Page 1

ՇՈՒԿԱՆ` ՁԵՐ ՁԵՌՔՈՒՄ

èàÚ²È ²ðغÜƲ

¾ØäàðÆàôØ

MARKETING, PR & ADVERTISING MAGAZINE

Մարտ 2014 | ÂÆì 13 [21] Տարածվում է անվճար

¾ç2

´áõÇ Ï»ñå³ñÁª Ýáñ Ù³ñù»ÃÇÝ·³ÛÇÝ é³½Ù³í³ñáõÃÛ³Ý ÑÇÙݳù³ñ

´ñ»Ý¹ÇÝ·Ç ½³ñ·³óÙ³Ý ÙÇïáõÙÝ»ñÁ ¾ç20 ä³ñï³¹ñí³Í Ïáõï³Ï³ÛÇÝ Ñ³Ù³Ï³ñ·

¾ç22

EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

1


³Ûë ѳٳñáõÙ

ϳñ¹³ó»ù Ù³ñï 2014 ÃÇí 13

Մոլորություն և իրողություն Ռիսկերի կառավարումը ¾ç 4

Արման Պադարյան

ØáÝë»ñ³ï γµ³­ÉÇ»ա

ճանապարհորդություն դասական երաժշտության աշխարհում ¾ç 6

²í»ÉÇÝ« ù³Ý PR ¾ç 8

Բուի կերպարը «Ռոյալ Արմենիայի» նոր մարքեթինգային ռազմավարության հիմնաքար Եթե ուշադիր եք Հայաստանի գո­ վազ­դային անցուդարձի նկատ­ մամբ, ինչպես նաև սուրճի սիրահար եք, ապա ամենայն հա­ վա­նականությամբ նկատել եք կամ նույնիսկ փորձել եք «Ռոյալ Արմենիա» ընկերության նոր արտադ­րատեսակը՝ 3-ը 1-ում լուծ­ վող սրճային ըմպելիքը: Վերջինս առանձնանում է ար­տադ­րատե­ սակի փաթե­թավոր­ման վրա և գովազդային նյութերում առկա բուի կերպարով, որը տվյալ ար­ տադրանքը առանձնահատուկ ձևով նկատելի է դարձնում: «Ռոյալ Արմենիայի» նոր արտադ­­­ րատեսակի և բուի կեր­պարի ընտ­­րութ­յան շուրջ զրու­ցե­­ցինք ըն­կե­­րության տնօրեն Դավիթ Ակո­պ­յան Ալուջասի հետ:

Հարգելի պարոն Ակոպյան Ալուջաս, ինչու՞ որոշեցիք նոր արտադրատեսակի, մասնավորապես 3-ը 1-ում լուծվող սրճային ըմպելիքի արտադրություն սկսել: Կարծես 3-ը 1 -ում սուրճը վաղուց արդեն նորույթ չէ շուկայում:

Շնորհակալություն հարցի հա­ մար: Մեր պարագայում մենք առաջ­­նորդվեցինք ավելի շուտ սպա­ռողների կողմից ներ­կայաց­ վող պահանջարկից: «Ռոյալ Արմենիա» աղացած սուրճը վաղուց ճանաչված և կայացած ապ­րան­քատեսակ է և ունի իր մշտական սպառողը: Մինչդեռ ժամանակները փոխվում են, և 2

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014

առաջ է գալիս ավելի երիտասարդ և ակտիվ սերունդ, որը սովորական թվացող ապրանքի սպառման նոր կանոններ է թելադրում՝ իրենց հետևից ակամա տանելով նաև ավագ սերնդի ներկա­յա­ ցու­ցիչներին: Մասնա­վո­րապես, դինամիկ և զբաղված ապրե­լա­ կերպ վարող մարդիկ ձգտում են օգտվել հարմարավետ և արագ պատ­րաստվող ապրանքներից, որոնք միաժամանակ նաև հաճույք են պատճառում և արդյունավետ են: Երեքը մեկում լուծվող սրճային ըմպելիքը հենց այդ կարգի ապրանքներից է և ունի մի շարք առավելություններ: Դրանք են. պատ­րաստման եղանակի արա­­ գությունը, օգտագործման հար­ մա­­­րավետությունը և մատչելի գինը:

Իսկ ինչու՞ բու: Ո՞րն է այս կերպարի ընտրության դրդապատճառը: Բուն ընտրվեց որպես իմաստութ­­ յան, սրատեսության, առույ­գութ­ յան, հնարամտության և մտքի ճկունության խորհրդանիշ, որի միջոցով փոխանցվում է մեր հիմնական ուղերձը՝ մեր սուրճը թույլ է տալիս մնալ առույգ և գործունյա օրվա ցան­կացած ժամի: Հիմնական ուղերձը լակո­ նիկ կերպով ձևակերպվում է նաև կարգախոսի տեսքով՝ «Не проспи жизнь», որը նախատեսված է

ռուսալեզու գովազդը սպառողի հա­մար: Հաշվի առնելով հասա­ րակության լեզվական և հոգեբա­ նական առանձ­նա­հատ­­­կություն­­ ները՝ հայերեն տարբե­րակի հա­մար ընտրվեց բոլորովին այլ կար­­գախոս՝ «Երեքից մեկը, երեքը մեկում»: Ըստ ապրանքի տեսակ­ ների՝ պատ­կերվեց երեք տարբեր բու՝ աչքերի տարբեր գույներով՝ կարմրա­­վուն, կապույտ, ծիրա­ նագույն: Գույները ոչ միայն ընդգծում են բրենդի հայկական լինելը (հայկական դրոշի գույներն են), այլև տարազանում են լուծվող սրճային ըմպելիքի տեսակները՝ «Կլասիկ», «Փափուկ» և «Թունդ»:

Ինչպիսի՞ ապագա եք կանխատեսում Ձեր նոր ապրանքա­ տեսակի համար: Չէ՞ որ բավականին լուրջ մրցակիցներ ունեք ի դեմս 3-ը 1-ում արտադրող հսկա ընկերությունների: Մեր պարագայում մենք առանձ­ նաց­նում ենք փաթե­թա­վոր­­ման ինք­նա­տիպ տեսքով, ինչպես նաև ապահովում ենք հնարավորինս ամենա­բարձր որակը: Անչափ կարևոր է նշել, որ հատուկ աշխա­ տանք է տարվել ըմպելիքին ինք­

նա­տիպ և հաճելի համ հաղոր­ դելու շուրջ, որը ստացել ենք տևական փորձարկումների և նմա­նատատիպ այլ ըմպելիքների հետ համեմատությունների արդ­­ յուն­­քում: Հայաստանում լինե­ լով բացարձակ առաջատար դիր­քում՝ «Ռոյալ Արմենիա» ընկե­­­­­րության ապրանքատեսա­ կանին ընդունվում է նաև արտա­ սահմանյան շուկայում, մասնա­ վո­րապես՝ Վրաստանում, Ռու­­սաս­­­տանում, Ուկրաինայում և Ֆրանս­իայում: Ընկերության ներսում ստեղծված մարքեթին­ գային մշակույթը, կառավարման մեխանիզմների նորմերը (ISO 9001, ISO 9002), որակական բարձր ցուցանիշներն ու նորագույն տեխնոլոգիաների կիրառումը թույլ են տալիս համոզված լինել, որ հայկական արտադրության այս սրճային ըմպելիքն իր հերթին լուրջ մրցակից է:


ä³ñٳɳï

Արշակ Զաքարյան

HR մենեջմենթ

ԳովԱզդ անցյալից

հեքիաթի վերջը ¾ç 12

Ես վաղուց եմ տեսել այդ ֆիլմը ¾ç 14

Պահանջվում են ստրուկներ ¾ç 18

Տå³·ñ³Ï³Ý ·áí³½¹³ÛÇÝ ¿íá­Éáõódz ¾ç 29

EMPORIUMTEAM Արփի Մաղաքյան, գլխավոր խմբագիր ì³ñ³Ýï γݹÇÉÛ³Ý, գլխավոր դիզայներ-էջադրող Սոնա Ավետիսյան, գովազդի բաժնի տնօրեն Ռուզան Ամիրաղյան, սրբագրիչ Խմբագրության հասցե՝ ք. Երևան, Բայրոնի 5 Հեռ.՝ (+374 10) 586606 Բջջ.՝ (+374 99) 443441 էլ. փոստ՝ info@emporium.am www.emporium.am

COPYRIGHT

Մեջբերումներ անելիս պարտադիր է հղում կատարել EMPORIUM ամսա­ թերթին: Ամսաթերթի

տպագրված

նյութերի

օգ­տա­գործումը որևէ ԶԼՄ-ում կամ սո­ ցի­ա­լա­կան կայքում թույլատրվում է միայն խմ­բագ­րու­թյան հետ հա­մա­ձայ­ նեցնելուց հետո:

Երեքը` մեկում տեսականին ներ­կայացնող գովազդում նկատել ենք, որ բուն բավա­ կանին չարա­ճճի կերպար է: Ինչպե՞ս կբնորոշեք նրան: Ես կասեի ավելի շուտ` նրանց: Այս պահին բուերը երեքն են, «Կլասիկը»՝ կարմրավուն աչ­քե­­­ րովը, բավականին միամիտ է և բարի, «Փափուկը»՝ կապույտ աչքերովը, անընդհատ ինչ-որ բանի շուրջ մտա­ծում է և կաս­ կածում, իսկ «Թունդ» տեսակը ներկա­յաց­նող ծիրանագույն աչ­­ քերով բուն միշտ առույգ է և կենտ­­ րո­նացած: Մեզ համար հաճելի է արձանագրել, որ կեր­պարն աշխա­տում է: Ավելին, ելնելով արձագանքներից, պատ­­­րաս­ տում ենք հոլովակ­ների շարք, որտեղ հերթով կերևան մեր երեք բուերը: Հուսով ենք, որ այս հոլովակները ոչ միայն կհիշվեն սպառողների կողմից, այլև ուղղակի հաճելի կդիտվեն`

որպես տրամադրություն բարձ­ ների զարգացմանը հետևող րացնող տեսանյութեր: առա­ջատար արտադրող ընկե­ րություն, որի նպատակն է բա­վա­­րարել Հայաստանի Ռոյալ Արմենիա և արտ­երկրի սպառողների Սկսած 1997 թ. ամենա­­­­բարձր պահանջները: «Ռոյալ Արմենիան» (հայ-կու­­ բա­յական ՀՁ ՍՊԸ) կանաչ Պարգևներ` սուրճի և պղպեղի վերա­­մշակ­ ման առաջին և խոշո­րա­գույն • «Ոսկյա պարգև ընկե­րությունն է Հայաստանում: բիզնեսի հեղի­նա­­կության բարձրացմանն ուղղ­ված Ընկերությունը վերամշակում է գերազանցության համար» բրազիլիական, կոլումբիական, (միջազգային – Նյու-Յորք, ինդոնեզիական, վիետ­նամա­ ԱՄՆ, 2002) կան և այլ երկրների բարձրորակ • «Որակի և տեխնոլոգիայի տեսակի սուրճ և պղպեղ, իսկ եվրո­պական կամար` պլատինե պատրաստի արտադրանք ար­­ աստի­­ճան» (միջազգային տա­­հանում է Վրաստան, Ռու­ Ֆրանկ­ֆուրտ, Գերմանիա, սա­ստան, Ուկրաինա, ինչպես 2003) նաև` Ֆրանսիա: • «Որակը հավասար է գնին» (Երևան, ՀՀ, 2011) «Ռոյալ Արմենիայի» արտադ­ • «Տարվա լավագույն սուրճը» րանքը հավաս­տագր­ված է (Երևան, ՀՀ, 2012) ըստ պետական և միջազգային չափանիշների. որակ - ISO • «Շուկայի բացարձակ 9002 և ISO 9001:2008; սննդի առաջատար»(Երևան, ՀՀ, 2013) անվտանգություն - ISO • «Միջազգային չափանիշներին 22000:2005: համապատասխան որակ» Տարիների ընթացքում «Ռոյալ (Երևան, ՀՀ, 2013) Արմենիան» կայացել է որպես ժամանակակից տեխնո­լոգիա­

Գովազդի և հատուկ նշումով գո­­­վազ­­­դային նյութերի բովանդակության հա­ մար խմբագ­րու­թյունը պատաս­­­խանա­ տվություն չի կրում: Հոդվածներում արտահայտված կար­ ծիք­ ները պարտադիր չէ, որ համընկ­ նեն խմբագրության տեսակետի հետ:

ՄԵՐԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ

EMPORIUM

ամսաթերթի

խմբա­

գ­րու­­թյունն ըն­­­դունում է հոդ­վածներ և նամակներ ան­հա­տ­ներից և շա­հա­գըր­ գիռ կազ­մա­կեր­պու­թյուն­ներից: Դրան­ ցում պետք է նշված լինի ուղար­կողի անունն ու ազգանունը, հասցեն և հե­ ռա­­­խո­­­սա­համարը:

Նյու­թերն

ուղար­-

­­­կել info@emporium.am էլ. հասցեով, իսկ փոստով ուղարկելիս՝ վերը նշված հասցեով: Խմբագրությունն իրա­ վունք ունի խմ­բա­գրել ստացված նյութերը: Այցելեք

նաև

www.emporium.am

կայքը, որն ամեն օր թարմացվում է մարքեթինգին,

գովազդին,

PR-ին

և

բիզնեսի այլ ոլորտներին առնչվող նո­ րու­թյուններով և հոդ­ված­ներով: Մեր կայ­քում կա­րող եք գտ­նել նա­և նորա­­­­­ձև­­ու­թ­յան, խոհարարական աշխարհի և սպորտի մասին թարմ նորությու­ն­ներ և հետաքրքիր տեղեկություններ:

EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

3


www.

