Lees! Magazine over prentenboeken en voorlezen

Page 1

Krijtjes, potlood en waterverf Ontmoet amazing mister Jeffers

Voorlezen, daarom!

De voordelen van voorlezen

08 12

LEES! Tijdloze tekeningen

Gioia Smid over Fiep Westendorp

Van kwast tot boekenkast

Hoe maak je eigenlijk een boek?

22 20

LEES! is een eenmalige uitgave van Somoiso. Inspiratie uit de prentenboekenwereld.


LEES! 2015

2

Q

Rebecca Dautremer Bijzondere uitsnedes, aparte kleuren en belichting; het door fotografie geïnspireerde werk van Dautremer herken je zo. Deze elementen geven haar toch al betoverende blik op verhalen een extra dimensie die zowel kinderen als volwassenen aanspreken. In de jaren ‘90 start Dautremer met een grafische studie, aan École national supérieure des Arts Decoratifs in Parijs. Tijdens deze studie begint Dautremer als illustrator voor uitgever Gautier Languereau, waar ze kleine opdrachten voor uitvoert. Vanaf 1995 werkt ze voor meerdere uitgevers en met de verschijning van Het grote boek van vergeten Prinsessen verwerft ze echte bekendheid.

Illustratie: ‘Alice in Wonderland’ Rebecca Dautremer Davidsfonds Uitgeverij Alice in Wonderland €34,50 ISBN: 9789063066215


1 Boeken van Dautremer: 1. Het grote boek van vergeten Prinsessen €24,95 ISBN: 9789059081840

2

2. Een Bijbel €49,95 ISBN: 9789077363270

3. Elvis €18,50

ISBN: 9789059084186 4. Het kleine theater van Rebecca €29,95 ISBN: 9789063066352

3

5. Ik val op jou €34,50 ISBN: 9789059083998

6. Sentimento €39,95

ISBN: 9789059081758

4

5

6

LEES! 2015

3


LEES! 2015

4

OP DE COVER ANNEMARIE VAN HAERINGEN Illustrator Annemarie van Haeringen heeft een dromerige illustratiestijl. Haar uitvloeiende lijnen en heldere kleurgebruik geven haar tekeningen een bijzondere uitstraling. Veel kinderen zijn gek op de verhalen van Kleine Ezel en wie kent niet het prachtige Hier is de boze heks (van Hanna Kraan & Annemarie van Haeringen, Lemniscaat 2005)?

FIEP WESTENDORP Illustrator Valt er nog iets te vertellen over Fiep Westendorp dat we nog niet weten? Genoeg! Wie groeide er niet op met haar illustraties? Op pagina 22 duiken we met Gioia Smid in de wereld van Fiep.

LOES RIPHAGEN Kinderboekenschrijfster/ illustrator Loes Riphagen maakt geweldig eigenwijze prentenboeken, die mateloos tot de verbeelding van jonge kinderen spreken. Welk kind is niet ingepakt door Kreukel, en knikkert geen doperwtjes op de grond voor de Superheldjes die misschien wel eens heel veel honger zouden kunnen hebben? Loes ontving voor haar werk meerdere nominaties en onderscheidingen en ook dit jaar sleepte ze met ‘Zzz’ een nominatie in de wacht voor de Gekko, een prijs die de beste spin-off app (op basis van een kinderboek) bekroont.

Oliver Jeffers Vast. De Krijtjes Staken. Twee van de in Nederland schaarse boeken van de New Yorkse schrijver en illustrator Oliver Jeffers die in Nederland te vinden zijn. En meteen twee must-haves voor in de boekenkast. Langzaam maar zeker omarmt Nederland de wonderbaarlijke wereld van Jeffers.

08

OLIVER JEFFERS Kunstenaar, schrijver, illustrator Oliver Jeffers is een creatieve duizendpoot. Vanuit New York zorgt hij voor een bruisende stroom aan kunstwerken en prentenboeken die een onuitwisbare indruk achterlaten. Op pagina 8 een blik in zijn wonderbaarlijke wereld.

JON KLASSEN Animator, schrijver, illustrator Deze Canadese illustrator herken je uit duizenden. Niet alleen vanwege zijn illustraties, maar ook door zijn doordachte schrijfstijl. Op pagina 30 lees je alles over hem.

HANNEKE VAN DER MEER Schrijver, illustrator Vorig jaar verscheen haar eerste prentenboek Noa Tovervijver. Nu werkt ze aan een nieuw verhaal: SSST! Op de achterzijde van dit blad lees je meer over het verhaal en dit bijzondere project.

Tijdloze tekeningen van Fiep Fiep Westendorp is verankerd in het Nederlandse DNA. Wie groeide niet op met de verhalen van Annie M.G. Schmidt en de onlosmakelijk verbonden illustraties van Westendorp? En hoe komt het dat haar tekeningen nog steeds tot de verbeelding spreken? We vroegen het aan Gioia Smid van de Fiep Westendorp Foundation.

22


Voorlezen, daarom! Talloze onderzoeken wijzen inmiddels uit dat voorlezen niet alleen leuk, maar ook belangrijk is voor de ontwikkeling van jonge kinderen. Heleen van den Berg van de Universiteit Leiden vertelt over het BoekStartproject - waarbij voorlezen aan zeer jonge kinderen wordt gestimuleerd - en over de resultaten van het onderzoek dat zij deed naar dit project.

12

Raar maar waar? Kinderboekenweek De Kinderboekenweek is een fenomeen in Nederland. Hoe is de Kinderboekenweek ontstaan? En wanneer? En waarom? Terug in de tijd naar de oorsprong van deze vrolijke boeken-tiendaagse.

VOORWOORD Zijn er mensen die niet zo nu en dan kunnen wegdromen in een boek? Heel weinig, voor zover ik weet. Eén ding is zeker: kinderen zijn er héél goed in! Fijn meeleven met een spannend of ontroerend verhaal. Zoeken naar grapjes in mooie, betoverende illustraties of op ontdekkingsreis in ‘de-grotemensen-wereld’. Voor kinderen zijn boeken deuren naar bijzondere, onontdekte werelden. Laten we deze deuren vooral voor ze openzetten! Naast een prikkeling van de fantasie en een bron van informatie, is het voorlezen van boeken een manier om kinderen een sprong in taalkundige en emotionele ontwikkeling te laten maken. De woordenschat neemt toe, evenals tekstbegrip, en daarmee ook het vermogen van kinderen om zichzelf uit te drukken. Dat alles geeft kinderen meer zelfvertrouwen en daar hebben ze hun leven lang baat bij. Dit eenmalige magazine van Somoiso is gemaakt om ouders en verzorgers te inspireren en te informeren. Want soms wíl je wel voorlezen, maar weet je niet zo goed waar je moet beginnen. Er is ook zoveel keuze! Of je vraagt je af of dat voorlezen nou eigenlijk wel nut heeft. Want begrijpt je kind dat allemaal wel? LEES! biedt een scala aan tips, leuke ideeën en een schatkistje aan informatie rondom kinderen, voorlezen en prentenboeken.

26 COLOFON

Drukwerk:

Somoiso, 2015

Drukkerij Tuijtel

www.somoiso.nl

Hardinxveld-Giessendam

Redactie:

Met dank aan:

Hanneke van der Meer

Uitgeverijen: Lemniscaat,

Eindredactie:

De Vier Windstreken, Lan-

Martine van den Houten

noo, Fontein, Davidsfonds, Fontein, Harper Collins

Fotografie:

en Moon.

Frances Tulk Hart,

Heleen van den Berg,

Kees van de Veen

Adriana Bus, Gioia Smit

Illustraties:

en NBD Biblion

Hanneke van der Meer, Volg Somoiso op:

Vormgeving/ontwerp:

facebook.com/somoiso

Hanneke van der Meer

twitter.com/somoiso

Eigenaar Somoiso Schrijver, illustrator

Nieuws uit boekenland

6

Digitale prentenboeken

16

Na het voorlezen: 5 tips

17

10 x leuker voorlezen

19

Van kwast tot kast

20

Must-have prentenboeken

28

LEES! 2015

iStock

Veel plezier met dit kleurrijke magazine! Hanneke van der Meer

5


LEES! 2015

Leuk, leuk, leuk!

6

NIEUWS UIT PRENTENBOEKENLAND

g

En de prijs gaat naar..?

Kindervoorstelling

‘Vlieg op, dikke bromvlieg!’

