Page 1

Jaarverslag 2010


Inhoud

Voorwoord Roelf Haan – Nieuw toezicht, bredere basis, zelfde missie

4

Visie en strategie Solidaridad in het kort Solidaridad netwerk: de hoogtepunten van 2010 Verduurzaming in een beslissende fase Plannen, monitoren en evalueren Evaluatie Fashion programma 2003-2010

5 6 8 10 12 13

Productgroepen Wereldkaart – Solidaridad netwerk wereldwijd actief Koffie Veel vraag naar verantwoorde koffie Katoen Eerste balen Better Cotton geproduceerd! Textiel Prijs voor innovatieve aanpak in textielfabrieken Fruit Krachtenbundeling in de bananensector  Cacao Trainingsprogramma’s in zeven landen Soja Meer dan 16.000 sojaboeren getraind Palmolie Spil tussen producenten en bedrijven  Suikerriet Beweging in de suikermarkt Biomassa Pioniersrol in ontwikkeling bio-based economy

Thee Theeprogramma komt op volle kracht Goud Eerste kleinschalige mijnbouwers gecertificeerd

38

14 16

Marktontwikkeling en communicatie Marktontwikkeling  Corporate communicatie  Publiciteit  ‘Op weg naar Goed Goud’ campagne Institutionele fondsenwerving De Nationale Postcode Loterij

40 41 42 43 44 45 46

18

Toezicht, management en organisatie

47

20

Financieel verslag Controleverklaring

52 60

22 24 26 28

32

“... Nu duurzaamheid een mainstream ambitie is geworden van het bedrijfsleven, komt het aan op het organiseren van de beschikbaarheid van duurzaam geproduceerde goederen. Niet langer vormt de vraag de beperking, maar het aanbod. ...”

34

Nico Roozen op pagina 10

30

Colofon Tekst en eindredactie: Suzanne Heuts en Solidaridad – vormgeving: Daan van Beek – druk: Pascal, Utrecht – foto’s: Solidaridad, tenzij anders vermeld, foto voorzijde H.P. Alting von Geusau. Het gedrukte Nederlandstalige jaarverslag is verkrijgbaar bij Solidaridad. Op www.solidaridad.nl en www.solidaridadnetwork.org vindt u de Nederlandse, Engelse en Spaanse digitale versies als pdf. Rekeningnummer voor giften 180 4444. Solidaridad is een stichting en ingeschreven bij de Kamer van koophandel in Den Haag nr. 41150939.

’t Goylaan 15, 3525 AA Utrecht Tel: 030-2720313 info@solidaridad.nl www.solidaridad.nl www.solidaridadnetwork.org

2

36

Solidaridad Jaarverslag 2010


Duurzaamheid maakt het verschil

Vraag naar verantwoorde koffie blijft groeien

Marktprocessen moeten maatschappelijk gewenste uitkomsten krijgen. Dat gaat niet vanzelf.

In 2010 kondigde de Nederlandse koffiesector aan het aandeel gecertificeerde koffie te verhogen naar 75 procent in 2015. De stijgende vraag biedt kleine koffieproducenten kansen.

10

18 Duurzame markt

Evaluatie verhoogt de kwaliteit foto H.P. Alting von Geusau

De planning van projecten, het monitoren van het verloop en de evaluatie van projecten, zijn onontbeerlijke onderdelen van het werk van Solidaridad.

foto Siddharth Tripathy

12

Meer dan 16.000 sojaboeren getraind Uit veldonderzoek in India bleek dat de opbrengst van soja voor de boeren met dertig procent is gestegen, en het gebruik van hulpmiddelen is gedaald.

28

Op weg naar Goed Goud Geen campagne illustreert de instrumenten van Marktontwikkeling en Communicatie beter dan de goudcampagne. De campagne bevat niet eerder door Solidaridad gebruikte middelen, zoals de inzet van social media.

44 Solidaridad Jaarverslag 2010

3


Voorwoord

Solidaridad staat open voor interne veranderingen van organisatie en beleid. De Nederlandse organisatie voegt zich in een netwerkstructuur van zelfstandige regiokantoren. Een statutenwijziging brengt de juridische vorm van Solidaridad in overeenstemming met de eisen van slagvaardigheid en professionaliteit.

foto Laura Conde van Veldhuizen

Nieuw toezicht, bredere basis, zelfde missie

2010 was het jaar waarin de eerste balen Better Cotton van het land kwamen; de Bonsucro standaard definitief

werd; de succesvolle campagne Op weg naar Goed Goud van start ging en de koffiebranche de toezegging deed dat minimaal 75 procent van de in Nederland geconsumeerde koffie in 2015 duurzaam gecertificeerd zal zijn. De behaalde resultaten, maar ook de geleerde lessen van het afgelopen jaar leest u per programma terug in dit jaarverslag. Niet alleen binnen de programma’s, ook binnen de organisatiestructuur werkte Solidaridad het afgelopen jaar aan veranderingen. De Nederlandse organisatie voegt zich in de gezamenlijke strategie die voortaan wordt ontwikkeld in een netwerkstructuur van negen zelfstandige regiokantoren. De optelsom is meer dan de delen; de wederzijdse inbreng krijgt nieuwe en veelbelovende kansen. Een tweede verandering is de wijziging van de juridische vorm van Solidaridad. In Nederland vormden decennia lang de katholieke, oud-katholieke, hervormde, doopsgezinde, remonstrantse en lutherse kerkgenootschappen onze achterban. De Protestantse Kerk in Nederland heeft sinds een aantal jaren de werkrelatie met Solidaridad beëindigd. De R.K. Bisschoppenconferentie heeft besloten met ingang van 2010 de adventsactie, die Solidaridad veertig jaar heeft verzorgd, in eigen beheer te nemen. Recent verleenden deze kerken hun instemming aan een statutenwijziging die de juridische vorm van Solidaridad in overeenstemming brengt met de gegroeide praktijk en met de eisen van slagvaardigheid en professionaliteit. Meer daarover leest u in het hoofdstuk Toezicht, management en organisatie. Solidaridad staat voortdurend open voor de interne veranderingen van organisatie en beleid waarom het externe doel van de organisatie vraagt. De statuten van 2010 formuleren een grondslag voor deze attitude. “De Stichting voelt zich verbonden met de oecumenische traditie die zich vanuit het christelijk geloof inzet voor gerechtigheid in economie, politiek en cultuur en voor het behoud van de schepping. Zij stelt zich op de grondslag van vrede en vrijheid en gaat bondgenootschappen aan met partners die zich vanuit de eigen religieuze en culturele traditie inzetten voor gerechtigheid en duurzaamheid in de samenleving.”

Bij de foto: Een boerengezin uit Parana, Brazilië op hun sojaveld. Samen met Solidaridad werken ze aan een hogere sojaopbrengst, lager bestrijdingsmiddelengebruik en natuurbescherming.

4

Solidaridad Jaarverslag 2010

foto Leonardo Melgarejo

Roelf Haan voorzitter van de Raad van Toezicht


Visie en strategie Boerenfamiliebedrijven zijn wereldwijd verantwoordelijk voor een groot deel van de voedselproductie en vormen een belangrijke doelgroep in het werk van Solidaridad, zowel in Latijns-Amerika, AziĂŤ als in Afrika. Ze genereren veel werk en inkomen op het platteland. Slim en duurzaam landgebruik door gezinsboeren kan de wereld blijvend voeden. Ook als in 2050 meer dan 9 miljard mensen onze aarde bewonen. De visie van Solidaridad en onze strategie voor deze en andere onderwerpen komen in dit hoofdstuk aan bod.

Solidaridad Jaarverslag 2010

5


Visie en strategie

Solidaridad in het kort

Missie De missie van Solidaridad is het bestrijden van structurele armoede en het bevorderen van vrede en gerechtigheid. Duurzame economische ontwikkeling kan een belangrijke bijdrage leveren aan het vervullen van deze missie. Het programma van Solidaridad wordt gedragen door de volgende uitgangspunten: – Er is slechts één aarde, die we in bruikleen hebben van onze kinderen. – Armoede is een mensonwaardige levensconditie die uitgebannen moet worden. – De balans tussen ‘groei’ en ‘verdeling’ is alleen gewaarborgd als de armen zelf drager zijn van ontwikkeling.

Visie Verantwoorde productie in landbouw, mijnbouw en industrie én eerlijke handel kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de bestrijding van armoede en het behoud van de natuurlijke omgeving. Het creëren van een ‘leefbaar inkomen’ en humane arbeidsomstandigheden voor mensen in ontwikkelingslanden is de basis voor een menswaardig bestaan. Het is ook een voorwaarde voor het beëindigen van de roofbouw op schaarse natuurlijke hulpbronnen.

Doelstelling Solidaridad heeft als doelstelling steun te verlenen aan producentenorganisaties, maatschappelijke organisaties en bedrijven in ontwikkelingslanden die de armoede en het verlies aan natuurwaarden op een structurele manier willen bestrijden. De stichting tracht dit te bereiken door: – Het versterken van producentenorganisaties en maatschappelijke organisaties in ontwikkelingslanden die werken aan de duurzame ontwikkeling van hun economie. – Het betrekken van bedrijven, bancaire instellingen en investeerders bij de ontwikkeling van handelsketens met meerwaarde voor producenten, door middel van eerlijke handel en maatschappelijk verantwoord ondernemen. – Het creëren van draagvlak voor duurzame economische ontwikkeling, in het bijzonder bij burgers en consumenten, door middel van voorlichting.

en beleidsuitvoering. Lokale partners – met hun kennis, ervaring en wortels in de eigen samenleving – worden nadrukkelijker betrokken bij het bepalen van het beleid, en de uitvoering wordt in hun handen gelegd. Dat versterkt de lokale beleidscapaciteit in ontwikkelingslanden.

Werkwijze Solidaridad werkt aan duurzame productieketens van producent tot consument. Hierdoor kunnen producenten in ontwikkelingslanden hun productie op een verantwoorde manier inrichten en een hogere prijs krijgen voor hun producten. Ze kunnen betere toegang krijgen tot kredieten en investeringskapitaal en hun positie op de (wereld)markt versterken. Solidaridad wil donorgeld, bancair geld en investeringskapitaal combineren om een optimaal ontwikkelingsresultaat te bereiken. Publiek private partnerschappen die de samenwerking tussen maatschappelijke organisaties en bedrijven en banken tot stand brengen, zijn hiervoor een goed instrument.

Initiatieven van Solidaridad 1987-1988  Oprichter van Max Havelaar en marktintroductie van het Max Havelaarkeurmerk, het eerste fairtrade keurmerk voor koffie. 1991  Mede-initiatiefnemer van de netwerkorganisatie van fairtrade initiatieven in Europa, uitmondend in Fairtrade Labelling Organizations International (FLO). 1996  Oprichter van AgroFair BV, het eerste fairtrade fruitbedrijf. AgroFair is uitgegroeid tot het grootste fairtrade bedrijf van Europa. Introductie van fairtrade bananen. 2001  Oprichter van Kuyichi BV, het eerste fairtrade kledingmerk. 2002  Mede-initiatiefnemer van Stichting UTZ Kapeh, nu UTZ Certified, een MVO–label voor duurzame koffie en inmiddels ook voor thee en cacao. 2004  Initiatiefnemer van Stichting Made-By, een samenwerkingsverband van kledingmerken gericht op verduurzaming van de productieketen. 2006-2010  Mede-initiatiefnemer of lid van ronde tafels voor soja (RTRS), palmolie(RSPO), rietsuiker (Bonsucro) en katoen (BCI).