.am

ØáÉáñáõÃÛáõÝ ¨ ÇñáÕáõÃÛáõÝ èÇëÏ»ñÇ Ï³é³í³ñáõÙÁ Ó»éݳñÏáõÃÛáõÝÝ»ñáõÙ` ݳËÏÇÝ ÊêÐØ »ñÏñÝ»ñÇ ÷áñÓ

Համաշխարհային տնտեսական ճգ­նաժամը հաղթահարելուց հետո տարբեր երկրների բիզնես միջա­ վայրում ամենաքննարկվող հար­ ցերից է ֆինանսական ու տնտե­ սա­կան բարդ պայմաններում ռիս­­­կերի կառավարման արդյունա­ վե­­տությունը: Կարողա­ցե՞լ են արդ­ յոք ձեռ­­­նարկութ­յուն­­ների ղեկա­­ վար­ները նվա­զագույնի հաս­ցնել ռիսկերը` խուսափելով ֆինան­­ սա­­կան և նյութական կո­րուստ­ նե­րից: Ինչպես ցույց է տալիս փորձը, բանկերում և տնտե­­սութ­ յան իրական հատվածի ձեռնար­­­­­­­­­­ կութ­յուններում ռիսկերի կառա­­ վար­ման համակարգերի­­ /ՌԿՀ/ անարդյունավետու­թյան պատ­­­ ճառ­­ները տարբեր են: Այս հոդ­ վա­ծում անդրադարձ կկա­ տար­­վի իրական հատվածի ձեռ­­նար­­­կություններին: Շատե­րին հուզող հարցերի պատասխանը գտնելու համար բավական է ընդամենը տարբերակել ՌԿՀ հա­ մա­­կարգերին վերաբերվող մոլո­ րութ­յուններն ու իրողությունը: Ընդ որում, միայն նրանց, որոնք ընդհանուր են նախկին ԽՍՀՄ գրեթե բոլոր երկրների համար:

4

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014

Մոլորություն 1-ին. «Կորպորատիվ ՌԿՀ նկատմամբ պարտադիր պահանջների մշակումը կբարձրացնի դրանց արդյունավետությունը» Ավան­դաբար ֆինանսական կազ­ մա­կեր­պություններում ՌԿՀ-երը ֆորմալ են, կարգավորվում են հատուկ վերահսկիչ կառույցների կողմից, դրանց նկատմամբ պա­ հանջ­ները ման­րակրկիտ մշակ­­ված են, որպես կանոն ընդ­հանրական են և նման են տարբեր երկրների համար: Սակայն իրական հատ­ վածում ՌԿՀ նկատմամբ նման պահանջներ չկան, ինչի պատ­ ճառով էլ դրանց կառա­վարումը պա­կաս արդյունավետ է: Որպես փաստարկ բեր­վում է երկու գործոն: Նշվում է, թե ֆինանսական կազ­­ մա­­կերպությունների գործունեութ­­­­­ յունը կարգավորող փաստա­ թղ­­­թե­րի` ասենք, Basel 21 և Solvency 22, հարաբերական հա­­ ջող­­­­­վա­ծությունը, պայ­մանավոր­­­­ ված է բանկային ու ապա­հովագ­ րական ընկե­րութ­յուն­նե­րում բիզնես­-գոր­ծըն­թաց­­նե­րի գրեթե

100-տոկոսանոց նույ­նա­կա­­ նութ­­յամբ: Սակայն այս ճշմար­ տութ­յունը երբեմն փշոտ եզ­րեր է ունենում. օրինակ, դեռևս կա­ յաց­ման փուլում գտնվող բան­ կա­­յին համակարգերում դրանց ներ­դրումը բավականին բարդ է և երկարատև: Գործընթացն ավելի բարդ է իրական հատվածում. եթե անգամ այստեղ ռիսկերի կառա­ վարումը համակարգվեր մի­ջազ­­­ գային փաստաթղթերով, դրանց ներդրումը նույն ձևով չէր կարող ընթանալ զարգացած ու զար­գացող տնտեսություն ունեցող երկրներում կամ էլ, ասենք, նույն երկրի տն­ տե­­սության տարբեր ճյուղերում` օրինակ, վերամշակող ու հանքար­ դյու­նաբերության ոլոր­տի ձեռնարկություններում: Առավել ևս, դժվար, երբեմն նույնիսկ հնա­ րավոր չէր լինի մանրակրկիտ չափորոշիչներ մշակել դրանց համար: Արդյունավետության մա­ սին խոսելն ավելորդ է:

խոսական նշանա­կություն ունե­ նալ: Այդպիսիք արդեն կան: Դրանք առաջադրում են ռիսկերի կառավարման հիմնական ուղղութ­ յունները` ուղեցույց են ռիսկմենջեր­ների համար: Ընդամենը: Տարբեր կազմակերպություննե­րում դրանց ներդրումը մանրամասնում է պահանջում` տարբեր ոլորտների համար տարբեր փաստաթղթերի ընդունում: Միայն դա կապահովի այդ համակարգերի արդյու­նա­ վետությունը: Արդյունքում, տնտե­ սության իրական հատվածի հա­ մար ՌԿՀ-երի միասնական մոդե­­լի ստեղծումը քիչ հավանական է դառնում: 1 Basel 2 – Բանկային վերա­հսկո­ ղու­թ­յան կոմիտեի համաձայնա­ գիր, որով կարգավորվում է վար­կա­ յին ռիս­կերի գնահատումը և դրանց կառավարումը: 2 Solvency-2 – ապահովագրական ըն­կե­րություններում վճա­րու­­նա­ կութ­­յան վերահսկման դրույթներ

Իսկ եթե ՌԿՀ նկատմամբ պա­ հանջ­ները հնարավոր չէ ման­ Շարունակելի րա­­մասնել մեկ փաստաթղթի շր­ ջա­­նա­կում, ապա դրանք կսկսեն հայե­ցակարգային, գաղափարա­

Պատրաստեց Շուշանիկ Միրզոյանը


EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

5


Արման Պադարյանի ճանապարհորդությունը դասական երաժշտության աշխարհում

6

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014


Մարքեթինգը և PR-ը մեծ նշա­ նակություն ունեն ցանկացած ոլորտի համար, իսկ դա­­­­սա­­ կան երաժշտության պրո­­­­պա­ գանդման հարցում, այն էլ Հա­յաս­տանում, անհ­րաժեշ­ տութ­յուն են: Emporium ամսագրի հարցա­ զրույցը Հայաստանի պետա­ կան ֆիլհարմոնիկ նվա­գա­ խմբի տնօրենի տեղակալ և գլխավոր պրոդյուսեր Արման Պադարյանի հետ է, ով երկար տարիների փորձ ունի այս ոլոր­տում: «Հաջողության հասնելու համար PR-ն, անշուշտ, շատ կարևոր է, բայց կարևոր են նաև չափը չանցնելու և ոչինչ չչափազանցնելու գործոնները. Ձեր գործն ավելի բարձր ձայն ունի, քան Դուք»,- ասում է Արման Պադարյանը, ով երկար տարի­ներ զբաղեցրել է տարբեր երաժշտական խմ­ բերի տնօրենի պաշտոններ՝ շուրջ 10 տարի եղել է Կոմի­ տասի անվան պետական լարա­յին քառյակի տնօրենը, նույնքան ժամանակ՝ «Հովեր» պետական կամե­րային երգ­ չախմբի տնօրենն է և 2011թ.ից Հայաստանի պե­տա­կան ֆիլհարմոնիկ նվա­գախմբի տնօրենի տեղա­կալն է և գլխավոր պրոդյուսերը: Հայաստանի պետական ֆիլ­ հա­ր­մոնիկ նվագախումբը, ինչպես արդեն ընդունված է համարել, վաղուց դարձել է Հայաս­տանի յուրահատուկ դես­­պանը արտերկրում: Դա նաև նվագախումբը ճիշտ ներկա­յացնելու արդյունքն է: «Նվագախմբի կատարած աշխա­տանքը ճիշտ ներկա­ յաց­նելը մեր գործն է. այն պետք է պատշաճ ձևով ներկայացնել հասարակությանը: Նվագա­ խումբը շաբաթը մեկ անգամ՝ յուրաքանչյուր ուրբաթ, հա­ մերգ է ունենում, փառատոն է կազմակերպում: Այս տարի էլ, ինչպես ամեն տարի, ՀՊՖՆ-ը պատրաստվում է Երևանյան 8-րդ միջազգային երաժշտական փառատոնին, որի շրջանակում անցկացվում են նաև վարպետության դասեր», - ասում է Պա­դար­ յանն ու նշում, որ նվա­գա­ խմբի ընդհանուր ծրագիրը կա­ռուց­վում է գեղար­վես­տա­ կան ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր Էդուարդ Թոփչյանի գլխավորությամբ, իսկ ինքը փոր­ձում է իրականացնել հատուկ նախագծեր, որոնք

ինչ-որ չափով կխթանեն նվա­ «Իհարկե, 2014թ.-ի ընթացքում գա­խմբի ընդհանուր գործու­ ՀՊՖՆ-ն ունի մեծ ծրագրեր նեության ընդլայնումը: և անվանի մենակատարներ. մեզ հետ հանդես կգան Դորա Պադարյանը, խոսելով նվագա­ Սերվիարյան-Կունը, դաշ­նա­ խմբի ամեն շաբաթ տեղի մուր (ԱՄՆ), Ջոն Նելսոնը, ունեցող համերգների մասին, դիրիժոր (ԱՄՆ), պոլսահայ ընդգծում է, որ Ֆիլհարմոնիկ Ալան Ալթինօղլուն, դիրիժոր նվագախումբը չի մոռանում (Ֆրանսիա), Վիլդե Ֆրանգը, նաև երիտասարդներին. ջութակ (Նորվեգիա), Ջուլիա «2011թ.-ից սկսած՝ 20-ից Ֆիշերը, ջութակ (Գերմանիա), ավելի հատուկ համերգներ Մարիո Բրունելլոն, ենք տվել երիտասարդների թավջութակ (Իտալիա), Յանին և ուսա­­նողների համար: Մի Յանսենը, ջութակ (Հոլանդիա), կարևոր ծրագիր ունենք՝ Էմանուել Պայուն, ֆլեյտա «Սիմֆոնիկ երաժշտություն՝ (Շվեյցարիա) և այլ մեծություն­ աշակերտների համար»: Այն ներ: Կկատարվեն «Տոսկա» և առաջին անգամ իրականաց­ «Ռիգոլետտո» օպերաները: վեց Երևանի քաղա­քա­­պետա­ Նվա­գախումբն օգոստոս և հոկ­ րանի աջակցությամբ: Կա տեմ­բեր ամիսներին հյուրա­ երա­ժշտություն՝ լսելու համար, խաղեր կունենա Եվրոպայում: և երաժշտություն՝ սովորելու Բայց որպես պրոդյուսեր՝ իմ համար»: Պադարյանն ասում է, ամենամեծ երազանքն այն է, որ փորձելով կրթել, սովորեցնել որ Հայաստանի պետական երիտասարդությանը, իրենք ֆիլ­հարմոնիկ նվագախումբը համերգների հրավիրատոմսեր կարողանա ունենալ երեք են ուղարկում նաև բուհերի տարվա հաստատված ծրագիր, լա­վա­գույն ուսանողներին, որն առայժմ մեզ չի հաջող­վում դա­սա­­խոսներին և երաժշ­տա­ համապատասխան ֆի­նան­ կան դպրոցներին: սական միջոցների բացա­կա­ յության պատճառով»,-նշում է «Երբ տարածվեց աշակերտ­ Պադարյանն, ավելացնելով, որ ներին հրավիրատոմսեր տրա­ ֆինանսները քիչ են, չնայած մադրելու մասին լուրը, մեզ այն հանգամանքին, որ սկսեցին զանգահարել արդեն ՀՊՖՆ-ը հան­րապետության տարբեր մարզերի դպրոցներից՝ ղեկա­­­վարության մշտական մեր համերգներին ներկա գտ­ ուշադ­րության կենտրոնում է, նվելու ցանկություն հայտնե­ նաև հովանավորվում է կապի լով», - ասում է Պադար­յանն, առաջատար օպերատորներից ով ընդգծում է, որ այս­պի­սով մեկի կողմից: երիտասարդները հնարա­վո­ րութ­յուն են ունենում լսելու Անցյալ տարի ԱՄՆ-ում նվա­ դասական երաժշտություն, գա­խմբի համար հիմնադ­­րամ ճանա­­չելու Բեթհովենին, է ստեղծվել, 501 c 3 ստա­ Մոցարտին, Խաչատրյանին, տուսով: ԱՄՆ-ում նմանա­ Շոստակովիչին, Վերդիին, Չայ­ տիպ հիմնադրամերը 120 կովս­կուն և այլ մեծությունների: տար­վա պատմություն ունեն, որտեղ կուտակվում են բավա­­ Խոսելով երիտասարդների մա­ կանին մեծ գումարներ: Օրի­ սին ՀՊՖՆ-ի գլխավոր պրո­ նակ՝ Բոստոնի սիմֆոնիկ դյուսերը ուրախությամբ տեղե­ նվա­­գախումբն ունի նմանա­ կացնում է մեկ այլ նախագծի տիպ հիմնադրամ, որտեղ 125 մասին. «Սեպտեմբերին մեր տարվա մեջ 500 միլիոն դոլար նվա­­գախումբը կիրականա­­ց­ է հավաքվել: նի «Սիմֆոնիկ ռոք» նախա­ գիծը, որտեղ կհնչեն 15 Անկախ այս ամենից՝ տնօրի­ լա­վա­­գույն ռոքային հիթ ստեղ­ նությունը փորձում է այնպես ծա­գործություններ, որոնց անել, որ նվագախումբը աշ­ գոր­ծի­­­քավորումն արել է հայ խա­տա­վարձի հետ կապված երի­տասարդ կոմպո­զիտոր խնդիրներ չունենան: «Այժմ Ալեք­­սանդր Իրադյանը: «Սիմ­ էլ նոր նվագարաններ բերե­ ֆոնիկ ռոք» նախագծի իրա­ լու հարցն է լուծվում: Հայաս­ կանացման համար հնա­ տան կբերվեն նոր ան­հրա­ րավոր է՝ Երևան հրավիր­վեն ժեշտ գործիքներ, և հայ ռոք-աստղեր»: հանդի­­­սա­տեսը կլսի որոշակի ս տ ե ղ ծ ա ­գ ո ր ծ ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր , Նվագախմբի սպասվող որոնք անհնար էր կատարել ծրագ­րերի մասին գլխավոր առանց անհրա­ժեշտ նվա­գա­­­ պրոդ­յուսերը դժվարությամբ է րանների»: Արման Պադար­ խոսում: յանի աջակցությամբ նվա­գա­

րաններ բերվում են նաև որոշ երաժշտական դպրոցների հա­ մար: «Դա արվում է, որպեսզի վաղը այդ երաժիշտների խնդիրը չունենանք: Պետք է մտածել այն երիտասարդների մասին, ովքեր վաղը լրացնելու են մեր նվագախմբի երաժիշտների շարքերը»,-ասում է պարոն Պադարյանը, ով 2006 թվից իրա­կա­նացնում է «ԵրազԱրտ» ծրագիրը, որի միջոցով փոր­ ձում են նոր նվագա­րան­ներ հատկացնել երիտա­սարդ­նե­ րին` հնարավորություն տա­լով մաս­նակցելու վարպետության դասերի և մրցույթների: Արման Պադարյանը հոգա­ տա­րությամբ և համբերա­տա­ րությամբ լուծում է բազմաթիվ նմանատիպ խնդիրներ ու ան­ սահ­ման հաճույքով խոսում դասական երաժշտության մասին: Մանկուց է առընչվելով դա­սա­ կան երաժշտությանը, Պադար­ յանը կես կատակ ասում է. «Հավանաբար երաժշտական մենեջեր դառնում է այն երա­ ժիշ­տը, ում չի հաջողվել դառ­ նալ երաժիշտ»: Եվ պատմում է, թե ջութակահար հայրը ինչպես է հոգնել որդուն ջութակի, դաշնամուրի դասերին ստի­ պողաբար տանելուց և ասել խոսքեր, որոնք ճակա­տագրա­ կան են դարձել. «Մի օր դու կվերադառնաս դասական երա­ժշ­տությանը»: Հայրը չէր սխալվել: Արման Պադարյանը, ում ընտանիքն ապրում էր Թբիլիսիում, դպ­ րոցն ավարտելով, տեղափո­խ­ վում է Հայաստան, սովո­­րում Բրյուսովի անվան լեզ­­­վա­ բանական ինստի­տու­տում, վերապատրաստում անց­ նում Իռլանդիայում և Մեծ Բրի­տանիայում, ապա կրկին վերադառնալով հայրենիք մինչև օրս անձնվեր ծառայում է դասական երաժշտությանը: «Ես դասական երաժշտութ­ յանը վերադարձա 25 տարե­ կանում»,-ասում է նա: Հարցազրույցը` Գայանե Ասլանյանի

EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

7


www

.am

Ավելին, քան PR Արցախի, Հայաստանի և քրիս­ տո­­նեության մասին աշ­խարհին պատ­մում է Մոնսերատ Կաբա­ լիեն

Կազմակերպության Պատ­վա­­ վոր դեսպան, իսկ 1991 թվակա­ նին` նաև Խաղաղության դես­ պան: Կաբալիեն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Բարի կամքի դես­պանն է 2013թ. հունիսի սկզբին աշ­խար­ 1994թ.-ից: հա­հռչակ սոպրանո Մոն­սե­­րատ Կաբալիեն Հայաստա­նում էր: «Խաղաղության և սիրո կղզի է Ե´վ Հայաստանը, և´ Արցախը Հայաստանը: Դուք հրաշալի հնա­­­րա­վորություն ունե­­ցան վա­ երկիր ունեք և ոգեղեն մեծ ուժ յե­լելու երգչուհու անկր­կնելի ունեցող ժողովուրդ եք»,-ՀՀ նա­ ձայնն ու ջերմ ներկայությունը: խա­գահի հետ զրույցում ասել է Մոնսերատ Կաբալիեն: «168 Նա որոշեց այցելել մեզ՝ «Հա­ ժամը» գրում է, որ անվանի յաս­­­տան և Արցախ. քրիստոնե­ երգչուհին նշել է՝ անկրկնելի ութ­յան կղզյակ» նա­խա­­­­գծի տպա­­վորություններով է հեռա­ շր­­ջա­­­­­նա­կում: Նա­խա­­գծի գլխա­ նում Հայաստանից և վստահ է, վոր կազմա­կեր­պիչն Իսպան­ որ այցը դեռ շարունակություն իայում բնակ­վող մեր հայրենա­ է ունենալու: «Հայաստան և կից, STARMUS փառատոնի Արցախ. քրիստոնեության կղ­ հեղի­­նակ և կազմակերպիչ, զյակ» նա­խագիծը միայն աշ­ աստ­­­­­ղ­ա­­ֆիզիկոս Գարիկ Իսրա­ խար­հահռչակ երգչուհու այցե­ յելյանն է: լությամբ չէր ավարտվում: Երգչուհու` Լեռնային Ղարաբաղ այ­ցե­լութ­յան մասին լուրի տա­ րած­վելուն անմի­ջա­պես հետևեց Ադրբեջանի իշխանությունների հայտարա­րութ­յունը, որի համա­ ձայն Մոնսերատ Կաբալիեն անցանկալի անձ (persona non grata) հռչակվեց Ադրբեջանում: Ստեփանակերտում եղած ժա­ մանակ Մոնսերատ Կաբալիեն հայտարարեց. «Սա ոչ միայն քրիստոնեության կղզի է, այլև՝ քրիստոնեության պատմության արմատը։ Ես ոտքից գլուխ քրիս­ տոնյա եմ: Ես այստեղ` Ստե­ փա­­նակերտում եմ` որպես երգ­­չուհի: Սակայն, որպես շա­­տե­րին հայտնի մարդ ես ներ­­­կա­­յացնում եմ Միացյալ Ազգերի Կազ­մակերպությունը, ես առա­­­­­­­­ջարկում եմ ձեզ իմ ձեռքն ու սիրտը»: Նշենք, որ Մոն­սե­­րատ Կաբալիեն 1974թ. դար­ձել է Միացյալ Ազգերի

8

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014

Օրեր անց Փարիզում տեղի ունե­ցավ տեսաձայնային ալ­ բոմի շնորհանդես, որի մեջ ամփոփվեցին երգչուհու կա­տա­ րումները, այդ թվում` «Քրիստո­ նեության կղզյակ՝ Հայաստան, Արցախ» (The Island of Chris­ tianity: Armenia and Artsakh) ալբոմի մաս կազմող՝ Կոմիտաս վարդա­պե­տի ստեղծա­­գոր­ծութ­­ յունների հիման վրա նկարա­ հանված տեսա­­­հո­լովակ­ները:


EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

9


www [ ïÝï»ëáõÃÛáõÝ

.am

Արդարության հսկա՝ Նելսոն Մանդելա 2013թ. դեկտեմբերի 6-ին մոլո­­ րակից հեռացավ ամենահեղի­ նա­­­կավոր առաջնորդներից մեկը` Նելսոն Մանդելան: Մանդելան տասնամյակներ շարու­­­նակ պայ­քարել է Հարա­ վային Աֆրիկայում պաշտո­նա­ պես ընդունված ռասայական խտ­րա­կանության և ափար­ թեիդի` մեկուսացման դեմ։ 95-ամյա Մանդելան ծանր հի­ վանդ էր, անցած տարիներին թոքաբորբի, լեղապարկի քա­ րե­­րի և սրտի հետ կապված խն­ դիր­ների պատճառով հաճախ է տեղափոխվել հիվան­դանոց։

պետք է լինես տվյալ երկրի բան­տերում: Ազգը պետք է դատել ոչ թե ամենաբարձր խավով, այլ՝ ամենացածր: 2. Առաջնորդը նման է հովվի: Նա կանգնում է հոտի ետևում՝ թույլ տալով ճարպիկներին առաջ ընկնել հոտից և ուղղոր­ դել հոտը՝ չգիտակցելով, որ իրական առաջնորդը ետևում է:

3. Ազատ լինելու համար միայն սեփական շղթաներից ազատվելը շատ քիչ է, պետք է այնպես ապրել, որ ուրիշները ևս հարգեն ազատությունը և Նա 27 տարի անցկացրել է ցանկանան ազատ լինել: հա­րա­վաֆրիկյան բանտե­րում, 4. Դժգոհելը նույնն է, թե թույն բայց անտեսել է ֆիզիկա­կան խմել՝ հուսալով, որ դա կսպանի տառապանքները, ստորացում­ թշնամիներիդ: ներն ու հոգեբանական ճն­շում­­­ ները և չի հանձնվել։ Ավելին, 5. Կրթությունն ամենահզոր ազատ արձակվելուց հետո զենքն է, որը կարելի է կիրառել սևա­­­­մորթներին կոչ է արել աշխարհը փոխելու համար: վրեժ­­խնդիր չլինել, սպի­տա­ 6. Ես հասկացա, որ համարձա­ կամորթ բնակիչներին համա­ կությունը ոչ թե վախի բացա­ րել իրավահավասար հայրե­ կայությունն է, այլ հաղթանակը նակից և եղբայր։ վախի հանդեպ: Քաջ է ոչ թե նա, ով վախ չի զգում, այլ նա, Մանդելան իր հոգևոր ուսուցիչն ով հաղթում է վախը: է համարել Մոհանդաս Գան­ դիին, ով խաղաղ ճանա­պարհով 7. Լավ գլուխն ու լավ սիրտը առաջնորդել է Հնդկաս­տանի միշտ էլ ուժեղ համակցություն են: Բայց այ երբ սրանց ավե­ անկախության շարժումը։ լանում է գրագետ խոսքը կամ 1994 թվականին Նելսոն Ման­ գրիչը՝ Դուք յուրահատուկ մեկն դե­­լան դարձել է Հարա­վային եք:

Աֆրիկայի առաջին սևա­մորթ 8. Մինչ գործն անել-վերջաց­ նախագահը։ նելը, ամեն բան էլ անհնար է թվում: ԱՄՆ-ի նախագահ Բարաք Օբաման Մանդելայի թաղման 9. Ոչ ոք չի ծնվում ատելու ժամանակ ասել է, որ քիչ թվով համար մյուսին մաշկի գույնի մարդիկ կարող էին հասնել այն համար, տարածաշրջանի կամ բարձունքին, որին հասել է այդ կրոնի: Մարդիկ սովորում են առասպելական քաղաքական ատել, ու եթե նրանք սովորում առաջնորդը։ են ատել, ապա նրանց պետք է սովորեցնել սիրել, որովհետև «Այսօր նա տուն գնաց, մենք սերը շատ ավելի բնական է ու կորցրեցինք երկրա­գնդի ամե­ հատուկ մարդկային սրտին, նա­խիզախ, ամենա­ազդե­ցիկ քան դրա հակառակը: և ամե­­նաբարի մարդկանցից մեկին։ Նա այլևս մեզ չի պատ­ 10. Երբ մարդը զրկված է իրա­ կանում՝ նա պատկանում է վունքից՝ ապրելու այն կյան­­քով, որին հավատում է, օրի­նազանց դարերին», - ասել է Օբաման։ դառնալուց բացի այլ ելք չունի: 10 խոհ Նելսոն Մանդելայից 1. Ազգը ճանաչելու համար

10

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014


www .am ïÝï»ëáõÃÛáõÝ ]

EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

11


www [ ïÝï»ëáõÃÛáõÝ

.am

§ä³ñٳɳï¦` Ñ»ùdzÃÇ í»ñçÁ Մոտ մեկ տասնամյակ առաջ` դեռ նախքան ֆինանսական ճգնա­­­­ ժամը, Իտալիան ցնցեց կաթ­նա­­ մթերքի արտադրությամբ զբաղ­ վող «Պարմալատ» ընկերութ­յան սնան­կացման մասին լուրը: Դրա հիմնա­դիրն ու ղեկավարը` Կալիստո Տանցին և նրա երկու երեխաները կալանավորվեցին: Կալիստո Տանցին ծնվել է իտա­լա­ կան Պարմա քաղաքում, որտեղ, ավանդաբար, բոլորը անաս­նա­ պա­հությամբ ու կաթ­նամթեր­քի արտադրությամբ էին զբաղվում: Կալիստոյի հայրը հաջողակ բիզ­ նես ուներ` զբաղվում էր մսի վաճառ­քով: Սակայն, բոլորի հա­ մար անսպասելի, 1961 թ. հոր մահից հետո, 22-ամյա Կալիս­տոն վաճա­ռեց հոր բիզնեսն ու, բոլորի համար անսպասելի, կաթ­­­­­նա­­ մթեր­քի արտադրություն հիմնեց: Տարիներ անց նրա հիմ­նած «Պար­մալատը» դարձավ Պար­ մայի խորհրդանիշներից` ինչ­պես պարմեզան պանիրն ու պրո­շուտո ապխտած միսը: Նա առաջինն էր, ով գործա­րա­նում կաթի պաստերացման կաթսաներ տեղադրեց: Որա­կի շնորհիվ նրա ար­տադ­րանքը շատ արագ սկսեց մեծ պահան­ջարկ վայելել Իտալ­իայի ամբողջ տարածքում: Շուկայի նվաճ­ման առումով միակ բար­դութ­յունը Հռոմն էր` այստեղ, հատուկ որոշմամբ, կաթի վաճառ­­ քի իրավունքը տրված էր կաթ­ նագործների հասարա­կական կազ­­մակերպությանը: Ապ­րանքի վաճառք թույլատրվում էր միայն հատուկ կրպակներում: Այդ մեծ շուկան նվաճելու համար Տանցին նոր ապրանքատեսակ` ճարպազրկված կաթ սկսեց ար­ տադ­րել: Դա էլ չօգնեց: Հռոմում գործերը բարդ էին ընթանում մինչև 1963թ., երբ այն ժամանակ դեռ քիչ հայտնի մի շվեդական ընկերութ­ յուն՝ «Տետրա Պակ»-ը, Տանցիին առաջարկեց հեղուկ սննդի պիտա­ նի­ության ժամկետը մինչև 6 ամիս դարձ­նող վակուումային թղթե տարա գնել: Տանցին, ով սովոր էր ժամանակին համա­քայլ ընթա­ նալ, Հարավային Եվրո­պա­յում առա­ջինը սկսեց «տետրա պակ» օգտա­գործել: Դա նվազեցնում էր կաթի ինքնարժեքը, կարիք չէր լինում հավաքել ապակե տարա­ ները, միաժամանակ թղթի վրա կարելի էր տեքստ գրել: Այսպես Իտալիայի խանութներում հայտ­ նվեց եռանկյունի թղթե տարայով կաթը. տուփին փոքր տառերով «կաթ», իսկ խոշոր տառերով` «Պար­մալատ» էր գրված:

12

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014

պաստերացված կաթի արտադ­ րությունը և երկրորդ` բրենդային դարձրեց այնպիսի տարածված ու, կարծես, բրենդավորման ոչ ենթակա ապրանք, ինչպիսին կաթն է: Նրա ֆինանսական ծախսերն ար­­դարացվեցին. մեկ տարի անց Իտալիայում բոլորը գիտեին «Պար­­­­մա­լատի»` թղթե տարայով, բարձ­րորակ, պահպանման եր­ կար ժամկետով կաթի մասին: Այս կապակցությամբ Տանցին մի անգամ հպարտությամբ ասաց. «Մենք առաջինը կաթը սկսեցին վաճառել ոչ թե որպես ապրանք, այլ` ծառայություն»: Գործերը հաջող էին ընթանում. Տանցին շարունակում էր զար­ մացնել բոլորին: Նա առաջինը սկսեց կաթը վաճառել աղյուսաձև «Տետրա բրիկ»-ով, իրար հետևից շուկա հանեց նախ առանց լակ­ տո­զայի, ապա՝ վիտամի­­­­նաց­ված կաթը: 1975թ. «Պարմա­լատն» արդեն խտաց­րած կաթ, կարագ, թթվասեր ու այլ կաթ­­­­նա­մթերք էր արտադրում: Արտադ­­­­­րանքն արտա­­հանվում էր նաև Հարա­ վային Աֆրիկա, Ասիա, Հյուսիսա­ յին Ամերիկա: Եվրո­պական շուկա­յին էր բաժին ընկնում ընկե­ րութ­յան շահույթի ընդամենը մեկ երրորդը: 1980-ականների կեսերին «Պարմալատը» նաև բանջա­­րե­ ղենի, մրգի, հյութե­րի, պահա­ ծոների, պից­ցայի ու կրեկերների արտադ­րություն ուներ` այդ թվում հայտնի «Սանտալ» հյութը: 1990-ականներից ընկե­րությունը կտրուկ փոխեց իր մար­տա­վա­ րությունը. սկսեց գործա­րաններ բացել ու դուստր ձեռնար­կութ­ յուններ հիմնել աշխարհի տարբեր ծայրերում: 1990թ. Տանցի ընտա­­ նի­քին էր պատկանում «Պարմա­ լատի» բաժնետոմսերի 50,3 տոկոսը և ձեռնարկությունը աշ­ խարհի 75 խոշորագույն ընտա­­ նե­կան բիզնեսների թվում էր: Թվում էր, ամեն ինչ հիանալի է: Սակայն 2003թ. ընկերությունը հայտարարեց, թե սպառման շուկան կրճատվել է, չի կարո­ ղանում վերադարձնել 700 մլն դոլարի պարտքը, կան ֆինան­ սական խնդիրներ: Մի քանի օրում դրա բաժնետոմսերն արժե­ զրկվեցին 40 տոկոսով: Ֆինան­ սական խնդիրներ ծագեցին նաև «Պարմալատի» բաժնետոմսեր ունե­­­ցող մեկ տասնյակից ավելի բան­կե­րում: Սկսվեց պաշտոնա­ թողությունների շղթան:

ֆինանսական բարդությունների պատճառը: Միլանում ձերբակալ­ վեց Կալիստո Տանցին: Նրան մեղադրեցին ֆինանսական մեքե­ նա­յություններում և «Պարմա­ լատը» կանխամտածված սնան­ կացնելու մեջ: Այդ մասին հայ­­տա­­­­րարվեց ձերբակալման օրը: Օրեր անց պարզվեց, որ վերջին 3 տարում կեղծվել էին ընկե­րության ֆինանսական ցու­ ցա­­նիշները. դրա պարտքը 7,5 մլրդ եվրո էր: Շղթայաբար, «Պարմալատի» պատ­­­­­­­­­ճա­ռով կրած տարբեր չափի վնաս­ների մասին սկսեցին հայ­ տա­րարել գործընկեր բանկերն ու ձեռնարկությունները, իսկ ընկե­ րության ֆինանսական տնօրենը ինքնասպան եղավ: Ֆինանսական ստուգումների ընթաց­­­­­­քում մոտ 6 մլրդ եվրոյի պարտք արձանագրվեց, որը մասամբ փոխհատուցվեց «Պալ­ մա­­րատի» 4,2 մլրդ եվրոյի լիկվի­ դային ակտիվներով: Ձերբակալվեցին տասնյակ պաշ­ տոն­յաներ. նրանցից շատերը սկսե­ցին խոսել. արդեն շատ շուտով հայտնի դարձավ 10 մլրդ եվրոյի անհետացման մասին, իսկ «Bank of America»-ն հայտա­ րարեց, թե «Պարմալատի» փաս­տա­թղ­թային բազայում հայտ­­­­­նաբերված երաշխիքային նամակը, թե նշված բանկում իտա­լական ընկերությունը մոտ 4 մլրդ եվրոյի գումար ունի, կեղծված է: 65-ամյա Տանցին ևս սկսեց ցուցմունքներ տալ: Նա, սակայն, ընդունեց, թե կաթնամթերք ար­ տադ­րող իր ընկերության ակ­ տիվ­ներից ընդամենը 500 մլն եվրո է վերցրել և ներդրել իր ընտանիքն պատկանող մեկ այլ` տու­րիս­­­տական բիզնեսում: Այլ գումարների յուրացումը նա հերքեց: Նրա հայտարարությունների հիման վրա ձերբակալվեցին Տան­ ցիի երկու երե­­խաները, որոնք ղեկա­­ վար պաշտոններ էին զբա­­ղեցնում նշված տուրիս­տական բիզնեսում: Իմանալով այդ մասին՝ Տանցին, սուր սրտի նոպա ախտորոշմամբ, հոսպի­տալացվեց: «Պարմալատի» ֆինանսական առող­­­ջացման նպատակով նշա­ նակ­­ված կառավարիչ Էնրիկո Բոնդին շուտով որոշակիորեն շտկեց վիճակը. նա բանկերից գումար ստացավ, որով մասամբ մարեց մթերման պարտքը, իսկ որոշ դուստր ձեռնարկությունների վաճառքից հետո կարողացավ նորմալ բիզնես միջավայր ստեղ­ ծել «Պարմալատի» առող­ջաց­ման համար:

Այդ հսկան ոտքի կանգնեց և այսօր էլ կան թե՛ «Պարմալատը», թե՛ «Սանտալը»: Սակայն դրանք Սակայն սա միայն սկիզբն էր. այլևս նախ­կինը չեն, թեպետ և այս տնտեսական պատմությունը պահպանել են նախկին անվա­ քրեական գործի վերածվեց: Հաշվի նումները: առնելով, որ նման տրանսազգային Փաստացի, Տանցին սննդարդյու­ կորպորացիայի սնանկացումը նա­­­­բերության շուկա­յում երկու կարող է միջազ­գային կոլապսի ու Շուշանիկ Միրզոյան հե­­ղա­­­­փո­խություն կատարեց` Իտալ­իայի տնտեսական անկման նախ, առա­­­­ջինը հիմնեց երկար պատ­ճառ դառնալ, վերևներից պահ­­­­պան­ման ժամկետով հրա­հանգեցին` պարզել


EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

13


www

.am

«Ես վաղուց եմ տեսել այդ ֆիլմը. ուզում եմ նկարել, որ դուք էլ տեսնեք…» «Եթե Ձեզ հարցնեին՝ ի՞նչ արժե մի հայի կյանքը, դժվար թե կարո­ ղանայիք պատասխանել: Բայց եթե հարցնեին արդյո՞ք կտաք 5000 դրամ մի հայի կյանք փրկելու համար, երևի մեծամասնությունը կասեր՝ այո»: Սա 2011 թվականին նկարահանված մի տեսանյութից հատված է: Տեսանյութի հերոսը սեփական ուժերով ուղղում է վթարի հետևանքով ԵրևանԷջմիածին մայրուղու վնասված միջնահատվածը՝ կանխելով մի շարք վթարներ: 2014թ. «Անպետքը». այսպես է կոչվում վերջին ժամանակներում բազմաթիվ արձագանքներ գտած այն ֆիլմը, որն արժա­նացավ Հա­ յաս­տանի կինեմատոգ­րա­ֆիստ­­­­ ների միության մրցա­նակին: Ֆիլմը մարդկային կյանքեր փր­ կելու մասին է: «Անպետքը» ֆիլմը նախ և առաջ նպատակ ունի կան­ խելու ինքնաս­պանություն­ները: Միևնույն գաղափարն արտա­հայ­ տող այս երկու տեսանյութերից առաջինի հերոսն ու երկրորդի ռեժիսորը Արշակ Զաքարյանն է: Մի շարք տեսանյութերում, սոց­ իա­լական գովազդային հոլո­ վա­կ­­ներում ռեժիսորը ոչ միայն բարձրացնում է այս, այլև՝ հա­սա­ րակական կարևորություն ունե­ ցող մի շարք այլ հարցեր: Ռեժիսորի մտորումներն՝ աշխա­ տանքի, գաղափարների, սկզ­ բունք­ների մասին Emporium ամսագրի ընթերցողների համար: Մարդու կյանքն արժևորելն ինձ փո­խանցվել է ծնողներիցս և իմ ուսուցչից` ռեժիսոր Գրիգոր Տալյանից, ով հիմա հոգևորական 14 EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

է՝ Տեր Կյուրեղը: Իսկ «Անպետքի» մտահղացմանը նպաստել են վերջերս հաճախակի դարձած ինքնա­ս­պանություններն ու փոր­ ձերը: Հասարակության խնդիրներն ու առօրյան ինձ խորթ չեն: Այն, ինչ անհանգստացնում է բոլորին, հանգիստ չի տալիս նաև ինձ: Իմ կարծիքով, ստեղծագործող մարդը չի կարող չարտահայտել այն, ինչ զգում է, այն, ինչ կուտակվում է հոգում: Ինչ-որ ձևով այդ ամենը պետք է դուրս գա. մեկի մոտ դա երգի ձևով է արտահայտվում, մյուսի մոտ՝ գրելու, մեկ ուրիշի մոտ՝ կինոյի, քանդակի կամ նկարի: Ես համոզված եմ, որ նման մարդիկ արտահայտվելու իրենց սիրած ձևից զրկվելու դեպքում անպայման կգտնեն դա անելու մի այլ կերպ: Ես, օրինակ, չեմ զարմանում, որ կինոռեժիսորը որո­շակի տարիքում սկսում է կտավ­ներ նկարել կամ հակա­ ռակը: Կարևորը, որ ինֆորմացիան, ինչ-որ ձևով՝ արտահայտիչ ձևով, հասցվի մյուսներին: Երևի բոլորին ծանոթ զգացում է, երբ մի որևէ լավ տեղ ես գնում կամ որևէ համով ուտեստ համտեսում, անկախ քեզնից ցանկանում ես, որ քո սիրելի էակները քեզ հետ լինեն, այդ հաճույքը իրենք էլ վայելեն. շատ դեպքերում նույնիսկ մեղավոր ես զգում, որ մենակ ես: Կարծեմ Փելեշյանն է ասել՝ «Ես վաղուց եմ տեսել այդ ֆիլմը, ուզում եմ նկարել, որ դուք էլ տեսնեք». դա բացարձակ ճշմարտություն է:

Մանկության երազանքներիցս մեկը ֆիլմ ստեղծելն է եղել: Գուցե տարօրինակ հնչի, բայց իմ առաջին շարադրության մեջ հենց դրա մասին եմ գրել: Վերջին զանգին մեզ բաժանեցին տառերը սովորելուց հետո մեր առաջին շարադրությունը` «Ի՞նչ եմ ուզում դառնալ», և այնտեղ հենց այդ մասին էլ գրել էի: Ճիշտ է, գրված էր, որ դերասան եմ ուզում դառնալ՝ էն էլ կինո­ դերասան, բայց շատ լավ հիշում եմ, թե ինչու՞ էի այդպես գրել: Ես տպավորված էի մեր հայրենակից Էդմոնդ Քեոսայանի կողմից նկարած «Անորսալի վրիժառուները» ֆիլմից, և քանի որ «ռեժիսոր» հասկացությունը վեց տա­րե­­կանում այնքան էլ հասկանալի չէր, այդպես էի գրել: Ինձ գերել էր այդ կախարդական աշխարհը` կինոն, ուր կարելի է ցույց տալ ձիերով գնացքի հետևից ընկնելը, ժայռի վրայից կամ ընթացող գնացքից ջուրը նետվելը: Իմ գերնպատակը երևի հանդի­ սատեսին մտածել ստիպելն է, որպեսզի դահլիճից դուրս գալուց հետո անմիջապես չմոռանան այն, ինչի մասին խոսվում էր, որպեսզի մտքում շարունակեն սյուժեն, ասելիքը, բանավիճեն, խորհեն... Ուրախանում եմ, որ համարյա բոլորը ֆիլմերս դիտելուց հետո առա­ջարկում են իրենց տարբե­ րակը՝ ասում են, թե ինչը լավ կլիներ փոխել, կամ իրենք ինչպես դա կնկարեին. դա հենց այն է, ինչ ես ցանկանում եմ:

Մասնագիտության մեջ հաջո­ ղութ­յան գրավականը ինքդ քո առաջ ազնիվ լինելն է: Նպա­տակների ազնվությունը և, իհարկե, աշխատասիրությունն ու ուրիշի մեջ քո անհա­ջողութ­յուն­ ների մեղքը չփնտրելը: Դիմացինին լավը ցանկանալը նույնպես շատ է օգնում, որքան էլ որ դա այսօրվա պայմաններում տարօրինակ չհնչի: Նախանձը ամե­­­նաչար երևույթներից մեկն է, ու այսօր շուրջբոլորը հենց նա­խանձն է, որը վնասում է առաջին հերթին հենց իրենց` նախանձողներին: Մրցունակության մասին չեմ մտածում, դա էլ նախանձի մի տեսակ է՝ չնայած ոչ այդքան վնասակար: Իհարկե, մտածում եմ օգուտ տալու մասին, բայց ենթագիտակցորեն: Հիմնա­կա­ նում ուզում եմ ասելիքս ճիշտ ու մատ­չելի մատուցել: Առաջին սկզբունքը, որ ունեմ՝ արվեստի գործ ստեղծելիս երբեք չմտածել կոմերցիոն կողմի մասին: Ես ուղղակիորեն մերժում եմ կոմերցիոն նպատակով սյուժեն փոխելու կամ սցենարում էժա­նագին որևէ գիծ ավելացնելու ցանկացած առաջարկություն: Կարծում եմ, որ այսօրվա արվես­ տի անկման հիմնական պատ­ ճառը հենց այդ «կոմերցիա» կոչեցյալն է, ինչի պատճառով իսկական արժեքները մի կողմ են դրվում, և ասպարեզ հանվում շինծու, անբնական ու վնասակար նյութական արժեքներ: Չէի ցան­ կանա, որ մեր գործերը որևէ կերպ առնչվեին PR երևույթի հետ:


www

.am

Ես միշտ ասել եմ ու կասեմ, որ արվեստը կոչված է քարոզելու, ուսանելու, սփռելու, տարածելու միայն և միայն բարին, և եթե այն գովազդում է չարը, անկախ թե տեխնիկապես և ստեղծագործական առումով ինչ բարձունքի վրա արված գործ է, արվեստ չի կարող կոչվել: Ցանկանում եմ, որ բարին իշխի մեր շրջապատում: Այդ դեպ­ քում մնացած ամեն ինչ կընկնի իր տեղը. բարի մարդը չի կարող սխալ ապրել կամ վնաս տալ իր շրջապատին՝ լինի իշխանավոր, թե՝ հասարակ քաղաքացի: Համոզված եմ, որ վերջ ի վերջո բարին հաղթում է, և աշխատում եմ հենց այդ ուղղությամբ: Շատ կուզենայի, որ Հայաստանում բոլորը կարողանային նորմալ ապրել իրենց աշխատանքով: Ամեն մարդ պետք է իր գործով զբաղ­ վի և ստիպված չլինի մի կտոր հացի համար հեռանալ երկրից... Հայաստանը կուզենայի տեսնել ազատ և անկախ: Շատ եմ սիրում իմ փոքրիկ այգին: Իմ հոբբին համարում եմ հողի, ծառ ու ծաղկի հետ աշխատելը: Ազնվությունը, բարությունը և հար­ գանքը՝ ոչ միայն իմ, այլև բոլորի հանդեպ, այն է, ինչ պահանջում եմ իմ զավակներից: Մարդու ամենա­ հզոր զենքը իր գլխի մեջ է. ես նաև դա եմ իմ երեխաներին հասկացրել, և հույս ունեմ, որ կյանքում նրանք այդ զենքը կօգտագործեն միայն պաշտ­պանվելու համար, իսկ իրենցից մարդիկ կտեսնեն միայն վերը նշված երեքը:

Մարգարիտա Ղազարյան

EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

15


ՊԱՐԶՎՈՒՄ Է՝ ԳԻՐՔ ԿԱՐԴԱԼԸ ԿԱՐՈՂ Է ՎՆԱՍԱԿԱՐ ԼԻՆԵԼ

2012թ.–ին հայ գրատպությունը տոնեց իր 500–ամյա հոբելյանը, իսկ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն այդ տարի Երևանը հռչակեց Գրքի համաշ­ խարհային մայրաքաղաք։ Երևան­ յան փողոցներում «Կարդա´», «Կարդալը մոդայիկ է» կոչերով արտաքին գովազդ հայտ­նվեց, նույնիսկ Գրքի քանդակ կանգնեց­ վեց Խնկո Ապոր գրադարանի հարևանությամբ: ՀՀ-ում Ազգային գրապահոցի տվյալներով տարե­ կան տպագրվում է մոտավո­ րապես 2500 անուն գիրք. որևէ օրենք չի սահմանափակում որևէ բովանդակությամբ գրքի տպագ­ րությունը: Ի՞նչ բովանդակություն, գաղափարախոսություն են կրում տպագրված գրքերն՝ անհայտ է. չէ՞ որ ՀՀ-ում գրաքննություն չկա և՝ փառք Աստծո: Բայցևայնպես… Հետաքրքիր է երեխաս ի՞նչ է կար­ դում Աղջկաս անկողնու վրա գիրք տեսա բացված: Միշտ հետաքրքիր է՝ երե­խաս ի՞նչ է կարդում. շուռ տվեցի և նայեցի կազմը՝ մանկա­­­կան հանրագիտարան: Հիշեցի՝ գիրքը տատիկն է նվիրել: Քանի որ ինքնուրույն է սովորում բոլոր դասերը, երբեմն հետաքրքրությունից բացում եմ նրա տետրերը, գրքերը… Ի՞նչ գրականություն են անցնում, ի՞նչ սովորում: Այսպես էլ այս հանրագիտարանը` բացված տեղը նայեցի, հետո էջը թերթեցի ու զարմացա: Երբ շարունակեցի կարդալ զարմանքս վերածվեց սարսափելի ջղայնության: Ի՞նչպես կարելի է մանկական հանրագիտարանում երեխային բացատրել ոգեկոչության մասին նման ձևով… Ո՞վ է գրել այս հիմարությունը: Հետ եմ գալիս գրքի սկիզբը՝ ոչ հեղինակի անունազգանուն կա, ոչ ինֆորմացիա՝ թե ի՞նչ աղբյուրներից են օգտվել գիրքը կազմելիս: Գիրքի աջ կողմում գրված է. «Խմբագիր՝ Ջ. Ղազարյան, նկարիչ՝ Ա. Կիլիկյան»: Ա՜յ քեզ բան

գիրք է տպել, որի պահանջարկը եղել է, վստահ են եղել, որ գիրքը վաճառվելու է: Բայց տպել ման­ կական հանրագիտարան որպես սովորական «գռդո՞ն»՝ առանց ծան­­րակշիռ տեղեկության, առանց աղբյուր­ները նշելու, առանց հեղի­ նակի անվան… Զանգում եմ գրատուն Զրույցս գրքերի բաժնի վարիչ Հայկ Մկրտչյանի հետ (տեղեկացրել եմ, որ լրագրող եմ և մեր զրույցը ձայնագրում եմ): - Ձեռքումս մի գիրք կա, որը «Նոյան տապանն» է տպագրել 2008 թ.-ին՝ մանկական հանրագիտարան է: Էստեղ տարօրինակ հոդված կա գրված, որը անթույլատրելի է, որ երեխաները կարդան: – Ես պատկերացնում եմ, դուք ինչ ի նկատի ունեք և համաձայն եմ ձեզ հետ: -Գիրքը հետ կանչվե՞լ է: -Ոչ վաճառվել, վերջացել է: Ի՞նչ կարիք կա անդրադառնալու: -Եթե վաճառվել է, դա չի նշանա­ կում, որ վերջացել է, այն ընթեր­ցող­ ների տներում է …: Ո՞վ է հեղինակը գրքի, նույնիսկ դա չկա գրված մեջը: -Նորմալ չի որ չկա, թե ինֆոր­ մացիան որտեղից է, ճիշտ եք: -Ի՞սկ ով է պատասխանատու: -Ես չգիտեմ ով է պատասխանատու: -Այսինքն՝ ամեն մարդ կարող է գալ և ասել այս գիրքը տպե՞ք: -Մենք գրախանութ ենք, դուք սխալ եք զանգահարել: -Ա, կներեք, հավանաբար, բայց «Նոյան տապան» գրատուն է գրված հանրագիտարանի մեջ, դու՞ք չեք: -Մենք ենք: -Ձեր գրատու՞նն է պատվիրել այս գիրքը: -Հավանաբար: -Խմբագրի անունը կասե՞ք կամ կոնտակտ կտաք: -Չեմ կարող: Չգիտեմ ով է: Մի քանի տարի առաջվա բան եք ասում: -Այն ժամանակ դուք չե՞ք եղել գրքերի բաժնի վարիչը: -Ես էի:

Խոսակցությունը երկար ձգվեց Ուրեմն գիրք են տպում ու նույնիսկ ոչինչ չասող նախադասություն­ չի գրվում թե ո՞վ է հեղինակը: Իսկ ների ու անիմացության շղթայով… ո՞վ է տպել գիրքը, ո՞վ է խմբագիր Ղազարյանը, որի անունն էլ չկա գրված: Հանրագիտարանի կազմին գրված է «Նոյան տապան» գրատուն: Այսինքն հրատարակչություն չի տպել, այլ բոլորիս ծանոթ գրախանութը

16

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014


Զանգ Կրթության նախա­րարութ­ յուն Կրթության նախարարության հան­րութ­յան հետ կապերի և տեղե­ կատվության վարչության պետ Արթուր Բաղդասարյանն ասում է. «Մենք պատասխանատու ենք դասա­գրքերի, ուսում­նական ձեռնարկների համար: Ուսում­ նաօժանդակ ձեռնարկ­ները ներկա­ յացվում են մեր նախա­րա­րություն, Կրթության ազգային ինստիտուտի փորձա­գետները եզրակացություն են տալիս, այնուհետև այն դառ­ նում է բուհերի և դպրոցների ուսում­նական ձեռնարկ, և գրքի առաջամասում գրվում է որ, երաշ­ խա­վորված է Կրթության նախա­ րարության կողմից»: «Բայց մանուկների համար նախատեսված գեղեցիկ նկարա­ զարդումներով գրքի վրա գրված է «Հանրագիտարան»»,-ասում եմ ես՝ պատմելով թե ինչպես է տատիկը աղջկաս նվիրել գիտելիքների պահոց՝ հանրագիտարանը: «Այո, բայց չէ՞ որ մենք իրավասու չենք հետևել բոլոր տպագրվող գրքերին, կարծում եմ Ձեր մատ­ նանշած գիրքը կոմերցիոն բնույթ է կրում»,-սիրալիր պատասխանում է Բաղդասարյանը և չհամաձայնվել հնարավոր չի. չէ՞ որ իրոք լավ չէր լինի, եթե վերադառնար գրաքն­ նությունը: Բայց չէ՞ որ հարցը գրքի մասին է, որ «Մանկական հան­ րագիտարան» անունն է կրում… Զրույց Գրողների միության նախա­ գահի հետ

յանի, Անդերսենի հեղինակային իրավունքը եթե խախտվում է, միևնույնն է երեխան հաստատ առիթ կունենա ճանաչելու նրանց: Բայց երբ մանկական հանրագի­ տա­րանում բացատրվում է, թե որքան օգտակար երևույթ է ոգե­կո­ չությունը… Բնույթով հետաքրքրասեր աղջիկս շատ հնարավոր է սկսեր ոգեկո­չութ­ յամբ զբաղվել: Դե արի ու բացատրի երեխային, որ մեր օրերում ամեն տգետ կարող է հանրագիտարան կազմել ու տպագրել: Այսինքն եթե որոշել ես գիրք նվիրել, ուրեմն պետք է նախ կարդա՞ս գիրքը Ազգային գրապահոցի տնօրեն Հովհան­նես Բեքմեզյանն ասում է, որ ճիշտ է իմ նշած հոդվածը երեխայի համար անթույլատրելի տեղեկություն է կրում, սակայն դա ամենաահավորը չէ հրատա­րակ­ չական սխալների շղթայի մեջ. «Տպագրվում են գրքեր անգրա­ գետ հայերենով. երեխան կար­ դա­լով սովորում է այդ լեզվին, որն անթույլատրելի է: Ցավոք, գոյություն չունի գրաքն­նա­դա­­­ տություն, որը կօգներ և´ ընթեր­ ցողին, և´ հրատարակչին»: Լուծում Եթե կա խնդիր, ուրեմն կա լուծում: Ես կարծես թե գտել եմ լուծման բանալին: Այն հրատարակչությունը, կամ այն անհատը, որն ուզում է, որ իր տպագրած գրքին ընթերցողը չկասկածի, թող խնդրի որևէ հայտնի մարդու երաշխավորել այն, կամ ուղղակի կարծիք հայտնել, որը կտպագրվի գրքի առաջամասում: Գնորդը կբացի գիրքը, կկարդա իրեն ծանոթ մարդու կարծիքը և առանց վախենալու, որ հնարավոր է հիմարության կամ անգրագիտության համար գումար է տալիս, կգնի այն:

Գրողների Միության նախագահ Էդուարդ Միլիտոնյանն ասում է, որ յուրաքանչյուր հրատարակչություն ինքն է նախաձեռնում ինչ է տպում և ինքն էլ պատասխանատու է տպ­վածի համար, կոչ է անում հրա­­­­­տարակ­չություններին ունե­ նալ լավ խմբա­գիրներ և սրբագ­­ րիչ­ներ. «Ընթերցողը ինքը պետք է կարողանա ճիշտ ընտրութ­յուն կատարել ստեղծված իրավի­ճա­ կում, ավելացնելու ոչինչ չունեմ»: Հիմա կասեք, իսկ որքանո՞վ է վստահելի ինչ-որ մեկի կարծիքը: Ճիշտ ընտրությունը ընթերցողի Ես, օրինակ, կվստահեմ մի շարք ուսերին է անունների՝ Տիգրան Պաս­կևիչ­յան, Լևոն Գալստյան, Հենրիկ Հովհան­ Վերջերս բժիշկները, սպառողների նիսյան, Ռուբեն Հովսեփ­յան, Լիլիթ միության մասնագետները խոսե­ Գալստյան, Ռուբեն Բաբայան, ցին չինական անորակ խաղալիք­ Սամվել Մկրտչյան… կարող եմ ների մասին, որոնք լուրջ վնաս շարունակել թվել ևս մեկ տասնյակ: կարող են պատճառել երեխայի Վստահ եմ, որ մաս­նա­գիտական առողջությանը, բայց արի ու տես, գրականության ժամա­նակ որ հայերեն տառերով, գեղեցիկ ավելի լայն հնարավորություններ նկարազարդումներով գիրքն էլ կբացվեն ու ավելի շատ անուններ պակաս վնասատու չէ: Բայց ոչ ոք կլինեն, որոնց ճանաչում են օրինակ չի խոսում այս խնդրի մասին: ֆիզիկոսները, ճարտարապետները Բազմիցս նկատել էի, որ վերա­ և այլն: Իմիջիայլոց, բոլորովին տպվում են հեքիաթներ, որտեղ պարտադիր չի, որ գիրքը հեքիաթասացի անուն-ազգանունը հավա­նի նաև գնորդը, չէ՞ որ հրատարակիչը հիմարաբար չի յուրաքանչյուր ընթերցող ունի իր մատնանշում, բայց մտածում էի, որ նախասիրությունն ու ճաշակը: Շառլ Պերոյի, Հովհաննես Թուման­ Գտածս լուծումը կարծես թե վատը

չէ, մնում է սպասել ընթերցողի, հրատարակչության, գրողի, թարգմանչի արձագանքին: Իսկ Ձեզ առաջարկում եմ կարդալ ման­ կական հանրագիտարանի «Ոգե­ կո­չություն» հոդվածից մի հատ­ ված: Հատված «Նոյան տապան» գրա­ տան 2008թ.-ին տպագրած ման­ կական հանրագիտարանից «...Ոգեկոչությամբ զբաղվող մար­ դիկ հավաստում են, որ դա ոչ միայն խորհրդավոր ու հրա­պու­ րիչ, այլև շատ օգտակար զբաղ­ մունք է: Ոգեկոչված ոգիները օգնում են ստեղծագործական աշխա­տանքում, օրինակ՝ հուշում են հարկավոր կերպարը կամ նույնիսկ բանաստեղծական տողը: Կարելի է կանչել նաև հատուկ ոգիների, որոնք օգնում են գիտական հետազոտություններով զբաղվողներին: Ոգուն կարելի է մանրամասն հարցեր տալ և սեփական, և մտերիմների առող­ ջութ­յան մասին: Հարցնել, թե ինչն է հիվանդության պատճառը, որ օրգանն է ախտահարված, ինչ պետք է ուտել հիվանդության ժամանակ, ինչ դեղեր են հարկավոր և ինչ քանակությամբ՝ այս ամե­նին կարող են պատասխանել առող­ ջության ոգիները: Ոգեկոչողի կանչած տարբեր ոգի­ ները կարող են օգնել ինքնա­ վստահություն ձեռք բերելուն, հոգե­­­կան ճգնաժամերը հաղթա­հա­ րելուն: Ոգեկոչությամբ զբաղ­­­վող մարդիկ ոգիների հետ շփումը համեմատում են անկեղծ աղոթքի հետ, որը մարդու հոգուն թեթևություն է պարգևում: Սակայն ոգեկոչությունը ոչ միայն օգտա­կար գործ է, այլև, շատ հաճախ վտան­գավոր: Շատ ու շատ ոգիներ «սիրում են» վախեց­ նել հիվան­դութ­յուններով, պատե­ րազմով և այլն: Սակայն փորձառու ոգեկո­չող­ները խորհուրդ են տալիս չվախե­նալ այդ սպառնալիքներից, քանզի դրանք սովորաբար խաղ են: Եվ հենց իրենք՝ ոգիներն էլ են շատ բաներից վախենում՝ խաչից, հայելուց, և ամենից շատ՝ իրենց կանչող մարդու մահից, քանզի նրա մահով կանհետանան նաև իրենք: Ահա թե ինչու ոգիները մշտապես հոգ են տանում իրենց ստեղծողի մասին` ջանալով նրան հեռու պահել հիվանդություններից և զանազան փորձություններից»:

Արփի Մաղաքյան

EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

17


HR մենեջմենթ Ցանկացած կազմա­կերպութ­ յան համար կարևոր խնդիր է համապատասխան աշխա­ տա­­կից գտնելը, քանի որ աշ­ խա­­տա­կիցներն են արդյունա­­ վետ բիզնեսի զարգացման գրա­վա­կանը: Չկա արդյունավետ աշխա­ տա­կից՝ չկա բիզնեսի արդյու­ նավետ առաջընթաց: Բազմաթիվ քննարկումներ են կազ­մակերպվում տարբեր բիզ­ նես ոլորտներում HR-ի կազ­­­ մա­կերպման թեմաների շուրջ, այնուամենայնիվ, յու­րա­քան­ չյուր կազ­մակերպություն յու­ րո­վի է փնտրում և գտնում իրեն համապատասխանող և պահանջներին բավարարող աշ­խատակցին: Ոմանց համար դա ուղղակի հեր­թական ձանձ­րալի աշ­ խատանքն է, իսկ ոմանք փոր­ ձում են անգամ այստեղ լինել յուրա­հա­տուկ, տարբերվել և ևս մեկ անգամ հիշեցնել իրենց կազմակերպության մասին: Նմանատիպ կազմակեր­ պութ­­­­յուն­ներից է բոլորիս քաջ հայտնի Google-ը: Հիմնվելով ստենֆորդյան հա­­մալ­­սարանի երկու ուսա­ նողների (Լարի Փեյջ և Սերգեյ Բրին) կողմից` Google-ը միշտ պրո­պագանդել է իր կազմա­ կերպության ժամա­նա­կակից բնույթը և աշխատանքի ընդունել հիմնականում եռան­ դուն երիտասարդների և ուսա­­­­­­­նողների, որոնք սակայն, բազմաթիվ փորձություններ պետք է հաղթահարեին կազ­ մա­կեր­պության աշխա­տա­­ կիցը դառնալու համար:

ցանկացած աշխատակից պետք է իրավունք ունենա շա­բաթ­վա իր աշխատանքի 20%-ը (1 աշխատանքային օր) յու­րովի տնօրինելու և զբաղ­­վելու իրեն հաճելի գոր­­ ծերով: Այս սկզբունքի շնոր­ հիվ շաբաթվա այդ 1 օրը աշխատակիցները նվիրում էին իրենց նոր նախագծերի վրա աշխատելուն և ստեղ­ծում բազմաթիվ ինովաց­­իաներ, որոն­­­ցից լավագույն­ները խրա­­­­­­­­­խուսվում, ֆինանսա­վոր­ վում և կյանքի էին կոչվում կազմակերպության կողմից: Չեմ կարող չնշել սկզբունքի կարևորությունը և հիանալի գաղափարը, սակայն հիմ­ նա­­դիրները նշում են, որ շատ այլ կազմա­կեր­պութ­ յուն­ներ, փորձելով կիրառել այն, ձախողվում են, քանի որ սկզբունքի հիմքում ընկած է մի մեծ կորպորատիվ մշա­ կույթ, առանց որի այն ուղղակի անիմաստ կլինի: Ամեն մանրուք պետք է հա­ մա­­­հունչ լինի և չհակասի կազ­ մակերպության ընդհա­նուր

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014

ՊԱՀԱՆՋՎՈՒՄ ԵՆ ՍՏՐՈՒԿՆԵՐ

Leo Burnett ընկերության կողմից տեղադրված գովազ­ դային վահանակը կրում էր հենց այս հաղորդագրությունը և ուղղված էր ընկերությունում առկա թափուր աշխատա­տե­ ղերի լրացմանը: Վահանակի հիմնադիրները այն այսպես են մեկնաբանում. «Մեզ պետք են հենց նրանք, ովքեր կհասկանան հաղոր­ դագրության բուն իմաստը: Այս հայտարարությամբ ցան­­­­կանում ենք հայտնել բոլո­րին, որ չենք վախենում ռիսկի դիմել և գնահատում քաղաքա­կանութ­յանը: ենք բոլոր նրանց, ովքեր կիսում են մեր տեսակետը, ովքեր հասկանում են, որ նման կազմակերպությունում աշխատելն իրականում հեշտ չէ, որի մասին շատ կազմա­ կերպություններ լռում են: Սակայն մենք ունենք նաև մեծ առավելություն, դա { First 10 աշխա­տանքին համարժեք digit prime in գնա­հատ­վելն է և աշխատողի consecutive digits ան­հա­­­­տականությունը պահ­ պա­­նելը, մեզ մոտ դուք չեք of e }.com լինի ընդհանուրի մի մաս... Իր յուրահատուկ և ժամա­նա­ Մնացածում կհամոզվեք կակից գաղա­փար­­­­ներից էր նաև ինքներդ»: մաթեմատիկական խնդրի միջո­­ցով աշխատակիցների Ամերիկյան հայտնի ձեռնար­ որո­­­­նումը. կատեր Բիլ Գեյթսը նշում է, 2004թ. Կալիֆորնիայի փո­ որ բարդ գործերի համար նա ղոց­­­ներից մեկում տեղադր­վեց աշխատանքի է ընդունում ծույլ ահռելի չափերով վահա­նակ, մարդկանց, քանի որ նրանք որի վրա գրված մաթե­մա­տի­ միշտ գտնում են աշխատանքն կա­կան խնդրի լու­ծումը պետք անելու ամենակարճ ուղղին: է հղում լիներ դեպի անծանոթ Ցանկացած գործատուի կա­ մի կայք, որը էլ ավելի բարդ խն­ րևո­­րագույն խնդիրներից է դիրներ էր առաջարկում հա­ արդյունավետ աշխատան­ ջորդ փուլ անցնելու համար: քա­յին անձնակազմի կառու­ ցումը, ինչի հիմքում պետք է Միայն բոլոր փուլերն անց­ լինեն անձի իրավունքների և նելուց հետո էր պարզվում, որ անհատականության գնա­հա­ կայքը պատկանում է Google- տումը, որոնք պետք է աշխա­ ին, իսկ հաղթողը ստանում տեն ի օգուտ ընկերության: էր գրավիչ աշխատանքային Որակյալ աշխատակից առաջարկ կազմակերպության գտ­նելը անշուշտ հեշտ չէ, կողմից: սակայն էլ ավելի բարդ է նրան պահելը...

Google-ի համահիմնադիր Լարի Փեյջի կարծիքով կազ­ մակերպությունը պարտավոր է ապահովել պայմաններ, յուրա­­­քանչյուր աշխատակից պետք է իրեն ընդհանուրի մասը զգա և աշխատանքի գա ոչ միայն աշխատելու, այլև՝ հաճելի ժամանակ անցկաց­ նելու համար: Իհարկե Google-ը նպատակ չունի այս փաստով ցուցադրել իր անլրջությունը գործի նկատ­­­մամբ: Այս ամենին կարելի է հասնել ճշգրիտ HR քաղաքականության միջոցով, որի արդյունքն է այս ոլորտում «Now Hiring» Google-ի նորամուծությունը՝ 20 Յուրահատուկ աշխատակից %-ի սկզբունքը, որի համաձայն գտ­նելու տարբերակ է կիրա­

18

ռել նաև կանադական հա­ մա­­­­­կարգչային խաղերի ար­­­տադ­­­րության մեջ մասնա­ գի­տացած Electronic Arts կազ­­մա­­­կերպությունը, որն իր մրցակից կազմա­կերպության տարածքում տեղադրել է գովազ­­դային վահանակ «Նոր աշխատատեղեր» («Now Hir­ ing») հաղորդագրությամբ:

Սաթեն Մարգարյան


EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

19


Բրենդինգի զարգացման միտումները Բրենդինգն այսօր իր հաջո­ ղության գագաթնակետում չի գտ­նվում: Պատճառը սպա­ռո­ ղական վարքի փոփոխությունն է, որը դարձել է ավելի իմաս­ տավորված, իսկ ինքը՝ սպա­ ռողը, ավելի ռացիոնալ ապ­ րան­քի ընտրության հար­ցում: Բրենդինգը գաղափարի կամ ապրանքի այնպիսի ներկա­յա­ ցումն է, որի շնորհիվ շուկայում տվյալ ապրանքանիշը դառ­ նա ճա­նա­չելի մարդ­կանց շրջանում: Ինքը՝ ծառա­յութ­ յունը կամ արտադրանքը, նույ­ նացվում է որոշակի անվան հետ, այն դեպքում, երբ կան նույն ծառայությունը կամ արտադրանքը առաջարկող շատ այլ ընկերություններ: Մասնագետներն առանձնաց­ նում են երեք հիմնական միտում բրենդի զարգացման համար՝ պարզեցում, անդրա­ դարձ բրենդի պատմությանը և էմոցիոնալ դաշտի ապա­հո­ վում: Պարզեցման միտումը նոր չէ, սա­կայն այս տարի դրա կի­րա­ռումն առավելապես նկա­­­տելի է: Բրենդինգի ոլոր­ տում ակնառու են աշխարհի խո­շորագույն ընկերութ­յուն­ ների՝ Google, Yahoo!, PHIL­ LIPS, Մեգաֆոն, MGTS լոգո­ների պարզեցումները: Պար­զեցման է ենթարկվել նաև հենց «բրենդի» իմաստը: Դրա հիմնական նպատակը դարձել է սպառողների շր­ ջա­նում ճանաչում ձեռք բերելը, որքան հնարավոր է արագ: Ապրանքի բազմազան ֆունկցիաներից ընտրվում է մեկը՝ ամենապահանջվածը, որը կաշխատի բրենդի համար: Երկրորդ միտումը բրենդի պատմության ներկայացումն է: Ցանկացած ապրանքանիշ

20

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014

ունի իր պատմությունը, իսկ եթե նույնիսկ չունի, ապա այն հորինում են՝ ստեղծելով մի իրականություն, որը կարող է գրավել հասարակայնության կոնկրետ խմբի: Նպատակը մեկն է. սպառողների մոտ հե­ տա­քրքրության և վստա­հութ­ յան ձևավորում արտադրողի և ապրանքի որակի նկատմամբ: Բրենդի զարգացման երրորդ միտումն էմոցիոնալ դաշտի ապահովումն է: Ստեղծվում են այնպիսի կերպարներ կամ բրենդի այնպիսի ան­վա­­ նումներ, որոնք ունեն էմոց­ իոնալ երանգավորում և հեշ­ տությամբ ամրապնդվում են գնորդների գիտակցության և ենթագիտակցության մեջ: Արտասահմանյան փորձա­ գետ­­ները կարևորում են նաև ապ­­­րանքանիշի օգտագոր­ ծումը ինտերնետա­յին միջա­ վայ­րում և վիդեոխա­ղերում: Պատրաստեց Նարինե Ալավերդյանը


EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

21


Պարտադրված կուտակային համակարգ Հայաստանում կենսաթոշակների չափը որոշողը պետությունն է. յուրաքանչուր աշխատողի համար` կախված աշխատավարձի չափից, գործատուն պետությանը հարկեր է վճարում (ներառյալ սոցիալական ապահովության), իսկ թոշակի անցնելիս պետությունը հաշվարկում է, թե, կախված աշխատած տարիների քանակից և աշխատավարձից, որքան է կազմելու նրա ամսական կենսաթոշակի չափը: Այսօր աշխատանքային տարիքի յուրաքանչյուր մարդու աշխատավարձից թոշակ է ստանում այսօրվա կենսաթոշակառուն: Հայտնի է, որ Հայաստանի բնակչությունը ծերացող է. տնտեսագետներն ահազանգում են՝ մի քանի տասնամյակ անց աշխատող-կենսաթոշակառու հարաբերակցությունն այնպիսին է լինելու, որ աշխատողների աշխատավարձերից մասհանումները չեն բավարարելու թոշակային տարիքի անձանց վճարումներին: Իսկ ներկայում նվազագույն աշխատավարձ ստացողից մինչև 500 հազար դրամ եկամուտ ունեցողին պարտադրում են վճարել բազային եկամտի 5 տոկոսը, նույնքան վճարվում է պետբյուջեից, իսկ 500 հազարից ավելի եկամուտ ունեցողների համար 25 հազար դրամ է վճարում պետությունը, իսկ բազային եկամտից պահվում է 10 տոկոսը: Պարտադիր կուտակային համակարգը պարտադիր է 1974թ.-ից հետո ծնվածների համար: Ընդ որում, կենսաթոշակ ստանալիս հաշվարկված վճարումներին ավելանում է դրանց կառավարումից ստացված եկամտի հանրագումարը: Որոշ տնտեսագետներ հաշվել են, որ ներկայում 20 տարեկանները պետք է ավելի քան 40 տարով պարտադիր «ավանդ» կուտակեն թոշակի համար, երբ համաշխարհային պրակտիկայում ավանդադրման առավելագույն ժամկետը 30 տարի է: Եվ տնտեսագետներից ոչ

22

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014

ոք ռիսկի չի դիմում հաշվարկելու, թե գնաճի ու դրամի արժեզրկման պայմաններում, որքան էլ խոստանան հաշվի առնել այդ գործոնները ևս, որքա՞ն իրական արժեք կունենա կենսաթոշակը:

Դեմ են

Նվազագույն աշխատավարձ ստացողները բողոքում են, քանի որ այսօր ավելորդ 2500 դրամ չունեն, իսկ 500 հազար դրամ և բարձր ստացողները` որովհետև վստահ են, թե իրենց գումարները կկառավարեն ավելի լավ, քան ցանկացած երկրորդ կողմ (հանրապետությունում շարունակվում են ցույցեր, երթեր, գործադուլներ՝ «Դեմ եմ» կարգախոսով):

Կողմ են

«Կողմ ենք» կարգախոսով աշխատանք ունեցողները դեռևս փողոց դուրս չեն եկել: Սակայն ի տարբերություն 1974թ.-ից հետո ծնվածների, տարիքով ավելի մեծերը միանում են կուտակայինին: Նրանց համար դա կամավոր է: Կամավոր կուտակողներից բացի, պարտադիր կուտակայինին կողմ է իշխանությունը: Եվ ոչ՝ անհիմն: Ծերացող բնակչության պայմաններում տարեցտարի ավելանալու են կենսաթոշակների համար հատկացումները: Ու մի օր պետությունը չի կարողանալու հոգալ կենսաթոշակառուների կարիքները` անգամ եթե գործատուները շարունակեն պարտաբերաբար սոցապվճարումներ անել: Մյուս կողմից, այս նախաձեռնությամբ, անուղղակիերոն, փորձ է կատարվում լուծելու ևս մեկ հարց: Աշխատավարձերի իրական չափը դուրս բերել ստվերից: Ներկայում հարկվում է միայն դրա սպիտակ մասը. հիմնարկների, ձեռնարկությունների, ընկերությունների մեծ մասում պաշտոնապես ամրագրվում է միայն դրա մի մասը` 50-80 հազար դրամ: Փաստորեն,

ըստ նոր օրենքի, եթե մինչև 1974 թիվը ծնված քաղաքացին ցանկանում է բարձր թոշակ ստանալ, պետք է պնդի, որ գործատուն նշի աշխատավարձի իրական չափը: Այնուամենայնիվ «պնդողներ» չկան: Ինչու՞: Նախ՝, որովհետև պարտադիր գանձվելիք գումարը մարդկանց պետք է նաև այսօր: Երկրորդ` որովհետև նույն պահին նման պահանջով գործատուին դիմողը գործազուրկ կարող է դառնալ: Հայաստանյան գործատուները սիրում են «Անփոխարինելի մարդիկ չկան» կարգախոսը: (Փաստենք, որ այս ընթացքում եղան խոշոր ընկերություններ, որոնք հայտարարեցին, որ իրենք կվճարեն իրենց աշխատողների փոխարեն պարդատիր 5 տոկոսը): Քաղաքացին չի վստահում ոչ գործատուի բարոյականությանը, ոչ էլ իշխանությունների` հասարակության շահերից բխող նախաձեռնությանը:

հերքեցին: Անվստահության մթնոլորտում մարդիկ սկսեցին խոսել, թե ներկայիս պաշտոնյաներին փող է պետք, դրա համար էլ համակարգը ներդրվում է. «Երկու տարի փող կհավաքեն, հետո կհրաժարվեն դրանից»:

Բանը հասավ դիվանբաշուն

Սահմանադրական դատարանը սկսեց քննել «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» օրենքի սահմանադրականությունը: Ու ընդունեց մի որոշում, որը տվյալ պահին բավարարում էր կողմերից յուրաքանչյուրին, բայց՝ մասամբ: Հունվարի վերջին Սահմանադրական դատարանը որոշեց մինչև «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» օրենքի սահմանադրականության վերաբերյալ գործի դատաքննության ավարտը Կուտակային ֆոնդեր՝ կասեցնել այդ օրենքի 76-րդ վստահե՞լ, թե՞ ոչ հոդվածի և 86-րդ հոդվածի Հայաստանի քաղաքացիները 3-րդ մասի գործողությունը: կարող են ընտրել կուտակային 76-րդ հոդվածի կասեցումը ֆոնդերից, որոնք ներկայում նշանակում է, որ այն ձևավորվում են: Դրանց անձինք, ովքեր պարտավոր ակտիվներն իրենց հերթին են կատարել վճարումներ, կառավարելու են միջազգային կարող են չկատարել ընկերություններ` C-QUADRAT վճարումները քանի դեռ Investment AG ընկերություն, Սահմանադրական դատարանը Talanx Asset Management GmbH որոշում չի կայացրել օրենքի ընկերությունը (որոնք միասին սահմանադրականության կառավարում են շուրջ 800 մլրդ վերաբերյալ: 86-րդ հոդվածի ԱՄՆ դոլարի ակտիվներ): երրորդ մասի կասեցումը Իսկ երկրորդ կառավարչի նշանակում է, որ քաղաքացին հիմնադիրը՝ Amundi (Society Gen­ առայժմ պարտավորված eral և Credit Agricole համատեղ չէ կատարել կառավարչի ձեռնարկություն) ընկերությունը և ֆոնդի ընտրություն: կառավարում է շուրջ 1,5 տրլն Սահմանադրակա՞ն է օրենքը, ԱՄՆ դոլարի ակտիվներ: թե՞ ոչ` հայտնի կդառնա մարտի Ֆոնդերի անունները 28-ին: հրապարակելուց հետո լուրեր տարածվեցին` «Ցե-Կվադրատ Ամպեգա ասեթ մենեջմենթ Շուշանիկ Միրզոյան Արմենիա»-ն օֆշորային գոտում է գրանցված: Վերջին օֆշորային սկանդալներից և ապատեղեկատվությունից հետո վախեցած քաղաքացին չի բացառում, որ «փայատերեր» կարող են լինել հայ բարձրաստիճան պաշտոնյաներից: Կառավարության ներկայացուցիչները այդ լուրերը


Bel Etage Stepan Zoryan Street, Yerevan, Armenia (010) 500 751

EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

23


www [ ïÝï»ëáõÃÛáõÝ

.am

Îñ»³ïÇ±í« Ã»± ³ñ¹Ûáõݳí»ï

Բազմաթիվ քննարկումներ են լինում գովազդի և արվեստի նույ­ նա­կանացման կամ տարբերութ­­ յունների շուրջ: Ոմանք կարծում են, որ գովազդը հենց ինքը արվես­ տի մի ճյուղ է, ոմանք կապում են այն արդյունավետ հաշվարկների հետ: Բայց մի՞թե հնարավոր է յուրահատուկ ցանկացած արվեստ դարձնել գովազդ: Արդյո՞ք գովազդի կարևորագույն խնդիրը յուրահատուկ և տարբեր­ վող մտքի առկայությունն է: Եվ ի՞նչ է վերջապես այն. արվեստ թե՞ գիտություն: Եվ այսպես, Դուք ունեք յուրահա­ տուկ, չտեսնված և չլսված միտք, որը շլացուցիչ գաղափար է և միա­­ նշանակ բոլորի համար հե­տա­­­­ քր­­քիր կլինի: Բոլորը հիա­ցած են Ձեր մտքի թռիչքով և յուրա­հատ­ կությամբ: Բոլորը հա­­վա­­տում են, որ Ձեր միտքը լավագույնն է

24

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014

և պետք է անպայման կիրառել, բայց... ի՞նչ պատահեց. ինչու՞ չկա ազդեցություն, ինչու՞ են բոլորը հիացած Ձեր գործով, բայց չկա վաճառքի փոփոխություն, իսկ մեկ այլ, Ձեր կարծիքով, միջին որակի գովազդ, վաճառում է: Ինչպե՞ս չկանգնել նման խնդրի առաջ և Ձեր ստեղծած արվեստը դարձնել գովազդ: Բազմաթիվ քն­նարկումներ և սեմինարներ են նախաձեռնվում և տարբերակներ առաջարկվում այս խնդրին ակ­ տուալ լուծում գտնելու համար: Փորձենք պարզել, թե ինչպես գնա­ հատել կրեատիվը գովազ­դային ազդե­ցության տեսանկյունից, ինչպես ստիպել, որ Ձեր ստեղծած փայլուն գաղափարը դառնա նաև դրդիչ ուժ սպառողի համար:

1. Գոյություն ունեն այսպես կոչ­ ված «վամպիր-գովազդներ», որոնք չա­փազանց աչքի ընկ­ նելով շեղում են սպառողի ուշադ­­ րությունը հիմնական հաղոր­դագ­ րությունից: Նմանատիպ թերությունից խու­ սա­­­­փելու համար պետք է ուշադ­ րություն դարձնել գովազ­դի և գովազ­դվող ապրանքի համա­տե­ ղելիության վրա: 2. Հաճախ Ձեր կարծած յուրա­­­հա­­ տուկ և սրամիտ գովազդը կարող է ուղղակի անհասկանալի լինել թիրախային լսարանի համար: Նման իրավիճակից խու­սա­փե­ լու համար պետք է գովազդը հա­­մա­պատասխան լինի հենց գովազդվող ապրանքի սպառողին: Այս է պատճառը, որ բազմաթիվ գովազդներ, որոնք առաջին հա­ յաց­­­­քից ուղղակի անորակ և անի­ մաստ թվալով կարողանում են

ահռելի ազդեցություն ունենալ և վաճառել: 3. Գովազդի արդյունավե­տութ­­­­­յան վրա իր ազդեցութ­յունը կարող է ունենալ նաև միջա­վայրը, որտեղ այն ցուցա­դրվում կամ կիրառվում է: Ուշադ­րություն դարձնելով Ձեր շր­ջապատում փակցված գո­վազ­­դային վահա­նակ­­ներին` ինքներդ կարող եք նկատել, թե ինչպես են հաճախ իրար հետ փակցված տարբեր ապրանքների գովազդային վահանակները «խանգարում» միմյանց: Նման օրինակ կարող է լինել կատուների համար կերի և արագ սննդի գովազդային վահա­նակ­ ների իրար մոտ տեղադրումը:


18+ կամ ինչպես է ներազդում գովազդը

Հետազոտությունները պարզել են, որ օնլայն գովազդը սպառողի վրա միանշանակ ազդեցություն է ունենում առնվազն 18 անգամ այն տեսնելուց հետո: Ահա թե ինչպես են այս գործընթացը մեկ­ նա­բանում հետազոտության մաս­ նակիցները:

Ինչպես հասկացանք գովազդը առա­­­ջընթացի կարևո­րա­գույն շար­­ժիչ ուժն է, նրա արդյունա­վե­ տությունից է կախված վաճառքի և ցանկացած այլ թիրախային նպատակի իրագործումը: Ստեղծ­ վելով որպես արվեստ` գովազ­դի բուն նպատակը, սակայն, մնում է սպառողին դրդելը համա­պա­տաս­ խան գործո­ղության: Նման նպատակ ունի նաև ինտեր­ նետ գովազդը, սա­կայն ի տար­­ բերություն այլ տեսակ­­ների, այս գովազդի արդյունա­վե­տությունը մեծա­մասամբ կախված է տեսա­ նելիությունից և սպառողի կողմից նկատված լինելուց:

Առաջին անգամ գովազդը տես­ նելիս սպառողն այն չի նկատում: Երկրորդ անգամ փորձում է ուշադ­ րություն չդարձնել նրա վրա: Երրորդ անգամ տեսնելիս նա գիտի, որ դա գովազդ է: Չորրորդ անգամ սպառողը մտա­ ծում է, որ այն ինչ-որ տեղ նկատել էր: Միայն հինգերորդ անգամ տես­ նելիս է նա կարդում գովազդը: Վեցերորդ անգամ տեսնելիս գո­ վազ­դը աչքի է ընկնում: Յոթերորդ և ութերորդ անգամ այն արդեն սկսում է զզվեցնել սպա­ ռողին: Իններորդ անգամ սպառողը սկսում է հետաքրքրվել արդյո՞ք իր ծա­նոթները գիտեն տվյալ

գովազդի կամ բրենդի մասին: Տասներորդ անգամ տեսնելիս սպառողը մտացում է, թե ինչքան գումար է ծախսել կազմա­կեր­ պությունը գովազդն այդքան հաճախ ցուցադրելու համար: Տասնմեկերորդ անգամ մտածում է բուն ապրանքի մասին: Տասներկուերորդ անգամ դրա­ կան կարծիք է ձևավորվում դեպի ապրանքը, քանի որ այն որոշ չափով ճանաչում ունի և հնարավոր է շատերն են օգտվում: Տասներեքերորդ անգամ սպառողը մտացում է ինքը ևս փորձի այն: Տասնչորսերորդ և տասնհինգե­ րորդ անգամ գովազդը տեսնելիս փոր­ձում է հասկանալ որտեղից մո­տա­­կայքում կարող է այն ձեռք բերել: Տասնվեցերորդ անգամ նորից տեսնելով գովազդը արդեն հաս­ տա­տակամ որոշում է գնել այն: Տասնյոթերորդ անգամ տեսնելիս փորձում է գումար հատկացնել տվյալ ապրանքը գնելու համար: Եվ միայն տասնութերորդ անգամ է գովազդի ցուցադրումը դրդում

սպառողին գնել այն: Մեկնաբանելով իրենց հետազո­ տությունը` մասնա­գետները նշում են, որ առաջին հայացքից այն կարող է անիմաստ թվալ և շատերը կփորձեն հակասել, սակայն փորձը ցույց է տալիս, որ հենց այս մեթոդին են դիմում բազմաթիվ գովազդային գործա­ կալություններ արդյու­նավետութ­­ յուն ստանալու նպատակով: Իհարկե, պետք է նշել, որ մեծա­ մասամբ մեթոդը կիրառվում է ավելի մասսայականացված ապ­ րանքների գովազդման համար: Սաթեն Մարգարյան

EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

25


Telephone English by Chris Rose

Pre-reading task • How many communications devices do you use? • How have the devices you use for communication changed over the last 15 years? • Have you ever taken part in a video-conference? Now, read the article and compare your experiences with those outlined in the article.

There was a time when ‘telephone skills’ were essential in the workplace, and many employers asked for them in their recruitment adverts. Training organisations and big companies offered courses in telephone skills: how to answer, ask, reply and negotiate on the telephone. Language schools offered courses in ‘telephone English’. Now, however, the skills necessary to communicate across long distances are different. The reason for this is the way telecommunications are changing. From the speakerphone, to webcams, to text messages, internet forums and chat rooms, the growth of e-mail and the BlackBerry, traditional telephones are no longer a part of our lives in the way they were before. There is a range of methods of communication now available that simply did not exist ten or 15 years ago. Videophones have not had the impact that many telecommunications companies wanted, but heavy promotion and marketing campaigns means that they are becoming more common. Video-conferencing, however, has become a very popular way of organising international meetings. Now – thanks to webcams – colleagues from around the world can meet up almost as if they were in the same room. Most people who have used video-conferencing for business or academic purposes are very positive about it. Video-conferencing offers realtime communication, the ability to see other people’s gestures and facial expressions (essential to help communication), while also having the ability to take a certain amount of time, and use an interpreter or a dictionary if necessary.

26

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014

Now, e-mail is not just limited to our computers. We can read e-mails on mobile phones, or on gadgets like the BlackBerry. Computers themselves can now use programmes like Skype to make cheap, long-distance calls, and now it is much easier to carry a computer around because new laptops are so light. It is now impossible to hide from our bosses. We can’t say that we are in bed with a cold, when you’re really lying on a beach somewhere. However, working by telephone, of course, is not finished. The call centre has been one of the work revolutions of recent years. Now that telecommunications are a much bigger part of our lives, big companies (banks, insurance companies, airlines, and so on) do not need to have expensive offices and branches in town and city centres. Everything can now be made possible via the telephone or the web. Huge operations can now be carried out at a fraction of their previous cost. Call centres are also an area where outsourcing is highly significant. Now it is common to make a call from somewhere in Europe and end up speaking to a call centre operator in Bangalore or Hyderabad. So, even though you may be glued to your Palm Pilot, those ‘telephone skills’ are still essential. And remember, when you are on the telephone you can be comfortably seated in your own house, with your feet up on your desk. And as long as videophones don’t become too common, you can still pull a face at your boss.

§Ð»é³Ëáë³ÛÇݦ ³Ý·É»ñ»Ý лÕÇݳϪ øñÇë èááõ½ Հարցեր մինչ ընթերցանությունը • Հեռահաղորդակցության քանի՞ սարք եք օգտագործում: • Ինչպե՞ս են փոփոխվել Ձեր կողմից օգտագործվող հեռահաղորդակցության սարքերը վերջին 15 տարիների ընթացքում: • Երբևէ մասնակցե՞լ եք տեսակոնֆերանսի: Այժմ ընթերցեք հոդվածը և համեմատեք Ձեր կարծիքը հոդվածում շարադրվածի հետ:

Ժամանակին աշխատավայրում կա­ րևոր­վում էր հեռախոսով հա­ղոր­­դակ­ ցվելու հմտությունը, և գործա­տուներն այդ պահանջը որպես պարտադիր պայման նշում էին թափուր աշխա­ տատեղի հայտարարությունում: Ուսուց­ման կենտրոնները և մեծ ընկե­րությունները հեռախոսով հա­ ղոր­դակցվելու հմտությունների դասըն­թացներ էին առաջարկում, որտեղ սովորեցնում էին, թե ինչպես պատասխանել հեռախոսազանգին, խո­սափողի մոտ հրավիրել ինչ-որ մեկին, հեռախոսազրույց վարել և բանակցել հեռախոսով: Լեզվի ուսուց­ ման դպրոցներն առաջարկում էին նաև «հեռախոսային» անգլերենի դասընթացներ: Այդուհանդերձ, հեռահաղորդակցվելու համար անհրաժեշտ հմտություններն այժմ այլ են: Դրա պատճառը հեռա­ հաղորդակցության ոլորտում տեղի ունեցող փոփոխություններն են: Հաշվի առնելով բարձրախոսով հեռա­ խոսից մինչև վեբ-տեսախցիկների ու տեքստային հաղորդագրությունների, ինտերնետային ֆորումների ու «չատերի» (առցանց «զրուցա­սենյակ­ ների») առկայությունը, էլեկտրոնային փոստի և «BlackBerry»-ի տարածումը, ավանդական հեռախոսներն այլևս մեր կյանքի մաս չեն կազմում այնպես, ինչպես նախկինում: Մեր օրերում առկա են հեռահաղորդակցման մի շարք միջոցներ, որոնք գոյություն չունեին տասը կամ տասնհինգ տարի առաջ: Տեսահեռախոսներն էլ չունեցան այն ազդեցությունը, որը հեռահաղոր­դակ­ ցության ոլորտի ընկերությունները կցան­­կանային, սակայն դրանց ակտիվ առաջմղումն ու մարքեթինգային ար­ շավ­ները վկայում են, որ դրանք առավել մեծ տարածում կստանան: Այժմ միջազգային հանդիպումներ կազ­մա­կերպելու ընդունված ձև է դար­ձել տեսակոնֆերանսը: Վեբտեսա­­­խցիկների շնորհիվ աշխարհի ցանկացած ծայրից գործընկերները կարող են հանդիպում կազմակերպել միմյանց հետ այնպես, ինչպես գտ­ նվելով նույն սենյակում: Գոր­ծարար կամ կրթական նպատակներով տեսա­ կոնֆերանսից օգտվողների մեծ մասը շատ դրական է արտահայտվում կապի այս միջոցի մասին: Տեսակոնֆերանսը իրական ժամանակում հաղորդակ­ ցվելու, միմյանց ժեստերն ու դեմքի արտահայտությունները տես­նելու (որն օգնում է շփման մեջ) հնարավո­