HEKSJE & WILLEM

Genomineerd:

K Bas op de kinderboerderij K Roodkapje, een sprookje in 3D K Heksje & Willem

‘Er was eens een boom... En hij hield van een kleine jongen.’ uit ‘De gulle boom’ / Shel Silverstein

Duur: ca. 50 minuten. Voor kinderen tussen 4 en 8 jaar, door Theater van Santen: www.theatervansanten.nl

foto: Kees van de Veen

De Media Ukkie Award, beste app voor kinderen tussen de nul en zes jaar, ging dit jaar naar Heksje & Willem van uitgeverij Somoiso. Een verhaal over een dromerig heksje, een grote reus en een onverwachte vriendschap dat kinderen laat wegdromen in een fantasiewereld waar alles kan.

Een voorstelling naar het gelijknamige prentenboek van Loes Riphagen. In Vlieg op, dikke bromvlieg! maak je kennis met een vervelende bromvlieg die voor paniek en onrust zorgt. Een voorstelling vol grapjes en muziek, die voor kinderen én volwassenen een vrolijke belevenis is. Kinderen mogen zelfs deelnemen aan de voorstelling!

MIES VAN HOUT MAAKT PRENTENBOEK VAN DE KINDERBOEKENWEEK 2015 Mies van Hout maakt het Prentenboek voor de Kinderboekenweek 2015. Mies is al ruim 25 jaar werkzaam als illustrator en grafisch vormgever. In 2006 won ze de Kinderboekwinkelprijs voor haar illustraties in het prentenboek Bang Mannetje. Ze won de prijs nogmaals in 2012 voor Vrolijk, waarmee ze ook een Vlag en Wimpel van de Penseeljury in de wacht sleepte. Mies van Hout is de opvolger van Marit Törnqvist, die voor de Kinderboekenweek 2014 het vrolijke boek Fabians feest maakte.


(het enige)

KAMELEON EN GEKKO

Babyboek voor Prematuren

De prijzen voor de beste digitale toepassing van kinderboeken werden op 2 april 2015 uitgereikt tijdens de Kinder Media Awards 2015.

Maar liefst 88 pagina’s!

Voor het eerst werden de Kameleon, de prijs voor het beste interactieve kinderboek, en de Gekko, voor de beste interactieve spin-off van een kinderboek, toegekend aan de makers van digitale media. De Kameleon ging naar ‘Het Muizenhuis’ en de Gekko werd uitgereikt aan ‘Roodkapje, een sprookje in 3D.

GEKKO

HET MUIZENHUIS

ROODKAPJE, EEN SPROOKJE IN 3D

Aangepaste groeicurven

Begint al bij week 24 van de zwangerschap

Te koop via alle online boekwinkels en babyboekvoorprematuren.nl

Illustratie: Ingrid & Dieter Schubert/ Gemeentemuseum Den Haag

KAMELEON

2e druk

Het meest complete overzicht van kinderactiviteiten vind je op www.kidsproof.nl!

Leuke uitjes, feestjes, clubjes, winkels, eetgelegenheden? Wij houden je op de hoogte!

Prentenboektentoonstelling Originele illustraties uit de serie kinderkunstboeken kidsproof.indd worden op speelse wijze gecombineerd met kunst uit de collectie van het Gemeentemuseum in Den Haag. Bij iedere tentoonstelling zijn er activiteiten voor kinderen. Met dit initiatief wil het museum het werk van prentenboekillustratoren uit Nederland en Vlaanderen de erkenning geven die het verdient. En liefhebbers van prentenboeken, jong en oud, doorlopend een museumzaal bieden waarin zij hun hart kunnen ophalen. Gemeentemuseum Den Haag Stadhouderslaan 41 2517 HV Den Haag www.gemeentemuseum.nl

Toverbubbels?

1

Ga met Noa mee op avontuur.

Noa Tovervijver Een betoverend prentenboek vol fantasie.

www.somoiso.nl/shop

06/05/15 1


LEES! 2015

Oliver Jeffers

8

DE ONGELOOFLIJK BIJZONDERE BOEKENMAKER

g

Zeldzaam, maar áls je ze vindt, zijn ze het stralende middelpunt van het schap: de unieke prentenboeken van Oliver Jeffers. Oliver Jeffers, een Belfast Beauty met donker haar en blauwe ogen, is het type mens waar de creativiteit (letterlijk) vanaf druipt*. Hij lijkt over een lopende band te beschikken waar continu verhalen en briljante ideeën vanaf rollen. Zijn opmerkelijke uitstraling verraadt een liefde voor verhalen, kwasten, verf en papier.

NEW YORK, NEW YORK

5 minutes with Franny Dit artikel kwam tot stand met behulp van Frances Tulk Hart. Zij stelde de foto’s van Oliver Jeffers beschikbaar. Op de website 5minuteswithfranny.com - vind je meer prachtige fotoseries en inspirerende interviews.

Jeffers is begin twintig als hij de oversteek maakt van Ierland naar New York. Als kunstenaar, schrijver en illustrator zoekt hij daar wat iedereen in New York zoekt: mogelijkheden. Manieren om zijn talent de ruimte en een podium te geven. En die heeft hij zonder meer gevonden. Jeffers heeft New York in zijn hart gesloten. “Ik houd van het tempo van de stad en van de mensen die niets liever willen dan creëren en op zoek gaan naar mogelijkheden.” Een blik in zijn studio geeft een glimp van wat zich in het hoofd van Jeffers afspeelt. Bakjes, kastjes en kabinetjes herbergen zijn gereedschap en zijn rijkelijk voor*) zie kader ‘Dipped Paintings’

zien van labels met Jeffers excentrieke handschrift. (Dipped) paintings aan de muur, her en der schetsboeken en schetsen. Verf, kwasten en potloden sieren de ruimte waar de wondere wereld van Jeffers tot leven komt. Behalve de vele labels, is het schoolbord een eyecatcher in de studio. “Ik ben verknocht aan het schrijven van lijstjes en labels. Het is kunst die telkens verandert. Mijn favoriete bezigheid is het afstrepen van items op mijn lijstjes. Soms schrijf ik dingen op mijn lijstje die ik al gedaan heb, zodat ik ze er nog een keer af kan strepen.”

KUNST... Jeffers wilde in zijn jonge jaren van alles worden. Coureur. Houthakker. Diepzeeduiker. Maar tekenen was zijn favoriete bezigheid en het hebben van een ‘gangbare baan’ is - gelukkig! - nooit werkelijkheid geworden. Jeffers had van jongs af aan al een rijke fantasie. “Mijn ouders hadden een gigantische kledingkast. Ik wist zeker dat als ik me flink zou concentreren en het maar hard genoeg wilde,


Naam: Oliver Jeffers Geboren: Port Hedland, Western Australia, 1977 Groeide op in: Belfast Studeerde: University of Ulster

Web: Info, kleuren, knutselen: oliverjeffersworld.com Over Jeffers: oliverjeffers.com Tip! Kijk eens in de App Store: daar vindt je ‘The Heart in the bottle’ voor €5,99. Ook in iBooks staan verschillende titels van Jeffers, waaronder The Hueys (in engels).

ik uiteindelijk in Narnia terecht zou komen.” Zijn ouders hebben nooit overwogen om hem in een bepaalde richting te sturen. “Ik vermoed dat zij zagen dat ik helemaal op kon gaan in mijn eigen wereld, al wisten ze niet precies wat of waar dat was. Misschien waren ze gewoon blij dat ik mezelf niet in de problemen bracht.” Jeffers verkocht zijn eerste schilderij toen hij 18 jaar oud was: het moment waarop de rest van de wereld hem ook zag als kunstenaar en daarmee het startschot voor een creatieve carrière.

... EN VLIEGWERK

Jeffers heeft gedegen onderzoek gedaan voor hij zijn werk naar uitgevers stuurde. “Welke schrijvers hebben gekozen voor welke uitgevers? Wat stuur ik op naar een uitgever en hoe steek ik met mijn kop boven het maaiveld uit in plaats van onder te sneeuwen in de ‘slush-pile’?” Jeffers

LEES! 2015

Jeffers verkocht niet zomaar duizenden boeken en belandde niet vanzelf meerdere malen op de

New York Best Seller lijst. Ook hij moest, net als alle schrijvers en illustratoren een lange weg afleggen. “Hard werken en jezelf niet uit het veld geslagen voelen als je ‘nee’ te horen krijgt. Geloof in jezelf, je hoeft je niet druk te maken over wat anderen van jouw werk vinden. Als het goed genoeg is, zullen mensen het vanzelf opmerken en waarderen om wat het is.”

