30!þ îy!‰l#îû •þíÄ îûöìëûöìSé •þyöì•þÐ †þöìëû†þ!þ öÇþöìe ~†þ ~†þ!þ îy!‰l#îû ¤öìD ˜%!þ– ~ôl!†þ !•þl!þ îyF‹þyîû ¥!˜¢ þ›yGëûy öˆöìSéÐ !¤ô!¡þ›yöì¡ þ›yˆôy†Åþ þ›ëÅöìîÇþ” †þöìîû yly öˆöìSé ~èþyöìî îyF‹þyîû ¤‚‡Äy underestimated ¥ëû– ˜%!þ

îyF‹þyöì†þ xy¡y˜y †þöìîû !‹þ!¥«•þ †þîûy ëyëû ly xöìl†þ ¤ôëûÐ 1980éŸéîû ˜¢öì†þ l¨l †þylöìl îy!‰l#îûy ˆöì’þü 3!þ îyF‹þy ²Ì¤î †þîû•þ– ²Ì!•þ !¡þyöìîû ŒlitterŠÐ •þy¥z ~†þ%þ †þô †þöìîû ™îûöì¡G 30!þ îy!‰l# ¤%¨îûîöìl xhsý•þ 60!þ ¢yîöì†þîû §Ã !˜öìëû!Sé¡Ð †þy¡y¥y!îûîû ô•þ †þ!‘þl þ›!îû!ßi!•þ Œ80% ô,•%þÄ ~†þ îSéöìîûŠ ™öìîû !löì¡G ~†þ îSéîû îyöì˜ 12!þ öî„öì‹þ íy†þöìîÐ ¤%¨îûîöìl breading season ˜#‰Åy!ëû•þ– xhsý•þ %¡y¥z öíöì†þ yl%ëûyîû# þ›ëÅhsý ¢yîöì†þîû §Ã ¥ëû– ¥ëûöì•þy îy †þôöìî¢# ¤yîûy îSéîû ™öìîû¥z ‹þöì¡Ð ~†þy!™†þ îl†þôÅ# îy x!èþKþ ö¡y†þ îöì¡öìSél ¤%¨îûîöìl î£ìÅyîû ö¢öì£ì xyîû ¢#öì•þîû ²Ìíöìô ¤îöì‹þöìëû öî¢# îyöì‰îû ˆÅl Œmating callŠ ö¢yly ëyëûÐ Œîy öë•þ î¡y èþy¡ŠÐ Gþy¥z ¥ëûöì•þy !þ›†þ !þ›!îûëû’þ Œpeak periodŠ– !†þév þ›yˆôyöì†Åþîû lyly •þíÄ öíöì†þ ôöìl ¥ëû– ²Ìll }•%þ öî¢ ²Ì¡!Áº•þÐ yl%ëûyîû#öì•þ îy!‰l#îû ¤öìD öë îyF‹þyîû þ›˜!‹þ¥« ö˜‡y öˆöìSé •þyîû îëû¤ •þ‡l ôy¤ ˜%öìëû†þ– •þyîû xyöìˆ îy!‰l# îyF‹þy !löìëû öîîû ¥öìî lyÐ •þy¥z ú ¤î îyF‹þyîû ôy ¤Dô †þöìîûöìSé †þô öî¢# 5 Œþ›„y‹þŠ ôy¤ xyöìˆÐ xyîyîû yl%ëûyîû#öì•þéŸéG îy‰éŸéîy!‰l# ~†þ¤öìD ö˜‡y öˆöìSé– •þy¥z xyîû ~†þ =FSé ¢yî†þ §Ãyöìî xyîûG 3 Œ!•þlŠ ôy¤ îyö옖 xíÅyê ~!²Ìöì¡Ð yl%ëûyîû#öì•þ öë ¤î îyF‹þyîû þ›yˆ ôy†Åþ þ›yGëûy öˆöìSé ö¤=!¡ !î!èþ§¬ ¤y¥zöìîû xíÅyê ö†þ’þz öî¢# îëû¤#– ö†þ’þz ~†þ%þ


†þô îëû¤#Ð •þy¥z ²Ìll †þy¡ ¤½þî•þ staggered îy ²Ì¡!Áº•þ ë!˜G î£ìÅyîû ö¢öì£ì ~†þþy !þ›†äþ !þ›!îûëû’þ ¥öì•þ þ›yöìîûÐ ~¥z !îöìÙÕ£ì” !‘þ†þ ¥öì¡ ¤%¨îûîöìl xy¢yîû xyöì¡y xyöìSé– !†þév ú 30!þ îy!‰l#îû •þíÄ †þ•þþy !lèÅþîûöìëyˆÄÚ xyîyîû– ¤%¨îûîöìl ö¡þ›y’Åþ öl¥z– !†þév fishing cat îy îy‰öìîûyöì¡îû ¤öìD îyöì‰îû îyF‹þyîû þ›yˆôy†Åþ =!¡öìëû öëöì•þ þ›yöìîûÐ ~†þ!þ îy!‰l# ‹þöì¡ ëyGëûyîû þ›îû ö¤ þ›öìí ~†þ!þ îy‰öìîûy¡ ë!˜ ~!ˆöìëû xyöì¤ •þy¥öì¡G ôöìl ¥öì•þ þ›yöìîû îyF‹þy¤¥ ~†þ!þ îy!‰l# •þyöì˜îû þ›˜!‹þ¥« öîûöì‡ öˆöìSéÐ †þ‡lGéŸé†þ‡lG îy‰öìîûyöì¡îû þ›yöìëûîû Séyöìþ› löì‡îû !‹þ¥« íy†þöì•þ þ›yöìîû– •þy¥öì¡ öîyVþy ëyöìî îyöì‰îû îyF‹þy lëû– é~†þíy îöì¡öìSél ö†þ’þz ö†þ’þzÐ !’þîÊ&éŸé¤y¥zöì‡yëûyöì•þ îy‰öìîûyöì¡îû þ›yöìëûîû Séyþ› ¡Çþ †þöìîû ~ !î£ìëû!þ öîyVþyîû ö‹þÜTy †þöìîû!SéÐ 2ƒ îy‰ !löìëû ˆöìî£ì”y îy‰ ¤%ôyîû# ~†þ ™îûöìlîû ˆöìî£ì”y– !†þév xyôyîû †þyöìSé •þy !îö좣ì xy†þ£ìÅ”#ëû lëûÐ þ›%öìîûyöìly !˜öìlîû Vþyl% !¢†þyîû#îûy– ëyîûy xöìlöì†þ Ö™%¥z trophy hunter ll– ²Ì†,þ!•þéŸéþ›’þYëûyéŸéG !Séöì¡l– •„þyöì˜îû ö¡‡y öíöì†þ¥z îyöì‰îû xy‹þyîûéŸéxy‹þîû” !†þS%é !†þS%é ylöì•þ öþ›öìîû!SéÐ xy™%!l†þ†þyöì¡ èþyîûöì•þ îy‰ !löìëû þ›)”ÅyD ˆöìî£ì”y xyîû½þ †þöìîû!S韟Ÿé ö¡l Å ¢y¡yîû ŒGeorge SchallerŠ– 1967 ö•þ !•þ!l !¡öì‡öìSél •„þyîû ˆöìî£ì”y ô)¡†þ î¥z–韟Ÿé !˜ !’þëûyîû xÄy[þ !˜

þy¥zˆyîû ŒThe Deer and the TigerŠÐ 1977éŸé~ ôÄy†þ’%þˆy¡ xyîû ~†þ!þ ²Ìyôy”Ä @ýÌsi ö¡öì‡l– öæþ¤ä xî !˜ þy¥zˆyîû ŒFace of the tigerŠÐ ¢y¡yöìîûîû ˆöìî£ì”y öÇþe !Sé¡ †þylä¥y xyîû ôÄy†þ’%þˆyöì¡îû †þy ölþ›yöì¡îû !‹þ•þyîöìlÐ †þöìëû†þ ˜¢†þ ™öìîû !‹þ•þyîöìl Smithsonian Institute ~îû !îKþyl#îûy îy‰ !löìëû ˆöìî£ì”y †þöìîû ëyöìFSélÐ íyþ›yîû– †þîûsi– ‹þ¨yGëûy•þ ¥z•þÄy!˜ èþyîû•þ#ëû !îKþyl#îûy îy‰ !löìëû xöìl†þ †þy †þöìîûöìSélÐ xÅl !¤‚¥ ˜%™Gëûyöì•þ xöìl†þ þ›ëÅöìîÇþ” †þöìîûöìSélÐ îyöì‰îû ‡y˜Ä– ~¡y†þy– þ›y!îûîy!îû†þ î¦þl ¥z•þÄy!˜ lyly !î£ìöìëû ~‡l xöìl†þ ²Ìyôy”Ä •þíÄ xyöìSéÐ îy‰ !löìëû xyôyîû ˆöìî£ì”yéŸéG ‹þöì¡öìSé 30 îSéöìîûîû öî¢# ¤ôëû ™öìîûÐ ~îû öî¢#îû èþyˆ ¡Äyîöìîûþ!îûöì•þ– !†þév ô%_« ²Ì†,þ!•þöì•þ– l¨l †þylöìlîû ô•þ î’þü !‹þ!’þüëûy‡ylyëû– xyîû ˜%éŸé‹þyîû!þ öþ›y£ìy îyöì‰îû Gþ›îû þ›ëÅöìîÇþ” ly †þîûöì¡– ~ ˆöìî£ì”y xyîû½þéŸéG ¥•þ ly– ö¢£ìG ¥•þ lyÐ !æþÓþ Gëûy†Åþ xyîû ¡Äyîöìîûþ!îû Gëûy†Åþ韟Ÿé ~ ˜%¥zéŸé~îû öô¡î¦þöìl¥z xyôyîû †þôÅ™yîûy ¤æþ¡ ¥öìëûöìSéÐ 1964éŸéîû %l ôyöì¤îû ²Ìíô!˜†þÐ †þylä¥yîû Döì¡– ¤†þy¡öìî¡y ¢y¡îöìl •þ‡lG xy=l ˆîûô ¥ëû !l xy†þy¢éŸéîy•þy¤Ð Å ¢y¡yîû xyîû xy!ô ö˜‡¡yô ~†þ!þ !‹þ•þ¡ ¥!îûöì”îû ¤y!îû ‹þ¡yîû þ›öìí ~†þ!þ þ›¡y¢ öVþyöìþ›îû ¤yôöìl íôöì†þ ˜„y’þüyöìFSéÐ

Döì¡îû îûyhßìyëû îyöì‰îû þ›yöìëûîû Séyþ›

29


30

~öì†þîû þ›îû ~†þ ¥!îû” þ›¡y¢ þ›y•þyîû ˆ¦þ Ö„öì†þ ~!ˆöìëû ëyöìFSéÐ þ›öìîû xyôîûy !ˆöìëû ö˜!‡ þ›¡y¢ þ›y•þyëû îyöì‰îû •þ#îÊ ˆ¦þÐ ¥ëûöì•þy xy¥z ’þz£ìy¡öì@À îy †þy¡ ö¢£ì îûyöì•þ îy‰ ~ ˆ¦þ öîûöì‡ öˆöìSéÐ ¢y¡yöìîûîû ô%öì‡ Öl¡yô– †þöìëû†þ!˜l xyöìˆ ¤¦þÄyîû ô%öì‡ !•þ!l ö˜öì‡öìSél ~†þ!þ îy!‰l# ‹þ¡yîû þ›öìí öíöìô– ö¡ ’þz„‹%þ †þöìîû öþ›Sél !˜öì†þ Gþ›îû þ›yöìl !þ›‹þ†þy!îûîû ô•þ ~†þþy •þîû¡ þ›˜yíÅ !Sé!þöìëû !˜öìFSé ˆyöìSéîû †þyöì[þ îy î’þü !¢¡y‡öì[þÐ 150 îSéöìîûîû !¢†þyîû ¤y!¥öì•þÄ îyöì‰îû ~¥z xy‹þîûöì”îû †þíy ö†þyíyG ö†þ’þz !¡öì‡ ëyl !lÐ öþÆy!æþ ¥yrþyîûöì˜îû †þíy îy˜ !˜öì¡G– ¥z‚!¡¤ä ŒInglisŠ– ’þylîyîûéŸéîÊy[þyîû ŒDunbar-BranderŠ îy †þöìîÅöìþîû ŒCorbettŠ ô•þ ö¡yöì†þîûyG ~ !î£ìöìëû ¤Á›)”Å l#îûî– xí‹þ ~‡l ¥yyîû ¥yyîû òò!þ›‹þ†þy!îû ôyîûyóó ¡Çþ †þöìîûöìSél îà ö¡y†þÐ 1954éŸéö•þ •„þyîû !î‡Äy•þ î¥z The Tigers of Trenggamu ²Ì†þy¢ †þöìîûl ¡†äþ ŒLockeŠÐ ôy¡öìëûîû Döì¡ !•þ!l ~!þ ²Ì•þÄÇþ †þöìîûlÐ •„þyîû ™yîû”y !Sé¡ ö¡öìîû öˆy’þüyîû !˜öì†þ ö†þyl @ýÌ!si ŒglandŠ xyöìSé xyîû ö¤‡yl öíöì†þ îû¤ !Sé!þöìëû ö˜ëû îy!‰l#Ð ~þy xî¢Ä !‘þ†þ lëûÐ ~ !î£ìöìëû þ›öìîû xyöì¡y†þþ›y•þ †þîû!SéÐ

