Page 11

Γράφει η Τατιάνα Τσαραμιάδου*

Ο

11

ΤΟ ΠΕΝΘΟΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2018

θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου είναι ένα πολύ οδυνηρό γεγονός στη ζωή των παιδιών. Τα παιδιά δεν κατανοούν το θάνατο με τον ίδιον τρόπο που το κάνουν οι ενήλικοι. Τα παιδιά νηπιακής ηλικίας θεωρούν ότι ο θάνατος δεν είναι κάτι το οριστικό. Πιστεύουν ότι αυτός που πέθανε μπορεί να ξαναγυρίσει ή ότι εξακολουθεί να ζει, να σκέπτεται και να αισθάνεται εκεί που βρίσκεται. Τα παιδιά της σχολικής ηλικία κατανοούν ότι ο θάνατος είναι ένα μη αναστρέψιμο γεγονός, αλλά πιστεύουν ότι συμβαίνει μόνο στους άλλους.

Συχνές ερωτήσεις Πρέπει το παιδί να παρευρεθεί στην κηδεία; Επιτρέπουμε στο παιδί να συμμετέχει σε οικογενειακές εκδηλώσεις πένθους, εφόσον το επιθυμεί, και αφού προετοιμαστεί κατάλληλα. Η απώλεια ενός μέλους αφορά όλη την οικογένεια και δεν υπάρχει λόγος να αποκλείεται κανείς από τον οικογενειακό θρήνο. Η συμμετοχή του παιδιού στις εκδηλώσεις πένθους (π.χ. κηδεία, μνημόσυνο, επίσκεψη στον τάφο) απαιτεί καλή προετοιμασία. Εξηγούμε με απλό τρόπο τι είναι η κηδεία ή το μνημόσυνο και τι ακριβώς θα συμβεί στη διάρκεια της τελετής. Ρωτάμε το παιδί αν θα ήθελε να παρευρεθεί στην τελετή και, σε περίπτωση που το επιθυμεί, φροντίζουμε να βρίσκεται μαζί με κάποιον που θα είναι σε θέση να το στηρίξει και να ανταποκριθεί σε όποιες ανάγκες προκύψουν. Δίνουμε την ευκαιρία στο παιδί, αν το επιθυμεί, να αποχαιρετήσει το αγαπημένο του πρόσωπο. Τα παιδιά θα πρέπει να προστατεύονται απέναντι στην απώλεια; Είναι αδύνατο να προστατεύσεις τα παιδιά από τις απώλειες, αλλά του διδάσκεις τρόπους διαχείρισης απέναντι στο πένθος. Τα παιδιά πρέπει ή δεν πρέπει να πηγαίνουν στις κηδείες; Επιτρέψτε στα παιδιά να κάνουν τις δικές τους επιλογές. Θα πρέπει να μπορούν να αποφασίσουν με τον τρόπο που θα συμμετάσχουν στην κηδεία. Οι ενήλικες θα πρέπει να παρέχουν πληροφορίες, επιλογές & υποστήριξη. Τα παιδιά ξεπερνάνε γρήγορα τις απώλειες; Κανένας δεν ξεπερνά γρήγορα σημαντικές απώλειες. Τα παιδιά όπως & οι ενήλικοι θα μάθουν να ζουν με την απώλεια. Μπορεί να επαναπροσεγγίζουν την απώλεια από διαφορετική σκοπιά στη ζωή τους και να πενθήσουν πάλι. Τα παιδιά παραμένουν μόνιμα φοβισμένα από την απώλεια; Τα παιδιά είναι ανθεκτικά. Παρέχοντας τους ένα

σταθερό περιβάλλον με την καλύτερη δυνατή φροντίδα, οι ενήλικοι μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να αντιμετωπίσουν τη θλίψη τους. Το να μιλάμε στα παιδιά και τους έφηβους, είναι η πιο αποτελεσματική μέθοδος για να τα βοηθήσουμε να αντιμετωπίσουν τη θλίψη τους.