9


LEES! 2015

10

“Ik ben niet van plan op te groeien. Men heeft me verteld dat dat een valstrik is.”

besteedde veel aandacht aan zijn manuscripten en stuurde ze na veel wikken en wegen op naar verschillende uitgevers. Tot zijn grote verbazing ontving hij telefoontjes van HarperCollins (een van ‘s werelds grootste uitgeverijen) en Philomel Books, beide zeer gecharmeerd van de inhoud van Jeffers’ enveloppen. Na deze telefoontjes kregen zijn boeken vleugels. Alleen zijn prentenboek ‘Vast’ ging al ruim 70.000 keer over de toonbank. Daarnaast sleepte Jeffers 34 nominaties en bekroningen binnen, waarmee zijn werk op zijn minst indrukwekkend genoemd mag worden.

SCHETSBOEKEN VOL

Dipped Paintings Dipped Paintings (ondergedompelde schilderijen) vormen een bijzonder project van Jeffers. Zijn portretten dompelt hij onder in een onuitwisbare laag felgekleurde verf, waardoor een groot deel van de persoon op het schilderij verdwijnt. Jeffers legt uit dat zijn serie geïnspireerd is door quantum fysica en klassieke kunst, en de wetenschappelijke logica die emoties onderdrukt. De schilderijen geven een verlies weer: als iets permanent is verdwenen - wanneer een persoon sterft of een afbeelding wordt vernietigd - moet je het doen met een onvolmaakte herinnering. Wat achterblijft wanneer een schilderij ‘dipped’ uit de verf komt, is een vage echo van het origineel. En een nieuwsgierigheid naar details die voorgoed verloren zijn gegaan.

Inspiratie is voor Jeffers allesbehalve een probleem. “Mijn grootste gevecht is niet het gebrek aan ideeën, maar een manier vinden om ze allemaal uit te werken. Mijn schetsboeken van het afgelopen jaar bevatten genoeg materiaal om de komende tien jaar aan te werken. Als ik vast zit, is dat meestal omdat ik simpelweg niet weet met welk project ik moet beginnen. Meestal richt ik mezelf dan op mijn liefde voor lijstjes. Agenda’s, kalenders en een flink schoolbord: ze zijn allemaal aanwezig in mijn studio voor dit doel.” Jeffers houdt zich echter niet altijd aan zijn eigen planningen en to-do lijstjes. “Creativiteit kun je niet plannen. Als ik even geen zin heb om iets te maken neem ik pauze, dan kom ik er later op terug. Als ik vast loop tijdens een project, wil het vaak helpen om iets compleet anders te maken. Het antwoord op de eerste creatieve kwestie komt dan vanzelf naar me toe.”

KRITISCH VAN A TOT Z Hoelang duurt het eigenlijk om een boek te maken? En hoe pakt Jeffers dat aan? Zijn laatste boek, Once upon an Alphabet (helaas, niet in het Nederlands) is een 112 pagina’s tellend meester-


Cyan Magenta Yellow Black

Vast De vlieger van Fred zit vast in de boom. Dus gooit hij er een schoen in om hem eruit te krijgen. En een auto. En een boot. En een walvis...

TJ76-2-2011 IMUK HCC1478 Stuck To Prod W:226mmXH:312mm 175L 150 Stora Enso M/A Rhodamine/Magenta

krijtjes

Een aantal boekhandels hebben nog exemplaren op voorraad. De krijtjes staken Must-have! Als Teun wil tekenen, vindt hij een pakje brieven van zijn krijtjes. Te vinden in de boekhandel.

23 TRC94-4-2011 P01-32 175L CTP.indd 23

11-4-16 ��10:44

De ongelooflijk bijzondere boekeneter 31 Sommige boeken zijn om op te eten. Harry weet dat als geen ander. In de bibliotheek. Het hart in de fles Op een dag gebeurt er iets wat een meisje verdrietig maakt. Dus stopt ze haar hart in een fles en hangt die om haar hals. Tweedehands via bol.com.

blijkbaar ook over een flinke dosis zelfkritiek. Geen illustratie gaat de deur uit als deze niet perfect is.

TOEKOMSTMUZIEK Jeffers zit niet stil. Zijn boek ‘Once upon an Alphabet’ is nog niet zo lang geleden verschenen. Een paar weken geleden maakte hij zijn opwachting op de Spring Break Art Fair, waar hij werkte aan een aantal Dipped Paintings. Daarnaast kondigde Jeffers aan dat het razendpopulaire boek De krijtjes staken (van schrijver Drew Daywalt) een vervolg krijgt: The day the crayons came home, verkrijgbaar vanaf 18 augustus 2015 en in 2016 ook te vinden in de Nederlandse boekhandels.

LEES! 2015

werk over - uiteraard - het ABC. “Ik werkte ruim twee jaar aan dit boek. Van A naar Z, beginnend met de verhalen en de ruwe schetsen. Ik was al bij de letter T: tekeningen in olieverf, collages en andere materialen. Toen besefte ik dat het allemaal teveel was. De eenvoud van het boek was verdwenen. Dus terug naar de tekentafel. Ik heb alle illustraties opnieuw gemaakt, in inkt en waterverf.” Jeffers kan zichzelf behoorlijk verliezen in het proces, maar beschikt

11


LEES! 2015

12

Heleen van den Berg

VOORLEZEN: GOEDE GEWOONTE

h

Voorlezen, het lijkt een alom aangeprezen gewoonte. Maar waarom eigenlijk? En vanaf welke leeftijd heeft het zin? Heleen van der Berg, PhD candidate aan de Universiteit Leiden en onderzoekster voor Boekstart, geeft antwoord.

“Sommige ouders beginnen met regelmatig voorlezen als ze het gevoel krijgen dat hun kind het verhaal goed kan begrijpen, vanaf een jaar of twee, drie,” vertelt Heleen. “Maar je kunt er al mee beginnen als je kind nog een baby’tje is. Met BoekStart, bekend van de kleurige banieren met vrolijke voorleesberen in bibliotheken, willen we dit gedrag stimuleren.”

BOEKSTART? WAT IS DAT? S Het programma bestaat al een aantal jaar, het werd opgestart in Brabant in 1992”, legt Heleen uit. “In 2005 kreeg de universiteit subsidie om een onderzoek in te stellen naar de invloed van BoekStart. Ik stroomde in en onderzocht onder leiding van Adriana Bus, hoogleraar orthopedagogiek aan de Universiteit Leiden, de effecten van het voorlezen aan jonge kinderen.”

EN? WAT KWAM ER UIT HET ONDERZOEK? “Door kinderen vroeg kennis te laten maken met lezen en woorden, maken ze flinke sprongen in hun taalontwikkeling. Ook bevordert voorlezen de hechte band tussen ouders en hun kinderen”, aldus Heleen. “We hebben een onderzoek gehouden onder 800 ouders. Daarin maakten we onderscheid tussen twee groepen: een groep BoekStartgebruikers en een controlegroep die minder aan hun

kinderen voorlas. Na vijftien maanden was er een opmerkelijk verschil meetbaar tussen de kinderen van de twee groepen. Aan de hand van een woordenlijst konden we het taalbegrip meten: het taalbegrip en de woordkennis van de BoekStartgroep liep ruimschoots voor op die van de controlegroep. Evenals het praten of maken van (woord)klanken.”

BIJZONDER! MAAR OUDERS PRATEN TOCH TEGEN HUN KINDEREN? LEREN KINDEREN ZO NIET GENOEG WOORDEN?

“Natuurlijk is praten tegen kinderen heel belangrijk”, merkt Adriana op. “Kinderen krijgen per dag zo’n tienduizend tot vijftienduizend woorden te horen. Daar steken ze een heleboel van op. Maar spreektaal en boekentaal zijn heel verschillende dingen. Wanneer ouders voorlezen aan hun kinderen, gebruiken ze moeilijker woorden en zinnen die veel ingewikkelder zijn qua opbouw dan wanneer ze gewoon tegen hun kinderen praten. Op die manier maken kinderen kennis met een heel andere taalkundige laag, waardoor hun taalbegrip en woordenschat een flinke ontwikkeling doormaken.”

GELDT DAT VOOR ALLE KINDEREN? SOMMIGE KINDEREN HOUDEN HELEMAAL NIET VAN STILZITTEN EN LUISTEREN.