¢y¡yîû •þ‡l öèþöìî!Séöì¡l– ~¥z •þ#îÊ ˆöì¦þîû ¤y¥yöìëÄ ¥ëûöì•þy ö†þyl îy•Åþy öîûöì‡ ëyëû îy‰éŸéîy!‰l#Ð ~¥z ˆ¦þîy•Åþy îy îûy¤yëû!l†þ îy•Åþy þ›•þD ˆöì•þ x!•þ þ›!îû!‹þ•þÐ !îKþyl#îûy îöì¡l öæþöìîûyöìôyl ŒpheromoneŠÐ ¥z‚öìîû †þ!î öô!æþÓäþ ŒJohn MaesfieldŠ !îöì¡öì•þîû @ýÌyôöì˜öì¢ ¤%þ›!îû!‹þ•þ òòö‡†þ!¢ëûy¡#îû ˆyöìëûîû ˆ¦þóó !löìëû †þ!î•þy !¡öì‡öìSélÐ ²ÌlléŸé}•%þéŸéö•þ ~¥z ˆ¦þ þ›%îû&£ì ö‡„†þ!¢ëûy¡öì†þ xy†þ£ìÅ” †þöìîûÐ ˆ•þ ¢•þy·#îû ²Ìíô!˜öì†þ¥z †þéÝîû# ô,öìˆîû †þéÝîû#îû ˆ¦þ– ôyöìßñyl ŒmusconeŠ– îûy¤yëû!l†þîûy !îöìÙÕ£ì” †þöìîûlÐ ~¥z ô,ˆly!èþ þ›%îû&£ì ¥!îûöì”îû ˆ¦þîy•Åþyîû ’þzê¤Ð èþyöìôîû Œˆ¦þöìl’þz¡– ˆ¦þöìˆy†%þ¡Š ˆ¦þ !¤öìèþöìþyl ŒcivetoneŠéŸéG ú ¤ôëû lyˆy˜ îû¤yëûléŸé!îKþyl#îûy ™öìîû öæþöì¡lÐ xyîûG îSéîû ˜ö좆þ îyöì˜ hßìlÄþ›yëû# ²Ìy”#öì˜îû öæþöìîûyöìôyl !îû¤yöì‹Åþ o&•þ ˆ!•þ xyö줖 !†þév 1964éŸéö•þ ¢y¡yöìîûîû ™yîû”y !Sé¡ ~†þ!þ þ›í²Ì˜¢Å†þÐ ¢y¡yöìîûîû ¤öìD xyöì¡y‹þly xyôyîû ôöìl ˆèþ#îû öîû‡yþ›y•þ †þöìîûÐ ö¤ ¤ôëû xyôyîû ²Ì™yl ˆöìî£ì”y !Sé¡ Œ¡éŸé¢yô%öì†þîûŠ ¼*”öì†þyöì£ì ö†þy£ìöì†þw ŒnucleusŠ öíöì†þ xyˆ•þ îûy¤yëû!l†þ îy•Åþy Œmessenger RNAŠ– xyîû ~†þ!þ ö†þy£ì öíöì†þ xlÄ ~†þ!þ ö†þyöì£ì þ›y‘þyöìly îûy¤yëû!l†þ îy•Åþy !löìëûÐ ö†þy£ì öíöì†þ ö†þyöì£ì îûy¤yëû!l†þ îy•Åþyîû xy˜yl ²Ì˜yl– ~†þ!þ !þ›„þ›öì’þü öíöì†þ xyîû ~†þ!þ !þ›„þ›öì’þüîû öæþöìîûyöìôyl xy˜yléŸé²Ì˜yl Œ•þyîû æþöì¡ ¤%¤‚¥•þ !þ›„þ›öì’þü ¤ôyŠ– ~†þ!þ îy‰ öíöì†þ xyîû ~†þ!þ îy‰öì†þ îûy¤yëû!l†þ ‡îîû þ›y‘þyöìly韟Ÿé ~ ¤î¥z öël ~†þ ¤)öìe ˆ„yíyÐ îyöì‰îû ¤½þyîÄ öæþöìîûyöìôyl !löìëû xöìl†þ !‹þhsýyéŸéèþyîly †þîû¡yôÐ 1976éŸé~ !¤ô!¡þ›yöì¡îû ‡ëûîûy†þySéy xîûöì”Ä ë¢#þ›%öìîûîû !î‡Äy•þ öþ›y£ìy îy!‰l# ÷‡îû# ‰%öìîû öî’þüyöìFSé ߺy™#lèþyöìî— •þ‡l ö¤‡yöìl !ˆöìëû š×# ¤öìîûy îûyöì‹þï™%îû#îû ¤öìD xöìl†þ xyöì¡y‹þly †þ!îûÐ ö¤!˜l †þylä¥yîû ô•þ¥z ~†þ!þ •þyþ›˜?þ %l îy ÷öìÛþÄîû !˜l !¤ô!¡þ›yöì¡ xy=l ö“þöì¡ !˜!FSé¡Ð ö‹þyöì‡îû ¤yôöìl¥z ÷‡îû# !Sé!þöìëû !˜¡ òòö¤¥z !þ›‹þ†þyîû#óó– ö¡ ’þz„‹%þ †þöìîû– xyîû !†þ xyÙ‹þëÅ ¤ôyþ›•þl– ö¤¥z ˆ¦þîy•Åþy ~öì¤ þ›’þüöì¡y ~†þ!þ þ›¡y¢ öVþyöìþ›îû Gþ›îûÐ Œxy ÷‡îû# 52 îyîû ~îû†þô †þöìîûöìSé– ¢y¡yîû ôye †þöìëû†þîyîû îy‰éŸéîy!‰l#öì†þ !þ›‹þ†þyîû# ôyîûöì•þ ö˜öì‡!Séöì¡lЊ þ›y•þyîû Gþ›îû þyþ†þy ˆ¦þîy•Åþy Ö™% •þ#îÊ lëû– ~†þ!þ ¤%ˆ!¦þ ŒperfumeŠÐ Œ!î¢ îSéöìîûîû ö‹þÜTyëû ~¥z ¤%ˆöì¦þîû îû¥¤Ä öèþ˜ †þöìîû!SéЊ ¤öìîûy îyî% ö˜‡¡yô îyöì‰îû òòˆ¦þîy•Åþy !íöìëûyîû#óóéŸéö•þ ‡%î¥z !îÙ»y¤#Ð ~‡yöìl ~†þ!þ †þíy–韟Ÿé !ô †þöìîÅöìþîû îà¡ þ›!‘þ•þ î¥z=!¡ lôylöì¤ ~¥z è%þ¡ ™yîû”yîû ¤,!ÜT †þöìîûöìSé öë– îyöì‰îû ‰Êy”¢!_« öl¥zÐ !•þ!l î¡öì•þ ö‹þöìëû!Séöì¡l– îy‰ ‰Êy”¢!_«îû ¤y¥yöìëÄ !¢†þyîû ™öìîû ly Œ~ !î£ìöìëûG !mô•þ xyöìSéЊ !†þév îyöì‰îû #îöìl xyîûG xöìl†þ =îû&cþ›)”Å †þy


îûöìëûöìSé ëyîû lÄ ‰Êy”¢!_«îû ²ÌöìëûylÐ Journal of Bombay Natural History Society îû þ›%öìîûyöìly ¤‚‡Äy=!¡ ‡%„öì¡ xöìl†þ x!èþKþ !¢†þyîû#öì˜îû ô•þyô•þ þ›yGëûy ëyöìî îyöì‰îû ‰Êy”¢!_«îû þ›öìÇþ G !îþ›öìÇþÐ ¥ëûöì•þy ¥y!•þ îy ¥!îûöì”îû ô•þ îy•þyöì¤ öèþöì¤ xy¤y ˆöì¦þîû x”% xl%èþî †þîûyîû ô•þ •þ#Çøþ Çþô•þy îyöì‰îû îy !¤‚öì¥îû öl¥z– !†þév ‹þ¡yîû þ›öìí Ö„öì†þ– lyly ‡îîû þ›yëû •þyîûy– !îöì¢£ì †þöìîû !löìöì˜îû öæþöìîûyöìôyöìlîû ²Ì!•þ •þyöì˜îû xy†þ£ìÅ” •þ#îÊÐ ~ ¤î Œxyîû xlÄ †þ•þ=!¡ •þ#îÊ ˆ¦þŠ •þyöì˜îû lyöì†þ xy¤yîû þ›îû !î’þüy¡ y•þ#ëû ²Ìy”#îûy Œxyîû xyîûG xöìl†þ hßìlÄþ›yëû# ²Ìy”#Š ly†þ †%é„‹þö솖 !èþ öîîû †þöìîû ö˜ëûÐ ~ ô%‡èþD#!þîû lyô öæÏþöìôl ŒflehmenŠÐ [~îû ¤y¥yöìëÄ !†þS%é ˆöì¦þîû ’þzmyëû# x”% Œvolatile moleculeŠ Äy†þî¤älä xˆÅyl îy öèþyöìôöìîûy ly¤y¡ xˆÅyöìl Œvomero nasal organ– ¤‚öìÇþöìþ› ŒVNOŠ “%þöì†þ ëyëûÐ ~¥z xˆÅyl îy xD!þ ~†þöìy’þüy ¤îû& löì¡îû ô•þ @ýÌ!siÐ 1706éŸé~ ~!þ xy!îÜñyîû †þîûy ¥ëû– !†þév ~îû †þyëņþy!îû•þy öîyVþy öëöì•þ xyîû½þ †þöìîûöìSé 1972éŸéîû þ›îû öíöì†þÐ îyöì‰îû ‰Êy”¢!_« !löìëû †þöìîÅöìþîû ™Äyl™yîû”y ~‡l îÊy•þÄÐ] ~îû þ›îû !öìèþîû ’þˆy öæþöìîûyöìôyöìlîû ’þzê¤ öíöì†þ !†þS%é þ›˜yíÅ ‹þy¡yl †þöìîû ö˜ëû ô%öì‡ “%þ!†þöìëû– þyˆîûyîû ˜%!þ ¤îû& !Séoþ›öìí ~=!¡ ‹þöì¡ ëyëû éVNOŸéö•þÐ ~èþyöìî !†þS%é î’þü x”%– öë=!¡ †þô ’þzmyëû# îy xyöì˜ï ’þzmyëû# lëû ŒxíÅyê îy•þyöì¤ öèþöì¤ öëöì•þ þ›yöìîû lyŠ •þyéŸéG ‹þöì¡ xyöì¤ !èþéŸé~léŸéGéŸéö•þ xyîû ô!hßìöìßñ •þ‡l !îöì¢£ì ’þzj#þ›ly Sé’þüyëûÐ öæþöìîûyöìôyöìlîû ’þzê¤ ô¡– ô)e– !îö좣ì @ýÌ!si îû¤ ¥z•þÄy!˜Ð !†þév îy‰– !¤‚¥– ö¡þ›y’Åþ– !‹þ•þyéŸéö•þ ¤îöì‹þöìëû =îû&cþ›)”Å ’þzê¤ ¥¡ ö¤¥z òò!þ›‹þ†þyîû#óóÐ ~¥z •þîû¡ þ›˜yíÅ!þ ô)ely¡# !˜öìëû Gþ›îû !˜öì†þ !Sé!þöìëû ö˜ëû îy‰éŸéîy!‰l#Ð ~¥z þ›˜yíÅöì†þ xy!ô xyîû ¤¥†þôÅ#îûy ôy!†Åþ‚ æÏ%þ¥z’þ ŒMarking FluidŠ îy ¤‚öìÇþöìþ› MF îöì¡ xy¤!Sé xyôyöì˜îû ˆöìî£ì”yþ›e=!¡öì•þÐ ¢y¡yîû è%þ¡ †þöìîû 1967éŸéö•þ •„þyîû î¥zöì•þ Œîyöì‰îû Gþ›îûŠ xyîû 1972éŸé~ xyîû ~†þ!þ î¥zöì•þ ŒThe Serengeti LionŠ !¡öì‡öìSél– öë !þ›‹þ†þy!îû ôyîûy •þîû¡!þ ô)ely¡# !˜öìëû öîîû ¥ëû xyîû •þyîû ¤öìD¥z !ôöì¢ íyöì†þ anal gland Œþ›yëû%@ýÌ!siŠéŸé~îû îû¤Ð ~¥z 2l‚ îûöì¤îû lÄ¥z •þîû¡ þ›˜yöìíÅ •þ#îÊ ˆ¦þ íyöì†þÐ ™yîû”y!þ ôyîûyd†þ è%þ¡– ¤öìîûy îyî% xyîû xy!ô î%Vþöì•þ öþ›öìîû!Sé¡yô– †þy!lÅöìèþyîû ŒCarnivoreŠ îy ôy‚¤y¢# ŒhßìlÄþ›yëû#Š ²Ìy”#öì˜îû !î£ìöìëû !îö좣ìKþ !îKþyl# Ewer î%öìVþ!Séöì¡l– !†þév è%þ¡ ™yîû”y!þ ~öì†þîû þ›îû ~†þ !îKþyl# xyîû !îKþyl !î£ìöìëû l!²Ìëû ö¡‡†þ •„þyöì˜îû ˆöìî£ì”y þ›öìe xyîû î¥zöì•þ !¡öì‡ öˆöìSélÐ xyÙ‹þëÅ îÄyþ›yîû– 2006éŸé~ ²Ì†þy!¢•þ íyþ›yöìîûîû !î‡Äy•þ î¥z– Tiger, the ultimate guide– ö¤¥z è%þöì¡îû þ›%lîûyî,!_ †þöìîû öˆöìSé– ë!˜G 1963éŸéö•þ yþ›yl#

!îKþyl# ¥y!¤öìôyöìþy xyîû •þyîû ¤¥†þôÅ#îûy îÄîöìFSé˜ †þöìîû ²Ìôy” †þöìîû!Séöì¡l öë þ›yëû%@ýÌ!si xyîû ô)ely¡#îû ôöì™Ä ö†þyl ¤‚öìëyˆéŸé¥z öl¥zœ ëy ö¥y†þ– ²Ìíöìô ÷‡îû# xyîû þ›öìîû xlÄ îyöì‰öì˜îû !löìëû îà îSéîû ™öìîû– î¤%!îKþyl ô!¨öìîûîû x™Äyþ›†þ öÄy!•þ ˜_– xyîû xyôyöì˜îû Séye# öôï¤%ô# öþ›yjyîûéŸé¤îû†þyöìîûîû ¤öìD xyôîûy ö‹þÜTy †þöìîû!Sé ú !þ›‹þ†þyîû# ôyîûy •þîû¡ þ›˜yíÅ öíöì†þ ’þzmyëû# x”%=!¡ xy¡y˜y †þöìîû ¤ly_« †þîûöì•þÐ •þyîû xyöìˆ îöì¡ !l!FSé– @ýÌyöìôîû îy öSéyþ ¢¥öìîûîû îy’þü#öì•þ xöìlöì†þ ö˜öì‡öìSél àöì¡yéŸéöî’þüy¡ ö¡ ’þz„‹%þ †þöìîû ö˜ëûyöì¡ îy †þ¡¤#öì•þ îy xy¤îyîþ›öìe !þ›‹þ†þyîû# ôyîûöìSéÐ îy‰éŸé!¤‚öì¥îû öî¡yëû ~†þ¥z îÄyþ›yîûÐ xyôyöì˜îû þ›ëÅöìîÇþ” öíöì†þ î¡!Sé韟Ÿé îy‰– !¤‚¥– ö¡þ›y’Åþ– !‹þ•þy– îy’þü#îû öî’þüy¡– ~öì˜îû ôöì™Ä Ö™% îyöì‰îû ˆöì•þ¥z îy‰ xyîû îy!‰l#– ’þzèþöìëû¥z– !þ›‹þ†þy!îû ôyöìîû ¥yöìô¢y¥zÐ !¤‚¥#– ßf# ö¡þ›y’Åþ– ßf# !‹þ•þy– ßf# öî’þüy¡ †þ˜y!‹þê !þ›‹þ†þy!îû ôyöìîûÐ ßf# !î’þüyöì¡îû •þíÄ!þ †þ¡†þy•þyîû ²Ì†,þ!•þ þ›’þYëûy ëû×# ˜öì_îû 25 îSéöìîûîû þ›ëÅöìîÇþ”¡¸þÐ 12!þ îy‰éŸéîy!‰l# öë ¤ôöìëû ¤y™yîû” ô)e•þÄyˆ †þöìîû!Sé¡ Œ!l‹%þ ¥öìëû îö줊 189 îyîû– •þ‡l !þ›‹þ†þy!îû ôyîûyîû ¤‚‡Äy !Sé¡ 9662 îyîûÐ ~ öíöì†þ¥z öîyVþy ëyöìî !þ›‹þ†þy!îû ôyîûyîû ²Ìþy !†þ ²Ì‹þ[þÐ !¤‚¥– ö¡þ›y’Åþ xyîû þ›%îû&£ì !‹þ•þyîû öî¡yéŸéG ö˜öì‡!Sé– ’þzkÅþô)e öÇþþ›öì”îû ¤‚‡Äy xöìl†þ öî¢# ¤y™yîû” ô)e•þÄyöìˆîû ö‹þöìëûÐ l¨l †þylöìl ¥yyîû ¥yyîû •þíÄ ¤‚@ýÌ¥ †þöìîû öîyVþy öˆ¡ öë!˜öì†þ xlÄ þ›îû¢#îûy Œîy‰éŸéîy!‰l#Š xyöìSé ö¤¥z î’Åþyîû ~¡y†þyöì•þ¥z !þ›‹þ†þy!îû ôyîûyîû •þy’þüly ¤îöì‹þöìëû öî¢#Ð ~‡yöìl xyîû ~†þ!þ †þíy î¡öì•þ ¥öìFSé– ¢y‚‡y¡y •„þyîû î¥zöì•þ !¡öì‡öìSél îyöì‰îû ö†þyl !l!˜ÅÜT ~¡y†þy öl¥z xyîû ~¤î !þ›‹þ†þy!îû ôyîûy •þîûöì¡îû ö†þyl =îû&c öl¥z— ~îû ¤y¥yöìëÄ ~¡y†þy !‹þ!¥«•þ †þîûy ëyëû ly– þ›îûß›îûöì†þ xy†þ£ìÅ” †þîûy ëyëû lyÐ ~†þôye ¢y‚‡y¡yîûéŸé¥z ~¥z ô•þ– •þy¥z •þy ’þzöìþ›Çþy †þîûy öë•þ– !†þév ÷îKþy!l†þ †þyîû” ö˜!‡öìëû¥z •„þyîû ë%!_« ‡[þl †þöìîû!SéÐ ˜#‰Å†þy¡ ˆöìî£ì”y †þöìîû xy!ô G xyôyîû ú ˜%¥z ¤¥†þôÅ# ööìl!Sé ¤½þyîÄ ’þzmyëû# öæþöìîûyöìôyl=!¡îû îûy¤yëû!l†þ þ›!îû‹þëûÐ xöìl†þ=!¡ ŒÇþyîû y•þ#ëûŠ ~Äy!ôl ŒamineŠ– ŒxÁÔ y•þ#ëûŠ æþÄy!þ ~!¤’þ Œfatty acidŠ– aldehyde xyîû acetone îûöìëûöìSéÐ !†þév ¤îöì‹þöìëû †þ!‘þl !Sé¡ ö¤¥z òò¤%ˆ¦þóó!þ ¤ly_« †þîûyÐ ~îû ˆ¦þ •þ#îÊ– !†þév ~ þ›˜yíÅ íyöì†þ xyÙ‹þëÅ îû†þô †þô þ›!îûôyöì”Ð 19éŸé20 îSéöìîûîû ö‹þÜTyëû yly öˆöìSé ~!þ !‘þ†þ ö¤¥z þ›˜yíÅ ëyîû lÄ îy¤ô!•þ îy öˆy!î¨öìèþyˆ ‹þyöì¡îû ~•þ ¤%ˆ¦þÐ ~ þ›˜yíÅ!þîû lyô 2-acetyl-1-pyrroline (2AP)Ð ²Ìy”#ˆöì•þ ~îû x!hßìc ~¥z ²Ìíô yly öˆ¡–韟Ÿé xyôyöì˜îû y•þ#ëû þ›Ö îyöì‰Ð yôÅyl !îKþyl# Schieberle ~!þöì†þ †,þ!eô ’þzþ›yöìëû ¤,!ÜT †þöìîûl xíÅyê