Ερωτήσεις που μπορεί να κάνει το παιδί Γιατί πέθανε ο μπαμπάς, η γιαγιά, ο παππούς, το σκυλάκι; Γιατί κάνει αυτή την ερώτηση; Μήπως αισθάνεται το ίδιο το παιδί λυπημένο, θυμωμένο ή ένοχο; Χρειάζεται να το καθησυχάσουμε και να συμφωνήσουμε μαζί του αν πει ότι ο θάνατος είναι άδικος. Πότε θα γυρίσει; Μπορούμε να πούμε στο παιδί, με έναν τρυφερό γεμάτο αγάπη τρόπο ότι, οι άνθρωποι που πεθαίνουν δεν ξαναγυρίζουν πίσω. Από την άλλη το μήνυμα που σιγά – σιγά θα περνάμε στο παιδί είναι ότι, πάντα θα αισθάνεται συναισθήματα για τη μαμά του και ότι δεν χρειάζεται να τα «αφήσει» αυτά τα συναισθήματα. Οι αναμνήσεις και τα συναισθήματα που έχει για την πεθαμένη μητέρα του είναι ο σύνδεσμος του με αυτή. Επίσης είναι σημαντικότατο να ενημερώσουμε το παιδί ότι δεν θα πονάει πάντα τόσο πολύ και ότι ο πόνος θα μαλακώσει. Πού είναι τώρα; Πριν απαντήσουμε σε αυτή την ερώτηση είναι καλό να μάθουμε πού πιστεύει το παιδί ότι είναι ο παππούς τώρα. Η απάντηση που θα δώσουμε, θα πρέπει να βασιστεί πάνω στα «πιστεύω» της οικογενείας. Καλό είναι να μην πούμε ότι: «Ο Θεός τον έχει πάρει κοντά του», διότι μελέτες έχουν δείξει ότι, θυμός που στρέφεται προς το Θεό μπορεί να οδηγήσει στην προσωρινή ή μόνιμη απώλεια πίστης. Επιπρόσθετα και για αποφευχθεί η σύγχυση, είναι βοηθητικό να υπενθυμίσουμε στο παιδί την κηδεία και τη διαδικασίας της ταφής ή της καύσης. Εξηγούμε στο παιδί ότι το σώμα του νεκρού δεν νιώθει πόνο, κρύο ή πείνα. Θα πεθάνεις και εσύ; Είναι πολύ σημαντικό να απαντήσουμε σε αυτή την ερώτηση καθησυχάζοντας το παιδί αλλά ταυτόχρονα να είμαστε ειλικρινείς. Ένα παράδειγμα θα μπορούσε να είναι: «Κάποτε θα πεθάνω αλλά ελπίζω αυτό να αργήσει. Δεν έχω κάποια σοβαρή αρρώστια που να απειλεί τη ζωή μου». Όταν ένα παιδί ρωτά αυτή την ερώτηση στην πραγματικότητα αυτό που λέει είναι ότι, φοβάται μήπως πεθάνει αυτός που του έχει απομείνει. Έτσι αντιγυρίζουμε τη βαθύτερη ερώτηση: «Ανησυχείς μήπως πεθάνω;» Αυτή μπο-

ρεί να είναι η πόρτα για μια πολύ καλή συζήτηση που θα εκτονώσει τα συναισθήματα του παιδιού.