Internationale organisatie Het afgelopen jaar werd de internationale netwerkorganisatie een feit. Solidaridad bestaat uit negen regionale centra verspreid over de wereld. Binnen de netwerkorganisatie is er een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor beleidsontwikkeling

6

Duurzame markt Verduurzaming zal in de marktsector moeten plaatsvinden. Dit betekent dat het proces van verduurzaming gedragen moet worden door marktpartijen, zoals bedrijven en produ-

Solidaridad Jaarverslag 2010


Visie en strategie

Ontwikkeling van duurzame productieketens Slim en duurzaam landgebruik, vitale producentenorganisaties

Eerlijke en transparante handel

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Bewust consumeren

Producenten

Handelaren

Bedrijven

Consumenten

• Training • Organisatieversterking • Certificering • Versterking marktpositie

• Direct contact met duurzame producenten en afnemers • Vergroten aanbod duurzame grondstoffen • Traceren van duurzame grondstoffen van bron tot consument

• Direct zaken doen met duurzame producenten en handelaren • Vergroten aanbod duurzame grondstoffen • Communiceren over en marketing van duurzaamheid

• Voorlichting over herkomst en productiewijze duurzaam product • Ondersteunen keurmerk • Bewuste aankoop

centen, en ondersteund moet worden door marktprocessen, zoals een prijsvorming waarin de sociale en ecologische kosten van de productie en de waarde van de natuur zijn meegenomen. De duurzame markt komt tot stand in een interactie tussen bedrijven die maatschappelijk verantwoord ondernemen, binnen het kader van goed regeringsbeleid van een democratische en transparante overheid en een actieve betrokkenheid en bijdrage vanuit maatschappelijke organisaties.

Marktontwikkeling Er is een momentum of change. Jarenlang werd de agenda van de verduurzaming gedragen door de bewuste keuze van consumenten. Consumentenlabels als Max Havelaar en Eko maakten deze keuze mogelijk en zichtbaar. Inmiddels staat duurzaamheid op de agenda van veel bedrijven. Bedrijven nemen verantwoordelijkheid voor de herkomst van hun producten en zijn duurzaamheid gaan zien als een randvoorwaarde voor de continuïteit van hun bedrijfsvoering. Maatschappelijk verantwoord ondernemen wint terrein. Certificeringprogramma’s als UTZ Certified en Rainforest Alliance in de agrarische sector, en SA8000 en Fair Wear in de industriële keten, ondersteunen dit proces. De betrokkenheid

van bedrijven is nog verder versterkt door de opkomst van sectorbrede initiatieven als de ronde tafels, waarin afspraken worden gemaakt over wat in ieder geval niet meer kan, zoals de ongebreidelde expansie van een sector ten koste van het tropisch regenwoud. De drie niveaus van consumenten, bedrijven en sectoren komen samen in wat Solidaridad de pyramid of change noemt. Op alle niveaus komt vernieuwing tot stand. Consumenten kiezen, bedrijven nemen verantwoordelijkheid en sectoren definiëren randvoorwaarden. De drie lagen versterken elkaar, stimuleren het proces van verduurzaming en voorkomen dat anderen zich onttrekken aan dit proces door het afwentelen van kosten op mens en milieu.

Innovatief en anticiperend Solidaridad heeft zich ontwikkeld tot een gespecialiseerde organisatie voor duurzame ontwikkeling, met inmiddels een lange staat van dienst als innovatieve kracht. Het ontwikkelen van een lerend vermogen en de capaciteit te kunnen reageren en te anticiperen op nieuwe ontwikkelingen en kansen in de markt is een kenmerk van de bedrijfscultuur en -strategie van Solidaridad.

Solidaridad network Toezicht

Directie

Uitvoering

Internationale Raad van Toezicht Solidaridad Network bestaat uit twee vertegenwoordigers van vier Raden van Toezicht

Internationaal algemeen directeur onder toezicht van de Internationale Raad van Toezicht Solidaridad network

Internationaal secretariaat ondersteunt de internationaal algemeen directeur

Negen directeuren van de regionale expertise centra in: China Zuid- en Zuidoost Azië West-Afrika Oost-Afrika Zuidelijk Afrika Andesregio Midden-Amerika Zuid-Amerika Nederland

Negen kantoren met staf voor de ontwikkeling van de regionale programma’s in de steden: •  Beijing •  New Delhi •  Accra •  Nairobi •  Gaborone •  Lima •  Guatemala-stad •  Buenos Aires •  Utrecht

 Raad van Toezicht Azië Raad van Toezicht Afrika Raad van Toezicht Latijns Amerika Raad van Toezicht Nederland

Solidaridad Jaarverslag 2010

7


Visie en strategie

Solidaridad netwerk: de hoogtepunten van 2010

Het was het jaar van de duurzame koffie, van het eerste Fairtrade-Fairmined goud en van de definitieve standaard voor verantwoorde soja. De directeuren van de negen wereldwijde Solidaridad centra geven een korte toelichting op hun hoogtepunten in 2010.

8

Duurzame Aziatische ketens

Het eerste Fairtrade & Fairmined goud

“In 2010 werkte Solidaridad aan de ontwikkeling van duurzame handelsketens in Azië. In Indonesië werkten we samen met Business Watch en de Indonesische Tea Board aan de eerste nationale standaard voor duurzaam geproduceerde thee. Komend jaar voeren de vier grootste theemerken een proef uit met deze standaard. In het textielprogramma is Solidaridad samen met retailketen Mother Earth een project begonnen waarbij bekendheid word gegeven aan verantwoorde werkwijzen van Indiase textielfabrieken. Ik heb er vertrouwen in dat de nieuwe markten de aanjagers zullen zijn van de tweede MVO-golf.” Solidaridad Zuidoost Azië – Shatadru Chattopadhayay

“Solidaridad Andes heeft bijgedragen aan het verbeteren van de levensomstandigheden van ongeveer 10.000 kleinschalige boeren en mijnbouwers door beter en verantwoord management in de productieketens van bananen, cacao, koffie, katoen en goud in Bolivia, Colombia, Ecuador en Peru. De Organic Banana Producers Association in de Chira vallei kan door onze hulp bijvoorbeeld zelfstandig haar bananen exporteren. Ook steunden we 66 kleinschalige mijnbouworganisaties, waaronder de Cotapata Mining Cooperative die het eerste Fairtrade & Fairmined gecertificeerde goud ter wereld exporteerde!” Solidaridad Andes – Gonzalo la Cruz

Lokale partners mobiliseren

Standaard voor verantwoorde soja

“Solidaridad China boekt vooruitgang in het mobiliseren van lokale partners die duurzaamheid bevorderen in de agrarische sector, een sector die door zowel de Chinezen als de internationale gemeenschap lang verwaarloosd is. Samen met de betreffende Chinese brancheorganisaties ondersteunde Solidaridad lokale belanghebbenden bij het opzetten van China’s eerste nationale werkgroepen voor duurzame soja-, katoen- en theeproductie. Met de steun van Solidaridad ontwikkelt de China Tea Marketing Association sectorbrede richtlijnen voor verantwoorde thee.” Solidaridad China – Martin Ma

“Op 10 juni 2010 bereikte de Roundtable for Responsible Soy Association (RTRS) zijn belangrijkste mijlpaal sinds de oprichting in 2007: tijdens de algemene zitting in Sao Paulo werd met een overgrote meerderheid de definitieve RTRS standaard aangenomen. De voorzitter van de RTRS Jeroen Douglas, tevens directeur van Solidaridad Zuid-Amerika, zei daarover: “Vanaf vandaag heeft de wereldwijde sojasector zich verbonden aan een geloofwaardig kader voor verantwoorde sojaproductie met ondubbelzinnige garanties voor het stoppen van de ontbossing.” Solidaridad Zuid-Amerika – Jeroen Douglas

Honduras derde aanvoerland van UTZ koffie

Duurzame koffie

“Het hoogtepunt van 2010 was de exponentiële groei van het aandeel UTZ Certified koffie uit Honduras. Dit relatief kleine Midden-Amerikaanse land is nu het derde aanvoerland van UTZ koffie, na de grote producenten Brazilië en Vietnam. Dit levert producenten een veel betere koffieprijs op en verhoogt het imago van Hondurese koffie wereldwijd. Daarnaast zijn we begonnen met het ondersteunen van de suikerriet- en de palmoliesector. Al zes bedrijven hebben toegezegd hun productie af te stemmen op duurzaamheidstandaarden op sociaal- en milieugebied.” Solidaridad Midden-Amerika – Brigitte Cerfontaine

“Ging 2009 de geschiedenis in als het jaar van de doorbraak in de cacaosector; 2010 werd het jaar van de duurzame koffie. In het najaar verklaarde de brancheorganisatie van koffiebranders dat minimaal 75 procent van de in Nederland geconsumeerde koffie in 2015 duurzaam gecertificeerd zal zijn. De voortrekkersrol die Solidaridad gespeeld heeft bij de ontwikkeling van Max Havelaar, EKO en UTZ Certified heeft dit mooie resultaat mogelijk gemaakt. Solidaridad werkt hard om de gecertificeerde volumes beschikbaar te krijgen en vergelijkbare toezeggingen te krijgen in andere markten.” Solidaridad Nederland – Nico Roozen,

Solidaridad Jaarverslag 2010


Visie en strategie

Jeroen Douglas Solidaridad Zuid-Amerika

Gonzalo la Cruz Solidaridad Andes

Brigitte Cerfontaine Solidaridad Midden-Amerika

Nico Roozen Solidaridad Nederland

“RTRS biedt nu geloofwaardig

“Betere levensomstandigheden voor 10.000 kleinschalige boeren en mijnbouwers”

“Het kleine Honduras is nu het derde aanvoerland van UTZ koffie na Brazilië en Vietnam”

“2010 werd het jaar van de duurzame koffie”

kader voor verantwoorde sojaproductie”

Karugu Macharia Solidaridad Oost- en Centraal-Afrika

Shatadru Chattopadhayay Solidaridad Zuidoost Azië

Ruaraidh Petre Solidaridad Zuidelijk Afrika

Martin Ma Solidaridad China

“In theesector nauw samenwerken met verschillende certificeringsystemen”

“Nieuwe markten aanjagers van tweede MVO-golf”

“CBSC kon in eerste jaar al bijdragen aan een project voor suikerrietboeren in Malawi”

“Eerste nationale werkgroepen voor duurzame soja-, katoen- en theeproductie opgezet”

Hans Perk Solidaridad West-Afrika “Eerste stappen gezet om verantwoorde palmolie uit te breiden naar Nigeria, Kameroen en Liberia”

Boeren bevelen ondersteuningsprogramma aan “Het afgelopen jaar zagen we een toenemende interesse in het aanleveren van duurzame cacao aan de markt van handelaren in Ghana, Nigeria en Kameroen. De laatste maanden van 2010 werden er overeenkomsten getekend om een extra vijfduizend cacaoboeren te trainen in Ghana, en werden er kantoren geopend in Kameroen en Nigeria. Maar het meest veelbelovende resultaat is nog wel dat de boeren die getraind zijn in verantwoorde productiemethoden, het ondersteuningsprogramma aanbevelen bij collega-boeren. In de palmoliesector werden de eerste stappen gezet om RSPO certificering uit te breiden naar Nigeria, Kameroen en Liberia.“ Solidaridad West-Afrika – Hans Perk

Doorbraak in de theesector “Solidaridad Oost- en Centraal-Afrika ondersteunt kleinschalige producenten in negen landen. We bereikten een doorbraak in de theesector, waar hard werd gewerkt aan de verhoging van duurzaamheid en het introduceren van certificering bij zowel kleinschalige boeren als op plantages. Daarbij werkten we nauw samen met verschillende certificeringsys-

temen, waaronder RainForest Alliance, ETP, FairTrade and UTZ Certified. Bij koffiecoöperaties introduceerden we IT- en managementsystemen. Binnen de organisatie is ook gewerkt aan verdere professionalisering van het Solidaridad kantoor, dat steeds meer wordt erkend als expertisecentrum in duurzame productieketens. We kijken er naar uit onze expertise ook in te zetten voor de regionale katoen-, goud- en tuinbouwsectoren.” Solidaridad Oost- en Centraal-Afrika – Karugu Macharia

Nieuwe suikerrietprojecten “Solidaridad Zuidelijk Afrika werd het afgelopen jaar bestendigd en verwelkomde Pat Brenchly als hoofd van het Commodity Business Support Centre (CBSC). Pat coördineert de regionale activiteiten in de suikerrietsector. Al in het eerste jaar van het CBSC konden we een bijdrage leveren aan een project voor suikerrietboeren in Malawi, waaraan ook partners Suikerunie en Delicia deelnamen. We kijken uit naar nieuwe suikerrietprojecten die we het komend jaar kunnen toevoegen aan onze portefeuille.” Solidaridad Zuidelijk Afrika – Ruaraidh Petre

Solidaridad Jaarverslag 2010

9


Visie en strategie

Verduurzaming in een beslissende fase

Marktprocessen moeten maatschappelijk gewenste uitkomsten krijgen. Een duurzame markt ontwikkelt zich door een goede interactie tussen regeringsbeleid, actieve maatschappelijke organisaties en maatschappelijk verantwoord opererende bedrijven, zegt Nico Roozen.