“Dat was een bijzondere gewaarwording in ons onderzoek”, aldus Heleen. “De ouders met temperamentvolle kinderen pakten BoekStart juist op als


een antwoord op de moeizame momenten met en van hun kinderen. En wat bleek: juist die kinderen hadden extreem veel profijt van het voorlezen.” “Hun taalontwikkeling ging echt flink vooruit”, vult Adriana aan, “zelfs met grotere stappen dan van de kinderen die al graag werden voorgelezen. De kinderen werden zelf steeds positiever over het voorlezen en de ouders genoten van het feit dat ze meer interactie met hun kinderen hadden. Op deze manier kwamen ouders én kinderen in een opwaartse spiraal terecht.” Volgens Heleen is hier dus duidelijk sprake van een sneeuwbaleffect. “Door het plezier in het voorlezen, wordt er meer interesse opgewekt voor het lezen van boeken. Kind en ouder enthousiasmeren elkaar en dat stimuleert weer tot meer voorlezen. Zo verbetert continu het taalkundig begrip en de band tussen ouder en kind.”

TAALKUNDIG GEZIEN IS VOORLEZEN DUS AAN TE RADEN. HEBBEN KINDEREN OOK NOG MEER BAAT BIJ VOORLEZEN?

“Jazeker!,” antwoord Heleen enthousiast. “In boeken komen veel situaties voor die in het normale leven van een kind niet bestaan. Door met dieren of personen in zo’n situatie mee te leven, leren kinderen verhalen en echte gebeurtenissen in een bepaald perspectief te plaatsen. Ze begrijpen

Over BoekStart BoekStart is ontwikkeld door Stichting Lezen en de Koninklijke Bibliotheek en is onderdeel van het programma Kunst van Lezen. Ontwikkeling en samen genieten van boeken zijn de belangrijkste pijlers van BoekStart. Samen een boekje lezen – plaatjes aanwijzen en verhaaltjes vertellen – versterkt de band met je baby. En kinderen die als baby al zijn voorgelezen, zijn later beter in taal. Je kan dus niet vroeg genoeg beginnen met voorlezen. Het landelijke programma BoekStart voor baby’s stimuleert dit. De Bibliotheek speelt hierbij een centrale rol. Als je jouw baby (gratis!) lid maakt van de Bibliotheek krijg je het leuke BoekStartkoffertje cadeau. Met daarin een stoffen babyboekje, en een liedjesboekje met cd of een hardkartonnen boekje voor als je kindje iets ouder is. In de Bibliotheek kan je meteen de speciale BoekStarthoek met babycollectie ontdekken. De meeste bibliotheken doen mee, kijk op boekstart.nl voor de dichtstbijzijnde bibliotheek die meedoet met BoekStart.


LEES! 2015

14

beter hoe iemand anders zich voelt en hoe ze daar op kunnen reageren. Ze leren zich in te leven in mensen. Het empathisch vermogen wordt door het lezen van boeken aangewakkerd.” Adriana vult aan: “Natuurlijk helpen de ontwikkeling van de woordenschat en het taalkundig begrip kinderen zichzelf beter uit te drukken: ze communiceren makkelijker met de mensen om hen heen en bouwen daardoor meer zelfvertrouwen op. Uit een onderzoek van Natascha Notten blijken denkvaardigheden, fantasie en het perspectief op de wereld zich snel te ontwikkelen door voorlezen. Kinderen ontwikkelen zich dus op zowel taalkundig als emotioneel vlak door aan ze voor te lezen. Overigens hebben kinderen heel veel baat bij deze ontwikkeling op jonge leeftijd. Kinderen die voor een onderzoek langere tijd gevolgd zijn - op de basisschool, op het voortgezet onderwijs en daarna tot ze circa 26 jaar waren - lieten een sterk verband zien tussen voorlezen, lezen en hun functioneren op latere leeftijd.”

VOORLEZEN HEEFT DUS VOORDELEN. HOE VAAK ZOUDEN OUDERS MOETEN VOORLEZEN OM HET EFFECT ERVAN OP TE MERKEN?

“Er zijn geen regels voor de frequentie van voorlezen”, zegt Heleen, “wel blijkt uit onderzoek dat ouders vanaf de peutertijd steeds meer voorle-

zen aan hun kinderen. Veel ouders doen dat voor het slapen gaan, het is een echt bedritueel. Er is echter wel een meetbaar verschil tussen ouders die alleen voor het slapen gaan lezen en ouders die daarnaast overdag ook nog eens voorlezen. Dat extra voorlezen heeft een positieve invloed op kinderen. Dus wat frequentie betreft is meerdere malen per dag een boekje lezen wel aan te raden.” Maakt het nog uit hoe lang je dan voorleest? Heleen: “Het is eigenlijk belangrijker hoé je voorleest. Hoe enthousiaster je als ouder bent, hoe enthousiaster je kind is en hoe meer het ervan opsteekt. De meeste ouders schatten zelf in zo’n vijf tot tien minuten per keer voor te lezen. Dat lijkt een waarheidsgetrouw gemiddelde, gezien het concentratievermogen van jonge kinderen.”

TOT SLOT: HEB JE BINNEN HET BOEKSTARTASSORTIMENT NOG AANRADERS VOOR OUDERS?

Heleen: “Ik vind de boekjes van Ellie van der Linden erg leuk, met name ‘Zie je mij?’. Dit boekje bevat zwart-wit foto’s van baby’s. Baby’s kunnen daar heel aandachtig naar kijken, het contrast is fijn voor heel kleine kindjes en foto’s die iets weergeven wat op hen zelf lijkt, is blijkbaar interessant en plezierig.”

Heleen van den Berg Heleen studeerde Pedagogische Wetenschappen aan de Universiteit in Leiden, met als afstudeerrichting Orthopedagogiek / Leerproblemen. In 2010 heeft zij een klinische stage afgerond op het ambulatorium in Leiden. Na het beëindigen van haar studie is zij, onder supervisie van prof. dr. A.G. Bus, gestart met een promotieonderzoek aan de afdeling Leerproblemen van de universiteit Leiden en onderzocht ze de effecten van BoekStart op de taalontwikkeling van baby’s. Op dit moment is zij werkzaam als docent aan de afdeling Leerproblemen en verbonden aan de vakken: onderwijsleerproblemen, klinische vaardigheden, stagebegeleiding en scriptiebegeleiding.


KIIND IS HÉT ONLINE MAGAZINE VOOR BEWUSTE OUDERS.

TUSSEN STADHU IS EN WINK EL VAN S INKEL VIND JE DE UTRECH TSE KINDER BOEKW INKEL

Het verzorgen en grootbrengen van kinderen is zoiets fundamenteels, daar moet je niet mee sollen.

Lees echt eerlijke informatie over ouderschap op Kiind!

Nu ook als boektijdschrift - ideaal voor op vakantie. Te koop bij de betere boekwinkel, en op kiind.nl/webwinkel

Halve kilo leesvoer voor maar 15 euro!

Ganzenmarkt 10, 3512 GD Utrecht • www.kinderboekwinkel.net

Voor al deze prachtige kinderboeken en nog veel meer kunt u online terecht bij Kinderboekwinkel

Stuur een boek o

p re is !

DOE MEE!

Heb jij kinderboeken in je kast staan die je niet meer leest? Stuur ze op een spannende zwerftocht en maak er andere kinderen blij mee die geen boeken hebben. Ga naar www. kinderzwerfboek.nl en bestel de speciale zwerfstickers. Dan kan je boek beginnen aan zijn reis!

U bent natuurlijk ook van harte welkom in onze winkel in het centrum van Amersfoort, Krommestraat 24-26 Meer zwerftips nodig? Kijk op onze website! www.kinderzwerfboek.nl

www.speelboek.nl info@speelboek.nl


LEES! 2015

iBooks en apps

16

PRENTENBOEKEN VAN GLAS

h

Je vindt ze in alle soorten en maten: groot, klein, rond, vierkant... Op papier én op de tablet. Allebei leuk, en net even anders.

Digitale prentenboeken. Is dat nou een do of een don’t? Er is een tweedeling te maken in de wereld van de digitale prentenboeken. Zo zijn er prentenboeken in app-vorm, deze download je in bijvoorbeeld de App Store. Behalve dat kinderen een verhaal voorgelezen krijgen, wordt hen vaak ook gevraagd elementen in het boek aan te raken of kleine opdrachtjes te doen voordat ze verder kunnen naar de volgende pagina. Er zijn ook prentenboeken te vinden in iBooks (op de iPad) die onder de noemer digitale prentenboeken vallen. Deze boeken zijn vaak een stuk statischer dan de interactieve versies. Veel van deze boeken beschikken alleen over een voorleesfunctie.