31


¤‚öìÙÕ£ì ŒsynthesizeŠ †þöìîûl 170o ö¤¡!¤ëûyöì¤Ð xyôîûy ~þyöì†þ ly!ôöìëû xylöì•þ öþ›öìîû!Sé 105o ö¤¡!¤ëûyöì¤Ð Œ~ †þyöì ¤¥yëû•þy †þöìîûöìSé l#¡y ö˜ ¤îû†þyîûŠÐ îyöì‰îû ö˜öì¥ îy ö˜¢# ¤%ˆ!¦þ ™yöìl ~¥z x”%!þ ÷•þîû# ¥ëû xöìl†þ †þô ’þz_yöìþ›Ð !†þév ~ ¤î ¤%ˆ!¦þ ‹þy¡ 100o ö¤¡!¤ëûyöì¤ æ%þ!þöìëû !löì¡ xyîyîû xyîû ~†þ!þ îûy¤yëû!l†þ ²Ì!e«ëûyëû l)•þl †þöìîû ¤%ˆ¦þ ¤,!ÜT ¥ëûÐ ~¥z !m•þ#ëû ²Ì!e«ëûy!þ xyôîûy èþy¡èþyöìî î%!VþÐ ôy¡˜yîû è)þ•þl#îû ‹þöìîû ‹þy£ì ¥ëû ‡„y!þ ö¤yly ô%ˆ ’þy¡ xyîû ~!þ ~‡l îyöì‰îû ö‹þöìëûG !îþ›§¬ ²Ìy!•þÐ †þ¡†þy•þy !îÙ»!î˜Äy¡öìëûîû ôàëûy ö‰y£ì xyîû xy!ô ö˜öì‡!Sé !¤kþ îy èþyy ö¤yly ô%ˆ ’þyöì¡îû ¤%ˆöì¦þ îûöìëûöìSé 2AP– xyîû xlÄ !†þS%é x”%Ð 2AP xy¡y˜y †þöìîû xylöì¡ ôöìl ¥ëû öˆy!î¨öìèþyˆ ‹þyöì¡îû þ›yöìëû¤– ’þy¡ lëûÐ ¤%ôl !ô˜Äy xyîû xy!ô ö˜öì‡!Sé ôàëûy æ%þöì¡îû ˆöì¦þG îûöìëûöìSé ~†þ¥z þ›˜yíÅÐ 2AP îy‰ xyîû ö¡þ›yöì’Åþ xyöìSé– !¤‚öì¥ Œèþyîû•þ#ëû îy ~¢#ëû xyîû xy!æÊþ†þ#Š xyîû !‹þ•þyëû öl¥zÐ öþ›y£ìy îyöì‰îû îyF‹þy !löìëû ˆöìî£ì”y †þöìîû ö˜öì‡!Sé îSéîû ‡yöìl†þ îëû¤ ¥öì¡¥z 2AP •þyîû ¢îû#öìîû ¤‚öìÙÕ!£ì•þ ¥ëû– ú îëûö줥z !þ›‹þ†þy!îû ôyîûyîû ²Ìþy ö˜‡y ëyëûÐ ë!˜G ¤y•þôy¤ îëûöì¤ ~†þîyîû ²Ìyí!ô†þ ²Ìöì‹þÜTy ¡Çþ †þöìîû!SéÐ Œö¡þ›y’Åþ îyF‹þyîû ô)öìe ~ ˆ¦þ ~öì¤öìSé !•þl ôy¤ îëûö줥zЊ

32

î”Å æÊþ# ‡Äy•þ Å xÄy’þyô¤öìlîû ŒAdamsonŠ !¤‚¥éŸé!¢!îöìîû !•þl!þ !¤‚öì¥îû îyF‹þyöì†þ •þyöì˜îû þ›„y‹þ xyîû Sé ôy¤ îëûö줖 ˜% ôy¤ ™öìîû þ›ëÅöìîÇþ” †þöìîû!Sé¡yô– Séóôyöì¤îû öˆy’þüyëû !þ›‹þ†þy!îû ôyîûyîû ²Ìyí!ô†þ ö²Ìîû”y ¡Çþ †þöìîû!SéÐ ~ ¤ôöìëû¥z •þyîûy ²Ìíô flehmen †þîûöì•þ xyîû½þ †þöìîû xyîû •„þyöì˜îû ˆ¦þ ö¢„y†þyîû Çþô•þy ¥‘þyê öîöì’þü öˆ¡Ð ‹þyîû!þ îy‰éŸéîy!‰l#îû îyF‹þyîû öî¡yëû ö˜öì‡!Sé öæÏþöìôl †þîû¡ ‹þyîû ôy¤ îëûöì¤Ð xy!æÊþ†þ# !¤‚öì¥îû ö†þ¢öìîûéŸéG îûöìëûöìSé !†þS%é öæþöìîûyöìôyl– ¤Á±!•þ ö˜öì‡!Sé xyôîûyÐ öæþöìîûyöìôyl ˆöìî£ì”yîû æþöì¡ †þ•þ=!¡ ²ÌÙÀ ’þzöì‘þ ~öì¤öìSé ŸŸŸé Œ1Š ~†þ!þ ²Ìy”# Œîy‰Š !†þ †þöìîû xyîû ~†þ!þ îy‰éŸéîy!‰l#îû öæþöìîûyöìôyl xy¡y˜y †þöìîû î%Vþöì•þ þ›yöìîûÚ Œ2Š •þ#îÊ ˜yî˜yöì¥ îy î,!ÜTöì•þ ö†þl öæþöìîûyöìôyöìlîû ˆ¦þ ’þzöìî ëyöìî lyÚ Œ¢y‚‡y¡yîû ~¥z ²ÌÙÀ !Sé¡ÐŠ ¤%¨îûîöìl !˜öìl ˜%éŸéîyîû ölyly öì¡îû öyëûyöìîû !þ›‹þ†þy!îû öSéþyöìly öæþöìîûyöìôyöìlîû !†þ ¥öìîÚ Œ~þy xöìlöì†þîû¥z ²ÌÙÀЊ Œ3Š þyþ†þy xyîû þ›%öìîûyöìly ˆöì¦þîû þ›yíņþÄ !†þèþyöìî öîyVþy ëyöìîÐ Œþyþ†þy ˆöì¦þ îy‰ îy !¤‚öì¥îû ²Ì!•þ!e«ëûy xöìl†þ öî¢#ŠÐ Œ‹þ¡öìî þ›öìîûîû ¤‚‡ÄyëûŠ


¤ Á›y ˜ †þ

¤ ô# öìþ› £ì%

ôyll#öìëû£ì%– xyôyîû îëû¤ 69– ~‡l xhsÅý™yöìlîû ¤ôëûÐ xyþ›lyöì˜îû ¤y˜îû xyôsföì” ²Ì†,þ!•þîû ¤y!§¬öì™Ä öî„öì‹þ íy†þyîû xy¢yëû ò~‡l xyîû”Äöì†þó öëyˆ˜yl †þîû¡yôÐ ²Ìíô î£ìÅ ²Ìíô ¤‚‡Äy þ›öì’þü!Sé– ˜%éŸé~†þ!þ †þíy þ#ô xyîû”Äöì†þîû ’þzöìjöì¢Ä !löìî˜l †þ!îûÐ ²Ì†,þ!•þöì²Ìô#öì˜îû xîÄî¤y!ëû†þ ô%‡þ›e ~ôl ~†þ!þ þ›!e†þyîû ò~‡l xyîû”Ćþó lyôþy !‘þ†þ þ›Sé¨ ¥¡ lyÐ îÄy†þîû”²Ìôyöì˜îû

þ›y ‘þ öì†þ îû

†þíy îy˜ !˜öì¡G– þ›’þüöì•þ ~î‚ î¡öì•þ ö†þôl öël ö¥„y‹þþ¡yöìˆÐ Ö™% òxyîû”Äöì†þó x¤%!î™y íy†þöì¡ òxyîû”Äó ŒWildéŸéîlÄŠ lyôþy xöìl†þ öî!¢ xíÅîy¥# ¥öìîÐ xyîûöì”Ä x¤%!î™y íy†þöì¡– ò~‡l xîû”Äó lyôþyG ‡yîûyþ› ¥öìîlyÐ èþ!î£ìÄê ¤%öìëyöìˆ þ›!e†þyîû lyöìôîû ~öì¥l þ›!îûî•Åþöìlîû ²Ìhßìyî îûy‡¡yôÐ !î£ìëûîéÝ G •þöìíÄ xy†þ£ìÅ”#ëû ö¡‡y=!¡îû †þöìëû†þ!þ èþy£ìyˆ•þ ¤Á›y˜l ˜yî#†þöìéîûÐ ¤Á›y˜†þ#ëû þ›!îûôyÅl ¤!‘þ†þ ¥öì¡ ~¥z ö¡‡y=!¡îû ô)¡Äôy” xyöìîûy îy’þü•þÐ èþ!î£ìÄöì•þ ~¥z !˜†þþyëû lîû ö˜Gëûyîû xl%öìîûy™ îûy‡¡yôÐ xîûöì”Äîû x!™†þyîû xyîû”Äîy¤#öì˜îû ¥yöì•þ !æþ!îûöìëû ö˜Gëûyîû lÄ ò~‡l xyîû”Äöì†þîûó xyd²Ì†þy¢öì†þ ߺyˆ•þ yly¥zÐ ¥z!•þ韟Ÿ Ööìèþ¨% ö‹þï™%îû# !îéŸé1ù53 †þ¡Äy”#– l˜#ëûy– 741235 8¥z xöìQyîîû– 2009

†þÄy öìô îûy ëû

¤!‘þ†þ ¤ôöìëû ¤!‘þ†þ ô)à•Åþþy †þÄyöìôîûyî¨# †þöìîûöìSél ÷¤†þ•þ ¤îû†þyîûÐ xyþ›!lG ~îû†þô ö†þylG ô)à•Åþ †þÄyöìôîûyî¨# †þöìîû þ›y!‘þöìëû !˜öì•þ þ›yöìîûl xyôyöì˜îû !‘þ†þylyëû– ekhon.aaranyak@gmail.comÐ

33


Ù¬ÀȬ±-’…±˘ı±˜ // ~¥z‹þƒ ²Ìèþ#l †%þôyîû

öæþyöìþy xÄy¡îyöìô ~¥z‹þ ²Ìî#l †%þôyîûÐ öþ›¢yëû ö¤rþÆy¡ ~:y¥zöìîû x!™†þ•ÅþyÐ !†þév Gëûy¥zÓþ ¡y¥zæþ öæþyöìþy@ýÌyæþyîû !¥öì¤öìî xöìl†þ !¢öìîûyþ›y¥z %öìþ öˆöìSé †þþ›yöì¡Ð ¤ôëû ¤%öìëyˆ öþ›öì¡¥z ‰%öìîû öî’þüyl îl öíöì†þ îlyhsýöìîûÐ xyþ›lyîûy ö˜‡öìSél •þyîû¥z !†þS%é æþ¤¡Ð

34


35


ı±ı≈˝◊À˚˛ı˛ ˆ¬±À˘±ı±¸±∑

Ú±ı˛±˚˛Ì Œ‚±h¬˝◊

36

þ›%îû&£ì îyî%¥z ö¥¡öìôþ öސþöìîû îy¤yëû


√õ∂

fl‘¬øÓ¬ÀÓ¬ Ù≈¬˘, √õ∂ʱ¬ÛøÓ¬, ¬Û±ø‡ı˛ ˜ÀÓ¬± ¬Û±ø‡ı˛ ı±¸±› ˜±Ú≈¯∏Àfl¬ Ú±Ú±ˆ¬±Àı ˆ¬±øıÀ˚˛ÀÂ/ ·±Ú, fl¬øıÓ¬±, ·ä, ά◊¬ÛÚ…±À¸ı˛ ¬Û„øMÀÓ¬ ¬Û±ø‡ı˛ ı±¸± Ï≈¬Àfl¬ ¬ÛÀh¬À fl¬‡ÀÚ± ëÚœh¬í, fl¬‡ÀÚ± ëfl≈¬˘±˚˛í √õ∂ˆ‘¬øÓ¬ Ú±˜±ôL√Àı˛/ ’±¬Û±˜ı˛ ˜±Ú≈À¯∏ı˛ ˜ÀÒ… ∆Ó¬ı˛œ ˝À˚˛À ¤fl¬øȬ ‘ϬˇıX¬ Ò±ı˛Ì±ñë¬Û±ø‡ı˛ ı±¸± ¬Û±ø‡ı˛ ı±¸¶ö±Ú/í ¤ √õ∂¸Àº ı±—˘±ı˛ fl¬øı ı˛ÊÚœfl¬±ôL√ Œ¸ÀÚı˛ 붧±ÒœÚÓ¬±ı˛ ¸≈‡í fl¬øıÓ¬±øȬ ¶úı˛Ì fl¬ı˛± Œ˚ÀÓ¬ ¬Û±Àı˛Ä ı±ı≈˝◊ ¬Û±ø‡Àı˛ ά±øfl¬ ıø˘À ‰¬h¬±˝◊ ëëfl≈¬“Àh¬ ‚Àı˛ ŒÔÀfl¬ fl¬ı˛ ø˙Àäı˛ ıh¬±˝◊∑ ’±ø˜ Ô±øfl¬ ˜˝±¸≈À‡ ’A±ø˘fl¬± ¬ÛÀı˛, Ó≈¬ø˜ fl¬Ó¬ fl¬©Ü ¬Û±› Œı˛± ı‘ø©Ü Á¬Àh¬/íí ı±ı≈˝◊ ˝±ø¸˚˛± fl¬À˝, ëë¸Àj˝ øfl¬ Ó¬±˚˛˛Ø fl¬©Ü ¬Û±˝◊ Ó¬ı≈ Ô±øfl¬ øÚÀÊı˛ ı±¸±˚˛, ¬Û±fl¬± Œ˝±fl¬, Ó¬ı≈ ˆ¬±˝◊ ¬ÛÀı˛ı˛ › ı±¸± øÚÊ ˝±ÀÓ¬ ·h¬± Œ˜±ı˛ fl“¬±‰¬± ‚ı˛ ‡±¸±/íí ı±¸± øÚÀ˚˛ ‰¬h¬±˝◊ ’±ı˛ ı±ı≈˝◊ ¬Û±ø‡ı˛ ¤˝◊ Œ˚ fl¬øı fl¬øäÓ¬ ’±˘±¬Û‰¬±øı˛Ó¬± Ó¬± øfl¬c ¬Û±ø‡ı˛ ı±¸± ∆Ó¬ı˛œı˛ ˜”˘ ’øˆ¬√õ∂±˚˛ ŒÔÀfl¬ ’ÀÚfl¬ ”Àı˛/ ’±¸≈Ú ¤˝◊ Òj øÚÀ˚˛ ¤À·±ı±ı˛ Œ‰¬©Ü± fl¬øı˛/ ¬Û±ø‡ı˛ ı±¸± Ú± ¬Û±ø‡ı˛ ’“±Ó≈¬h¬ ‚ı˛∑ ëı±¸±í ˙Àsı˛ ¸±Ò±ı˛Ì ’Ô« Œ˚‡±ÀÚ Êœı ¶ö±˚˛œˆ¬±Àı ¤ı— ¸≈ı˛øé¬Ó¬ ’ı¶ö±˚˛ ı¸ı±¸ fl¬Àı˛/ Œfl¬±Ú Œfl¬±Ú Êœı øÚÀÊ ¤ Òı˛ÀÚı˛ ı±¸¶ö±Ú ı±Ú±˚˛ ïŒ˚˜Ú-˝◊“≈Àı˛ı˛ ·Ó«¬ó, ’±ı±ı˛ ’ÀÚÀfl¬ Œfl¬±Ú ¤fl¬øȬ ı±¸À˚±·… ¶ö±Ú øÚı«±‰¬Ú fl¬Àı˛ ı¸ı±¸ fl¬Àı˛ ïŒ˚˜Ú ¬Ûøı˛Ó¬…Mê ˝◊“≈Àı˛ı˛ ·ÀÓ«¬ ¸±À¬Ûı˛ ı¸ı±¸ó/ ¬Û±ø‡Àı˛ Œé¬ÀS øı¯∏˚˛øȬ ¸•Û”Ì« ’±˘±±/ ¤ı˛± √õ∂ÊÚÚ ŸÓ≈¬ÀÓ¬ ı±¸± ∆Ó¬ı˛œ fl¬Àı˛ qÒ≈˜±S øά˜ √õ∂¸ı fl¬ı˛±ı˛ ÊÚ… ¤ı— øά˜ Ù≈¬ÀȬ Œ˚¸ı ’¬Ûøı˛¬Û!¬ ˙±ıfl¬ Êiú ŒÚ˚˛ Ó¬±Àı˛ ıh¬ fl¬ı˛±ı˛ ÊÚ…/ √õ∂ÊÚÀÚı˛ ¤˝◊ ¬Û˚±˚˛øȬ Œ˙¯∏ ˝À˘ ¬Û±ø‡ ¸±Ò±ı˛Ìˆ¬±Àı ı±¸±&ø˘ ¬Ûøı˛Ó¬…±· fl¬Àı˛/ Ó¬±˝◊ ¬Û±ø‡ı˛ ı±¸± ∆Ó¬ı˛œ fl¬ı˛± Œfl¬ı˘˜±S √õ∂ÊÚÚ ¸—Sê±ôL√ ¤fl¬øȬ øSê˚˛±fl¬±`¬ ˜±S/ ¤ øı¯∏À˚˛ ’±Àı˛± øı˙ ’±À˘±fl¬¬Û±ÀÓ¬ı˛ ÊÚ… ’±¸≈Ú ’±˜ı˛± ı±ı≈˝◊ ¬Û±ø‡ı˛ ı±¸± ∆Ó¬ı˛œı˛ ¸±Ó¬fl¬±˝ÀÚ Ï≈¬Àfl¬ ¬Ûøh¬/