Een integrale marktbenadering Solidaridad heeft het standpunt ingenomen dat de transitie naar een duurzame economie een marktproces is. De verandering moet gestalte krijgen in de markt; gedragen door marktspelers en door marktinstrumenten. Bedrijven moeten hun productieketen anders organiseren en markten moeten de verduurzaming ondersteunen. Marktprocessen moeten maatschappelijk gewenste uitkomsten krijgen. Dat is niet vanzelfsprekend; dat gaat niet vanzelf. Een duurzame markt ontwikkelt zich alleen door de interactie tussen goed regeringsbeleid waarbinnen duurzaamheid wordt gefaciliteerd, actieve maatschappelijke organisaties die invloed uitoefenen en maatschappelijk verantwoord opererende bedrijven. De dialectiek tussen deze drie actoren is cruciaal. Het is naïef om verandering door één actor te verwachten. Bedrijven zullen interactie moeten creëren met maatschappelijke organisaties en de terugtredende overheid moeten manen tot adequate interventies. Maatschappelijke organisaties zullen van relatieve buitenstaanders in transitiemanagers moeten veranderen en overheden moeten moderne instrumenten voor regelgeving en stimulering ontwikkelen. Dit proces vereist innovaties bij alle drie de spelers, onderling verbonden in een marktproces gericht op verduurzaming. Solidaridad heeft ervoor gekozen in deze dynamiek te gaan staan. Als ontwikkelingsorganisatie wordt onze nieuwe rol

10

foto Leonard Faustle

Solidaridad’s inzet gericht op de verduurzaming van productieketens krijgt steeds meer steun. In de samenleving, van de overheid, onder burgers en consumenten en – van doorslaggevend belang – vooral in de directiekamers van bedrijven. Verduurzaming is vanuit de marge opgeklommen tot een kernwaarde in het economisch proces. Het debat erover neemt toe. Wetenschappers komen met verschillende signalen. De tegenstand vanuit gevestigde belangen en opvattingen wordt zichtbaar. De uitdaging wordt om te bewijzen dat duurzaamheid een verschil maakt. Een verschil voor het boereninkomen, voor de werksituatie van werknemers, voor het milieu en voor de beschikbaarheid van grondstoffen en agrarische producten voor de komende generaties.

Nico Roozen

het organiseren van de transitie naar duurzame ketens en het stimuleren van maatschappelijke betrokkenheid en goed regeringsbeleid. Vernieuwd producentenprogramma Nu duurzaamheid een mainstream ambitie is geworden van het bedrijfsleven, komt het aan op het organiseren van de beschikbaarheid van duurzaam geproduceerde goederen. Niet langer vormt de vraag de beperking, maar het aanbod. Toegang tot en beschikbaarheid van duurzame productie krijgt sinds kort een competitieve waarde in de markt. Het bedrijf dat als eerste zijn supply chain duurzaam heeft georganiseerd, heeft een voordeel op zijn concurrenten. Bedrijven blijken dan ook geïnteresseerd te zijn in het ontwikkelen van een producentprogramma; ze delen informatie over hun inkoopbeleid en zijn bereid hun kennis en geld ter beschikking te stellen voor producentenontwikkeling. Match funding, financiering door het verbinden van publieke en private

Solidaridad Jaarverslag 2010


Visie en strategie

leid

ngsbe

egeri oed r

vera ntwo ord o nder ne

men

G

Duurzame markt

ch

ap

pe

lij

ke o

rg a

ni

sa

tsch a

ts

tie

s

Maa

aa

ppel ijk

M

Het duurzame markt model

middelen, wordt mogelijk. In de afgelopen jaren heeft Solidaridad meerdere contracten met bedrijven afgesloten om tot een gezamenlijk producentenprogramma te komen met een gedeelde financiering. Deze samenwerking betekent dat er geprofiteerd kan worden van elkaars kracht. Bedrijven brengen kennis mee van de productie, de primaire verwerking van producten en van de markt. En zij garanderen de toegang tot de afzetmarkt door hun afnamebereidheid van het verduurzaamde product, niet zelden tegen betere condities. Een ontwikkelingsorganisatie als Solidaridad heeft een schat aan ervaring in het begeleiden van producenten, versterking van producentenorganisaties en het organiseren van een enabling environment. Een opvallend gegeven is dat bedrijven niet geïnteresseerd zijn in de competitie tussen de verschillende standaarden voor duurzame productie. Bedrijven streven naar multicertifiicering van producenten om de marktvraag naar duurzame productie zo goed mogelijk te kunnen bedienen. Op hun beurt willen de boeren hun afzetmogelijkheden ook optimaliseren; zij vragen om systemen die hen ondersteunen bij multicertificering tegen de laagst mogelijke kosten. Deze trends heeft Solidaridad tot de keuze gebracht haar producentenprogramma meer onafhankelijk door te ontwik-

kelen. Niet meer direct gekoppeld aan Fair Trade, zoals in de jaren negentig, of aan UTZ Certified, zoals in de laatste tien jaar. De ‘volwassen’ markt voor duurzame producten vereist een brede strategie gericht op samenwerking en systeeminnovaties van alle standaarden om effectiever te kunnen zijn. Slim en duurzaam landgebruik Veel bestaande teeltwijzen zijn niet alleen niet duurzaam maar ook suboptimaal. In bijna alle productgroepen kunnen bestaande arealen drie tot vijf keer meer opbrengst per hectare opleveren als er beter zou worden geboerd. Dit is een belangrijk gegeven omdat in de komende decennia de voedselproductie voor een groeiende en koopkrachtiger wereldbevolking drastisch omhoog zal moeten gaan. En we kunnen niet meer de bossen kappen om nieuwe akkers toe te voegen aan het bestaande areaal. Slim landgebruik is vereist; meer aandacht voor productiviteit, kwaliteit en productie tegen lagere kosten per eenheid product om voedselzekerheid voor de wereldburger met een lage koopkracht te kunnen garanderen. Het méér zal moeten gebeuren met mínder. Méér productie maar met minder aantasting van biodiversiteit, minder watergebruik, minder energie, minder emissies, minder kunstmest en bestrijdingsmiddelen. Deze transitie naar duurzame landbouw vereist de combinatie van meer aandacht voor de kwaliteit van bedrijfsvoering en agrarisch ondernemerschap en tegelijkertijd aandacht voor de verbinding met een ambitieuze milieu- en sociale agenda. Solidaridad heeft als een van de eerste ontwikkelingsorganisaties haar producer support programme op deze uitgangspunten gebaseerd. Beslissende fase De voorboden voor een doorbraak zijn er. Nu komt het aan op het vormgeven van de transitie naar een duurzame en biobased economy. De nieuwe verhoudingen moeten vorm krijgen, de allianties moeten worden gesmeed en werkprocessen opnieuw worden ingericht. Opschaling is een sleutelwoord. Wat in de afgelopen jaren getest is en gewerkt heeft, moet worden opgeschaald; breder toepasbaar en toegankelijk worden gemaakt. Dat is een uitdagend proces in een kritieke fase. Slagen we er tijdig in voldoende draagvlak voor innovatie te creëren, de financiële middelen in te zetten op de goede plek en de daadkracht te ontwikken die nodig is om te laten zien dat het anders kan?

Programma voor producentenontwikkeling Solidaridad

Pre-certificering

Certificering

Post certificering

Producentenondersteuning voor slim en duurzaam landgebruik

• Fair Trade • EKO • UTZ Certified • Rainforest Alliance • ronde tafels • bedrijfscodes

• Continue verbeteringen

Ondersteuning bij certificering

Solidaridad Jaarverslag 2010

Innovatieve projecten b.v.: • vermindering watergebruik • energie-emissies • waardering ecosysteemdiensten

11


Visie en strategie

Plannen, monitoren en evalueren

Het afgelopen jaar zijn twee grote evaluatiestudies naar Solidaridad programma’s afgerond. De planning van projecten, het monitoren van het verloop en de evaluatie van projecten, zijn onontbeerlijke onderdelen van het werk van Solidaridad. Alleen zo kan de kwaliteit van het werk verbeteren.

Planning, monitoring en evaluatie (PME) vormen de ruggengraat van een lerende organisatie als Solidaridad. Het zijn belangrijke instrumenten om de kwaliteit van ons werk te verbeteren en de transparantie te verhogen. Planning draait om het plannen en afstemmen van doelstellingen en processen die netwerkbreed gaande zijn en worden opgestart. Een complexe zaak binnen een netwerk met negen regiokantoren verspreid over de wereld. Door bewust te werken aan het verbeteren van de netwerkbrede planning, kunnen er gezamenlijk betere en haalbare afspraken worden gemaakt. De afstemming binnen de productketen tussen de activiteiten gericht op de productie en de marktactiviteiten vormt daarbij een stevig aandachtspunt. In 2010 werd het meerjarenplan 2007-2010 afgerond en geëvalueerd. Er werd gestart met het opstellen van het meerjarenplan 2011-2015, waarin het strategisch beleid en de strategie binnen de netwerkorganisatie is afgestemd. Onder planning valt ook het opstellen van een jaarplan. Het jaarplan 2011 geeft invulling aan de nieuwe rol van Solidaridad Nederland in de netwerkorganisatie. Vinger aan de pols door monitoren Tijdens de uitvoering van programma’s wordt de voortgang bewaakt door te monitoren. Met een kritische maar constructieve blik kan worden beoordeeld of strategische keuzes moeten worden bijgesteld, hoe de kwaliteit van de uitvoering kan worden verbeterd en kennis breder kan worden gedeeld. Ook is monitoren nodig om de financiële partners en donateurs goed te informeren over het werk van Solidaridad. In 2010 werd gestart met het ontwikkelen van een nieuw projectmanagementsysteem voor netwerkbreed gebruik als opvolger van het huidige systeem. Dit systeem beheert niet alleen de financiële stromen, maar ook de voortgang van programma’s. Daarbij wordt gewerkt met Key Performance Indicators. Vanaf 2011 vindt implementatie van het systeem plaats. In de regionale netwerkkantoren werd waar nodig het kwaliteitsmanagementsysteem geprofessionaliseerd. In Nairobi is een medewerker aangesteld die dit proces coördineert, met een gedeeltelijke financiering vanuit PSO. Netwerkbreed heeft Solidaridad geconstateerd dat het planningsproces nog

12

verder verbeterd kan worden. Het is van belang precies te weten wat de uitgangspunten van een programma zijn en wat er kan worden bereikt. Solide evaluatiestudies Nadat een programma is beëindigd wordt in een (externe) evaluatie een analyse gemaakt, met speciale aandacht voor resultaten en impact, geleerde lessen en verbeterpunten en van de doelmatigheid van de inzet van middelen. In het kader van het aflopen van het Medefinancieringstelsel (MFS)- I van het Ministerie van Buitenlandse Zaken in 2010, is een aantal uitgebreide evaluatiestudies gedaan. De CIDIN studie ‘De Impact van Fair Trade’ door Ruerd Ruben verscheen in 2008. In 2009 en 2010 voerde Crem een onderzoek uit naar het sojaen biomassaprogramma. Nijenrode deed onderzoek naar de impact van het katoen- en textielprogramma (zie pagina 13). De kwaliteit van de evaluatiestudies is toegenomen. Binnen Solidaridad groeit de capaciteit om sturing te geven aan de evaluaties. In 2010 werd ook een tevredenheidsonderzoek uitgevoerd onder partners in de ketens. De respons bedroeg ongeveer 45 procent en was grotendeels positief. Op het onderdeel ‘frequentie van de communicatie’ scoorde Solidaridad het minst goed. Partners prijzen Solidaridad onder meer om de feedback, de werkwijze en de flexibiliteit naar lokale situaties.