Πώς ενημερώνουμε ένα παιδί Δεν αποκρύπτουμε το γεγονός. Η σιωπή που επικρατεί τα κάνει να αισθάνονται μόνα και αποκομμένα από την υπόλοιπη οικογένεια, κλείνονται στον εαυτό τους και δίνουν δικές τους ερμηνείες που συχνά είναι πιο τρομακτικές και από την ίδια την πραγματικότητα. Ενημερώνουμε αμέσως μετά το γεγονός. Η καθυστέρηση δημιουργεί σύγχυση, παρερμηνείες, ανασφάλεια και φόβο. Εξηγούμε με ακρίβεια και ειλικρίνεια τι συνέβη, πώς συνέβη, πάντα προσαρμοσμένα στην ηλικία και στο επίπεδο ανάπτυξης του παιδιού. Χρησιμοποιούμε τις σωστές λέξεις. Μεταχειριζόμαστε λέξεις όπως «πέθανε» «θάνατος», και όχι διφορούμενες όπως «χάθηκε», «έφυγε», «τον πήρε ο Θεός». Οι διφορούμενες ή ασαφείς εκφράσεις συχνά παρερμηνεύονται, ιδιαίτερα από μικρότερα παιδιά που δυσκολεύονται να κατανοήσουν ότι ο θάνατος είναι οριστικός. Δεν ωραιοποιούμε την πραγματικότητα του θανάτου. Η πραγματικότητα, αν και οδυνηρή, δεν αλλάζει. Μπορούμε να εξηγήσουμε τι συμβαίνει όταν κάποιος πεθαίνει λέγοντας, για παράδειγμα, ότι «το σώμα του σταματά να λειτουργεί, η καρδιά του δεν χτυπάει πια, δεν σκέπτεται, δεν αισθάνεται.». Οι μεταφυσικές ερμηνείες είναι δυσνόητες για τα πολύ μικρά παιδιά, καθώς έχουν την τάση να κατανοούν αυτά που του λέμε με κυριολεκτικό τρόπο. Επομένως, πρώτα θα πρέπει να τα βοηθήσουμε να καταλάβουν την οριστική παύση των οργανικών λειτουργιών και το μη αναστρέψιμο του θανάτου (ότι δηλαδή, δεν θα ξαναδούμε ποτέ σε αυτήν τη ζωή αυτόν που πέθανε) και μόνο όταν ρωτήσουν τι συμβαίνει μετά το θάνατο μοιραζόμαστε μαζί τους τις προσωπικές μας θρησκευτικές ή φιλοσοφικές πεποιθήσεις. Τονίζουμε στο παιδί ότι δεν έχει ευθύνη για αυτό που συνέβη. Το διαβεβαιώνουμε ότι τίποτα από όσα έκανε, σκέφθηκε ή είπε (αταξίες, απαγορευμένες πράξεις ή σκέψεις) δεν προκάλεσαν το θάνατο του αγαπημένου του ανθρώπου και τονίζουμε ότι δεν υπάρχει τίποτα που θα μπορούσε να είχε κάνει για να αποτρέψει αυτόν τον θάνατο. Ακούμε προσεκτικά και δίνουμε απαντήσεις σε αυτό που μας ρωτά το παιδί. Δεν το βομβαρδίζουμε με πληροφορίες. Του δίνουμε χρόνο να εκφράσει τα συναισθήματά

του. Απαντάμε στις ερωτήσεις που μας θέτει και αν δεν γνωρίζουμε κάτι λέμε απλά «δεν ξέρω». Πληροφορούμε το παιδί για το τι θα συμβεί από δω και πέρα. Τα παιδιά ανησυχούν για το μέλλον τους (ποιος θα τα φροντίσει, θα τα διαβάσει). Τα ενημερώνουμε για το ποιες συνήθειες θα παραμείνουν σταθερές, αλλά και για τις αλλαγές που πρόκειται να συμβούν στη ζωή της οικογένειας. * Η Τατιάνα Τσαραμιάδου είναι: Παιδαγωγός – Οικογενειακή σύμβουλος, Διευθύντρια του Παιδικού Πανεπιστημίου και των κέντρων «ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ» Για υποστήριξη: Επιστημονικά κέντρο «ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ» Λαγονήσι – Άλιμος – Αθήνα Τηλέφωνο 2291071448 και 2103426745 Προτεινόμενη βιβλιογραφία: 1. Να αγαπάς & να χάνεις – Robert Niemeyer / Εκδόσεις Κριτική 2. Πένθος & Υγεία / Marie – Frederique Bacque / Εκδόσεις Θυμάρι 3. Θάνατος – Μια αλλαγή ζωτικής σημασίας / Elisabeth Kubler – Ross / Εκδόσεις ‘Εσοπτρον. 4. Η πτώση ενός φύλλου που το έλεγαν Φρέντυ- Leo Buskalia – Εκδόσεις Γλάρος

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΣΑΡΩΝΙΚΟΣNEWS Τ. 5ο  

Μπήκαμε στα αμπέλια, ζήσαμε τον τρύγο, αισθανθήκαμε τον πόλεμο των ανθρώπων με τον χρόνο. Γευτήκαμε το γέννημα της αμπέλου και είπαμε πως ρ...

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΣΑΡΩΝΙΚΟΣNEWS Τ. 5ο  

Μπήκαμε στα αμπέλια, ζήσαμε τον τρύγο, αισθανθήκαμε τον πόλεμο των ανθρώπων με τον χρόνο. Γευτήκαμε το γέννημα της αμπέλου και είπαμε πως ρ...

Advertisement