ı±ı≈˝◊À˚˛ı˛ ı±¸± ‰¬=≈¬¸”‰¬œ (Ploceus) ά◊¬Ûı—À˙ı˛ ¸≈·‘˝ ·ÀÌı˛ (Ploceus philippinus) ¤˝◊ ¬Û±ø‡øȬÀfl¬ ı±ı≈ ˝ ◊ , Ó¬±˘ ı±ı≈ ˝ ◊ ¤ı— ˝◊—ı˛±øÊÀÓ¬ ı±˚˛± ά◊˝◊ˆ¬±ı˛ ı±Î«¬ (Baya weaver bird) Ú±À˜˝◊ ¸ı±˝◊ ø‰¬øÚ/ ı±—˘±ÀÀ˙ øé¬Ì-¬Ûø}¬˜ Œ˜Ã¸≈˜œ ı±˚˛≈ √õ∂ÀıÀ˙ı˛

¸Àº ¸±˚≈Ê… Œı˛À‡ ¤ø√õ∂À˘ı˛ Œ˙¯∏ ŒÔÀfl¬ ’À"±ıı˛ ¬Û˚«ôL√ ¤Àı˛ √õ∂ÊÚÚ ŸÓ≈¬ı˛ ı…±øl/ ‰¬h¬±˝◊À˚˛ı˛ Œ‰¬À˚˛ ¸±˜±Ú… ıh¬ ï√õ∂±˚˛ 6 ˝◊ø=¡ó/ √õ∂ÊÚÚfl¬±˘ ı…±øÓ¬Àı˛Àfl¬ ’Ú… ¸˜À˚˛ ¶aœ › ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡ Œ‡ÀÓ¬ ¤fl¬˝◊ ı˛fl¬˜/ ά◊¬ÛÀı˛ı˛ ¬Û±˘fl¬ ˘±˘±ˆ¬-˝˘≈, Ó¬±ı˛ ˜±Á¬‡±ÀÚ fl¬±˘À‰¬ ŒÂ±ÀȬ± ŒÂ±ÀȬ± Ȭ±Ú/ ˘±˘À‰¬ ˝˘≈ ά±Ú±/ Œ˘Ê ·±Ï¬ˇ ¬Û±È¬øfl¬˘/ ˜±Ô± › ı≈fl¬ ·±Ï¬ˇ ˘±˘À‰¬ ˝˘≈/ √õ∂ÊÚÚ ŸÓ≈¬ÀÓ¬ ¬Û≈èÀ¯∏ı˛ ˜±Ô± › ı≈fl¬ Œ¸±Ú±ø˘ ˝˘≈ ıÌ« Ò±ı˛Ì fl¬Àı˛/ √õ∂ÊÚÚ ŸÓ≈¬ı˛ ı±˝◊Àı˛ ïÚÀˆ¬•§ı˛ ŒÔÀfl¬ ¤ø√õ∂˘ó ¤Àı˛ ¤fl¬ Á¬±fl¬ ‰¬h¬±˝◊ ıÀ˘˝◊ ˜ÀÚ ˝˚˛/ ˘ıX¬ˆ¬±Àı Ô±fl¬ÀÓ¬ ˆ¬±À˘±ı±À¸/ ¤fl¬øȬ À˘ 15 ÀÔÀfl¬ 90 øȬ ¬Û±ø‡ Ô±fl¬ÀÓ¬ ¬Û±Àı˛/ ÚÀˆ¬•§ı˛ ŒÔÀfl¬ ¤ø√õ∂˘ ˜±¸ ¬Û˚«ôL√ Œfl¬±Ú Ê˘±˙À˚˛ı˛ fl¬±Â±fl¬±ø ıh¬ ·±Â, ŒÁ¬±¬ÛÁ¬±h¬ ı± ˙¸… Œé¬ÀS ¤fl¬ÀS ı˛±øS ˚±¬ÛÚ fl¬Àı˛/ Ú±Ú±ı˛fl¬˜ ±Ú± ʱӬœ˚˛ ˙¸…˝◊ ¤Àı˛ √õ∂Ò±Ú ‡±…/ ı±B‰¬±Àı˛ ˜”˘Ó¬– fl¬œÈ¬-¬ÛÓ¬º ‡±˝◊À˚˛ ıh¬ fl¬Àı˛/ ı±ı≈˝◊ ʱӬœ˚˛ ¬Û±ø‡Àı˛ ı±¸± ï∑ó ı±Ú±ÀÚ±ı˛ ¬ÛX¬øÓ¬, √õ∂ÊÚÚ ı˛œøÓ¬ ¤ı— ÊœıÚ˚±S±ı˛ ‡≈“øȬ-Ú±øȬ øÚÀ˚˛ ’ÀÚÀfl¬˝◊ œ‚« øÚ ÒÀı˛ ·Àı¯∏̱ fl¬Àı˛ÀÂÚ, ¤“Àı˛ ˜ÀÒ… ά◊À{°‡À˚±·… ˝À˘Ú øıËà¬˘ øıù´øı…±˘À˚˛ ŒÊ ¤˝◊‰¬ S≈êfl¬ (1960), ˆ¬±ı˛ÀÓ¬ı˛ ¬Ûøé¬Ó¬MWøı ¸±ø˘˜ ’±ø˘ › Ó“¬±ı˛ ø˙¯∏… øˆ¬ ø¸ ’±À•§fl¬ı˛ (1964), ˝◊ø`¬˚˛±Ú ଅ±øȬøà¬fl¬…±˘ ˝◊Úøà¬øȬά◊ÀȬı˛ øȬ ’…±KȬøÚ ŒÎ¬øˆ¬¸ƒ (1966) √õ∂˜≈‡/ ¸±•xøÓ¬fl¬ ø‰¬ÀÚ ’Ú≈øá¬Ó¬ ›ø˘ø•ÛÀfl¬ ëı±Î«¬ÀÚଠŒà¬øά˚˛±˜í ŒÀ‡ ¸±Ò±ı˛Ìˆ¬±Àı ¬Û±ø‡ı˛ ı±¸±ı˛ ëı±øȬı˛ ˜ÀÓ¬±í ’±˘ ’±˙±fl¬øı˛ ¸ı±˝◊ ø‰¬ÀÚ ŒÙ¬À˘ÀÂÚ/ ı±ı≈˝◊ ¬Û±ø‡ı˛ ı±¸±ı˛ ·Í¬Ú ¬Û±ø‡ı˛ ı±øȬı˛ ˜ÀÓ¬± ¸±Ò±ı˛Ì ı±¸± ŒÔÀfl¬ ¸•Û”Ì« ’±˘±±/ ·Ë±˜-ı±—˘±ı˛ ˜±Ú≈¯∏ øıÀ˙¯∏ øıÀ˙¯∏ ¶ö±ÀÚ Ó¬±˘-Ú±ı˛Àfl¬˘-¸≈¬Û≈øı˛ ·±À Á≈¬“øȬ›˚˛±˘± ø˙ı˛¶a±ÀÌı˛ ˜ÀÓ¬± ı± ¸±¬Û≈Àh¬Àı˛ ı“±ø˙ı˛ ˜ÀÓ¬± Á≈¬˘ÀÓ¬ Ô±fl¬± ı±¸± ŒÀ‡Ú Ú± ¤˜Ú Ú˚˛/ Ó¬Àı ˝◊±øÚ—fl¬±À˘ ¤˝◊ Òı˛ÀÚı˛ ‘˙… √õ∂±˚˛˝◊ øıı˛˘/ ’±¬ÛÚ±ı˛± |ÀX¬˚˛ ’Ê˚˛ Œ˝±À˜ı˛ ëı±—˘±ı˛ ¬Û±ø‡í ı˝◊øȬÀÓ¬ ı±ı≈˝◊ ¬Û±ø‡ı˛ ÊœıÚ˚±S± ¸•ÛÀfl«¬ ’ÀÚfl¬ øfl¬Â≈˝◊ ʱÚÀÓ¬ ¬Û±ı˛ÀıÚ/ Ó¬± ’±ø˜ ¤‡±ÀÚ Œfl¬ı˘˜±S ı±ı≈˝◊ Œfl¬Ú ı±¸± ’“±Ó≈¬h¬ ï∑ó ı“±ÀÒ, ’“±Ó≈¬h¬ ∆Ó¬ı˛œı˛ Œfl¬Ã˙˘ ı± ¬ÛX¬øÓ¬ øfl¬-Ó¬± øÚÀ˚˛ ’±À˘±fl¬¬Û±Ó¬ fl¬ı˛Àı±/ ’“±Ó≈¬h¬ ∆Ó¬ı˛œı˛ Úflƒ¬¸± ¤fl¬øȬ ¸•Û”Ì« ¤ı— ¸Ù¬˘ ı±ı≈˝◊ ¬Û±ø‡ı˛ ’“±Ó≈¬h¬ ‚ı˛ ’ÀÚfl¬È¬± Á≈¬˘±ÀÚ± ¸±¬Û≈Àh¬ı˛ ı“±ø˙ı˛ ˜ÀÓ¬±/ ά◊¬ÛÀı˛ı˛ Œ˚ ’—˙øȬı˛ ¸±˝±À˚… Œfl¬±Ú øfl¬Â≈ ŒÔÀfl¬ ïŒ˚˜Ú-Ó¬±˘·±ÀÂı˛ ¬Û±Ó¬±ó Á≈¬À˘ Ô±Àfl¬ Ó¬±Àfl¬ ı˘± ˝˚˛ øÚ˘•§ (Suspension)/ øÚ˘•§ ŒÔÀfl¬ ͬ±¸ ı≈Ú≈øÚÀÓ¬ ∆Ó¬ı˛œ ˝˚˛ ±-‰¬±˘± (Ceiling)/ ±-‰¬±˘±ı˛ øÚÀ‰¬ Ô±Àfl¬ ≈øȬ fl≈¬Í≈¬ı˛œ/ Ôø˘ı˛ ˜ÀÓ¬± fl≈¬Í≈¬øı˛øȬÀfl¬ ı˘± ˝˚˛ ˙±ıfl¬ ‚ı˛ (Brood pouch) ¤ı— ¤ı˛ ¬Û±À˙ı˛ fl¬é¬øȬÀfl¬ ı˘± ˝˚˛

37


¬Û±ù´«fl¬é¬ (Antechamber)/ ˙±ıfl¬-‚ı˛ ¤ı— ¤ı— ¬Û±ù´fl¬Àé¬ı˛ ˜±Á¬‡±ÀÚ Ô±Àfl¬ ¸±˜±Ú… ά◊“‰≈¬ ¤fl¬øȬ ’—˙ ¤Àfl¬ ı˘± ˝˚˛ Œ‰¬Ãfl¬±Í¬ (Threshold)/ ı±¸± ˚‡Ú ˙”ÀÚ… ≈˘ÀÓ¬ Ô±Àfl¬ ïı±˚˛≈ √õ∂ı±˝ ı± ’Ú… Œfl¬±Ú fl¬±ı˛ÀÌó Ó¬‡Ú Œ‰¬Ãfl¬±Í¬ ’—˙øȬ Ô±fl¬±ı˛ èÌ ˙±ıfl¬-‚ı˛ ŒÔÀfl¬ øά˜ ı± ˙±ıÀfl¬ı˛ ¬ÛÓ¬Ú Œı˛±‡± ¸y¬ı ˝˚˛/ ¬Û±ù´«-fl¬Àé¬ı˛ √õ∂Àı˙ ¬ÛÔ ˘•§±ÀȬ ÚÀ˘ı˛ ˜ÀÓ¬± øÚÀ‰¬ı˛ øÀfl¬ Á≈¬˘ÀÓ¬ Ô±Àfl¬/ ¤˝◊ √õ∂ÀıÀ˙ı˛ Ú˘ ¬ÛÔ (entrance tube) øÀ˚˛˝◊ ¬Û±ø‡ ı±¸±ı˛ ˜ÀÒ… ˚±Ó¬±˚˛±Ó¬ fl¬Àı˛/ øά˜ ¬Û±h¬± ı± ˙±ıfl¬ ¬Ûøı˛¬Û±˘ÀÚı˛ ¸˜˚˛ ¬Û±ù´«-fl¬Àé¬ ı±ı± ı± ˜± ’Ó¬f √õ∂˝ı˛±˚˛ ıÀ¸ Ô±Àfl¬ … ¸—·ËÀ˝ı˛ ¸˜˚˛ ı…øÓ¬Àı˛Àfl¬ó/ ¤˝◊ ¸≈jı˛ › ¸≈ø‰¬øôL√Ó¬ ı±¸± ·h¬±ı˛ ïÔ≈øh¬ ’“±Ó≈¬h¬ ‚ı˛ ·h¬±ı˛ó fl¬±ÊøȬ fl¬Àı˛ ¬Û≈è¯∏ ı±ı≈˝◊/ √õ∂ÊÚÚ ŸÓ≈¬ı˛ ¬Û±˘fl¬-¸#±˚˛ ¸ø#Ó¬ ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡ Աı˛ ≈í¬Û±˙, ø‰¬ı≈fl¬, ·˘±, fl¬±˘À‰¬, ˜±Ô±ı˛ ά◊¬Ûı˛ øfl¬, ı≈fl¬ Œ¸±Ú±ø˘ ˝˘≈/ó ¤fl¬ÊÚ é¬ ¶ö¬ÛøÓ¬, ’flv¬±ôL√ fl¬˜«œ/ ı±¸± ∆Ó¬ı˛œı˛ ¸ı˛?±˜ ¸—·Ë˝, ı±¸± ∆Ó¬ı˛œı˛ ¶ö±Ú øÚı«±‰¬ÀÚ ¸ı˝◊ ¤fl¬fl¬ˆ¬±Àı fl¬Àı˛ Ô±Àfl¬/ ¸≈jı˛ Ȭ±Ú±À¬Û±Àh¬Ú øÀ˚˛ ¤Òı˛ÀÚı˛ ı±¸± ı±Ú±˚˛ ¤˜Ú Ó“¬±øÓ¬-¬Û±ø‡ ¬Û‘øÔıœÀÓ¬ ‡≈ı fl¬˜ ı˛À˚˛ÀÂ/ ı±¸±ì’“±Ó≈¬h¬ ∆Ó¬ı˛œı˛ ¸˜˚˛ › ¶ö±Ú øÚı«±‰¬Ú øé¬Ì-¬Ûø}¬˜ Œ˜Ã¸≈˜œ ı±˚˛≈ ’±øıˆ«¬±Àıı˛ ¸Àº ¸Àº √õ∂ÊÚÚ ¸#±˚˛ ¸ø#Ó¬ ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡ı˛± ı±¸± ı±Ú±ı±ı˛ ÊÚ… Ó¬»¬Ûı˛ ˝À˚˛ ›Àͬ/ ¸±ı˛± √õ∂ÊÚÚ ŸÓ≈¬ ï¤ø√õ∂À˘ı˛ Œ˙¯∏±Ò« ŒÔÀfl¬ ’À"±ıı˛ó ÒÀı˛ ‰¬À˘ ı±¸± ı±Ú±ı±ı˛ fl¬±Ê/ ı±¸± ∆Ó¬ı˛œı˛ ¶ö±Ú øÚı«±‰¬ÀÚı˛ ı…±¬Û±Àı˛ ¤ı˛± ‡≈ı˝◊ ¸Ó¬fl«¬ › ’ôL√«‘ø©Ü¸•Ûiß/ ˘ıX¬ˆ¬±Àı ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡ı˛± ïŒfl¬±Ú ¤fl¬øȬ ¶ö±ÀÚ Œ˚ ˚±ı˛ øÚÀÊı˛ó ı±¸± ∆Ó¬ı˛œ fl¬Àı˛/ Ó¬±˝◊ ¸ı±ı˛ √õ∂À˚˛±ÊÚœ˚˛ ı±¸± ∆Ó¬ı˛œı˛ ά◊¬Ûfl¬ı˛Ì ¸, Ó¬±˘, ¸≈¬Û≈ı˛œ ı± Ú±ı˛Àfl¬˘ ·±ÀÂı˛ ¬Û±Ó¬±ó, ±Ú± ‡±… ïÒ±Ú, ı±Êı˛± ˝◊Ó¬…±øó, ˙±ıfl¬ √õ∂øÓ¬¬Û±˘ÀÚı˛ ÊÚ… ˚Ô±˚Ô ¬ÛÓ¬Àºı˛