Solidaridad ontving in 2010 de PSO Innovatie Award voor de aanpak van problemen in textielfabrieken en ververijen. De pioniersrol die Solidaridad vaak wil vervullen maakt innovatie tot een speerpunt.

Solidaridad Jaarverslag 2010


Evaluatie Fashion programma 2003-2010 In december 2010 publiceerde Nyenrode Business universiteit de uitkomsten van een evaluatiestudie naar Solidaridad’s Fashion programma. De leiding van het onderzoek was in handen van drs. Ard Hordijk. De nadruk van de evaluatie van het Fashion programma lag op de vraag in hoeverre de doelen van het programma zijn behaald en wat de kwaliteit van de uitvoering was. De onderzoeksvragen werden getoetst op de drie niveaus waarop het programma zich richt: ontwikkeling van verantwoorde productie door katoenboeren en textielfabrieken; de ontwikkeling van maatschappelijke organisaties en de marktontwikkeling in Westerse markten.

Grote impact op katoenboeren Op het niveau van de kleinschalige katoenboeren blijkt het programma het meest effectief en werden de meeste resultaten behaald. Het Fashion programma heeft een grote impact op de verhoging van inkomens en de verbetering van de levensomstandigheden van boerenfamilies in de Oro Blanco (Peru), Chetna (India) en ProCotton (Senegal) projecten. Op fabrieksniveau werden de doelen in de loop van het programma bijgesteld. De originele doelen zijn niet behaald vanwege de beperkte vraag van kledingmerken. Wel had het programma impact op de arbeidsomstandigheden van fabrieksmedewerkers. In totaal werden 47.000 arbeiders bereikt die profiteren van onder meer betere faciliteiten op de werkplaats, betere arbeidsvoorwaarden, een meer gelijke

foto Paul Barbera

Visie en strategie

behandeling van mannen en vrouwen en toelages voor onderwijs voor hun kinderen.

Voeten in de klei Het bewegen van merken om voor duurzame productieketens te kiezen, is achtergebleven bij de verwachtingen. De oorzaak daarvan ligt in de financiële crisis, maar ook in de zoektocht van Made by naar de juiste instrumenten om kledingmerken aan zich te verbinden. De belangrijkste impact van Made-By is dat het label het merken aantoonbaar makkelijker maakt om kwalitatieve stappen te nemen richting verduurzaming van hun productieketens. Wat de efficiëntie van Solidaridad betreft, concludeert het onderzoeksteam dat het relatief kleine team van Solidaridad erin is geslaagd een groot publiek te bereiken. Solidaridad gaat innovatief te werk en staat ‘met de voeten in de klei’. De grote dynamiek in het programma vraagt wel om extra aandacht voor de systematiek van de financiële rapportage en het financiële beheer. Bemiddelaar tussen aanbieder en afnemer Ard Hordijk: “De rol die Solidaridad in grote lijnen wordt toegeschreven in deze evaluatie is die van broker die verschillende partijen bij elkaar brengt en in staat is verantwoorde aanbieders aan afnemers te koppelen. De perceptie over Solidaridad is dat de organisatie een grote rol heeft gespeeld in het meer mainstream maken van verantwoord geproduceerde kleding.”

Solidaridad Jaarverslag 2010

13


Visie en strategie

Productgroepen Solidaridad wil de verduurzaming van de economie in gang zetten. Wereldwijd werkt Solidaridad aan verduurzaming van de productie en consumptie in elf specifieke sectoren. In dit hoofdstuk vertellen we over onze doelen per sector, hoe we resultaten bereiken en met wie. Een kaart geeft inzicht waar we met onze partners actief zijn met marktontwikkeling en/of communicatie en met producentenontwikkeling en/of maatschappijopbouw.

14

Solidaridad Jaarverslag 2010


foto Keke Keukelaar

Cacaoboeren uit het dorp Mantukwa, Ghana worden getraind in slim en duurzaam landgebruik. Training is ĂŠĂŠn van de kernactiviteiten van Solidaridad.

Solidaridad Jaarverslag 2010

15


Solidaridad netwerk wereldwijd actief

Deze kaart toont met gele sterren waar de negen Solidaridad centra kantoor houden. Van daaruit worden in vele landen op alle continenten activiteiten ontwikkeld in nauwe samenwerking met onze lokale partners. Per land staat aangegeven in welke productgroepen activiteiten zijn ontwikkeld in 2010. De witte achtergrond duidt op activiteiten voor producentenontwikkeling en / of maatschappijopbouw en een lichtblauwe achtergrond voor marktontwikkeling en / of communicatie. Canada

Solidaridad Midden-Amerika

Verenigde Staten

Hoofdkantoor: Guatemala stad Mexico

Belize, Guatemala, Costa Rica, Haïti, Honduras, Mexico, Nicaragua

Belize

Guatemala Honduras

Nicaragua Costa Rica

Panama

Colombia

Solidaridad Andes Hoofdkantoor: Lima

Ecuador

Chili, Colombia, Ecuador, Peru

Brazilië

Peru

Chili

Bolivia Paraguay

Solidaridad Zuid-Amerika Hoofdkantoor: Buenos Aires Argentinië, Bolivia, Brazilië, Paraguay Argentinië

Koffie – producentenontwikkeling / maatschappijopbouw: Brazilië, Colombia, DR Congo, Ethiopië, Guatemala, Honduras, India, Kenia, Mexico, Nicaragua, Oeganda, Peru, Tanzania, Vietnam

Fruit – producentenontwikkeling / maatschappijopbouw: Brazilië, Burkina Faso, Chili, China, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Ghana, Guatemala, India, Ivoorkust, Kenia, Panama, Peru

marktontwikkeling / communicatie: Australië, Brazilië, China, Indonesië, Japan, Mexico, Noord-Amerika, Verenigd Koninkrijk, Zuid-Afrika, Zuid-Korea, Zwitserland

marktontwikkeling in: Europese Unie, Zuid-Afrika, Zwitserland

Katoen – producentenontwikkeling / maatschappijopbouw: China, India, Mali, Peru, Senegal, Tanzania, Zambia

marktontwikkeling / communicatie: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Italië, Nederland, Verenigd Koninkrijk, Zweden

marktontwikkeling / communicatie: Europa, Nederland, Verenigde Staten

16

Soja – producentenontwikkeling / maatschappijopbouw: Brazilië, Bolivia, China, India

Textiel – producentenontwikkeling / maatschappijopbouw: Bangladesh, China, India, Nepal, Vietnam

Cacao – producentenontwikkeling / maatschappijopbouw: Brazilië, Ecuador, Ghana, Indonesië, Ivoorkust, Kameroen, Nigeria, Vietnam

marktontwikkeling / communicatie: België, Denemarken, Duitsland, Luxemburg, Nederland, Verenigd Koninkrijk, Zweden

marktontwikkeling / communicatie: Australië, Canada, Europa, Nederland, Verenigde Staten

Solidaridad Jaarverslag 2010


Solidaridad Nederland Hoofdkantoor: Utrecht Actief op alle continenten

Europese Unie Nederland

Finland

België

Zweden

Luxemburg

Denemarken Duitsland

Zwitserland

Frankrijk

Solidaridad China

Verenigd Koninkrijk

Hoofdkantoor: Beijing

Italië

China Zuid-Korea

Solidaridad West-Afrika China

Hoofdkantoor: Accra

Pakistan

Burkina Faso, Ghana, Ivoorkust, Kameroen, Mali, Nigeria, Senegal

Solidaridad Oost-Afrika

Mali

DR Congo, Ethiopië, Kenia, Malawi, Oeganda, Tanzania, Zambia

Senegal

Burkina Faso

Ivoorkust

Japan Bangladesh

Hoofdkantoor: Nairobi

Nigeria Kameroen

Nepal

India Vietnam Sri Lanka

Ethiopië

Indonesië

Oeganda

Ghana

Kenia DR Congo Zambia

Solidaridad Zuid- en Zuidoost-Azië

Tanzania

Hoofdkantoor: New Delhi

Malawi

India, Bangladesh, Nepal, Indonesië, Maleisië, Pakistan, Papoea Nieuw Guinea, Sri Lanka, Vietnam

Mozambique Madagaskar

Angola

Zimbabwe

Namibië Botswana

Papoea Nieuw Guinea

Australië

Mauritius

Swaziland Lesotho

Zuid-Afrika

Maleisië

Solidaridad Zuidelijk Afrika Hoofdkantoor: Gaborone Angola, Botswana, Lesotho, Malawi, Madagaskar, Mauritius, Mozambique, Namibië, Swaziland, Zambia, Zimbabwe, Zuid-Afrika

Biomassa – producentenontwikkeling / maatschappijopbouw: Angola, Argentinië, Bolivia, Botswana, Brazilië, DR Congo, Lesotho, Madagascar, Malawi, Mauritius, Mozambique, Namibië, Nicaragua, Paraguay, Swaziland, Tanzania, Zambia, Zimbabwe, Zuid-Afrika

Goud – producentenontwikkeling / maatschappijopbouw: Bolivia, Colombia, Ghana, Guatemala, Nicaragua, Peru, Tanzania marktontwikkeling / communicatie: Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Nederland, Verenigd Koninkrijk

marktontwikkeling / communicatie: Argentinië, Europese Unie, Nederland, Mozambique, Zwitserland

Palmolie – producentenontwikkeling / maatschappijopbouw: Brazilië, Colombia, Ghana, Guatemala, Honduras, Indonesië, Maleisië, Papoea Nieuw Guinea

Rietsuiker – producentenontwikkeling / maatschappijopbouw: Argentinië, Belize, Bolivia, Brazilië, Guatemala, Honduras, India, Malawi, Pakistan, Paraguay, Zuid-Afrika

marktontwikkeling / communicatie: Duitsland, Nederland

marktontwikkeling / communicatie: België, Brazilië, India, Nederland, Zwitserland

Thee – producentenontwikkeling / maatschappijopbouw: Argentinië, China, India, Indonesië, Kenia, Malawi, Mozambique, Sri Lanka, Vietnam, Zuid-Afrika, marktontwikkeling / communicatie: China, Europa, India, Indonesië, Verenigde Staten

Solidaridad Jaarverslag 2010

17


Koffie Veel vraag naar verantwoorde koffie In 2010 kondigde de Nederlandse koffiesector aan het aandeel gecertificeerde koffie te verhogen naar 75 procent van de totale koffiemarkt in 2015. Wereldwijd steeg het volume UTZ gecertificeerde koffie met bijna vijftig procent. De stijgende vraag naar verantwoord geproduceerde koffie biedt steeds meer koffieboeren de kans om hun positie te verbeteren.

Koffie wordt in meer dan vijftig ontwikkelingslanden geproduceerd. In al die landen levert het product een belangrijke bijdrage aan de sociaaleconomische ontwikkeling. Sommige landen halen zelfs de helft van hun exportinkomsten uit koffie. Maar de miljoenen kleinschalige koffieboeren, die samen meer dan tachtig procent van de wereldproductie leveren, leven vaak in armoede. Solidaridad zet zich in voor een verantwoorde koffieketen, door te werken aan het verbeteren van de omstandigheden van boeren in ontwikkelingslanden én aan het vergroten van de markt voor verantwoord geproduceerde koffie.

Doelen voor 2010 – De capaciteit versterken van producenten en producentenorganisaties zodat zij kunnen voldoen aan de criteria van certificeringsystemen voor verantwoord geproduceerde koffie. – De efficiëntie en effectiviteit van producentenondersteuning verbeteren. – De vraag naar gecertificeerde, verantwoord geproduceerde koffie op de internationale markt stimuleren en nieuwe bedrijven betrekken bij een duurzamere keten.

Behaalde resultaten – In Honduras nam het aantal producentenorganisaties dat verantwoord koffie produceert en de totale verantwoorde koffieproductie voor het derde achtereenvolgende jaar toe. – In Vietnam werden honderd extra trainers getraind en instrumenten ontwikkeld om een groter aantal producenten te trainen voor certificering. – Bij bedrijven en een maatschappelijke organisatie in Oost-Afrika werd capaciteit ontwikkeld om efficiëntere producentenondersteuning te kunnen bieden. – De Nederlandse koffiesector heeft zich verbonden aan het doel om het aandeel verantwoorde, gecertificeerde koffie te verhogen naar 75 procent van de totale koffiemarkt in 2015. – Het volume UTZ gecertificeerde koffie steeg in 2010 met 48 procent en bereikte een totaal van ruim 120.000 ton koffie.