WEL DOEN? OF NIET DOEN? Zijn tabletversies van prentenboeken nu zaligmakend of moet je de ze zo ver mogelijk bij je kinderen vandaan houden? Adriana Bus (hoogleraar orthopedagogiek aan de Universiteit Leiden) heeft tijdens een van haar onderzoeken opgemerkt dat kinderen zich op taalkundig gebied heel snel ontwikkelen wanneer ze de beschikking hebben over tabletboeken. Betekent dat dat je jouw kind alleen nog maar digitale versies voor moet schotelen? In tegendeel. Juist de combinatie van voorlezen uit papieren boeken en het lezen van tabletboeken geeft kinderen op taalkundig gebied een duwtje in de rug. Papieren boeken beleef je anders dan tabletboeken, dus je kunt gerust kiezen voor the best of both worlds.

MEDIAWIJS Een boekje op de tablet lezen is een prima bezigheid, ook voor

jonge kinderen, zolang je met een aantal dingen rekening houdt: maak bewuste keuzes wanneer je apps/iBooks aanschaft - weet wat je kind leest- en maak van het lezen van tabletboeken een leuke, sociale bezigheid. Op de website van Media Ukkies (www.mediaukkies.nl) vindt je een heleboel nuttige informatie over het gebruik van digitale media door jongen kinderen.

PRIJSBEWUST Digitale boeken zijn goedkoper dan papieren varianten. De prijs van tabletboeken is over het algemeen vrij laag. Wat opvalt aan de prijzen, is dat de interactieve prentenboeken (apps) vaak lager geprijsd zijn dan de iBookvarianten, die over het algemeen veel minder interactieve elementen hebben dan hun tegenhangers. iBooks zijn in principe ‘gewone’ prentenboeken, maar dan handiger mee te nemen. De interactieve versies laten kinderen een verhaal echt beleven. Tabletboeken zijn hun prijs sowieso meer dan waard. Vaak gaat er in het digitaliseren (zeker bij apps) van boeken ontzettend veel werk zitten en kinderen beleven er uren lees- en doeplezier aan. Zoek je goede apps voor je kindje? Hieronder staan een aantal van de leukste Apps op een rij.

Tips Apps Foetsie Jort van der Jagt/ Lisa Boersen Hoedaapje Chris Haughton Lil’ Red Bart Bloemen en Brian Main Noa’s Sterren (Award 2014) Hanneke van der Meer


5 tips!

WAT DOE JE NA VOORLEZEN?

Navertellen

1

Laat je kind zelf het verhaal nog eens navertellen. Jullie kunnen de platen van het prentenboek gebruiken als leidraad, misschien komt er wel een heel nieuw verhaal tot leven!

Verzamelen

Speeltafel Maak een verteltafel. Hier kunnen allerlei voorwerpen op liggen: zelfgemaakte poppetjes, touwtjes, tekeningen, voorwerpen die je (al eerder?) verzameld hebt. Met deze spulletjes kan je kind het verhaal nog eens naspelen.

2

Ga na het voorlezen van een mooi verhaal op zoek naar voorwerpen die ermee te maken hebben en verzamel die. Dat kan van alles zijn: bestek, boeken, knuffels, kledingstukken. Zo beleeft je kind het verhaal op een tastbare manier.

5 3

Liedje zingen!

Tekenen/knutselen Doe een spelletje, maak een knutselwerkje of een mooie tekening die aansluit bij het voorgelezen verhaal. Kinderen vinden het leuk om nog even te blijven hangen in wat hen net voorgelezen is en kunnen dat heel goed verwerken in creatieve bezigheden.

LEES! 2015

Zing een liedje bij het verhaal; kinderen vinden zingen leuk! Als je geen liedje kunt vinden dat erbij aansluit, kun je ook een liedje dat jullie allebei kennen een beetje aanpassen.

4

17


LEES! 2015

18

Snugger EEN NUTTIGE WEGWIJZER IN DE JUNGLE VAN KINDERMEDIA Meer dan de helft van de Nederlanders bezit inmiddels een tablet en van de gezinnen met jonge kinderen heeft zelfs tweederde er een. Bijna de helft van de ouders vraagt zich echter af hoe ze kunnen bepalen of een app, spelletje of website geschikt is voor hun kind. Om ouders te helpen om in de jungle van miljoenen apps, spelletjes, films en boeken de beste kindermedia te vinden, heeft NBD Biblion de tablet-app Snugger ontwikkeld.

De app is bedoeld voor ouders en grootouders en hun (klein)kinderen tussen de twee en twaalf jaar, medewerkers van bibliotheken en docenten in het basisonderwijs. Snugger werkt heel eenvoudig. Gebruikers kunnen in een profiel onder meer leeftijd en voorkeuren invullen, waarna de app de beste media selecteert. Ook kunnen ze handmatig zoeken in het aanbod aan kindermedia.

TOMTOM IN DE APP-WERELD Snugger is het best te omschrijven als een soort TomTom in de app-wereld. “Uit onderzoek blijkt dat er grote behoefte is aan een wegwijzer die ouders door de jungle van de kindermedia loodst”, zegt Mireille Boetje, Manager Marketing, Sales en Business Development van NBD Biblion. In feite doet NBD Biblion hiermee voor ouders en kinderen, wat het ook al doet voor de Nederlandse openbare bibliotheken. Het levert jaarlijks miljoenen boeken, films, spelletjes en andere uitleenbare media aan bibliotheken en schoolmediatheken. De redactie beoordeelt die media jaarlijks in 20.000 onafhankelijke recensies. Dat doet ze nu ook voor kindermedia in de stores van Google en Apple. “Onze kracht is dat wij werken vanuit een maatschappelijk belang en onafhankelijk zijn”, aldus Boetje.

APPRECENSIES Momenteel staan er 640 recensies in de app en dit aantal groeit gestaag. Snugger is al meer dan 12.000 keer gedownload en wordt intensief gebruikt. De app is geschikt voor iOS en Android tablets en is te downloaden via de App Store of Google Play. Er is een gratis versie beschikbaar en een betaalde versie, waarbij mensen een eenmalig bedrag betalen zodat zij toegang krijgen tot alle beschikbare recensies.

Meer informatie: www.snugger-app.nl


10 tips

DIE VOORLEZEN NĂ“G LEUKER MAKEN 1

Stemmetjes

6

Ritueel Voorlezen is vaak een bedritueel. Maar ook overdag kun je er een ritueeltje van maken, bijvoorbeeld door er een knuffel bij te pakken of door telkens op een speciaal plekje te gaan zitten als je gaat voorlezen.

Een verhaal wordt leuker en levendiger als je bij het voorlezen verschillende stemmetjes gebruikt. Geluiden maken bij het verhaal spreekt ook tot de verbeelding!

2

7

Aanwijzen Wijs dingen aan in illustraties en vraag of je kind kan vertellen wat het is. Zo leert je kind dingen te verwoorden.

op schoot

3

8

Wat is er fijner dan lekker knus tegen elkaar aankruipen? Maak van het boekje een beleving met z’n tweetjes door je kind lekker op schoot te nemen als je voorleest.

4

5

Je eigen draai

9

Je kunt aan een verhaal best een eigen draai geven. Gebruik eens andere woorden, die je prettiger vindt, voeg een zin toe of laat er een weg. Zo past het verhaal beter bij jou en je kind.

Goed boek!

Praat over de voorkant van het boek met je kind. Kan hij of zij voorspellen wat er gaat gebeuren in dit verhaal?

lekker kletsen

Kinderen horen en zien van alles in een boek. Luister goed naar de vragen en opmerkingen van je kind tijdens het voorlezen. Neem de tijd om vragen te beantwoorden en te reageren op opmerkingen.

Tellen, benoemen Tel eens terugkerende elementen in illustraties, of wijs kleuren aan en laat je kind die benoemen. Er is genoeg materiaal te vinden in prentenboeken!

10

after-boek

Boek uit? Praat er nog even over na. Je kunt ook naar aanleiding van het verhaal iets leuks doen (zie voor tips pagina 18).

LEES! 2015

Voorlezen betekent niet alleen plezier voor je kind, maar ook voor jou. Het is handig om een boek uit te kiezen dat je zelf ook leuk vindt; jouw enthousiasme breng je over tijdens het voorlezen.

voorkant

19


LEES! 2015

Boek maken?

20

VAN KWAST TOT BOEKENKAST Boeken. Veel velletjes papier met inkt erop. En een kaftje er omheen. Is dat nou zo bijzonder? Eigenlijk wel, als je weet hoe een prentenboek tot stand komt.

1.

2.

idee: woorden, droedels,

wordt een verhaal.

vaak heel klein.

Tijd om te schrijven!

Een boek begint met een

3.

Het idee groeit. Het

SCHRIJVER ZOEKT UITGEVER ZOEKT UITGEVER ILLUSTRATOR De schrijver zoekt een uitgever. Deze zal de schrijver helpen bij het maken van het boek.