¸˜±Àı˙ ¸ Ù¬øh¬—, q“À˚˛±À¬Û±fl¬±, ά◊˝◊ø‰¬—Àh¬ ʱӬœ˚˛ ¬ÛÓ¬º, Œfl“¬À‰¬± ˝◊Ó¬…±øó ¤ı— ¬Û±˙±¬Û±ø˙ ÊÀ˘ı˛ ά◊¬Ûø¶öøÓ¬ øͬfl¬˜ÀÓ¬± ’±À øfl¬Ú± Ó¬± ’ı˙…˝◊ ı≈ÀÁ¬ ŒÚ›˚˛±ı˛ Œ‰¬©Ü± fl¬Àı˛, ‹ ı…±¬Û±Àı˛ ¬Û≈ı˛±ÀÚ± ı±¸± ∆Ó¬ı˛œı˛ ˚±˚˛·± &À˘±Àfl¬˝◊ ˜”˘Ó¬– ¤ı˛± √õ∂±Ò±Ú… øÀ˚˛ Ô±Àfl¬/ Ó¬±˝◊ ˘é¬… fl¬ı˛ÀıÚ ¤fl¬˝◊ ·±À ıÂÀı˛ı˛ ¬Ûı˛ ıÂı˛ ı±¸± ı“±ÒÀÓ¬ Ô±Àfl¬/ ’±ı±ı˛ Œfl¬±Ú fl¬±ı˛ÀÌ ’±˙¬Û±À˙ ‡±… › ı±¸± ∆Ó¬ı˛œı˛ ά◊¬Ûfl¬ı˛ÀÌı˛ ı± øÚı˛±¬ÛM±ı˛ ‚±È¬øÓ¬ Œ‡± øÀ˘ Œ¸˝◊¶ö±Ú Ó¬±ı˛± ¬Ûøı˛Ó¬…±· fl¬Àı˛/ ¤Àı˛ ¬Ûøı˛|À˜ı˛ Ù¬¸˘ ı±¸± ÒT—¸fl¬±ı˛œ ˙Snı˛± ˝˘ñ˜fl«¬È¬, ˜±Ú≈¯∏ ¤ı— Á¬h¬/ ˜”˘Ó¬– Ó¬±˘, Ú±ı˛Àfl¬±˘, Œ‡Ê≈ı˛, ¸≈¬Û≈ı˛œ ¤ı— ı±ı˘± ʱӬœ˚˛ ·±À ı±¸± ı±Ú±À˘›ñøÚı˛±¬Û ˜ÀÚ ˝˚˛ ¤˜Ú Œ˚Àfl¬±ÀÚ± ·±Â ¤ı— ¶ö±ÀÚ ı±¸± ı±Ú±ÀÓ¬ ¬Û±Àı˛/ Œ‡±˘±ı˛ ‰¬±À˘ı˛ øfl¬Ú±ı˛±˚˛, ŒÈ¬ø˘ÀÙ¬±ÀÚı˛ Ó¬±Àı˛ ı± ¬Û≈ı˛±ÀÚ± ˝◊“±ı˛±ı˛ ˜ÀÒ… ·Ê±ÀÚ± ·±Â-¬Û±˘±˚˛ › ı±¸± ı“±ÀÒ/ Ó¬Àı ¤¸ı ¶ö±ÀÚ ı±¸± ı“±Ò±ı˛ ’±À· ‡±…, Ê˘ ¤ı— ı±¸± ∆Ó¬ı˛œı˛ ά◊¬Ûfl¬ı˛Ì&ø˘ ’ı˙…˝◊ øıÀı‰¬…/ ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡ ı±¸± ∆Ó¬ı˛œı˛ ά◊¬Ûfl¬ı˛Ì ø˝¸±Àı ¶ö±Ú Œˆ¬À ˘•§± ‚±À¸ı˛ Ù¬±ø˘, Ú±ı˛Àfl¬±˘, Ó¬±˘, Œ‡Ê≈ı˛, ¸≈¬Û±ı˛œ, ’±‡, ı±Êı˛±, fl¬˘±·±ÀÂı˛ ¬Û±Ó¬± ¤ı— ˆ≈¬A± ¬Û±Ó¬±ı˛ ˘•§± Ù¬±ø˘ ¸ı≈Ê › ¸ÀÓ¬Ê ’ı¶ö±˚˛ ı…ı˝±ı˛ fl¬Àı˛ Ô±Àfl¬/ ı±—˘±ÀÀ˙ √õ∂Ò±ÚÓ¬– Ó¬±˘, ¸≈¬Û≈ı˛œ, Ú±ı˛Àfl¬±˘ ¤ı— ˘•§± ‚±À¸ı˛ Ù¬±ø˘ ı…ı˝±ı˛ fl¬ı˛ÀÓ¬ Œ‡± ˚±˚˛/ ı±¸±ı˛ ’“±Ó≈¬h¬ ∆Ó¬ı˛œı˛ ¸±Ó¬fl¬±˝Ú ı±¸± ∆Ó¬ı˛œı˛ Úfl¬¸±˚˛ Œ˚ ÊøȬ˘ ¶ö±¬ÛÀÓ¬…ı˛ ıÌ«Ú± Œ›˚˛± ˝À˚˛À Ӭ±í ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡ øÚ¬Û≈̈¬±Àı Ò±À¬Û Ò±À¬Û fl¬Àı˛ Ô±Àfl¬/ ¤ı— ¸˜ô¶∏ ‚ȬڱøȬÀfl¬ fl¬Ó¬&ø˘ ¬Û˚«±À˚˛ ˆ¬±˘ fl¬ı˛± Œ˚ÀÓ¬ ¬Û±Àı˛   ï1ó øÚ˘•§ ıg¬Úœ › ı˘˚˛ ·Í¬Ú ¬Û˚«±˚˛ (Suspension binding and Ring stage)

ï2ó ø˙ı˛¶a±Ì ı± Œ˝˘À˜È¬ ¬Û˚«±˚˛ (Helmet stage) ï3ó ¸•Û”Ì« ı±¸± (Complete nest)

ßf# îyî%¥z

38

øÚ˘•§ ıg¬Úœ › ı˘˚˛ ·Í¬Ú Ó¬±˘-¸≈¬Û≈ı˛œ ı± Œ‡Ê≈ı˛-Ú±ı˛Àfl¬±À˘ı˛ ¬Û±Ó¬±˚˛ ¬Û≈è¯∏-¬Û±ø‡ ı±¸± Á≈¬˘±ÀÚ±ı˛ ’±À· ¬Ûı˛‡ fl¬Àı˛ ŒÀ‡ ŒÚ˚˛ ¬Û±Ó¬±øȬ ˚ÀÔ©Ü ˙Mꌬ۱Mê øfl¬Ú±/ fl¬±ı˛Ì √õ∂±˚˛ ˜±¸±øÒfl¬ fl¬±˘ ¤˝◊ ı±¸±øȬÀfl¬ øȬÀfl¬ Ô±fl¬ÀÓ¬ ˝Àı øά˜ Ù≈¬ÀȬ ˙±ıfl¬ ıh¬ ˝À˚˛ ά◊ͬ±ı˛ ÊÚ…/ øıøˆ¬iß Òı˛ÀÚı˛ øÚ˘•§ ıg¬Úœ ∆Ó¬ı˛œ fl¬ı˛ÀÓ¬ Œ‡± ˚±˚˛/ Ó¬±˘Ú±ı˛Àfl¬±À˘ı˛ ≈øȬ ¬Û±Ó¬±ı˛ ˜ÀÒ… ¤fl¬±ôL√ˆ¬±Àı ά◊Àå¬ ı“±Ò≈Úœ (alternately reversed winding) øÀ˚˛ øÚ˘•§ ıg¬Úœ ∆Ó¬ı˛œ fl¬Àı˛/ ’±ı±ı˛ fl¬‡ÀÚ± fl¬‡ÀÚ± ¤fl¬øȬ ¬Û±Ó¬±ı˛ ¬Û±À˙ ‚±¸ ı± ’Ú… Œfl¬±Ú ¬Û±Ó¬±ı˛ ˘•§± Ù¬±ø˘ ¸˜±ôL√ı˛±À˘ Á≈¬ø˘À˚˛ Ù“¬±¸ ∆Ó¬ı˛œ


fl¬ı˛ÀÓ¬ fl¬ı˛ÀÓ¬ øÚÀ‰¬ı˛ øÀfl¬ Ú±˜ÀÓ¬ Ô±Àfl¬ (loop back coiling)/ ¤˝◊ˆ¬±Àı ∆Ó¬ı˛œ ı“±Ò≈Úœ Œ˚Àfl¬±Ú Á≈¬˘ôL√ ıdÀfl¬ ¬ÛÓ¬ÀÚı˛ ˝±Ó¬ ŒÔÀfl¬ ı“±‰¬±˚˛/ ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡øȬ Ù¬±ø˘ ŒÍ“¬±ÀȬ øÚÀ˚˛ øÚ¬Û≈Ì fl¬±˚˛±˚˛ øÚ˘•§ ıg¬Úœı˛ ¤fl¬ ¬Û±˙ ŒÔÀfl¬ ’Ú… ¬Û±À˙ Êh¬±ÀÓ¬ Ô±Àfl¬/ ¤˝◊ˆ¬±Àı ¤Àfl¬ı˛ ¬Ûı˛ ¤fl¬ ı≈Ú≈øÚ øÀÓ¬ øÀÓ¬ øÚ˘•§ ıg¬Úœ ŒÔÀfl¬ ¤fl¬øȬ ı˘À˚˛ı˛ ˜ÀÓ¬± ’—˙ Á≈¬˘ÀÓ¬ Œ‡± ˚±˚˛/ ¤˝◊ ’ı¶ö±øȬÀÓ¬ ı˘± ˝˚˛ ı˘˚˛ ·Í¬Ú (Ring formation)/ ı≈Ú≈øÚ Œ›˚˛±ı˛ ¸˜˚˛ ı˘˚˛øȬ ¬Û± ı˛±‡±ı˛ ʱ˚˛·± ø˝¸±Àı ı… ı˝+Ó¬ ˝˚˛/ ı˘À˚˛ı˛ øÚÀ‰¬ı˛ ’—˙øȬÀfl¬ “±Àh¬ı˛ ˜ÀÓ¬± ı…ı˝±ı˛ fl¬Àı˛/ ¤˝◊ “±Àh¬ ıÀ¸ ı≈Ú≈øÚ Œ›˚˛±ı˛ ·øÓ¬ ı±h¬ÀÓ¬ Ô±Àfl¬/ ¸±Ò±ı˛ÌÓ¬– Úı˛˜ fl“¬±‰¬± ¬Û±Ó¬± øÀ˚˛ ı±¸± ∆Ó¬ı˛œ fl¬Àı˛/ øÀÚ ı±Àı˛±-ŒÓ¬Àı˛± ‚KȬ± ı±¸± ∆Ó¬ı˛œı˛ fl¬±ÀÊ ı…˚˛ fl¬Àı˛/ ˜±ÀÁ¬ ˜ÀÒ… øı|±˜ ŒÚ˚˛ ı± ‡±… ¸—·Ë˝ fl¬Àı˛/ fl¬‡ÀÚ± fl¬‡ÀÚ± fl¬±± Œ·±ıı˛ ı±¸±˚˛ ıÀ˚˛ øÚÀ˚˛ ’±À¸/ Ȭ±Ú± øÓ¬Ú-‰¬±ı˛ øÚ È¬±Ú±À¬Û±Àh¬Ú Œ›˚˛±ı˛ ¬Ûı˛ ı±¸±ı˛ ’±fl¬±ı˛ ˝˚˛ ’ÀÚfl¬È¬± Á≈¬“øȬ›˚˛±˘± ˜±Ô±ı˛ È≈¬ø¬Ûı˛ ˜ÀÓ¬±/ ı˘˚˛ ’—˙øȬÀfl¬ ˜±ÀÁ¬ Œı˛À‡ ‰¬±øı˛øÀfl¬ Œ·±˘ ‰¬±˘±ı˛ ˜ÀÓ¬± ∆Ó¬ı˛œ fl¬Àı˛/ Ù¬À˘ ı˘À˚˛ı˛ ≈í¬Û±À˙ ≈øȬ ·ÀÓ«¬ı˛ ˜ÀÓ¬± Ù“¬±fl¬± ’—˙ Ô±Àfl¬/ ¤˝◊ ˙øȬÀfl¬ ø˙ı˛¶a±Ì ı± Œ˝˘À˜È¬ ˙± (Helmet stage) ı˘± ˝˚˛/ Œ˝˘À˜È¬ ˙±ı˛ Ó¬±»¬Û˚« ı…±¬Ûfl¬/ fl¬±ı˛Ì ¤˝◊ ¬Û˚«ôL√ ı±¸± ∆Ó¬ı˛œı˛ ¬Ûı˛ ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡øȬ ı±¸± ı±Ú±ÀÚ±ı˛ fl¬±Ê ıg¬ ı˛±À‡/ ’À¬Û鬱 fl¬ı˛ÀÓ¬ Ô±Àfl¬ ¶aœ-¬Û±ø‡ fl¬‡Ú Ó¬±ı˛ ı±¸± ¤ı— Ó¬±Àfl¬ √õ∂ÊÚÀÚı˛ ÊÚ… øÚı«±‰¬Ú fl¬Àı˛/ Œfl¬±Ú ¶aœ-¬Û±ø‡ Ó¬±Àfl¬ ¤ı— Ó¬±ı˛ ı±¸±øȬÀfl¬ øÚı«±‰¬Ú Ú± fl¬ı˛À˘