18

75 procent van de koffiemarkt duurzaam Afgelopen jaar gaf de Nederlandse koffiesector aan dat ze in 2015 75 procent van het totale koffieaanbod verantwoord gecertificeerd wil hebben. Een doorbraak die het resultaat is van vele jaren hard werken aan verbeteringen in de koffieketen; zowel aan een verantwoord geproduceerd koffieaanbod als aan het vergroten van de afzetmarkt daarvoor. Solidaridad, al twintig jaar actief als aanjager van koffiecertificering, heeft daarin een grote rol gespeeld. Groei verantwoorde productie in Honduras In 2010 steeg in Honduras het aandeel gecertificeerde koffie naar 25 procent van de totale koffieproductie. Het aantal producentenorganisaties dat hieraan bijdraagt, nam toe tot zeventien. Deze groei is te danken aan Procaso, een producentenondersteuning initiatief van Solidaridad en SNV. Boeren en exporteurs profiteren van de toename van verantwoorde productie: door training in goede landbouwtechnieken produceren zij meer en betere koffie. Daarnaast worden zij gekoppeld aan afnemers en krijgen toegang tot de internationale markt. In 2010 werd het Procaso programma uitgerold in Nicaragua. Geleerde les: méér dan certificering Certificering lost niet alle problemen op in de koffiesector. Deze les kwam het afgelopen jaar duidelijk naar voren. Certificering is een instrument voor verduurzaming, maar moet steeds meer een onderdeel worden van een bredere aanpak die de problemen waar boeren tegenaan lopen als uitgangspunt neemt. Alleen door verder te kijken dan de criteria van certificeringsystemen kan er een grote duurzaamheidslag worden gemaakt, die in de eerste plaats ten goede komt aan boeren in ontwikkelingslanden.

Evaluatie 2010: kansen en bedreigingen Solidaridad profiteert van haar uitgebreide netwerk in productielanden, dat korte lijnen met de producenten mogelijk maakt. Zo staan we dicht bij de boeren en kennen hun problemen. Anderzijds zijn we door jarenlange bewerking van de marktzijde ook bekend met de grote marktspelers in het Westen.

Solidaridad Jaarverslag 2010


René Romero van Procaso geeft uitleg aan een agronomist van Cocafelol, Honduras. Kofinaf, een Keniaanse producent en verwerker van koffie, maakt gebruik van drie certificeringen en volgt de nationale nondiscriminatie wetgeving.

foto Yvette Faber

meer worden gekeken naar de nieuwe duurzaamheidissues als slim en duurzaam land- en watergebruik en betaling voor milieudiensten van boeren, zoals carbon credits.

Impact

foto H.P. Alting von Geusau

In de projecten van Solidaridad worden in totaal 150.000 kleinschalige boeren en hun gezinnen getraind om te voldoen aan duurzaamheidscriteria. Het onderzoekinstituut CIDIN concludeerde in 2010 dat het grootste effect van UTZ certificering bestaat uit een stijging van het inkomen van boeren door kwaliteitsverbetering met als gevolg daarvan een betere prijs. In Kenia bijvoorbeeld ontvingen koffieboeren na certificering een dertig procent hogere prijs. Daarbij produceerden zij twintig procent meer dan voorheen door de verbeterde productietechnieken. Beide factoren leidden tot een flinke inkomensstijging voor boeren en hun familie.

Belangrijkste strategische partners en donors Door de krappe wereldmarkt en hoge koffieprijzen in 2010 maken veel handelaren en koffiebranders zich zorgen over hun inkoop op de langere termijn. Die zorg vormt een prima basis voor samenwerking waarin duurzaamheid en productiviteitsverhoging hand in hand gaan.

Vooruitblik op 2011 Om verder te kijken dan certificering en de belangen van boeren voorop te stellen, streeft Solidaridad steeds meer naar een trainingspakket voor boeren waarmee zij kunnen voldoen aan meerdere certificeringsystemen tegelijk. Dat traint hen in een groter aantal duurzaamheidcriteria en verbetert hun marktpositie. Steeds meer wil Solidaridad dus focussen op de boer en op de vraag ‘wat baat de boer?’. Daarnaast zal er ook binnen het koffieprogramma steeds

Realisatie 2010 Begroot 2010 Begroot 2011

€ 3.471.472 € 3.945.500 € 3.670.500

Minder financiering in 2010. Voor 2011 komt dat er weer bij.

Partners in producentenondersteuning: ECOM; Federacion Nacional de Café Colombia; Deloitte Kenya; Prakruthi India; Fair Trade Labelling Organizations International; SNV Nederlandse ontwikkelingsorganisatie; Ministry of Agriculture and Rural Development Vietnam; onderzoekinstituut CIDIN Partners in maatschappijopbouw: Kulika Uganda; Café Africa Partners in marktontwikkeling: UTZ Certified; Sara Lee/Douwe Egberts Partners in campagnevoering: Tropical Commodity Coalition Nederland Donoren: Ministerie van Buitenlandse Zaken/MFS; Irish Aid/Irish Fair Trade Network; EU; Hivos; PSO; Argidius

Verdeling kosten activiteiten realisatie 2010 ■ ■ ■ ■ ■

Producentenontwikkeling 67,3% Maatschappijopbouw 16,7% Communicatie 0% Marktontwikkeling 12,8% Planning, monitoring en evaluatie 3,2%

€ 1.000.000

€ 500.000 Realisatie 2010

Begroot 2010

Solidaridad Jaarverslag 2010

Begroot 2011

19


Katoen Eerste balen Better Cotton geproduceerd! In 2010 gingen de eerste Better Cotton Initiative (BCI) projecten van start, waarbij kleinschalige boeren onder leiding van trainers, met en van elkaar verantwoorde landbouwtechnieken leerden. Boeren zijn heel enthousiast over deze aanpak van verduurzaming. Hun deelname en de interesse van merken in Better Cotton geven het programma grote potentie.

Tachtig procent van de wereldwijde katoenproductie wordt geleverd door kleinschalige boeren in ontwikkelingslanden. Zij verkeren vaak in financiële problemen: om de noodzakelijke investeringen te kunnen doen in kostbare zaden, kunstmest en bestrijdingsmiddelen, storten zij zich in de schulden. Door de instabiele en lage katoenprijs die zij ontvangen, komen ze daar vaak niet meer uit. Ook voor het milieu doet de katoenteelt niet veel goeds: tonnen giftige bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, en het waterverbruik is torenhoog. Solidaridad stimuleert de productie en de afname van biologische, fairtrade en Better Cotton katoen. Deze drie systemen zijn complementair en werken aan verschillende aspecten van duurzaamheid. Zo kan er daadwerkelijk een verschil worden gemaakt in de katoenketen.

Doelen voor 2010 – Katoenboeren ondersteunen bij zelforganisatie, certificering, mens- en milieuvriendelijk teeltmethoden van katoen en bij toegang tot de markt. – Eerste BCI projecten opstarten. – Uitbreiding van ProCotton programma naar Oost-Afrika. – Afzet voor duurzaam katoen creëren in Europa. – Bewustzijn vergroten van het belang van duurzame kleding bij bedrijven en consumenten. – Diversiteit van donoren vergroten.

– Er is samen met andere belanghebbenden gewerkt aan integriteitversterking van biologisch katoen certificering. – Solidaridad heeft BCI ondersteund om wereldwijde erkenning te krijgen.

BCI projecten van start Na de voorbereidingen in 2009, werd in 2010 gestart met de eerste Better Cotton ondersteuningsprogramma’s in Mali en India. In India werd een vliegende start gemaakt met acht nieuwe projecten, die 20.000 boeren bereiken. In Mali krijgen in één project zo’n vierduizend boeren hulp bij het verhogen van de productiviteit en kwaliteit van de katoenteelt. Ook krijgen ze training in meer efficiënt en veilig gebruik van bestrijdingsmiddelen. De komende jaren gaan deze boeren ieder hun kennis overdragen aan vier collegaboeren en leren ze van elkaar. Dit is een innovatief concept waardoor alleen al in Mali in 2012 zo’n 16,000 boeren op verantwoorde wijze katoen verbouwen. Uitbreiding naar China voorbereid In China liggen er veel kansen voor verduurzaming van de katoensector. Daarom deed Solidaridad uitgebreid onderzoek naar de duurzaamheidthema’s die er spelen, en vooral naar hoe BCI ondersteuning kan bieden in het oplossen van die problemen. De opgedane kennis werd gedeeld en er werd draagvlak gecreëerd voor het starten van meer projecten in de nabije toekomst.

Behaalde resultaten – Solidaridad’s vierjarige ondersteuningsprogramma werd uitgebreid tot negentien producentenorganisaties, waardoor bijna 40.000 katoenboeren wereldwijd worden bereikt. – In India en Mali gingen de eerste BCI projecten van start én werden de eerste balen Better Cotton geproduceerd. – Voorwerk gedaan voor uitbreiding van het ProCotton programma naar Tanzania en Zambia. – Het biologisch katoenproject Chetna Organic, geïnitieerd door Solidaridad, staat bijna op eigen benen door capaciteitsversterking. – Er zijn voorbereidingen getroffen om in 2011 met Better Cotton projecten te starten in China.

20

Geleerde les: biologische certificering aanscherpen Begin 2010 werd bekend dat het systeem van biologisch katoencertificering niet naar behoren functioneert. Van partners in India had Solidaridad daarover al eerder signalen ontvangen. Partners zagen dat plotseling veel meer zogenaamde biologisch katoen werd aangeboden tegen (te) lage prijzen. Solidaridad is daarop in actie gekomen. We zijn een onderzoek gestart en hebben een workshop georganiseerd voor certificeringorganisaties. Ook hebben we de interne controlesystemen verscherpt in projecten waarmee wij of onze partners werken. Met merken zijn we in gesprek gegaan over hun rol om de mazen in certificeringsystemen te dichten. In de communicatie benadrukt Solidaridad

Solidaridad Jaarverslag 2010


foto H.P. Alting von Geusau

Biosustain, een katoenverwerker in Tanzania, geeft de boeren in de omgeving een bron van inkomsten.

Impact

ook dat er ondanks de mazen in het certificeringsysteem, op boerenniveau nog steeds een groot verschil wordt gemaakt door de duizenden boeren die biologisch katoen verbouwen.

Evaluatie 2010: kansen en bedreigingen Door Solidaridad’s integrale aanpak van de textielketen hebben we een groot bereik. Het Better Cotton Initiative en het ProCotton programma bereiken duizenden katoenboeren, en aan de andere kant van de keten heeft Solidaridad door onder meer Made-By toegang tot merken die geïnteresseerd zijn in duurzaam katoen. Zo kan Solidaridad een verbinding maken tussen de productie en de markt. Door de kennis van Solidaridad te combineren met financiële steun van bedrijven als H&M en Jackpot en hun toezegging om verantwoorde katoen af te nemen, is een vliegende start mogelijk. Een goed voorbeeld daarvan waren de BCI projecten in India in het afgelopen jaar. Maar, de vele schakels in de keten vanaf het moment dat katoen van het land komt totdat het in de winkelschappen ligt, maken ketenregie tussen producenten en eindafnemers een complexe zaak waar veel bij komt kijken.

Vooruitblik op 2011 In 2011 wordt het aantrekken van lokale donoren steeds belangrijker. Nu de belangstelling van donoren voor financiering van projecten in opkomende markten als India en China afneemt, moeten nieuwe financieringsvormen worden onderzocht. In Zambia en Tanzania werkt Solidaridad aan een opschaling van het ProCotton programma, na het nodige voorwerk te hebben gedaan in 2010.