Een uitgever zoekt een illustrator die het verhaal van mooie prenten voorziet. Of de schrijver tekent zelf.


4.

De uitgever verzamelt tekst en illustraties. De vormgever maakt hier op de computer een boek van.

De drukpers draait. Alle pagina’s worden gedrukt op grote drukvellen.

9.

6.

5.

De drukvellen worden uitgesneden. Nu ontstaan er echte pagina’s.

Als het boek helemaal klaar en akkoord is, stuurt de vormgever het digitale bestand naar de drukker.

7.

De pagina’s worden verzameld. Het boek wordt ingebonden en voorzien van het kaft.

8.

De boeken worden verpakt en gedistribueerd naar onder andere de uitgever en het Centraal Boekhuis.

10. Boekhandels bestellen exemplaren en zetten die in de winkel. En uiteindelijk belandt LEES! 2015

het boek in jouw tas.

! R A A M N E Z E L ! HIEPERDEPIEP 21


LEES! 2015

Gioia Smid over de

22

TIJDLOZE TEKENINGEN VAN FIEP WESTENDORP Als je aan vroeger denkt, is één van de herinneringen die boven komt drijven waarschijnlijk die aan Jip & Janneke. Of Pluk van de Petteflat. De twee zwart-witte figuurtjes en de rode kraanwagen zijn niet weg te denken uit de Hollandse geschiedenis en ook nu smullen kinderen nog van deze bekende karakters. Hoe zijn de illustraties van Fiep zo verankerd geraakt in ons DNA? Gioia Smid van de Fiep Westendorp Foundation geeft antwoord.

De Fiep Westendorp Foundation is gevestigd in Amsterdam. Een sfeervol pand in Oud-Zuid herbergt een schat aan illustraties van Fiep en er wordt hard gewerkt met een duidelijk doel voor ogen: het werk van Fiep Westendorp levend houden. “Dat doen we door haar werk onder de aandacht te blijven brengen, mensen haar tonen als de kunstenaar die ze was!”, aldus Gioia.

FIEP WESTENDORP FOUNDATION. VERTEL EENS? “De Fiep Westendorp Foundation is door Fiep zelf opgericht. Een van de belangrijkste doelstellingen is het steunen van jonge illustratoren. De Foundation beheert de rechten op de tekeningen van Fiep. We bewaren die tekeningen goed, archiveren ze en gebruiken ze voor nieuwe boeken, tentoonstellingen en nu zelfs voor apps. De stichting ondersteunt ook (kunst)projecten voor kinderen en stimuleert illustratoren en kinderen door prijzen en een wisseltrofee toe te kennen aan jong talent. Daarnaast organiseert FWF workshops in tekenen, voor kinderen die normaal gesproken niet zo snel met kunst in aanraking komen.” Gioia Smid


HOE BEN JE BIJ DE FIEP WESTENDORP FOUNDATION TERECHT GEKOMEN?

“Ik ben van origine kunsthistoricus. Ik werkte aan tentoonstellingen over theater en toneel. Tijdens het voorbereiden van een tentoonstelling over Annie M.G. Schmidt ontmoette ik Fiep. Ik bracht haar een bezoekje om illustraties voor de tentoonstelling uit te zoeken. We klikten meteen en raakten bevriend. Als Amsterdammers kwamen we elkaar vaak tegen; we haalden visjes bij de winkel aan de Cornelis Schuitstraat. Toen de viswinkel

verdween, haalde ik elders visjes en bracht die bij haar langs. Fiep en ik kenden elkaar twintig jaar. Uiteindelijk vroeg ze me of ik na haar dood haar werk wilde beheren. Zo kwam ik bij FWF terecht.”

JE KWAM DUS REGELMATIG BIJ FIEP THUIS. WERKTE ZE DAAR OOK?

“O ja! Bij Fiep in huis vond ik overal tekeningen. Ze werkte op haar zolderkamer, heel eenvoudig, aan een simpele tafel. Ze had niet zoveel nodig, want ze maakte haar illustraties één op één dus die waren vaak niet groter dan een A4. Ze bewaarde al haar illustraties thuis. En niet netjes hoor! Haar hele huis lag vol. Overal slingerden plastic zakjes rond met tekeningen, in elke kast die ik open trok zag ik er meer. Zelfs in de badkamerkastjes vond ik zakjes

Een kijkje bij de Fiep Westendorp Foundation is een ware traktatie. Alles ademt Fiep Westendorp uit. Merchandise, awards, posters, zelfs de kopjes en waterflessen op tafel zijn voorzien van Jip & Janneke.

LEES! 2015

Fiep Amsterdam bv; Fiep Westendorp Illustrations

23


LEES! 2015

24

ACHTDUIZEND! FIEP ZAT NIET STIL. “Nee, Fiep werkte hard! Ze maakte omslagen en affiches en natuurlijk illustraties voor dagbladen. Toen we begonnen met het archiveren, vonden we heel veel onbekende illustraties. Voorbeelden daarvan zijn tekeningen van ‘Pluk redt de dieren’ en ‘Pim & Pom’ de poezen die eigenlijk een beetje in de vergetelheid waren geraakt. Die kwamen we overigens in de badkamer tegen… Het leuke was dat Fiep een uitzondering vormde onder illustratoren. Ze leverde haar werk in bij dagbladen, en als ze nieuw werk kwam brengen, nam ze het oude weer mee naar huis.

Dat deed eigenlijk niemand in die tijd. De meeste illustraties belandden na publicatie in de prullenbak. Aan die gewoonte hebben wij ons gigantische archief te danken. We zijn trouwens nog steeds niet klaar met het digitaliseren van al haar tekeningen. We hebben er nog zo’n tweeduizend te gaan. Het is echt heel erg veel. Toen we de bioscoopfilm Pim & Pom Het Grote Avontuur maakten, werd duidelijk dat Fiep werkelijk alles wat we nodig hadden in de scenes heeft getekend. Je kon het zo gek niet bedenken of daar vonden we in het archief weer een tekening die we precies nodig hadden!”

Foto: Bob Bronshoff

met tekeningen. Er lagen zo’n achtduizend illustraties in haar huis. Die hebben inmiddels allemaal een plekje in ons archief.”

EN WAT VINDT NEDERLAND NOU ZO LEUK AAN FIEP? “In de eerste plaats is Fiep een Hollandse traditie geworden. Dat komt de populariteit van haar illustraties ten goede. Maar de kracht van Fiep is dat ze unieke dingen bedacht. Neem bijvoorbeeld het perspectief in de tekeningen van Jip & Janneke; de tekeningen zijn heel plat. Dat was ongewoon en opvallend, en dat is het nog steeds. Fiep was ook uniek wat betreft het gebruik van mode en interieur in haar illustraties. De kleding van Floddertje, Pluk, Otje en Jip & Janneke is tijdloos. Dat geldt ook voor veel meubelstukken die ze op papier zette. Fiep maakte archetypes. En die passen in alle tijden. Nederland kan zich nog steeds identificeren met haar illustraties. Ze zijn niet ouderwets, ze sluiten naadloos aan op het heden.”

MAAR IN DE EERSTE TEKENINGEN VAN JIP & JANNEKE VINDEN WE WEL PERSPECTIEF?

“Ja, dat is een leuk verhaal! Fiep tekende al een tijd Jip & Janneke, toen ze door het tijdschrift Bobo gevraagd werd om Jip & Janneke in kleur te maken. Daar had Fiep eigenlijk geen oren naar, maar uiteindelijk bedacht ze dat ze haar huidige Jip & Janneke wat oubollig vond en dat dit eigenlijk een mooie gelegenheid was om ze een restyle te geven. Jip & Janneke kregen en nieuw uiterlijk. Ze bleven zelf zwart-wit en werden door Fiep in een gekleurde omgeving met het inmiddels bekende, platte perspectief geplaatst. Bobo heeft ontzettend veel reacties gekregen op deze illustraties, ze waren razend populair. Na de kleurenversies heeft Fiep alle Jip & Janneke-illustraties nog een keer opnieuw getekend in de nieuwe stijl. Dat heeft Jip & Janneke eveneens tijdloos gemaakt.”

WAT VOOR ILLUSTRATOR WAS FIEP? KLODDERTJE HIER, KLODDERTJE DAAR?