A Ring stage

x„y•%þì’þü !lôÅyöì”îû !î!èþ§¬ ˜¢y

B Helmet stage

Œ¸˝◊ ı±¸±øȬÀfl¬ ’±ı˛ ¸•Û”Ì« fl¬Àı˛Ú±/ fl¬±À½◊ ’±ı±ı˛ ¤fl¬øȬ ı±¸± ı±Ú±ÀÓ¬ qè fl¬Àı˛/ ¶aœ-¬Û±ø‡ı˛ ’“±Ó≈¬h¬ ‚ı˛ › √õ∂ÊÚÚ ¸ºœ øÚı«±‰¬Ú ¶aœ-¬Û±ø‡ √õ∂ÊÚÚ ŸÓ≈¬ÀÓ¬ ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡Àı˛ ∆Ó¬ı˛œ fl¬ı˛± ı±¸± ¬Û±h¬±˚˛ (nest colony) ¤À¸ Œ¬Û“ñÀ˘ Ó¬±Àfl¬ ’±fl‘¬©Ü fl¬ı˛±ı˛ ÊÚ… ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡Àı˛ ˜ÀÒ… √õ∂øÓ¬À˚±ø·Ó¬±ı˛ ø˝øh¬fl¬ ¬ÛÀh¬ ˚±˚˛/ ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡Àı˛ ø‰¬Èƒ ø‰¬È¬ ˙s ¤ı— ά±Ú±ı˛ Á¬±¬ÛÀȬ ‰¬±ı˛øfl¬ ¸ı˛·ı˛˜ ˝À˚˛ ά◊Àͬ/ ı±¸±Àfl¬ ¬Û±À˚˛ ’“±fl¬Àh¬ ı±≈h¬ ŒÁ¬±˘±ı˛ ˜ÀÓ¬± Á≈¬˘ÀÓ¬ Ô±Àfl¬ ¤ı— ά±Ú±ı˛ Á¬±¬ÛÀȬ ˙”ÀÚ… Ó≈¬À˘ ’±·cfl¬ ¶aœ-¬Û±ø‡øȬÀfl¬ ˆ¬øı¯∏…ÀÓ¬ı˛ ’“±Ó≈¬h¬‚ı˛ Œ‡±ı±ı˛ ÊÚ… ’±fl≈¬˘ ˝À˚˛ ά◊Àͬ/ Œ¸ ı˘ÀÓ¬ ‰¬±˚˛ñëëŒ‡Ø ’±˜±Àı˛ ˆ¬øı¯∏…Ó¬ ¸ôL√±Ú ¬Û±˘ÀÚı˛ ÊÚ… Œfl¬˜Ú ’“±Ó≈¬h¬ ‚ı˛ ı±øÚÀ˚˛øÂñ¬Ûı˛‡ fl¬Àı˛ ’±˜±Àfl¬˝◊ ŒÓ¬±˜±ı˛ ıı˛˜±˘… ±›/íí ¶aœ-¬Û±ø‡øȬ Ó¬±ı˛ ∆Ó¬ı˛œ ı±¸± ¤ı— Ó¬±Àfl¬ √õ∂ÊÚÚ ¸ºœ ø˝¸±Àı øÚı«±‰¬Ú fl¬ı˛À˘ñÚ±Ú±ı˛fl¬˜ ’±Új ÒTøÚı˛ ˜Ò… øÀ˚˛ ¶aœ-¬Û±ø‡øȬÀfl¬ ı±¸±˚˛ ıı˛Ì fl¬Àı˛ øÚÀ˚˛ ’±À¸/ ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡Àı˛ ’øÓ¬ ά◊»¸±À˝ ı± ‰¬È¬fl¬ ıU˘ Œ‡Ú ±øı˛ÀÓ¬ ¶aœ-¬Û±ø‡øȬ Œ˜±ÀȬ˝◊ øı‰¬ø˘Ó¬ ˝˚˛ Ú±/ ’Ó¬…ôL√ Òœı˛-ø¶öı˛ ˆ¬±Àı ı±¸±ı˛ ά◊¬Ûı˛ ¤À¸ ıÀ¸/ ŒÍ“¬±È¬ øÀ˚˛ ŒÈ¬ÀÚ ŒÈ¬ÀÚ ı±¸±ı˛ ı≈Ú≈øÚ ¬Ûı˛œé¬± fl¬Àı˛/ ¬Ûı˛‡ fl¬Àı˛ ŒÀ‡ Á¬h¬-ı±˘ ¤ı— Œ·À± ˙Snı˛ ˝±Ó¬ ŒÔÀfl¬ ’“±Ó≈¬h¬ ‚ı˛øȬ fl¬Ó¬È¬± øÚı˛±¬Û ¤fl¬øȬ ı±¸± ¬ÛÂj Ú± ˝À˘ ı±¸±-¬Û±h¬±ı˛ ’Ú… ı±¸±&ø˘ ¬Ûı˛‡ fl¬ı˛ÀÓ¬

C Nest with complete brood chamber

D Complete nest with entrance tube

39


!l¡Áº î¦þl#

(Suspension)

Séy˜ (Celing) !î×yô †%þ‘%þîû# (ante chamber)

¢yî†þ ‰îû

(Brood chamber)

ö‹þï†þy‘þ

(phreshold)

²Ìöìî¢ l¡éŸéþ›í (entrance tube)

~†þ!þ ¤Á›)”Å x„y•%þöì’þüîû xhsý˜,Å¢Ä

Ô±Àfl¬/ ¬ÛÂj ˜ÀÓ¬± ı±¸± ¤ı— Ó¬±ı˛ ¶ö¬ÛøÓ¬ı˛ ¸Àº ŒÊ±h¬ ı“±ÀÒ/ ŒÊ±h¬ ı“±Ò± ı± √õ∂ÊÚÚ ¸ºœ øÚı«±‰¬ÀÚı˛ ¬Ûı˛ øÚı«±ø‰¬Ó¬ ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡ ’±ı±ı˛ Ó¬»¬Ûı˛ ˝À˚˛ ά◊Àͬ ı±¸±ı˛ ı±øfl¬ ’—˙ ∆Ó¬ı˛œı˛ ÊÚ…/ ˙±ıfl¬-‚ı˛ ∆Ó¬ı˛œ ŒÊ±h¬ ı“±Ò±ı˛ ¬Ûı˛ ¶aœ-¬Û±ø‡ı˛ øά˜ ¬Û±h¬±ı˛ ÊÚ… Œ˝˘À˜ÀȬı˛ ¤fl¬¬Û±À˙ı˛ ¤fl¬øȬ Ù“¬±fl¬± ’—À˙ ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡ ’Ó¬…ôL√ Ó¬»¬Ûı˛Ó¬±ı˛ ¸Àº Œ·±˘±fl¬±ı˛ Ôø˘ı˛ ˜ÀÓ¬± ˙±ıfl¬ ‚ı˛ ∆Ó¬ı˛œ fl¬Àı˛/ ’ÀÚfl¬ ¸˜˚˛ ¶aœ-¬Û±ø‡øȬ ˙±ıfl¬ ‚Àı˛ı˛ ˜ÀÒ… Úı˛˜ Œı˛“±˚˛± øÀ˚˛ Œ¬Û˚˛±˘±ı˛ ’±fl¬±Àı˛ı˛ ¤fl¬øȬ ı±¸± ı±Ú±˚˛/ ˚± øfl¬Ú± øά˜ ¤ı— ˙±ıfl¬Àı˛ ÊÚ… Úı˛˜ øı±ڱı˛ fl¬±Ê fl¬Àı˛/ √õ∂±˚˛ Œé¬ÀS˝◊ Œ‡± ˚±˚˛ ˙±ıfl¬ ‚Àı˛ ±À fl¬±± ı± Œ·±ı±Àı˛ı˛ ˘± ˘±·±ÀÚ± Ô±Àfl¬/ ˙±ıfl¬ ‚Àı˛ı˛ ı≈Ú≈øÚı˛ Ȭ±Ú±À¬Û±Àh¬Ú ¬Ûı˛¶ÛÀı˛ı˛ ¸Àº √ õ∂±˚˛ ¸˜Àfl¬±ÀÚ Ô±Àfl¬/

40

¬Û±ù´«-fl¬é¬ ¤ı— Ú˘±fl¬±ı˛ √õ∂Àı˙ ¬ÛÔ ˙±ıfl¬ ‚ı˛ ∆Ó¬ı˛œı˛ ¬Ûı˛¬Ûı˛˝◊ ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡øȬ Ó¬»¬Ûı˛ ˝À˚˛ ά◊Àͬ ¬Û±ù´«-fl¬é¬ ¤ı— Ú˘±fl¬±ı˛ √õ∂Àı˙ ¬ÛÔ ∆Ó¬ı˛œı˛ ÊÚ…/ ¤Àé¬ÀS ı≈Ú≈øÚı˛ Ȭ±Ú±À¬Û±Àh¬Ú ¬Ûı˛¶ÛÀı˛ı˛ ¸Àº ¸˜Àfl¬±ÀÌ Ô±Àfl¬ Ú± √õ∂±˚˛ 45° ¤ı˛ ˜ÀÓ¬± Œfl¬±ÀÚ ’ı¶ö±Ú fl¬Àı˛/ ı±¸±ı˛ ’Ú… ’—˙ ¤fl¬±øÒfl¬ ô¶∏Àı˛ ͬ±¸ ı≈Ú≈øÚı˛ ˝À˘› Ú˘±fl¬±ı˛ √õ∂Àı˙ ¬ÛÔøȬ ˜±S ¤fl¬øȬ ô¶∏Àı˛ ʱ٬øı˛ı˛ ˜ÀÓ¬± ı≈Ú≈øÚ ¸•Ûiß ˝˚˛/ √õ∂Àı˙

¬ÛÔøȬ ’ÀÚfl¬È¬± ʱڱ˘± ‡h¬-‡øh¬ı˛ ˜ÀÓ¬± fl¬±Ê fl¬Àı˛/ ¶aœ-¬Û±ø‡ ¬Û±ù´«fl¬Àé¬ ıÀ¸ √õ∂Àı˙ ¬ÛÀÔı˛ ¸ı ’—˙ øÀ˚˛ ı±˝◊Àı˛ ‰¬±ı˛ ¬Û±˙Ȭ± Œ‡ÀÓ¬ ¬Û±˚˛/ ¤˝◊ ˆ¬±Àı ’“±Ó≈¬h¬ ‚ı˛ ı± ı±¸±øȬ Ó¬±ı˛ ¸•Û”Ì« ’ı˚˛ı Ò±ı˛Ì fl¬Àı˛/ ˙±ıfl¬ ˘±˘Ú-¬Û±˘Ú ¶aœ-¬Û±ø‡ øÓ¬Ú ‰¬±ı˛øȬ ¸±± ı˛À„ı˛ øά˜ ¬Û±Àh¬/ øάÀ˜ı˛ ˜±¬Û ˘•§±˚˛ 0.82 ŒÔÀfl¬ ‰¬›h¬±˚˛ 0.60 ˝◊ø=¡/ øά˜ ¬Û±h¬±ı˛ ¬Ûı˛ ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡ı˛ ¶aœ ¬Û±ø‡ı˛ √õ∂øÓ¬ Œfl¬±Ú ’±¸øMê Ô±Àfl¬ Ú±/ Œ¸ ’Ú… ’±ı˛ ¤fl¬øȬ ı±¸± ı±Ú±ÀÓ¬ ¸≈è fl¬Àı˛, ’Ú… ’±ı˛ ¤fl¬ ¸ºœøÚı˛ √õ∂Ó¬…±˙±˚˛/ øά˜ Ù≈¬ÀȬ ı±B‰¬± Êiú±ÀÓ¬ ¸˜˚˛ ˘±À· √õ∂±˚˛ 12 ŒÔÀfl¬ 14 øÚ/ ¶aœ ¬Û±ø‡ ¤fl¬È¬±Ú± ¤fl¬ ‚KȬ±ı˛ Œıø˙ øάÀ˜ Ó¬± Œ˚˛ Ú±/ ˜±ÀÁ¬ ˜ÀÒ… ı±˝◊Àı˛ ¤À¸ øı|±˜ ŒÚ˚˛ ı± ‡±ı±Àı˛ı˛ Œ‡“±ÀÊ ı±˝◊Àı˛ ˚±˚˛/ øά˜ ŒÙ¬±È¬±ı˛ øÚ ˜± ı±ı≈˝◊ ‡≈ı˝◊ ’ø¶öı˛ Ô±Àfl¬/ ı±ı˛ ı±ı˛ ı±¸±˚˛ ˚±Ó¬±˚˛±Ó¬ fl¬Àı˛ ¤ı— øάÀ˜ı˛ ˆ¬±„± È≈¬fl¬Àı˛± ŒÍ“¬±ÀȬ fl¬Àı˛ ı±Àı˛ ¤ÀÚ ŒÙ¬À˘ Œ˚˛/ ¤˝◊ ¸˜˚˛ ˜± ı±ı≈˝◊ øÚı˛±Ó¬ ¸ôL√±Ú √õ∂øÓ¬¬Û±˘ÀÚ ı…±ô¶∏ Ô±Àfl¬/ øÚÀÊı˛ ‡±ı±ı˛ ¸—·Ë˝ ±h¬± ¸ı-¸˜À˚˛ ı±B‰¬±Àı˛ ’±·À˘ ı˛±À‡/ ı±B‰¬±ı˛± ’±ø˜¯∏ Œˆ¬±ÊÀÚ ıh¬ ˝˚˛/ Ù¬øh¬—, ά◊˝◊ø‰¬—Àh¬, q“À˚˛±À¬Û±fl¬±, √õ∂ʱ¬ÛøÓ¬ ¤ı— Œfl“¬À‰¬±˝◊ √õ∂Ò±Ú ‡±…/ ‰¬±ı˛øȬ ı±B‰¬±Àfl¬ ¸±ı±˘fl¬ fl¬Àı˛ Ó≈¬˘ÀÓ¬ √õ∂±˚˛ 2000 Œ¬Û±fl¬±-˜±fl¬h¬ ˘±À·/ øά˜ ŒÙ¬±È¬±ı˛ ¬Ûı˛ √õ∂±˚˛ 17 øÚ ¬ÛÀı˛ ı±B‰¬±ı˛± ı±¸± ŒÂÀh¬ ά◊h¬ı±ı˛ ά◊¬Û˚≈Mê ˝˚˛ ı±ı± ı±ı≈˝◊ ¤À¸ ˜±ÀÁ¬ ˜ÀÒ… ı±B‰¬±Àfl¬ ŒÀ‡ ˚±˚˛, fl¬‡ÀÚ± fl¬‡ÀÚ± ‡±ı±ı˛ ¤ÀÚ ‡±›˚˛±˚˛/ Œfl¬±Ú Œfl¬±Ú Œé¬ÀS ı±B‰¬± ά◊Àh¬ ˚±›˚˛±ı˛ ¬Ûı˛ ¬Ûøı˛Ó¬…Mê ı±¸±ı˛ øÚÀ‰¬ ’±ı˛ ¤fl¬øȬ ı±¸± ı±Ú±˚˛/ ¤˝◊ˆ¬±Àı Œ±Ó¬˘± øÓ¬ÚÓ¬˘± ı±¸±› ÚÊÀı˛ ¬ÛÀh¬/ îyî%¥zéŸé~îû !’þô


ı±¸±˚˛ fl¬±± ı± Œ·±Àı±Àı˛ı˛ √õ∂À˘¬Û ˙±ıfl¬-‚Àı˛ı˛ ±À Œfl¬±Ô±› Œfl¬±Ô±› fl¬±± ı± Œ·±Àı±Àı˛ı˛ √õ∂À˘¬Û Œ‡± ˚±˚˛/ Œ˘±fl¬|nøÓ¬ñı±ı≈˝◊ ŒÊ±Ú±øfl¬ ÒÀı˛ ¤ÀÚ ¤˝◊ fl¬±± ı± Œ·±Àı±Àı˛ı˛ ˜ÀÒ… ’±È¬Àfl¬ Œ˚˛, ˚±ÀÓ¬ ı˛±ÀÓ¬ ı±¸± ŒÊ±Ú±øfl¬ı˛ ’±À˘±˚˛ ’±À˘±øfl¬Ó¬ ˝˚˛/ ı±ı≈˝◊ ¬Û±ø‡ øÚÀ˚˛ ˚±ı˛± fl¬±Ê fl¬Àı˛ÀÂÚ Ó“¬±ı˛± Œfl¬Î¬◊˝◊ ¤˝◊ Òı˛ÀÚı˛ ‚Ȭڱ ˘é¬… fl¬Àı˛ÚøÚ/ ˜”˘Ó¬– ı±¸±ı˛ ≈ı«˘ ’—À˙ı˛ ı≈Ú≈øÚÀfl¬ ’±ı˛› ˙Mê-Œ¬Û±Mê fl¬ı˛±ı˛ ÊÚ… ı±ı≈˝◊ fl¬±± ı± Œ·±Àı±Àı˛ı˛ √õ∂À˘¬Û ı… ı˝±ı˛ fl¬Àı˛ Ô±Àfl¬/ øfl¬ ’±˙±˚˛ ı“±øÒ ˆ¬±À˘± ı±¸±∑   ı±ı≈˝◊ ıÂÀı˛ ı±Àı˛± ˜±À¸ı˛ √õ∂±˚˛ ¤fl¬ ŒÔÀfl¬ Œh¬ ˜±¸ fl¬±È¬±˚˛ ı±¸± ı± ’“±Ó≈¬h¬ ‚ı˛ ı±Ú±ÀÚ± ¤ı— ˙±ıfl¬ √õ∂øÓ¬¬Û±˘ÀÚı˛ fl¬±ÀÊ/ ı± ı±øfl¬ ˜±¸&À˘± ˘ Œı“ÀÒ ı˛±ÀÓ¬ı˛ Œı˘±˚˛ ŒÁ¬±¬Û Á¬±Àh¬ ı˛±øS ˚±¬ÛÚ fl¬Àı˛/ ı±¸±ı˛ ¶ö¬ÛøÓ¬ ¬Û≈è¯∏ ¬Û±ø‡ ’flv¬±ôL√ ¬Ûøı˛|˜ fl¬Àı˛ é¬ Ó“¬±øÓ¬ı˛ ˜ÀÓ¬± øÚ¬Û≈Ì ˆ¬±Àı ¸≈jı˛ñı±¸±ì’“±Ó≈¬h¬ ‚ı˛øȬ ı±Ú±˚˛ Œfl¬ı˘ ˜±S Œfl¬±Ú ¶aœ-¬Û±ø‡Àfl¬ ’±fl‘¬©Ü fl¬Àı˛ √õ∂ÊÚÚ fl¬±˚«… ¸˜±Ò± fl¬ı˛±ı˛ ÊÚ…/ Ó¬±˝◊ fl¬øıı˛ Ó¬Ô± ¸±Ò±ı˛Ì ˜±Ú≈À¯∏ı˛ ά◊¬Û˘øtÀÓ¬ ı±ı≈˝◊ ë¬Û±ø‡ı˛ ı±¸±í ¬Û±ø‡ı˛ ı±¸¶ö±Ú ˜ÀÚ ˝ÀÓ¬ ¬Û±Àı˛, øfl¬c ¬Û≈è¯∏ ı±ı≈˝◊À˚˛ı˛ ∆Ó¬ı˛œ ı±¸±ì’“±Ó≈¬h¬‚ı˛ ø‚Àı˛ ëø˙Àäı˛ ıh¬±˝◊í ¤ı˛ ¤fl¬˜±S ά◊ÀV˙… ¶aœ ¬Û±ø‡ı˛ ıı˛˜±˘… ˘±ˆ¬ fl¬ı˛±/