Realisatie 2010 Begroot 2010 Begroot 2011

€ 1.765.236 € 539.681 € 1.145.625

Extra bijdrage IDH

In 2010 deed Nyenrode onderzoek naar de impact van Solidaridad’s projecten in de textielketen. Eén van de uitkomsten was dat de boeren in langlopende katoenprojecten in Peru (Oro Blanco), India (Chetna Organic) en Senegal (EndaPronat) een hogere prijs ontvangen voor hun katoen dan voor de start van de programma’s. De gegarandeerde afname van een deel van de productie levert hen een stabieler inkomen en meer zekerheid op. Zij hebben toegang tot kennis over verantwoorde teelttechnieken, een betere toegang tot marktpartijen en tot financiering. Ook werd er geïnvesteerd in persoonlijke ontwikkeling waardoor boeren bijvoorbeeld leerden lezen en schrijven.

Belangrijkste strategische partners en donoren Partners in producentenondersteuning EndaPronat (NGO Senegal); FFID-COFA (NGO India); Rural Development Research Center (China); APROCA (producentencoöperatie, Mali); OBSA (producentencoöperatie, Peru); Biosustain (bedrijf, Tanzania); COMACO (NGO Zambia); ACF, ASA, Myrada (NGO’s India); Agrocel, Pratibha, G&C, SSM, Arvind (bedrijven India) Partners in maatschappijopbouw: FFID-COFA (NGO India); APROCA (producentencoöperatie, Mali); Rural Development Research Center (China) Partners in marktontwikkeling: BCI; ProCotton/Rabo Foundation; Better Cotton Fast Track Program; Made-By merken; Fair&Co; Kuyichi; BCI merken Donoren: Ministerie van Buitenlandse Zaken/MFS; Better Cotton Fast Track Fund; Ford Foundation; Rabobank Foundation; GSRD Foundation; Jackpot

Verdeling kosten activiteiten realisatie 2010 ■ ■ ■ ■ ■

Producentenontwikkeling 91,4% Maatschappijopbouw 2,9% Communicatie 0% Marktontwikkeling 3,5% Planning, monitoring en evaluatie 2,2%

€ 500.000

€ 250.000 Realisatie 2010

Begroot 2010

Solidaridad Jaarverslag 2010

Begroot 2011

21


Textiel Prijs voor innovatieve aanpak in textielfabrieken Solidaridad’s integrale aanpak van de hele textielketen, met op maat gesneden programma’s voor alle deelgebieden in de keten, is uniek. Onze werkwijze die uitgaat van de belangen van partners en waarbij naar hen wordt geluisterd, boekt succes en kreeg in 2010 een innovatieprijs.

Al heel lang weten we dat de sociale- en milieuomstandigheden in de textielketen erbarmelijk zijn. Of het nu gaat om katoenboeren die met levensgevaarlijke pesticiden werken, ververijen die chemisch afval in de omgeving achterlaten of fabrieken waarin arbeiders onder slechte arbeidsvoorwaarden werken. Solidaridad werkt in de gehele keten van de textielindustrie aan het verminderen van de belasting van het milieu en het verbeteren van de sociale omstandigheden van arbeiders. Samen met partners geven we trainingen aan fabrieksarbeiders zodat zij voor hun rechten kunnen opkomen, trainen het management en maken met de fabrieken plannen voor structurele verbeteringen. Tegelijkertijd motiveren we kledingmerken om verantwoorde textiel af te nemen, en vergroten zo de toegang van verantwoorde textielfabrikanten tot de markt.

Doelen voor 2010 – Ververijen begeleiden bij een minder milieubelastende bedrijfsvoering. – De slechte arbeidsomstandigheden, met name in naaiateliers, structureel verbeteren. – Ondersteuningsprogramma’s uitbreiden in Bangladesh en Vietnam. – Afzet creëren voor duurzame textiel en kleding in Europa. – Mogelijkheden onderzoeken voor afzet van duurzame kleding op de Aziatische markten. – Bewustzijn vergroten van het belang van duurzame kleding bij bedrijven en consumenten. – Ondersteuning voor het verder ontwikkelen van het Made-By businessplan.

Behaalde resultaten – Solidaridad won de PSO Innovatie Award voor de innovatieve aanpak van problemen in textielfabrieken en ververijen. – Van 2007 tot en met 2010 zijn er 101 fabrieksprojecten uitgevoerd, die bijna 60.000 arbeiders hebben bereikt en hun situatie hebben verbeterd. – Solidaridad breidde ondersteuningsprogramma’s uit in Bangladesh. – Maatschappelijke organisaties in Tirupur, Bangalore,

22

Dhaka en China werden versterkt. – De bekendheid van Solidaridad’s textielprogramma nam toe door media-aandacht in verschillende bladen. – Het businessmodel van Made-By is aangepast met als doel een verdere groei van het label.

Winnaar PSO Innovatie Award In 2010 werd in nauw overleg met partners de user groups methodologie verder ontwikkeld om problemen in fabrieken en ververijen aan te pakken. Binnen een cluster van tien bedrijven worden ervaringen en ideeën uitgewisseld door het middenkader. Dat blijkt een succesvolle aanpak: kennis en ervaring worden gedeeld, en de groepsdynamiek en gezonde competitie resulteren in innovatieve oplossingen voor problemen in de fabrieken en ververijen, aangedragen door het middenkader zelf. Voor deze effectieve aanpak won Solidaridad de PSO Innovatie Award. Bouwen van sterke lokale netwerken Het afgelopen jaar werden maatschappelijke organisaties, vakbonden en certificeringorganen georganiseerd en versterkt. Deze organisaties worden gezocht in de geografische nabijheid van de deelnemende fabrieken en ververijen, zodat er gebouwd kan worden aan een sterk lokaal netwerk. Het resultaat van de trainingen is dat de maatschappelijke organisaties en vakbonden beter in staat zijn om een concrete bijdrage te leveren aan verbeterprocessen in fabrieken en om een kritische en constructieve rol aan te nemen bij audits, zodat certificeringen verbeterd worden. Geleerde les: lagere drempel voor Made-By De naamsbekendheid van Made-By, het samenwerkingsverband van kledingmerken voor verduurzaming van de productieketen, is vrij groot. Het aantal aangesloten merken, en daardoor ook de impact van Made-By, is echter nog laag. Het afgelopen jaar ondervonden Solidaridad en Made-By, dat het label vaak wordt gezien als veeleisend. Daarop verleende Solidaridad hulp bij het aanpassen van het businessmodel. De aanpak van Made-By is nu meer flexibel en laagdrempelig, en nog meer gericht op zelffinanciering. Het label zal in de nieuwe vorm meer merken

Solidaridad Jaarverslag 2010


foto Paul Barbera

Solidaridad gaat in 2011 de markt voor duurzame mode in India en China onderzoeken.

kunnen betrekken om concrete verbeteringen in de keten te realiseren. Het eerste resultaat is er al: na aanpassing van het businessmodel heeft een aantal grote merken zich aangesloten, waaronder het bekende Britse kledingmerk Ted Baker.

Evaluatie 2010: kansen en bedreigingen Solidaridad’s geïntegreerde programma werkt. Het levert goed inzicht in de keten en de actuele problemen. Onze aanwezigheid en ons partnernetwerk in sleutellanden garanderen een goede uitvoering van verbeterstrategieën. Tegelijkertijd heeft Solidaridad in de markt een groeiend netwerk van bedrijven die zijn aangesloten bij Made-By, Social Accountability International (SAI) en het Business Social Compliance Initiative (BSCI). Het inzicht van Solidaridad in de problematiek heeft ook een keerzijde: er zijn meer duurzaamheidproblemen dan we kunnen aanpakken met een relatief kleine organisatie. Ook komen veel problemen voort uit diepgewortelde culturele aspecten, zoals gender ongelijkheid. Om die problemen aan te pakken, schiet certificering alleen te kort. Ze vragen om langdurige veranderingsprocessen; trainingen en een afvinklijst met criteria voldoen niet. Tenslotte kampt het textielprogramma met de afnemende belangstelling van donoren voor financiering van verbeterprojecten in opkomende markten als India en China. De groei van de economie in deze landen, leidt niet als vanzelf tot het oplossen van de problemen in de textielsector.

Vooruitblik op 2011

middenkader van fabrieken en ververijen zelf innovatieve oplossingen aandraagt, is succesvol gebleken en wordt het komende jaar opgeschaald naar andere landen. Made-By gaat hard werken aan het verbinden van meer en grotere merken aan textielfabrieken. Dat levert kansen op voor beide partijen: het kledingmerk kan er zo een duurzame bedrijfsvoering op nahouden en dat communiceren aan haar klanten; de textielfabriek heeft een afzetmarkt en wordt daardoor nog meer gestimuleerd om veranderprocessen uit te voeren.

Impact Alleen al de user groups methodologie in Bangalore (India) heeft geleid tot verbeteringen van de arbeidsomstandigheden van 14.000 arbeiders zoals betere faciliteiten op het werk en betere naleving van wettelijke, sociale en milieunormen. Simpele veranderingen die werden ingevoerd door de user groups resulteerden in grote besparingen van energie, hout en water. In 2009 liepen de besparingen op tot een bedrag van 47.000 euro over het hele jaar; een substantieel bedrag voor de betrokken bedrijven. Over 2010 zijn er nog geen definitieve cijfers bekend.

Belangrijkste strategische partners en donoren Partners in producentenondersteuning en maatschappijopbouw: Conquest (India); Prakruthi (India); CSR Center (Bangladesh); SEDF/IFC (Bangladesh); VCCI (Vietnam) Partners in marktontwikkeling: Made-By; SAI; BSCI Donoren: Ministerie van Buitenlandse Zaken/MFS; Agentschap NL; VROM; H&M

De clustering van bedrijven in user groups waarbij het

Realisatie 2010 Begroot 2010 Begroot 2011

€ 705.237 € 631.820 € 276.875

Extra uitgaven marktontwikkeling

Verdeling kosten activiteiten realisatie 2010 ■ ■ ■ ■ ■

Producentenontwikkeling 39% Maatschappijopbouw 28,9% Communicatie 0% Marktontwikkeling 26,1% Planning, monitoring en evaluatie 6%

€ 250.000

€ 125.000 Realisatie 2010

Begroot 2010

Solidaridad Jaarverslag 2010

Begroot 2011

23


Fruit Krachtenbundeling in de bananensector In de groente- en fruitsector is grootschalige verduurzaming moeilijk gebleken. De fragmentatie van de sector is daarvan de belangrijkste oorzaak. Een positieve uitzondering is de bananensector: de krachtenbundeling van betrokken actoren in het World Banana Forum in 2010, is een belangrijke stap naar grootschalige verduurzaming.

In vijftien jaar tijd hebben Solidaridad en haar partners een begin kunnen maken met het verduurzamen van de bananensector. Om de verduurzaming van andere fruit- en groentesectoren van de grond te krijgen, zijn nieuwe initiatieven nodig. Wereldwijd kamp de groente- en fruitsector met overmatig gebruik van pesticiden en water, slechte arbeidsomstandigheden op plantages en minimale opbrengsten voor kleinschalige boeren. Daarbij kent iedere fruit- of groentesoort en ieder productieland eigen problemen. Solidaridad wil een omslag in duurzaamheid realiseren door producenten te ondersteunen bij verantwoorde productie, en door afnemers te motiveren voor inkoop van verantwoorde groenten en fruit.

Doelen voor 2010 – Steun aan belangrijke fruitproducenten voortzetten om de positie in de fairtrade markt verder op te bouwen en versterken. – Onderzoeken of nieuwe duurzaamheidthema’s zoals klimaatneutrale productie kansen bieden voor het fruitprogramma. – Mogelijkheden onderzoeken voor het opbouwen van samenwerkingsverbanden waarin de belangrijkste betrokkenen bij specifieke producten in specifieke regio’s zelf de belangrijkste knelpunten identificeren en gezamenlijk werken aan verbetering.

Behaalde resultaten – Producentenorganisaties in Peru, Ecuador, Colombia, Panama, Burkina Faso en Ivoorkust zijn versterkt. – Grupo Hualtaco in Peru verhoogde het volume van biologische fairtrade bananen, Solidaridad ondersteunde de opbouw van verschillende producentenorganisaties als leverancier voor deze markt. – Solidaridad ondersteunde producenten van sperziebonen in Kenia om te voldoen aan de fairtrade criteria, waarna het bedrijf Fairfields hun boontjes als fairtrade product introduceerde op de Europese markt. – Solidaridad deed een levenscyclus analyse van de ananasketen in Ghana. – In verschillende landen heeft Solidaridad analyses

24

uitgevoerd van de groente- en fruitsector. Knelpunten en potentiële samenwerkingspartners zijn bekend. Deze studies vormen de basis voor de plannen in de komende periode. – Er werd gestart met een marktonderzoek naar de mogelijkheden van verantwoord geproduceerde groenten en fruit voor de West-Afrikaanse markt. – In het eerste jaar van het World Banana Forum, waarin Solidaridad een werkgroep coördineert, is de samenwerking goed van de grond gekomen.