րություն է տալիս: Ավելին, այն կարե­ լի է կազմակերպել հստակ ժամանա­ կահատվածում, օգտվել թարգմանչի ծառայությունից և բառարանից: Մեր օրերում էլեկտրոնային փոս­ տից կարելի է օգտվել ոչ միայն համակարգիչների միջոցով: Մենք մեր էլեկտ­րոնային նամակները կա­րող ենք կարդալ ինչպես բջջային հեռա­ խոսներով, այնպես էլ «BlackBerry»-ի նման սարքերով: Համա­կարգչով այժմ հնարավոր է օգտվել այնպիսի ծրագրերից, ինչպիսին է «Skype»-ը՝ հեռավոր վայրեր էժան զանգեր կատա­ րելու համար, իսկ նոր «լեփ-թոփ» դյուրակիր համակարգչի թեթև քաշը հնարավորություն է տալիս այն մեզ հետ վերցնելու ցանկացած վայր: Իհարկե, այժմ անհնար կլինի նաև թաքնվել մեր վերադասներից: Ուղ­ ղակի հնարավոր չի ասել, որ հիվանդ պառկած ես, եթե իրականում պառկած ես լողափում: Այնուամենայնիվ, հեռախոսի հետ աշ­ խա­տանքն իրեն չի սպառել: Վերջին տարիներին զանգերի կենտրոններն աշխատանքի կազմակերպման ոլորտի հեղափոխություններից մեկը դարձան: Այժմ, երբ հեռահաղորդակցության միջոցները մեր կյանքի մեծ մասն են կազմում, մեծ ընկերություններն (բանկեր, ապահովագրական ընկե­ րութ­­­յուններ, ավիաուղիներ և այլն) այլևս քաղաքի կենտրոնում գտ­նվող թանկ գրասենյակների ու մասնաճյու­ ղերի կարիքը չունեն: Ամեն ինչ այժմ հնարավոր է անել հեռախոսի կամ ինտերնետի միջոցով: Մեծ գործառ­ նություններ կատարելու համար այժմ պահանջվում է դրանց նախկին արժեքի մի փոքր մասը միայն: Զանգերի կենտ­ րոնների ոլորտում նաև մեծ բաժին է կազմում արտապատվիրումը: Այլևս սովորական երևույթ է, երբ Եվրոպայի որևէ կետից զանգելիս միանում ենք Բանգալորում կամ Հայ­դերաբադում գտնվող զանգերի կենտրոնի օպերատորին: Ու չնայած, որ դուք այլևս չեք կարող առանց Ձեր «Palm Pilot»-ի, հեռախոսով հաղորդակցվելու հմտությունները շարու­նակում են արդիական լինել: Եվ մի մոռացեք, որ հեռախոսով խոսելիս կարելի է հարմարավետ նստած լինել տանը և ոտքերը դնել սեղանին: Ու քանի դեռ տեսահեռախոսները ամբողջությամբ չեն գրավել շուկան, դուք առաջվա պես հեռախոսով խոսե­ լիս կարող եք լեզու ցույց տալ Ձեր ղեկավարին:


AG PRINT

EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

27


7 դրական փաստ շոփինգի մասին Պարզվում է` շոփինգը կարող է նաև դրական ազդեցություն ունե­ նալ: Մի շարք գիտնականներ եկել են այն եզրակացության, որ խանութ­ ներ այցելելը դրական է ազդում մարդու առողջության վրա, մաս­ նա­վորապես` երկարացնում է մարդու կյանքը: Սակայն սա ժամանակակից շո­ փինգի միակ դրական կողմը չէ:

նավետ է, քան հոգեթերապիան»: Գինը նույնն է, բայց ձեռք եք բերում նաև հագուստ»,-ասում է Սոֆի Քինսելլայիի «Շոփոհոլիկի գաղտնի աշխարհը» գրքի հերոս­ ներից մեկը: Այսինքն, ինչ-որ իմաստով, գնում­ ներ կատարելը նաև կարող է օգնել խնայել գումարը այն դեպքում, երբ դուք ընտրում եք հոգեբանին այցելելու և հագուստ գնելու միջև: Մյուս կողմից էլ, նոր իր ձեռք 1. Գնումներ կատարելը լավ միջոց բերելը միշտ լավ ազդեցություն է է ջղայինության դեմ: ունենում մարդու ներաշխարհի Հաճախ խանութներ այցելում ենք վրա: ոչ թե այս կամ այն բանը գնելու, այլ հենց այդ ընթացքի համար՝ 3. «Եթե բոլորը կարողանային լավ ժամանակ անցկացնելու, ամեն օր նոր հագուստ գնել, ընկեր­ների հետ շփվելու համար: ապա դեպրեսիան կվերանար երկրի երեսից»,-հայտնում է 2. «Շոփինգը երբեմն ավելի արդյու­ նույն կերպարը: Շատերին ուրա­

28

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014

խացնում է նաև գնումների ընթացքը՝ ընտրելը, փորձելը և այլն: Իսկ եթե նոր իրը իսկապես համապատասխանում է և շրջա­ պատողները հաճոյախո­սութ­յուն­ ներ են անում, դա արդեն դրական է ազդում մարդու հոգեկան առող­ ջության վրա:

մինը ենթարկվում է չափավոր ֆիզիկական լարման, այսինքն որոշ դեպքերում այն նաև փոխա­ րինում է մարզասրահ այցե­լութ­ յունը: Ամեն դեպքում խանութ այցելելն այնքան դրական ազդեցություն է բերում, որքան առավոտյան մար­զանքը, կարծում են փորձա­ 4. Ձեռք բերելով ապրանքը զեղչով գետները: կամ հատուկ առաջարկով, մենք մեծ հաճույք ենք ստանում, որը 7. Շոփինգն առավել արդյունավետ նկատելի է անգամ արտաքինից: է տղամարդկանց, քան կանանց համար: Փորձագետների հետա­ 5. Հոգեբանները նաև դրական զո­տությունը կոտրել է այն կար­ են հա­­մարում չնախատեսված ծրատիպը, թե գնումներ անելը գնում­­­ների փաստը, հատկապես, հաճույք է պատճառում միայն երբ հաջողվում է ձեռք բերել որևէ կանանց: յուրահատուկ ապրանք: 6. Գնումներ կատարելիս մար­


ԳովԱզդ անցյալից Emporium ամսագրում այսուհետ կծա­­ նոթանանք գովազդի՝ հին թեր­թերից: Շատ հետաքրքիր է հետևել հայկա­ կան տպագրական գովազդային էվո­ լուցիային: «Մշակ» թերթի 1902 թ.-ին լույս տեսած այս գովազդում տեսնում ենք սև PR: «Cold Creme»-ն անվանում են դառ­ նահամ ու յուղալի տեսք հաղորդող և կոչ են անում այսուհետ օգտագործել «Creme Simon»-ը, որը գեղեցիկ հոտ ունի ու երբեք չի փչանում:

Ferrari-ի արտադրությունը կդադարեցվի

Fiat իտալական ավտոընկերությունն, ում պատկանում է Ferrari ապրանքանիշը, հայտարարել է, որ վաճառել է բոլոր La Ferrari մոդելները: Մեքենայի գլխապտույտ տեսքն ու տեխ­նիկական հնարավորությունները համապատասխանում են գնին, որով այն վաճառվել է՝ 1,4 մլն դոլար: Այս գումարի դիմաց գնորդը ձեռք է բերել հիբրիդային երկդռնանի մեքենան, որն ունի 6,3 լիտր ծավալով V12 շարժիչ և կարող է զարգացնել մինչև 350 կմ/ժամ արագություն: Ըստ rbc.ru-ի՝ ընկերությունը հայտարա­ րել է, որ արտադրել է այս մոդելի ընդամենը 499 օրինակ: Դրանցից յուրա­ քանչյուրը պատրաստվել է պատվերով և այժմ բոլոր մոդելները վաճառված են:

EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

29


Սնանկացած Դետրոյթը 866 մլն դոլարի արվեստի գործ ունի ԱՄՆ–ի Դետրոյթ քաղաքը, որը սնանկ է ճանաչվել, ըստ Christie’s աճուրդի տան գնահատականների, 866 մլն դոլար արժողությամբ արվեստի գոր­ ծեր ունի: Դետրոյթի արվեստների ինստիտու­ տի հավաքածուն ընդգրկում է 1930-ական­ներին արված Դիեգո Ռի­վե­­րայի «Դետրոյթի արդյունաբե­ րութ­յունը» որմնանկարները, Կարա­ վաջոյի 1598թ. «Մարթա և Մարիամ Մագդաղենացի» աշխատանքը և Ռոդենի «Մտածողը» բրոնզե արձանը, նաև մեծ քանակությամբ

եգիպտական քանդակներ։ Սակայն ըստ սնանկության վերաբերյալ գործը վարող դատավոր Սթիվեն Ռոդսի՝ այս արվեստի գործերի վաճառքը ոչ մի կերպ չէր անդրադառնա քաղաքի ֆինանսական դրության վրա: Интерфакс-ը գրում է, որ Christie’s-ի զեկույցում նշվում է՝ քաղաքը կարող է եկամուտ ստանալ իրեն պատկանող արվեստի գործերից: Նշենք, որ Դետրոյթ քաղաքի պարտքը կազմում է մոտ 18 մլրդ դոլար։

Ամերիկայի հայկական թանգարանը խոշորագույն հայկական հաստատություն է ճանաչվել Ամերիկայի Մասաչուսեթս նա­ հան­­գի Ուոթերթաուն քաղա­քում տեղակայ­ված Հայկական գրա­­ դարանն ու Ամերիկայի թան­գա­ րանը այսուհետև կկոչվեն Ամե­րի­ կայի հայկական թան­գարան:

«Ամե­րիկայի» բառերը, քանի որ թանգա­րանը բոլորի համար է և պատկանում է բոլորին:

կան եկեղեցու Երուսաղեմի թեմի հավա­քածուներից հետո սա ամենա­մեծ հավաքածուն է»:

Ղարաբյան ընտա­նի­քից Քյոթահ­ իայի խեցեգործական ապ­րանք­ ներ:

Հարվարդի համալսարանում հա­ յա­­­գի­­­­տության պրոֆեսոր Ջեյմս Ռասելը գրել էր. «Հավանաբար, Ինչպես գրում է «Wicked Local Երևանում Հայաս­­­տանի պատ­­­­ Watertown»-ը, անվանման մեջ մության պետա­­կան թան­գարա­ պահ­­­­պանվում են «հայկական» և նի և Իսրայելում Հայ առա­քելա­

Թանգարանի հավաքածուն մշ­ տա­­պես ընդ­լայնվում է: Խոշոր հավա­քածուներ են ձեռք բերվել Բեդուք­կայան ընտանիքից, մեծ թվով նշագր­ված հայկական գորգեր Արթուր Գրեգոր­յանից,

Այս փոփոխությունից հետո հաս­ տա­­տությունը հայտնի կլինի որպես խոշո­րագույն հայկական թանգարան Հայաս­տանի սահ­ ման­ներից դուրս:

30

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014


Թոփ-5

տարօրինակ աճուրդները Մոլի կոլեկցիոներները պատրսատ են վճարել անգամ ամենատարօրինակ իրերի համար, միայն թե առանձնանան իրենց հավաքածուներով: Նրանք թագուհու ներքնազգեստը, որևէ հայտնի մարդու ատամը կամ մազերը ձեռք բերելու համար պատ­րաստ են վճարել ավելի թանկ, քան որևէ ոսկե զարդի համար: Ներկայացնում ենք թոփ-5 տարօ­րինակ աճուրդները:

1. Ջոն Լենոնի ատամը

լուսա­նկարների հավաքածուն: Գնոր­ դը դրանց համար վճարել է 45 հազար դոլար: Թան­կարժեք լուսա­նկարներն արվել էին 1954 թվականին՝ Ֆլորիդա Omega Auctions աճուրդի տունը նահանգի Cedars of Lebanon հիվան­ վեր­­­ջերս վաճառեց Ջոն Լենոնի դա­նոցում: ատամը: Կանադացի ատամնաբույժ Մայքլ Զուկը չխնայեց 30 հազար դոլարը՝ օրիգինալ աճուրդի համար: Ատամնաբույժը հայտարարեց, որ որոշել է գնել աշխարհահռչակ երա­ ժշտի ատամը, երբ առաջին անգամ լսեց այդ աճուրդի մասին: Իսկ այդ ատամը ժամանակին Լենոնը Իրերը, որոնք մի ժամանակ պատ­ նվիրել էր իր աղախնի աղջկան, ով կանում էին Էլվիս Փրեսլիին, միշտ շատ էր սիրում The Beatles-ի ստեղ­ բարձր են գնահատվում աճուրդնե­ րում: Երկու տարի առաջ Leslie Hind­ ծագործությունները: man Auctioneers աճուրդի տունը վաճա­ռեց երաժշտի մազելը՝ 18 հազար դոլարով: Այդ մազերը Էլվիս Փրեսլին կտրել էր 1958-ին, երբ անցել էր զինվորական ծառայության: Դրանք պահվում էին նրա մոտ ընկերոջ՝ Հարրի Պեպերայի մոտ, որն էլ նրա Lyon and Turnbull աճուրդի տունը ժառանգները հանեցին աճուրդի: վաճա­ռել է Մեծ Բրիտանիայի թա­գու­­ հուն պատ­կանող նեքնազ­գեստը: Ան­ հայտ կոլեկց­­­­իոները դրանց համար վճարել է 14 հազար դոլար, որը գերա­ զանցել է աճուրդի կազ­մակերպիչների ակնկալիքները, ովքեր երեք անգամ էժան էին գնահատել թա­գուհու ներք­ նազգեստը:

4. Ռոք-ն-ռոլի արքայի սանրվածքը

2. Բրիտանական թագուհու ներքնազգեստը

5. Ջասթին Բիբերի բարեգործական մազերը

3. Մերլին Մոնրոյի կրծքավանդակի ռենտգեն լուսանկարները

Ջասթին Բիբերի մազերից վաճառվել է eBay-ի աճուրդում՝ 40 600 դոլարով: Այդ գինը սկզբնականը գերազանցել է 6 անգա­մ: Այս անսովոր աճուրդից ստաց­ված գումարը փոխանցվել է The Gentle Barn-ի բարեգործական ֆոնդին, որի նպա­տակն է հոգալ թա­ փառական տնային կենդա­նիների մասին:

Hollywood Legends աճուրդում Julien’s տունը վաճառեց Մոնրոյի ռենտգեն

EMPORIUM ՄԱՐՏ 2014

31


32

EMPORIUM

ՄԱՐՏ

2014

EMPORIUM  

Marketing, PR & Advertising