îyî%¥zéŸé~îû îy¤yîû †þöì¡yl#

41


²Ìyþ›!•þ ‹þ‹Åþy

ö¡‡y G Sé!î

ö¢ïëŘ#þ› ô%‡yÅ#

þ›%!MþöìlöìÍÔy

²Ìyþ›!•þ xyîû ôöìíîû ö‹þ¥yîûyîû þ›yíņþÄ

42

þ›yíņþÄ 4 é:é ô)†þ†þ#öìþîû ö‹þ¥yîûyîû þ›yíņþÄ þ›)”ÅyD îû*þ› þ›yGëûyîû xyö숖 ô)†þ†þ#þ ö˜ö쇥z ²Ìyþ›!•þ G ôöìíöì˜îû xy¡y˜y †þöìîû ö‹þly ¤½þîÐ öî¢#îûèþyˆ ôöìíîû Ö„öìëûyöìþ›y†þy¥z ~†þ!þ !l!˜ÅÜT ¤ôöìëû •þyöì˜îû ö˜öì¥îû ‹þy!îû!˜öì†þ !¤öìÍñîû xyîîû” ÷•þîû# †þöìîûÐ ~¥z !¤Íñ ÷•þîû# ¥ëû Ö„öìëûyöìþ›y†þyîû ö˜öì¥îû !¤Íñ @ýÌ!si öíöì†þ xyîû •þyîûy ~¥z !¤Íñ öíöì†þ !¤öìÍñîû xyîîû” îy ö†þy†%þl ŒCocoonŠ ÷•þîû# †þöìîû !ß›lyöìîûþ ŒSpinneretŠ lyô†þ xöìDîû ¤y¥yöìëÄÐ xöìl†þþy †„þyþy !˜öìëû ’þz¡ öîylyîû ô•þ xyîû !†þÐ ~¥z

!¤Íñ î%öìl î%öìl Ö„öìëûyöìþ›y†þy !löìöì†þ !‰öìîû ö†þy†%þl ÷•þîû# †þöìîû xyîû ~¥z ö†þy†%þöìlîû ôöì™Ä¥z– ¤îyîû ö‹þyöì‡îû xy’þüyöì¡ ‰öìþ ‹þöì¡ þ›,!íî#öì•þ ¤½þî•þ/ ¤îöìíöì†þ xyÙ‹þëÅ îû*þ›yhsýîûÐ !†þév ²Ìyþ›!•þîû Ö„öìëûyöìþ›y†þyîûy ¤y™yîû”•þ ö†þyöìly ö†þy†%þl ÷•þîû# †þöìîû lyÐ ~öì˜îû ô)†þ†þ#öìþîû îy¥zöìîû !¤öìÍñîû ö†þyöìly xyîîû” íyöì†þ lyÐ ~öì†þ Chrysalis î¡y ¥ëûÐ •þöìî G¥z öë îöì¡!Sé¡yô ly– x!lëûôéŸé¥z ¥öìFSé ~†þôye ‰þly– ëy ²Ì†,þ!•þöì•þ !lëû!ô•þ ‰öìþ íyöì†þÐ Hawk ôöìíîûy ²Ìyþ›!•þöì˜îû ôöì•þy¥z chrysalis ÷•þîû# †þöìîû– xyîyîû ’þzöìΐþy!˜öì†þ !†þS%é !ßñþ›yîû ²Ìyþ›!•þîû ô)†þ†þ#þ !‘þ†þ ôöìíîû ôöì•þy¥z !¤öìÍñ “þy†þy íyöì†þÐ


ôöìíöì˜îû ¢îû#îû òö¡yô¢ó ôöìl ¥ëûÐ ²Ìyþ›!•þöì˜îû ö˜¥ xöìl†þ ¤îû&– öþ›þ xöìl†þþy¥z ô¤,”Ð •þyöì˜îû x„y¢G öSéyþ öSéyþÐ îûyöì•þîû öî¡yëû xöìþ›Çþy†,þ•þ ‘þyuþyëû ôöìíîûy ’þzöì’þü öî’þüyëû îöì¡ òö¡yô¢ó ¢îû#îû •þyöì˜îû ö˜öì¥îû •þyþ› ™öìîû îûy‡öì•þ ¤y¥yëÄ †þöìîû 韟Ÿé !‘þ†þ xyôyöì˜îû ö¤yöìëûþyîû þ›öìîû íy†þyîû ôöì•þyÐ ²Ìyþ›!•þîûy ¤)öìëÅîû xyöì¡yëû– öîûyj%öìîû ö•þy ~ô!l¥z ˆîûô ¥öì•þ þ›yöìîû 韟Ÿé •þy¥z •þyöì˜îû òòö¡yô¢óó ö¤yöìëûþyîû ˜îû†þyîû ¥ëû lyÐ

ôöìíîû òö¡yô¢ó ö˜¥

þ›yíņþÄ 5 é:é ’þylyîû îûöì.îû þ›yíņþÄ öî¢#îûèþyˆ ²Ìyþ›!•þîû ’þyly¥z ’þzIµ¡ îûöì. îûy.yöìlyÐ ²Ìyþ›!•þöì˜îû ’þylyëû öë x¤‚‡Ä öSéyþ öSéyþ x„y¢ xyöìSé– ö¤¥z x„yöì¢ xyöì¡y þ›öì’þü îû.#l xyöì¡y xyôyöì˜îû ö‹þyöì‡ ~öì¤ öþ›ï„SéëûÐ !†þév xlÄ!˜öì†þ– ôöìíöì˜îû ’þylyëû ’þzIµ¡ îûöì.îû ‡%î¥z xèþyîÐ !†þS%é îÄ!•þe«ô îy˜ !˜öì¡ öî¢#îûèþyˆ ôöìíîû ’þylyîû îû.¥z ™)¤îû– ¤y˜y îy †þyöì¡yÐ xöìl†þ öÇþöìe¥z ~îû ’þzþ›îû xlÄ îûöì. îû x„y!†þî%!†þ íyöì†þÐ xî¢Ä ~îû ~†þþy †þyîû”G xyöìSéÐ ôöìíîûy ¤y™yîû”•þ ¤†þöì¡¥z !l¢y‹þîûÐ !˜öìlîû öî¡yþy ~îûy öôyþyô%!þ ‰%!ôöìëû¥z †þyþyëûÐ •þy– !˜öìlîû ’þzIµ¡ xyöì¡yëû ‰%ôhsý xîßiyëû ö†þyöìly !¢†þyîû# þ›y!‡ îy !ˆîû!ˆ!þîû ö‹þyöì‡ þ›öì’þü ëyGëûy ôyöìl¥z ö¤¥z !¢†þyîû#îû öþ›þèþîûy ~†þþy öîʆþæþyސþÐ •þy¥z !˜öìlîû öî¡yëû ¡%!†þöìëû íy†þyîû lÄ¥z ~•þ öîîû. ôöìíöì˜îû ’þylyÐ ²Ìyþ›!•þîûy ö•þy xyîû !l¢y‹þîû lëû– •þy¥z •þyöì˜îû ’þylyëû Vþ¡ôöì¡ îûöì.îû !îKþyþ›öìl ö†þyöìly x¤%!îöì™ öl¥zÐ öë¤î ôí !˜öìlîû öî¡yëû Göì’þü– •þyöì˜îû ’þylyîû ’þzIµ¡ îû‚ ö˜‡öì•þ þ›yGëûy ëyëûÐ þ›yíņþÄ 6 é:é ö˜öì¥îû ˆ‘þöìlîû þ›yíņþÄ ôöìíöì˜îû ¢îû#îû ²Ìyþ›!•þöì˜îû •%þ¡lyëû öôyþyöì¤yþyÐ •þyöì˜îû x„y¢=!¡G ²Ìyþ›!•þöì˜îû •%þ¡lyëû î’þü– •þy¥z ˜)îû öíöì†þ ö˜‡öì¡

²Ìyþ›!•þ xyîû ôöìíîû xy‹þîûöì”îû þ›yíņþÄ é !‘þ†þ öëôl ˜%l ôyl%£ìöì†þ Ö™% ö‹þ¥yîûy !˜öìëû lëû– •þyöì˜îû xy‹þyîûéŸéxy‹þîû” !˜öìëûG xy¡y˜y †þöìîû ö‹þly ëyëû– !‘þ†þ ö•þôl¥z ²Ìy!”ˆöì•þîû ²Ìöì•þĆþ ¤˜¤Äöì†þG xy‹þîû” !˜öìëû !‹þöìl ölGëûy ¤½þîÐ öëö쥕%þ– þ›y!‡éŸé²Ìyþ›!•þ îy xlÄ évéŸéyöìlyëûyöìîûîû èþy£ìy xyôîûy î%!Vþ ly– •þy¥z •þyöì˜îû ÷˜l!¨l †þy†þôÅ ö˜ö쇥z xyôyöì˜îû î%öìVþ !löì•þ ¥ëû ~öì˜îû xy‹þîû”Ð ²Ì†,þ!•þ!î˜ ~î‚ !îKþyl#îûy ‡„%!þöìëû ö˜öì‡l ~¥z¤î xy‹þîû” 韟Ÿé þ›%Cyl%þ›%C !îîîû” !¡öì‡ îûyöì‡l ²Ìöì•þĆþ!þ †þyöìîûÐ xyîû ~îû öíöì†þ¥z ~†þ ~†þ!þ ²Ìy”#îû xy‹þyîûéŸéîÄî¥yîû ¤Á›öì†Åþ ™yîû”y þ›yëû ôylî¤èþÄ•þyÐ !†þS%é îÄ!•þe«ô îy˜ !˜öì¡ ²Ìyëû ¤î ôí¥z ¥ëû !l¢y‹þîû îy Crepuscular Œöèþyîû ~î‚ öˆy™)!¡îû xÒ xyöì¡yëû ¤îöìíöì†þ ¤‹þ¡ŠÐ xyîû ²Ìyþ›!•þîûy ¤y™yîû”•þ !˜öìlîû xyöì¡yöì•þ¥z ’þzöì’þü öî’þüyëûÐ öèþyîû– ¤öì¦þ îy îûy•þ ~öì˜îû !î×yöìôîû ¤ôëûÐ xyö숥z xyôîûy ö˜öì‡!Sé öë– xy‹þîûöì”îû ~¥z þ›yíÅöì†þÄîû lÄ ôí xyîû ²Ìyþ›!•þöì˜îû ö‹þ¥yîûyöì•þG !†þS%é þ›yíņþÄ ö˜‡y ëyëû Œöëôl– ’þylyîû îû.– ö˜öì¥îû ˆ‘þl ¥z•þÄy!˜ÐŠ ë)íîkþ òæþîûö숐þéŸé!ôéŸélþó

43


‡y•þyëûéŸé†þ¡öìô ôí xyîû ²Ìyþ›!•þöì˜îû ô)¡ þ›yíņþÄ=öì¡y !löìëû xyôîûy ~•þÇþ” xyöì¡y‹þly †þîû¡yôÐ ôí xyîû ²Ìyþ›!•þöì˜îû xy¡y˜y †þöìîû !‹þöìl !löì•þ ¥öì¡ ‰öìîû îöì¤ ~%þ†%þ þ›öì’þü ölGëûy¥z !†þév ëöìíÜT lëûÐ ‰îû öíöì†þ öî!îûöìëû– •þy ö¤ ˜)öìîûîû ö†þyöìly þ›y¥y’þüéŸéDöì¡¥z ö¥y†þ îy îy!’þüîû þ›yöì¢îû ~†þæþy!¡ öþ›yöì’þüy !ôöì•þ ¥öìëû íy†þy xyˆySéyîû öVþyöìþ›¥z ö¥y†þ 韟Ÿé þ›yöìëû ~†þ%þ ™%öì¡y ¡y!ˆöìëû– ¥yöì•þ ˜%éŸé~†þþy †„þyþyîû x„y‹þ’þü ö‡öìëû ~¥z¤î ly ôyl%öì£ìîû ¤öìD ¤ôëû †þyþyöì¡ •þöìî¥z xyôîûy ~öì˜îû !‹þöìl !löì•þ þ›yîûî ‡%î †þySé öíöì†þ– î%Vþöì•þ þ›yîûî ~öì˜îû xy‹þyîûéŸéxy‹þîû”Ð ôyl%öì£ìîû ¤yyöìly ¤èþÄ•þy– lyly îûöì.îû ô%öì‡y¤ þ›îûy ô%öì‡îû

†þôl öîûy

†þôl ööìöìî¡

öíöì†þ ~†þ%þ ˜)öìîû– x†þþ›þ þ›,!íî#îû îûöì. îûy.yöìly ~¥z¤î ²Ì!•þöìî¢#îû ¤öìD †þyþyöìly ¤ôëûþy¥z ¥ëûöì•þy îy xy¤¡ !¢Çþy ö˜ëû xyôyöì˜îûÐ ëyîû ô)¡Ä †þö졍– !îÙ»!î˜Äy¡öìëûîû =îû&ˆ½þ#îû ¢‚¤yþ›öìeîû öíöì†þ öî¢# î¥z †þô lëûÐ ¤‚öì¢y™l# é:é ˆ•þ ¤‚‡Äyëû 20 þ›y•þyëû ¡y¥zô îyþyîûæÏþy¥zéŸé~îû Sé!îöì•þ †þôl ôy¥zôéŸé~îû lyô ö¡‡y ¥öìëû!Sé¡Ð ~Séy’þüy G¥z ~†þ¥z þ›y•þyëû l#öì‹þîû Sé!î!þ †þôl GëûyuþyîûyîûéŸé~îûÐ è%þöì¡îû lÄ òò~‡l xyîû”Ćþóó þ›y‘þ†þöì˜îû †þyöìSé Çþôy²ÌyíÅ#Ð

¤yí# @ýÌ&þ› xæþ ö¥yöìþ¡¤

¢y!hsý!löì†þ•þl– !˜‰y– •þyîûyþ›#‘þ î%!†þ‚ l‚ 2565-5579, 2565-7679, +91-94330-15749 44