Vereende krachten in het World Banana Forum Na de eerste bijeenkomst van het World Banana Forum (WBF) in december 2009, is in 2010 de samenwerking met als doel een verantwoorde sector te realiseren goed van de grond gekomen. In het World Banana Forum zijn alle betrokken partijen in de bananensector verenigd: van producenten tot retailers, van overheden tot maatschappelijke organisaties. Het WBF biedt al deze partijen de gelegenheid om met pragmatische oplossingen te komen voor duurzaamheidproblemen, best practices te delen en van elkaar te leren. Binnen het Forum coördineert Solidaridad de werkgroep over verantwoorde productie. Analyse ecologische voetafdruk van ananas In Ghana werd in 2010 gestart met een analyse van de ecologische voetafdruk van de ananasproductie. Naast de CO2-uitstoot van de sector, wordt er ook gekeken naar andere effecten op het milieu, zoals bodemuitputting en watergebruik. De analyse moet resulteren in plannen om milieuvervuiling in de ananasteelt te beperken. Geleerde les: retailers interesseren blijkt lastig Fruitbedrijven zijn anoniem voor de consument; er zijn vrijwel geen ‘fruitmerken’ waar de consument zich mee kan identificeren. Een herkenbaar, duurzaam imago bij de consument is dan ook moeilijk te realiseren voor fruitbedrijven. De positie van retailers is in deze sector daarom sterker dan in sectoren waarin merken een belangrijke rol spelen. Om die reden is het van belang dat retailers van meet af aan betrokken worden bij de verduurzaming van de

Solidaridad Jaarverslag 2010


Bananen bij Grupo Hualtaco, Peru. Kwaliteitscontrole mango’s in Burkina Faso.

foto via Grupo Hualtaco

Solidaridad zich het afgelopen jaar gericht op lokale marktontwikkeling in West-Afrika. Een gezonde en duurzame exportsector kan dan tevens bijdragen aan een de lokale voedselvoorziening.

Vooruitblik op 2011 In 2010 is er gewerkt aan een analyse van de duurzaamheidproblematiek van verschillende producten en van de regio’s waarin ze worden geproduceerd. De belangrijkste duurzaamheidthema’s zijn daarbij in kaart gebracht. Deze analyse diende als basis voor een strategisch plan, waaruit bleek dat de fruitsapsector perspectief biedt voor verbeteringen. In 2011 werkt Solidaridad aan de voorbereidingen voor een programma voor sappen en zoekt bedrijven, retailers en donoren die hieraan mee willen werken.

foto Joe Sheehan

Impact

groente en fruitsectoren. Retailers zijn niet geïnteresseerd in verduurzaming van enkele productgroepen, een assortimentsbrede benadering is daarom noodzakelijk.

De producentenondersteuning programma’s richten zich onder meer op kwaliteitsmanagement van het fruit, een cruciale factor in de sector. Een stabiele, hoge kwaliteit levert producenten een stabielere marktpositie op, die vaak gepaard gaat met betere opbrengsten en dus een hoger inkomen.

Belangrijkste strategische partners en donoren Evaluatie 2010: kansen en bedreigingen De groente- en fruitsector is een gefragmenteerde sector; de sector bestaat uit een groot aantal productcategorieën, met ieder zijn eigen problematiek en eigen context. Het ontwikkelen van één algemene aanpak voor de sector is onmogelijk. Toch zijn er genoeg kansen, die Solidaridad met haar kennis van en ervaring in de sector kan benutten. Zo zijn er bijvoorbeeld mogelijkheden voor het opwekken van stroom uit reststromen van de fruitproductie. Ook heeft

Realisatie 2010 Begroot 2010 Begroot 2011

€ 611.817 € 235.500 € 74.260

In 2010 zijn fruitprojecten van 2009 afgerond. In 2011 is minder financiering beschikbaar.

Partners in producentenondersteuning en maatschappijopbouw: Technical Assistance for Sustainable Trade and Environment (TASTE); West African Fair Fruit (WAFF); Grupo Hualtaco Peru Partners in marktontwikkeling: AgroFair; Fairfields; World Banana Forum Donoren: Ministerie van Buitenlandse Zaken/MFS; EU; Lotex

Verdeling kosten activiteiten realisatie 2010 ■ ■ ■ ■ ■

Producentenontwikkeling 67,8% Maatschappijopbouw 26,9% Communicatie 0% Marktontwikkeling 1,6% Planning, monitoring en evaluatie 3,7%

€ 250.000

€ 125.000 Realisatie 2010

Begroot 2010

Solidaridad Jaarverslag 2010

Begroot 2011

25


Cacao Trainingsprogramma’s in zeven landen In de supermarktschappen ligt steeds meer verantwoorde chocolade. Daarvoor is duurzaam geproduceerde cacao nodig. Solidaridad en haar partners trainden het afgelopen jaar 37.000 boeren in verantwoorde productiemethoden, en certificeerden 15.000 boeren. De trainingsprogramma’s werden uitgebreid van drie naar zeven landen.

Het merendeel van de cacaobonen wordt geproduceerd door kleinschalige boeren in West-Afrika. Zij gebruiken vaak verouderde landbouwmethoden, die leiden tot bodemuitputting en een lage kwaliteit van de cacao. In de zoektocht naar vruchtbaar land zijn veel bossen gekapt. Intensivering en verduurzaming van de landbouw zijn nodig voor stijging van de productiviteit en om boskap te voorkomen. Daarbij is verduurzaming ook economisch gezien noodzakelijk. De vraag naar kwalitatieve, duurzaam geproduceerde cacaobonen wordt steeds groter. Professionalisering van de sector kan bijvoorbeeld in Ivoorkust en Ghana een grote rol spelen bij de economische ontwikkeling van de plattelandsbevolking. Solidaridad ondersteunt boeren wereldwijd in de omschakeling naar een productie die goed is voor mens en milieu en die voldoet aan de eisen van de afnemers.

Doelen voor 2010 – Boeren trainen in verbeterde landbouwtechnieken en ze ondersteunen in het verduurzamen van het productieproces. – Lokale (producenten)organisaties versterken. – De transparantie in de cacaoketen vergroten. – Markttoegang voor duurzaam producerende boeren vergroten. – Producentenwelzijn en milieubescherming verbeteren.

Behaalde resultaten – 40.000 boeren wereldwijd zijn getraind in betere productietechnieken, waarvan er 15.000 werden gecertificeerd. – Solidaridad’s producentenondersteuning is uitgebreid naar vier nieuwe landen. – Een trainingspakket dat boeren in staat stelt meerdere certificeringsystemen te benutten is in ontwikkeling. – Producentenorganisaties en NGO’s zijn getraind en beter in staat hun doelen te bereiken. – Er is 30.000 ton gecertificeerde cacao op de markt gebracht. – Nieuwe marktpartijen hebben zich gecommitteerd aan duurzame cacao. – De campagne For the Love of Chocolate is gestart samen met UTZ Certified en Mars Nederland.

26

37.000 boeren getraind in een jaar Aan het eind van 2009 stond de teller van het aantal getrainde boeren op een kleine 3000. In 2010 zijn er wereldwijd 37.000 nieuwe boeren getraind. Het accent van de training ligt op goede landbouwmethoden zoals bodemverzorging, ziektepreventie en beter gebruik van pesticiden. Ook verbetering van de arbeidsomstandigheden wordt behandeld. De training leidt tot betere bodemkwaliteit, een verhoogde productie en daarmee een beter inkomen, en minder schadelijke gevolgen van de cacaoteelt voor mens en natuur. Uitbreiding naar vier nieuwe landen Het cacaoprogramma startte in de belangrijkste cacaoproducerende landen: Ivoorkust, Ghana en Indonesië. De grote vraag naar duurzame cacao leidde al snel tot uitbreiding van het programma naar andere landen. In 2010 hebben Solidaridad en haar partners in Nigeria, Kameroen, Ecuador en Brazilië trainingsteams opgezet en zijn gestart met het trainen van trainers, die in 2011 hun kennis overdragen op duizenden boeren. Het aanbod van duurzame cacao kan zo sneller groeien en beter voorzien in de vraag naar cacao uit deze productielanden. Geleerde les: tijd nodig voor opbouw capaciteit Het cacaoprogramma van Solidaridad groeit zo snel dat capaciteitsopbouw veel tijd vraagt. In 2010 is er dan ook hard gewerkt aan capaciteitsopbouw in de regiokantoren van Solidaridad. Ook het opbouwen van goede relaties met de overheid kostte meer tijd dan verwacht.

Evaluatie 2010: kansen en bedreigingen Ook in de cacaosector profiteert Solidaridad van de ervaring met en kennis van producentenondersteuning opgedaan in andere sectoren. Solidaridad wordt gezien als een expert op het gebied van certificering door de jarenlange pioniersrol op dat gebied. Vanwege de nauwe samenwerking met UTZ Certified, worden Solidaridad en UTZ vaak als één partij gezien. Echter, voor beide organisaties is certificering slechts een middel en de producentenprogramma’s van Solidaridad hebben dan ook een breder karakter dan het

Solidaridad Jaarverslag 2010


Marianna uit Mantukwa in Ghana volgt een training in slimme duurzame cacaoteelt. Haar eigen land beplant ze met nieuwe cacaobomen. Ze leidt de lokale vrouwengroep, runt haar huishouden en zorgt voor haar kinderen en moeder.

De sterke groei van het cacaoprogramma vraagt om nieuwe samenwerkingsvormen met donoren en andere financiële partners. foto Keke Keukelaar

Impact

kwalificeren voor certificering. Solidaridad en UTZ Certified winnen allebei aan geloofwaardigheid als die rollen helder worden benoemd en onderscheiden. Onder druk van de stijgende vraag groeit de kans dat cacao die nog niet aan de duurzaamheideisen voldoet ten onrechte wordt gecertificeerd. In Ivoorkust en een aantal andere landen wordt vooruitgang belemmerd door een onrustige politieke situatie of door een overheid die te weinig investeert in de cacaosector.

In 2010 is het cacaoprogramma sterk opgeschaald. De producentenondersteuning is vergroot van 3.000 naar 40.000 boeren en van drie naar zeven landen. Het cacaoprogramma is nog te jong om met cijfers de impact op de leefsituatie van de boeren aan te kunnen tonen. De eerste resultaten leiden tot de verwachting dat in elk geval impact mag worden verwacht in de productiviteit en kwaliteit van de cacao. Naar verwachting leidt dat tot een stijging van het boereninkomen, mogelijk verder versterkt door de stijgende wereldmarktprijzen. De premie voor gecertificeerde cacao bovenop de marktprijs lijkt vooral voor startende boeren een motivatie om aan certificering te werken. Inmiddels is een wetenschappelijke baseline studie gestart, die over meerdere jaren het effect van de ondersteuningsprogramma’s op boerengemeenschappen zal meten.

Vooruitblik op 2011 In 2011 werkt Solidaridad verder aan het professionaliseren van de veldstaf en het uitbreiden van de capaciteit om meer boeren te trainen in duurzame landbouwmethoden. Er wordt daarbij ook verder gegaan met het ontwikkelen en inzetten van een trainingspakket dat boeren traint in de standaarden van verschillende certificeringsystemen. In samenwerking met de Duitse ontwikkelingsorganisatie GIZ werken we aan wederzijdse erkenning van criteria door certificeringsorganisaties, zodat een gemeenschappelijke set van basiscriteria ten grondslag ligt aan de verschillende systemen. Er kunnen op deze manier veel kosten en tijd worden bespaard bij het trainen van boeren voor verschillende certificeringen.