“Eigenlijk wel, ja. Fiep gebruikte vaak plakkaatverf, potlood en werkte heel veel met kroontjes-

Fiep en de Fiep Westendorp Foundation Fiep werd geboren op 17 december 1916 in Zaltbommel. In 1932 gaat ze naar de Koninklijke school voor Kunst, Techniek en Ambacht in Den Bosch, waar ze het enige meisje in de klas is. Na haar schooltijd maakt ze haar eerste illustratie in opdracht van het VVV in Zaltbommel. In 1938 gaat Fiep naar de Academie voor beeldende kunsten in Rotterdam, en in 1945 verhuist ze voorgoed naar Amsterdam. In Amsterdam illustreert ze voor een aantal uitgeverijen en maakt ze haar eerste illustratie voor Het Parool. In 1952 verschijnen Jip & Janneke op de kinderpagina van Het Parool én gaat Fiep samenwerken met Annie M.G. Schmidt. Vanaf 1976 maakt ze voor alle verhaaltjes van Jip en Janneke een kleurenillustratie voor in het kleuterblad Bobo. Fiep blijft actief illustreren tot 1997; haar laatste illustraties staan in Misschien wel echt gebeurd van Annie M.G. Schmidt. Op 1 en 2 januari 2004 zendt de AVRO de vijftig minuten durende documentaire Getekend: Fiep Westendorp uit over het leven en werk van Fiep. Op 3 februari 2004 overlijdt Fiep Westendorp na een kortstondig ziekbed, thuis in haar woonplaats Amsterdam. Na haar overlijden laat Fiep Westendorp haar rechten en vermogen na aan de Fiep Westendorp Foundation.


pen en inkt. Ze maakte geen nette tekeningen. Haar illustraties zitten vol dekwit, ;ze poetste heel veel aan haar eigen tekeningen. Bij een illustratie van Pluk kwam ze ruimte tekort voor een tegelvloer. Ze plakte er aan de onderkant van het papier gewoon een strook aan vast met plakband, zodat ze daarop verder kon tekenen. We hebben daar trouwens een hoop werk aan als we de tekeningen restaureren. Het tape bijt namelijk in het papier en laat bruine vlekken achter. Dat is bijna niet weg te werken. Hoe dan ook: het oppoetsen van de illustraties vond Fiep de taak van de lithograaf. Die lithograaf heeft haar overigens meerdere malen gevraagd of ze niet eens wat netter kon tekenen, omdat hij zoveel werk aan haar had.”

EN WAT VOOR MENS WAS FIEP?

FIEP IN LEVEN HOUDEN. TOT NU TOE GAAT DAT UITSTEKEND. WAAR ZIJN JULLIE NU MEE BEZIG?

“We zijn ons nu aan het voorbereiden op 2016, dan zou Fiep honderd jaar geworden zijn. Dit wordt ook het Fiep 100 jaar. We maken een boek met de titel Blikvangers van Fiep Westendorp, dat komt in de zomer van 2016 uit. Daarnaast wordt er op 17 december (de verjaardag van Fiep) een tentoonstelling geopend in De Fundatie in Zwolle: Fiep in 100 woorden. Je zult in 2016 ook een vrolijke, rode dubbeldekker door Nederland zien rijden, de Fiep Bus. Onderin de bus zijn allemaal leuke activiteiten voor kinderen te vinden. Een ding is zeker, Fiep is nog lang niet vergeten!”

LEES! 2015

Fiep Amsterdam bv; Fiep Westendorp Illustrations

“Ze was een heel bescheiden persoon. Ze tekende graag, maar wilde zelf niet in de schijnwerpers staan. Interviews waren niets voor haar. Ik stelde haar voor om van haar werk een tentoonstelling te maken, en die kwam er, in de Kunsthal in Rotterdam. Dat vond ze een hele eer. Ik heb het heel

vlug georganiseerd, zodat ze er zelf bij kon zijn. Toen we naar de tentoonstelling gingen, heb ik op het laatste moment een cameraman geregeld. Ik wilde proberen of ik haar toch kon interviewen. Toen we er waren, heb ik haar voor de camera gesleept. Uiteindelijk is daar een prachtige documentaire uitgekomen (Getekend: Fiep Westendorp), die zelfs Fiep fantastisch vond!”

De documentaire en het boek ‘Getekend: Fiep Westendorp’ geven een prachtig beeld van Fiep Westendorp en haar werk. Onder meer te bestellen via www.fiepwestendorpwebshop.nl

25


LEES! 2015

Kinderboekenweek

26

RAAR, MAAR WAAR? De Kinderboekenweek is een begrip in Nederland. Al jaren. De iconische tien dagen in oktober zijn niet meer weg te denken uit de oerhollandse tradities. Waarom is Nederland zo dol op deze

1962

1956

1955

bijzondere week?

Natuurlijk vanwege het Kinderboekenweekgeschenk: wanneer je tijdens de Kinderboekenweek voor een bepaald bedrag aan boeken koopt, krijg je een kinderboek cadeau. Dit is verreweg het meest bekende onderdeel van deze kleurrijke ‘week’. Deze succesvolle actie bestaat ruim 60 jaar.

PROMOTIE VAN HET KINDERBOEK De organisatie van de Kinderboekenweek ligt in handen van CPNB (Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek), een organisatie die in 1930 werd opgericht door boekverko-

pers en uitgevers met als doel de boekverkoop te stimuleren. Het eerste evenement dat in het leven werd geroepen, was ‘Dag van het Boek’. Na een jaar onderging deze dag de transformatie tot Boekenweek, die ook toen al tien dagen duurde. In 1954 voegde de organisatie daar een verkiezing aan toe: Kinderboek van het Jaar, welke een eerste prijs uitreikte aan het boek ‘Lawines Razen’ van An Rutgers.

KINDERBOEKENWEEKGESCHENK In 1955 kreeg de Kinderboekenweek haar huidige naam en werd het Kinderboekenweekgeschenk geïntroduceerd. In de eerste jaren kreeg letterlievend Nederland een poster cadeau bij de aankoop van hun boeken, gevolgd door een bouwplaat van het Muiderslot, een boekenspel en een poppenkast. In 1962 werd het eerste boek, Keesje Kruimel,


KINDERBOEKENWEEK 2015 Start: woensdag 7 oktober Eindigt: zondag 18 oktober

O GRUTJES, EEN GRIFFEL? Welke prijzen worden er uitgereikt rondom de Kinderboekenweek? Zilveren Griffel Prijs voor de beste Nederlandstalige én vertaalde kinderboeken van het vorige jaar. Gouden Griffel Op het Kinderboekenbal wordt één van de Zilveren griffels omgezet in een Gouden Griffel. Alleen een oorspronkelijk Nederlands kinderboek kan deze prijs winnen.

meegegeven als geschenk en tot op heden ontvangen we nog steeds een speciaal voor de Kinderboekenweek geschreven publicatie bij aankoop van boeken.

THEMA’S De Kinderboekenweek kent sinds 1966 thema’s. Het eerste thema was Kind en de Dierenwereld, sindsdien wordt Nederland ieder jaar verrast met een tot de verbeelding sprekend thema. We vierden het afgelopen jaar Feest en in 2015 kan iedereen zijn bovenkamer prikkelen met het thema Raar, maar waar, een thema over natuur, techniek en wetenschap.

PRIJZEN OP HET BOEKENBAL

BOEKEN, BOEKEN, OVERAL BOEKEN De Kinderboekenweek is door de jaren heen uitgegroeid tot een indrukwekkend fenomeen. Niet alleen boekwinkels, maar ook bibliotheken, basisscholen, uitgevers, app-makers en televisieprogramma’s haken in op deze bijzondere week. Je vindt in heel Nederland activiteiten in de vorm van voorlezen, voorstellingen, workshops en acties rondom kinderboeken. Scholen krijgen speciale pakketten aangeboden, bibliotheken organiseren voorleesdagen, boekenwinkels worden uitbundig aangekleed en er zijn veel op kinderen gerichte tentoonstellingen te vinden in Nederlandse musea. Genoeg redenen voor Nederland om de Kinderboekenweek een warm hart toe te dragen.

Gouden Penseel Vlak voor de Kinderboekenweek wordt één van de Zilveren Penselen omgezet in een Gouden Penseel. Zilveren Palet Prijs voor de twee mooist geïllustreerde buitenlandse kinderboeken van het vorige jaar. Gulden Palet Vlak voor de Kinderboekenweek wordt één van de Zilveren Palletten omgezet in een Gulden Palet. Vlag en Wimpel (sinds 1980) Eervolle vermeldingen voor de best beschreven en mooist geïllustreerde Nederlandse en vertaalde kinderboeken van het vorige jaar. Boekensleutel (sinds 1979) Wordt bij hoge uitzondering toegekend aan een kinderboek dat bijzondere perspectieven biedt. Dit kan een Nederlands kinderboek of een vertaald kinderboek zijn.