ö¢ïëŘ#þ› ô%‡yÅ# G !lôÅ¡ †%þôyîû ¤îû†þyîû

†þéÝîû# ô,ˆ

†þ

éÝîû# ô,ˆ ŒMusk deerŠ lyô†þ ~†þ!þ ò¥!îû”ó y•þ#ëû hßìlÄþ›yëû# ²Ìy”#îû lyô ²Ìyëû ¤†þöì¡¥z ÖöìlöìSéÐ ²Ìy”#!þîû öþ›öìþîû †þéÝîû# @ýÌ!si öíöì†þ •þ#îÊ ¤%ˆ¦þ öîîû ¥ëû– ~¥z •þíÄG †þyîûG xyly öl¥zÐ •þöìî– xöìlöì†þîû¥z öëþy yly öl¥z– •þy ¥¡ öë xíÅ÷ìl!•þ†þ èþyöìî !îö좣ì =îû&cþ›)”Å ~¥z ²Ìy”#!þ î•Åþôyöìl x!hßìc îûÇþyîû !˜†þ öíöì†þ ëíyíÅ¥z !îþ›§¬ ŒEndangeredŠ ¥öìëû þ›öì’þüöìSéÐ ²Ìy”#!þîû ¤Á›öì†Åþ ˜%éŸé‹þyîû †þíy î¡y ëy†äþÐ öˆy’þüyöì•þ¥z î¡y ˜îû†þyîû öë lyöìôîû !˜†þ öíöì†þ òô,ˆó ¥öì¡G ò†þéÝîû# ô,ˆó xyöì˜ï ²Ì†,þ•þ ô,ˆ îy ¥!îû” lëû– †þyîû” ~öì˜îû ²Ì†,þ•þ ¥!îûöì”îû ô•þ ¥yöì’þüîû ÷•þîû# ¢y‡yë%_« !¢. ŒAntlerŠ íyöì†þ lyÐ ~¥z =îû&cþ›)”Å †þyîû”!þîû lÄ J. Z. Young lyô†þ ²Ì‡Äy•þ ²Ìy!”!îKþyl# 1981 ¤yöì¡ †þéÝîû# ô,ˆöì†þ hßìlÄþ›yëû# ö×”#îû öèþ•þîû Palaeomerycidae lyô†þ öˆyöìeîû xhsýè%Åþ_« †þöìîûöìSél– xyîû ²Ì†,þ•þ ô,ˆöì†þ Cervidae lyô†þ öˆyöìeîû xhsýè%Åþ_« †þöìîûöìSélÐ ²Ì¤D•þ/ ’þzöìÍÔ‡Ä öë èþyîû•þ#ëû ’þzþ›ô¥yöì˜öì¢îû †þéÝîû# ô,öìˆîû !îKþyl¤Á¿•þ lyô ¥¡– Moschus chrysogaster— ¤y¥zöìî!îûëûy G îûy!¢ëûyîû †þéÝîû# ô,öìˆîû lyô M. moschiferus— xyîû– ‹þ#l– !•þîç•þ G !èþöìëû•þlyöìôîû †þéÝîû# ô,öìˆîû lyô M. berezovskiiÐ †þéÝîû# ô,ˆ xy˜öì•þ ô™Ä G þ›)îÅ ~!¢ëûyîû ’þz„‹%þ þ›îÅöì•þîû îy!¤¨yÐ xyôyöì˜îû ö˜öì¢ †þyÙÂ#îû– !¥ôy‹þ¡ ²Ìö옢– ’þz_îû ²Ìö옢–

’þz_îûyMþ¡– !¤!†þô G xîû&”y‹þ¡ ²Ìöì˜öì¢îû xhsýˆÅ•þ !¥ôy¡öìëûîû !î!èþ§¬ þ›îÅ•þ¢,öìD ~öì˜îû ö˜‡y öôöì¡Ð ¤¦þÄyöìî¡yëû– îûyöì•þ xíîy öèþyöìîûîû !˜öì†þ þ›îÅ•þ¢,öìDîû 2300éŸé3800 !ôþyîû ’þzF‹þ•þyëû îy‹Åþ ŒBirchŠ ˆyöìSé èþîûþ›%îû ~¡y†þyëû ~îûy ~†þy†þ# xíîy öy’þüyëû öy’þüyëû ö‰yîûyöìæþîûy †þöìîûÐ ~îûy ߺèþyöìî !l¢y‹þîû– ¡y%†þ G èþ#îû&Ð ~öì˜îû ˜,!ÜT¢!_« G ×!_« öî¢ ²Ì‡îû– !†þév ‰Êy”¢!_« !†þS%éþy ˜%îÅ¡Ð ²Ìy”#=öì¡y xy†,þ!•þöì•þ öSéyþ‡yþ– !¢.!î¥#l ¥!îûöì”îû ô•þÐ ôy!þ öíöì†þ ~öì˜îû †„þéyöì™îû ’þzF‹þ•þy 50éŸé70 ö¤!rþ!ôþyîû— ö˜öì¥îû öþ›Sél !˜†þþy ¤yôöìlîû •%þ¡lyëû {£ìê ’þz„‹%þÐ ôyíy G ö˜¥ !ô!¡öìëû ÷˜‰ÅÄ 80éŸé100 ö¤!rþ!ôþyîûÐ ˆyöìëûîû îû. !þ›öì‘þîû !˜öì†þ ™)¤îû îy˜yô#– xyîû öþ›öìþîû !˜öì†þ ö¤yly¡# xyèþyë%_« ¡y¡öì‹þÐ ¢yî†þöì˜îû ˆyöìëûîû îû. ˆy“þü îy˜yô#– ëyîû ôöì™Ä ôöì™Ä öSéyþ öSéyþ ¤y˜y îy ¥¡öì˜öìþ öSéyþ› íyöì†þÐ ²Ìy”#=öì¡yîû ˆyöìëûîû ö¡yô=öì¡y ¡Áºyöìþ xyîû öôyþy ™îûöìlîû– •þöìî !†þS%éþy èþD%îû ²Ì†,þ!•þîûG îöìþÐ ²Ìy”#=öì¡yîû †þyl ˜%öìþy î’þü î’þü G †þyöìlîû ’þˆy öˆy¡y†þyîûÐ öþ›Séöìlîû þ›y ˜%öìþy ¤yôöìlîû þ›yöìëûîû •%þ¡lyëû î’þü G öî¢# ôî%•þÐ þ›%îû&£ì ô,öìˆîû Ù»˜hsý ŒCanine teethŠ ˜%öìþy xy†,þ!•þöì•þ 5éŸé7 ö¤!rþ!ôþyîû ¡Áºy– l#öì‹þîû !˜öì†þ î„y†þyöìly G ô%öì‡îû îy¥zöìîû öî!îûöìëû íyöì†þÐ ö†þî¡ôye þ›%îû&£ì ô,öìˆîû xyîûG ~†þ!þ ’þzöìÍÔ‡öìëyˆÄ ÷î!¢ÜTÄ ¥¡– ~öì˜îû öþ›öìþîû !˜öì†þ ly!èþîû

45


†þyöìSé ‹þyô’þüyîû l#öì‹þ ~†þ!þ öˆy¡y†þyîû †þéÝîû# @ýÌ!si ŒMusk íyöì†þÐ ¤%ˆ¦þ !l/¤îû”†þyîû# ~¥z @ýÌ!siîû ’þzþ›!ßi!•þîû lÄ¥z ²Ìy”#=öì¡yîû lyô ö˜Gëûy ¥öìëûöìSé ò†þéÝîû# ô,ˆóÐ ²Ì†,þ•þ ¥!îûöì”îû ô•þ¥z †þéÝîû# ô,ˆG •,þ”öìèþy#Ð ~îûy ¤y™yîû”•þ/ öèþyîûöìî¡yëû G ¤¦þÄyîû !˜öì†þ ‡y˜Ä @ýÌ¥” †þöìîûÐ ‡y˜Ä •þy!¡†þyîû ôöì™Ä îûöìëûöìSé !î!èþ§¬ ˆyöìSéîû þ›y•þy G æ%þ¡– æþylÅ y•þ#ëû ’þz!q˜– ‰y¤– lylyl ¡•þy G =ÍÃÐ !’þöì¤Áºîû îy yl%ëûyîû# ôyöì¤ †þéÝîû# ô,ˆ öëïl !ô¡l ¤Á›§¬ †þöìîûÐ !ô¡öìlîû þ›)öìîÅ þ›%îû&£ì ô,öìˆîû †þéÝîû# @ýÌ!si !l/¤,•þ •þ#îÊ ¤%ˆ¦þ ßf# ô,ˆöì˜îû •þyöì˜îû !˜öì†þ xy†þ£ìÅ” †þîûöì•þ !îö좣ì è)þ!ô†þy ölëû îöì¡¥z ²Ìy!”!îKþyl#ˆ” ôöìl †þöìîûlÐ öô îy %l ôyöì¤ ßf# ô,ˆ ~†þ!þ îy ˜%!þ ¢yî†þ ²Ì¤î †þöìîûÐ ßf# ¢yî†þ=öì¡y ö˜’þü îSéîû îëû¤ ¥öì¡¥z öëïl !ô¡öìl ¤Çþô ¥öìëû Göì‘þ– !†þév þ›%îû&£ì ¢yî†þ=öì¡yîû þ›%öìîûyþ›%!îû þ›%îû&£ì ¥öìëû ’þz‘þöì•þ ˜%¥z öíöì†þ !•þl îSéîû ö¡öìˆ ëyëûÐ !þ †þöìëû†þ ¢•þ†þ ™öìîû !î!èþ§¬ ö˜öì¢ ö‹þyîûy!¢†þyîû#öì˜îû ¥yöì•þ x¤‚‡Ä †þéÝîû# ô,öìˆîû ô,•%þÄ ‰öìþöìSéÐ ~îû æþöì¡– î•Åþôyöìl x!hßìc îûÇþyîû !˜†þ öíöì†þ ²Ìy”#!þ ¤Á›)”Å !îþ›§¬ ¥öìëû þ›öì’þüöìSéÐ †þéÝîû# @ýÌ!siîû îyyîûéŸé˜yô ö¤ylyîû ö‹þöìëûG ‹þyîûéŸéþ›„y‹þ =” öî¢#Ð ~†þ!þ þ›%îû&£ì ô,öìˆîû †þéÝîû# @ýÌ!siîû Gl ôye 25 !ô!¡@ýÌyöìôîû ô•þÐ æþöì¡– ~†þ @ýÌyô @ýÌ!si öëyˆy’þü †þîûöì•þ ²Ìyëû ‹þ!ÍÔ¢!þ þ›%îû&£ì ô,ˆöì†þ ¥•þÄy †þîûy ¥ëûÐ xyîû– öôyþyô%!þ 150éŸé160!þ ô,ˆöì†þ !l!îÅ‹þyöìîû ¥•þÄy ly †þîûöì¡ ‹þ!ÍÔ¢!þ þ›%îû&£ì ô,öìˆîû ¢î ¤‚ˆ,¥#•þ ¥ëû lyÐ !þ ¢•þy·#îû ö¢£ì ˜¢†þ þ›ëÅhsý öë •þíÄ þ›yGëûy ëyëû–

glandŠ

46

†þéÝîû# ô,öìˆîû !î‹þîû”Çþe

•þyöì•þ ö˜‡y ëyëû öë !î!èþ§¬ ö˜öì¢îû ö‹þyîûy!¢†þyîû#îûy ²Ì™yl•þ/ yþ›yl G ˜!Çþ” ö†þy!îûëûyöì•þ •þyöì˜îû ¡%öì‘þîû ™l !î!e« †þöìîûöìSéÐ ~¥z †þéÝîû# @ýÌ!si öíöì†þ lylyl ™îûöìlîû Œ¥*˜öìîûyˆ G ߬yëû%öìîûyöìˆîûŠ öþyäþ†þy G£ì%™ ŒTraditional medicineŠ G ô)¡Äîyl ¤%ˆ¦þ#oîÄ ²ÌéÝ•þ †þîûy ¥ëûÐ î•Åþôyöìl öˆyþy ~!¢ëûyöì•þ #!î•þ †þéÝîû# ô,öìˆîû ¤‚‡Äy †þ•þ– •þy ¤!‘þ†þ èþyöìî î¡y †þ!‘þl– †þyîû” ô,ˆ=öì¡y ’þz„‹%þ þ›îÅ•þ¢,öìDîû îy!¤¨yÐ •þî%– ¤yÁ±!•þ†þ †þyöì¡îû îlIJÌy”# !îö좣ìKþˆ” xl%ôyl †þîûöìSél öë ¤ô@ýÌ ~!¢ëûyöì•þ ~öì˜îû î•Åþôyl ¤‚‡Äy 4éŸé8 ¡öìÇþîû ôöì™Ä¥z ¥öìîÐ ‹þ#öìl¥z ~öì˜îû ¤‚‡Äy ¤îÅy!™†þ– öôyþyô%!þ 2éŸé4 ¡ÇþÐ èþyîû•þîöì£ìÅ †þéÝîû# ô,öìˆîû î•Åþôyl ¤‚‡Äy xöìl†þþy¥z †þô– !e¢ ¥yyöìîûîû öî¢# lëûÐ !îö좣ìKþöì˜îû ôöì•þ– !þ ¢•þy·#îû ²Ìíô †þöìëû†þ ˜¢öì†þ ~öì˜îû ¤‚‡Äy îyê¤!îû†þ xhsý•þ/ 10% ¥yöìîû ¥Éy¤ öþ›öìëûöìSéÐ ëy¥z ö¥y†þ– ¤%öì‡îû †þíy ~¥z öë î•Åþôyöìl xyôyöì˜îû ö˜öì¢ ¤îû†þyîû# G öî¤îû†þyîû# ’þzöì˜Äyöìˆ !î!èþ§¬ îlIJÌy”# îûÇþ”yöìîÇþöì”îû lÄ lylyl ²Ìöì‹þÜTy ölGëûy ¥öìFSéÐ †þéÝîû# ô,ˆöì†þG ~¥z ’þzöì˜Äyöìˆîû îy¥zöìîû îûy‡y ¥ëû!lÐ Indian Wild Life (Pretection) Act, 1972 ~îû xyG•þyëû †þéÝîû# ô,ˆöì†þ x!hßìc îûÇþyîû !˜†þ öíöì†þ òEndangeredó îy !îþ›§¬ !¥¤yöìî !löì˜Å¢ †þîûy ¥öìëûöìSé G ²Ìy”#!þöì†þ ¥•þÄy †þîûy– !¢†þyîû †þîûy !†þ‚îy ö†þylG ö†þï¢öì¡ î¨# †þîûy !l!£ìkþ †þîûy ¥öìëûöìSéÐ ~Séy’þüy– ’þz_îû ²Ìöì˜öì¢îû ö†þ˜yîûlyí xèþëûyîûöì”Ä öî¢ ‡y!l†þþy ö‰îûy yëûˆy ŒBreeding enclosureŠ †þéÝîû# ô,öìˆîû !î‹þîû” G ²Ìlöìlîû lÄ ¤‚îû!Çþ•þ †þîûy ¥öìëûöìSéÐ x!™†þév– !¥ôy‹þ¡ ²Ìöì˜öì¢îû †%þæþîû#öì•þ †þéÝîû# ô,öìˆîû îûÇþ”yöìîÇþ” G ²Ìlöìlîû ~†þ!þ ö†þw ßiy!þ›•þ ¥öìëûöìSéÐ †þyÙÂ#öìîûîû ˜‹þ#ˆyô xèþëûyîûöì”ÄG ~öì˜îû îûÇþ”yöìîÇþöì”îû ’þzþ›îû !îöì¢£ì ˜,!ÜT ö˜Gëûy ¥öìFSéÐ ¤î ö‹þöìëû î’þü †þíy– !î¢éŸéþ›„!‹þ¢ îSéîû xyöìˆîû •%þ¡lyëû ¤†þ¡ !î£ìöìëû¥z ôyl%öì£ìîû ¤öì‹þ•þl•þy ~‡l xöìl†þ öîöì’þüöìSéÐ æþöì¡– xyôîûy xy¢y îûy‡öì•þ þ›y!îû öë x˜)îû èþ!î£ìÄöì•þ xyôyöì˜îû ö˜öì¢ Ö™% †þéÝîû# ô,ˆ lëû– ¤†þ¡ îlIJÌy”#¥z ö‹þyîûy!¢†þyöìîûîû ¥y•þ öíöì†þ ¤Á›)”Å !lÜ,ñ!•þ þ›yöìî G ¤‚‡Äyëû þ›ëÅy® ¥yöìîû î,!kþ þ›yöìîÐ


Indiatourism Kolkata

Ministry of Tourism, Government of India Tel: 033-22821475, Email:indtour6100@dataone.in


EKHON ARANYAK VOL. I, ISSUE 3 January-February ’10

Ekhon Aaranyak 3rd Issue  

Third Issue of Ekhon Aaranyak. The Kolkata Book Fair Issue.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you