LEES! 2015

De aftrap van deze kinderboeken-tiendaagse is het Kinderboekenbal. Een groot feest waarbij schrijvers, illustratoren, uitgevers en boekverkopers welkom zijn, maar waarvoor uiteraard ook kinderen zijn uitgenodigd.

Het Kinderboekenbal is, behalve een feest met muziek, presentaties en workshops, een podium voor de uitreiking van een vijftal gewilde prijzen: Griffels, Penselen, Paletten, Boekensleutel en Vlag en Wimpel. De Zilveren Griffel wordt uitgereikt aan de beste Nederlandstalige én vertaalde kinderboeken van het voorgaande jaar. Op het Kinderboekenbal maken de winnaars van de Zilveren Griffels kans op een Gouden Griffel. Deze prijs wordt overigens alleen uitgereikt aan een Nederlands kinderboek. Voor het Zilveren en Gouden Penseel gelden dezelfde regels, alleen draait het bij deze prestigieuze prijzen om de mooiste illustraties.

Zilveren Penseel Prijs voor de twee mooist geïllustreerde Nederlandse kinderboeken van het vorige jaar.

27


LEES! 2015

28

Must-have prentenboeken

PARADEPAARDJES IN JE BOEKENKAST

g

Er zijn zoveel kinderboeken, dat je soms door de bomen het bos niet meer ziet. Wat is nou leuk om voor te lezen? Een selectie van bijzondere, niet alledaagse, waardevolle prentenboeken.

HELD OP SOKKEN

IK WIL MIJN HOED TERUG

Bette Westera Thé Tjong-King Een verhaal over ridders. Ridders mét baarden, welteverstaan, want ridders zonder baarden tellen niet mee. Maar laat er in dit boek nou net één ridder zónder baard zitten…

Jon Klassen Een beer is zijn hoed kwijt. En aan wie hij ook vraagt ‘Heb jij misschien mijn hoed gezien?’, ze antwoorden allemaal van niet...

l IN HET PIKKEDONKER Kitty Crowther Naar bed gaan is hardstikke eng. Zeker als je na de kusjes van papa en mama helemaal alleen in je kamer achterblijft. In het donker. Dat vindt Jeroen ook. Als hij door mama en papa kikker naar bed gebracht is, hoort hij voortdurend ‘Krits krats piep plats’. En dat is een heel angstaanjagend geluid voor zo’n klein kikkertje.

ALLE VERHALEN VAN KIKKER & PAD

Arnold Lobel Kikker en Pad zijn heel verschillend. Pad kijkt het liefst de kat uit de boom en houdt niet zo van spontane, gekke dingen. Kikker is de vrolijke noot die meestal staat te trappelen om iets leuks te ondernemen met zijn vriend Pad. Samen vormen ze een perfect duo dat dagelijkse, zelfs ontroerende dingen beleefd.


HET BOEK ZONDER TEKENINGEN

DE KRIJTJES STAKEN

B.J. Novak Dacht je dat een boek saai is als er geen tekeningen in staan? Mis. Vraag maar of iemand dit voorleest. Pas op: elk woord moet hardop gelezen worden. Ook een woord als BLORK of BLURF. Zelfs als er staat: ‘Ik ben een aap.’ Uniek en hilarisch!

Drew Daywalt Oliver Jeffers Teun wil tekenen. Maar als hij wil beginnen, vindt hij een onverwacht pakketje brieven. Ze zijn allemaal gericht aan hem. De brieven zijn geschreven door zijn krijtjes. En zijn krijtjes… die staken.

l GA JE MEE?

DE WONDERLIJKE HOED VAN BEER

Charlotte Dematons Even appels halen, voordat je gaat zwemmen. Het lijkt een klusje van niets, maar wat nu als je door de grootste tuin ter wereld moet om bij de winkel te komen? Een tuin vol gevaren die om elke hoek op de loer liggen?

Ayano Imai Mensen blijven bij Beer uit de buurt. Dat vindt Beer prima, want hij is graag alleen. Maar op een dag gebeurt er iets bijzonders. Een specht vindt de hoed van Beer een uitzonderlijk goed plekje om een vogelholletje te maken. En niet alleen voor zichzelf, maar ook voor een heleboel andere vogelvriendjes.

l ZWAAN WIL EEN FIETS

HET LAND VAN DE GROTE WOORDFABRIEK

Agnés de Lestrade Valeria Docampo In het land van de grote woordfabriek wordt weinig gesproken. Woorden moet je kopen. Daarom is spreken weggelegd voor rijke mensen. Heel soms waaien er woorden voorbij. Florian heeft een vlindernet waarmee hij ze kan vangen. Op een dag krijgt hij er drie te pakken. Florian bewaart ze zuinig, want hij wil ze aan een heel bijzonder iemand geven.

LEES! 2015

Baniel Barbo Sieb Posthuma Mevrouw de Haan heeft een kakofonie aan huisdieren. Een kat met een stropdas om, een papegaai en een schildpad met een bril op zijn neus. Maar het meest bijzonder van allemaal, is een kippetje met de naam Zwaan. Zwaan wil een fiets. Want kippen op fietsen, die zijn er nog niet. En Zwaan wil de eerste worden.

29


LEES! 2015

30

Boeken van Klassen: 1. Ik wil mijn hoed terug €13,95

ISBN: 9789025750954 2. Deze hoed is niet van mij €13,95

ISBN: 9789025754914 3. Het donker €13,95

ISBN: 9789025758288 4. Bas en Daan graven een gat (mei 2015) €13,50

ISBN: 9789089671813

1

2

3

4


Jon Klassen De Canadese Klassen (1981) rondde zijn animatiestudie in Toronto in 2005 af, waarna hij naar Los Angeles verhuisde. Naast animaties maakte hij illustraties voor de boeken Cats’ Night Out, Extra Yarn, House Held Up By Trees en (in Nederland verkrijgbaar) Het donker. Boeken die hij niet alleen illustreerde, maar ook schreef, zijn Ik wil mijn hoed terug en Dit is niet mijn hoed. Zij stonden meer dan veertig weken op de New York Times Best Seller lijst. Er gingen miljoenen exemplaren over de toonbank. In mei van dit jaar verschijnt Bas en Daan graven een gat. De illustraties van Klassen zijn opvallend, sober van kleur. Zijn stijl is uniek en heel herkenbaar. Een combinatie van waterverf en digitaal maakt zijn tekeningen tegelijkertijd simpel en ingewikkeld. Er hangt een zweempje mysterie omheen en ze bevatten een flinke dosis humor die jonge en oude lezers aanspreekt. Beeld en tekst vullen elkaar naadloos aan en dat maakt de boeken van Klassen parels in de boekenkast.

LEES! 2015

31


DOE MEE!

CROWDFUND EEN PRENTENBOEK! “Zelf nam hij zelden de moeite om iets te zeggen. Soms humde hij tevreden een wijsje dat zich moeiteloos mengelmoesde met het melodietje van een meesje. Of tikte hij tegen de dikke bast van een holle boom en roffelde een deuntje. Praten vond hij niet zo nodig. Hij had genoeg gekwebbel gehoord voor zijn hele leven.”

SSST! Op een morgen warmden zilveren zonnestralen het woud op. Ze kietelden de man met de baard onder zijn kin. De man met de baard stond op. Hij keek om zich heen. Snoof. Wiebelde met zijn oren. De ochtend was anders - hanneke van der meer -

dan andere ochtenden. Ze rook anders. Ze klonk anders. Een vreemd gevoel bekroop de man. Wat was er aan de hand?

11

SSST! is een nieuw prentenboek, geschreven en geïllustreerd door Hanneke van der Meer. Het vertelt het verhaal van een klein jongetje dat het lawaai van de mensen en dingen om hem heen niet meer kan verdragen. Op een dag besluit hij weg te vluchten van alle herrie. Hij vindt een prachtig woud waar hij zich gelukkig voelt. Maar op een dag… is er iets veranderd in het woud. De vrolijkheid heeft plaatsgemaakt voor een naar gevoel.

Waar komt dat vandaan? En hoe kan De Man met de baard het weer beter maken? Dit bijzondere verhaal over stilte en het (terug)vinden van jezelf, verdient het om in een heleboel boekenkasten terecht te komen en aan veel kinderen te worden voorgelezen.

Vanaf 28 april t/m 31 mei 2015 kun je helpen om dit boek werkelijkheid te maken. Doe je mee?

Crowdfund ‘SSST’ en krijg als eerste een exemplaar thuisgestuurd! Je kunt al meedoen vanaf €10.

somoiso.nl/ssst

Geef Nederland een nieuw prentenboek. Doe mee via