Belangrijkste strategische partners en donoren

Realisatie 2010 Begroot 2010 Begroot 2011

Verdeling kosten activiteiten realisatie 2010

€ 1.316.603 € 893.000 € 2.559.000

Extra bijdrage IDH in 2010. Hogere bijdrages bedrijfsleven in 2011.

Partners in producentenondersteuning: Ecom; Cargill; Armajaro Partners in maatschappijopbouw: Business Watch Indonesia; Anader Cote d’Ivoire; Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) Partners in marktontwikkeling: UTZ Certified; Ecom; Cargill; Armajaro; Mars; Nestlé; Ahold; Delicia; Heinz Partners in campagnevoering: Mars; UTZ Certified Donoren: Initiatief Duurzame Handel; GIZ; PSO

■ ■ ■ ■ ■

Producentenontwikkeling 43,7% Maatschappijopbouw 40,3% Communicatie 12,3% Marktontwikkeling 1,9% Planning, monitoring en evaluatie 1,8%

€ 500.000

€ 250.000 Realisatie 2010

Begroot 2010

Solidaridad Jaarverslag 2010

Begroot 2011

27


Soja Meer dan 16.000 sojaboeren getraind De wereldwijde standaard voor verantwoorde sojaproductie werd in 2010 definitief en werd in drie landen getest. In India en Brazilië trainden Solidaridad’s partners een groot aantal boeren in het produceren van verantwoorde soja. Partnerschappen met afnemers van verantwoorde soja werden voortgezet en uitgebreid.

Nederland is de op één na grootste importeur van soja ter wereld. Negentig procent van de soja wordt gebruikt voor veevoer, de overige tien procent is nodig als ingrediënt van levensmiddelen. De almaar stijgende vraag naar soja leidt tot een zware milieubelasting in de productielanden, vooral in Zuid-Amerika. Uitbreiding van sojaplantages gaat daar vaak ten koste van savanne of tropisch bos, direct of indirect door de verdringing van veeteelt. Ook worden er pesticiden gebruikt die bodem en water vervuilen. In China en India is het probleem de lage productiviteit. Solidaridad helpt zowel op sociaal als op milieugebied de sector te verduurzamen, door verantwoorde soja te introduceren in de veevoer- en levensmiddelenindustrie.

Doelen voor 2010 – Nationale interpretaties van de Round Table on Responsible Soy (RTRS) standaard opzetten in vijf landen. – Verantwoorde sojateelt demonstreren binnen de gezinslandbouw en de acceptatie van de RTRS standaard bevorderen bij grotere producenten. – RTRS soja in diervoeding introduceren. – De rol van Solidaridad als change agent van het verduurzamen van dierlijk eiwitproducten tonen.

Behaalde resultaten – De RTRS standaard voor verantwoorde soja werd definitief; Solidaridad zat in 2010 het bestuur voor. – Meer dan 16.000 Indiase en Braziliaanse boeren zijn getraind in duurzamere sojaproductie. – Nationale interpretatie van de RTRS standaard is afgerond in India, Brazilië en Argentinië en opgestart in China en Bolivia. – Solidaridad is een nieuw partnerschap gestart met zuivelbedrijf Arla Nederland. – FrieslandCampina heeft zich nog eens vier jaar verbonden aan verantwoord geproduceerde soja. – De Nederlandse Task Force Duurzame Soja (de belangrijkste bedrijven in de sojaketen), wil honderd procent RTRS gecertificeerde soja in 2015.

28

Standaard van start in drie landen In 2010 werd de standaard voor duurzame sojaproductie van de Round Table on Responsible Soy (RTRS) definitief. De standaard is een wereldwijde afspraak met principes en criteria voor verantwoorde soja. Per land wordt er vervolgens gekeken hoe die afspraken en criteria naar de lokale context kunnen worden vertaald, alvorens aan certificering te gaan werken. Deze nationale interpretatie werd in 2010 afgerond in Brazilië, Argentinië en India en opgestart in China en Bolivia. In China en India vervulden de Solidaridad centra een sleutelrol in dit proces, in Brazilië werd het uitgevoerd door Solidaridad’s partners. SOYPSI projecten bereiken 16.000 boeren In India en Brazilië werden in 2010 meer dan 16.000 sojaboeren getraind in het verantwoord produceren van soja. De boeren in India hebben kleinschalige bedrijven en gebruikten verouderde productiemethoden. Door training in moderne technieken en het gebruik van goed zaaizaad en de juiste bestrijdingsmiddelen, is er veel winst behaald; zowel de kwantiteit als de kwaliteit van de productie is toegenomen. Daardoor nam de milieubelasting af, steeg het inkomen van de boeren en is armoede effectief bestreden. Geleerde les: nog geen betaling voor milieudiensten Solidaridad’s ambitie om betalingen aan boeren voor milieudiensten te integreren in onze programma’s, blijft nog grotendeels bij een verkenning van de mogelijkheden. Voorbeelden van milieudiensten zijn vermindering van CO2-uitstoot of het in stand houden van natuurgebieden. Grote stappen kunnen nog niet worden gemaakt, omdat de mondiale instrumenten voor klimaat en natuurbescherming nog niet beschikbaar zijn. Omdat internationale afspraken op zich laten wachten, zoekt Solidaridad aansluiting bij meer kleinschalige en vrijwillige alternatieven vanuit overheid en bedrijfsleven.

Evaluatie 2010: kansen en bedreigingen Solidaridad speelde een grote rol in de veldtesten van de RTRS standaard. De aanwezigheid van medewerkers en partners in belangrijke productielanden is daarbij een groot

Solidaridad Jaarverslag 2010


Gopi Kumari uit Madhya Pradesh in India behaalt hogere opbrengsten door ruimer te zaaien.

foto Siddharth Tripathy

Gezinsbedrijven zijn in het zuiden van Brazilië een alternatief voor grootschalige monoculturen.

we nauwer samenwerken om bedrijven nu daadwerkelijk in verantwoorde soja te laten investeren. Voor de Nederlandse veehouderijketen is dat een voorwaarde om aan de belofte te voldoen om in 2015 honderd procent RTRS gecertificeerde soja af te nemen.

Impact

foto Leonardo Melgarejo

De impact van het sojaprogramma is vooral in India zichtbaar. Een groot deel van de Indiase sojaboeren leeft onder de armoedegrens. Zij halen zo’n zestig procent van hun schamele inkomen uit soja. Uit veldonderzoek bleek dat de opbrengst van soja voor de boeren met dertig procent is gestegen, en het gebruik van hulpmiddelen is gedaald. Dat levert een grote verbetering op van de levensomstandigheden van boerengezinnen. Ook in Brazilië is vooruitgang geboekt; daar is meer inzicht in wat RTRS inhoudt en zijn de financiële en commerciële relaties tussen verantwoord producerende sojaboeren en afnemers in de Nederlandse zuivel- en varkenssector uitgebouwd. voordeel gebleken. Maar ook buiten de productielanden zit Solidaridad bij belangrijke partijen aan tafel en is een deskundig gesprekspartner. Daardoor zijn we op de hoogte van zwakke punten in het streven naar verantwoorde soja: dat bedrijven nog maar weinig geneigd zijn te betalen voor aanvullende duurzaamheideisen en dat veel NGO’s focussen op genetische manipulatie bij sojaproductie, en niet op de algehele duurzaamheidproblematiek van soja.

Vooruitblik op 2011 Aan de producentenkant gaat Solidaridad met partners aan de slag om verduurzaming van de sojateelt te bewerkstelligen. De nadruk ligt daarbij op een betere positie van gezinsbedrijven en de bescherming en herstel van natuurlijke vegetatie. Met NGO’s in binnen- en buitenland gaan

Realisatie 2010 Begroot 2010 Begroot 2011

€ 1.437.150 € 1.340.000 € 1.244.660

Belangrijkste strategische partners en donoren Partners in producentenondersteuning: Gebana Zwitserland; Associação de Plantio Direto no Cerrado (APDC) Brazilië; COPAFI Brazilië; Samarth Kisan India; ASA India; IGS/Basix India Partners in maatschappijopbouw: Probioma Bolivia; ICV Bolivia, China Soybean Industry Association, India Soy Forum Partners in marktontwikkeling: FrieslandCampina, ARLA, Keurslagers, CONO / Ben & Jerry’s Donoren: Ministerie van Buitenlandse Zaken/Millennium Akkoorden en MFS; Initiatief Duurzame Handel (IDH); Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ)

Verdeling kosten activiteiten realisatie 2010 ■ ■ ■ ■ ■

Producentenontwikkeling 72,7% Maatschappijopbouw 7,3% Communicatie 7,5% Marktontwikkeling 11,2% Planning, monitoring en evaluatie 1,3%

€ 500.000

€ 250.000 Realisatie 2010

Begroot 2010

Solidaridad Jaarverslag 2010

Begroot 2011

29


Palmolie Spil tussen producenten en bedrijven De succesvolle train-de-trainer systematiek maakte het afgelopen jaar een forse uitbreiding van Solidaridad´s producentenondersteuning mogelijk. Tientallen trainers van onze partners bereiken daarbij honderden boerenleiders en uiteindelijk duizenden boeren. Ze dragen kennis over met betrekking tot verantwoorde landbouwtechnieken. Steeds meer multinationals en supermarkten tonen interesse in afname van de verantwoord geproduceerde palmolie. In de afgelopen dertig jaar is de productie van palmolie toegenomen van vijf naar veertig miljoen ton. Palmolie is een uiterst winstgevend product gebleken, maar plantagearbeiders en kleinschalige producenten zien daar vaak maar weinig van terug. De stijgende vraag leidt ertoe dat grote stukken van het regenwoud worden gekapt voor de aanleg van nieuwe palmolieplantages. Solidaridad maakt zich hard voor het verhogen van de productie op bestaande plantages, waardoor de noodzaak van aanleg van nieuwe plantages afneemt. Dat wordt gerealiseerd door training in verbeterde landbouwtechnieken, die ook positieve gevolgen hebben voor de gezondheid van arbeiders. Door toenemend bewustzijn over de effecten van de uitbreiding van palmolieplantages is er steeds meer vraag naar verantwoorde palmolie. Solidaridad koppelt kleinschalige producenten en verantwoordelijke plantagebedrijven aan voorlopers op de Europese markt.

Doelen voor 2010 – De Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO) standaard en de voordelen daarvan demonstreren bij kleinschalige boeren in drie landen. – Producentenondersteuning en trainingscentra opzetten in drie palmolie producerende regio’s. – Nationale interpretatie van RSPO standaard in Ghana realiseren en testen. – Rol van change agent ontwikkelen in het verduurzamen van voedsel en cosmetica waarbij palmolie een belangrijk ingrediënt is.

Behaalde resultaten – Het producentenondersteuning programma is fors uitgebreid in Ghana, Honduras, Colombia en Brazilië, naast lopende projecten Nieuw Guinea met New Britain Palm Oil (NBPOL) en in Maleisië met Wild Asia en Keresa Plantations. – In Ghana werd de nationale interpretatie van de RSPO standaard afgerond en getest. – De positie van vrouwen op plantages staat hoger op de agenda van maatschappelijke organisaties na een onderzoek naar gender vraagstukken in twee

30

Indonesische regio’s. – De Nederlandse Task Force for Sustainable Palm Oil kwam met de doelstelling in 2015 uitsluitend RSPO palmolie te gebruiken in de levensmiddelen-, cosmetica- en veevoerindustrie. – Verschillende Nederlandse multinationals en supermarkten hebben zich verbonden aan RSPO.

Train-de-trainer systematiek boekt resultaten Het afgelopen jaar heeft Solidaridad grote stappen gemaakt in het POPSI producentenondersteuning programma. Dat programma heeft als doel om kleinschalige boeren mee te krijgen in de omslag naar duurzaamheid. Daarin slagen we door trainingsinstrumenten te ontwikkelen en samen met onze partners een grote groep hoofdtrainers op te leiden, die vervolgens nog grotere groepen boeren trainen in betere landbouwtechnieken. In Nieuw Guinea bijvoorbeeld, werden zeventig extra voorlichters opgeleid om 7.000 boeren te trainen en klaar te stomen voor RSPO certificering. De hoofdtrainers vormen een community of practice waarbinnen trainingsmateriaal en ervaringen worden uitgewisseld. Zo leren zij van fouten en worden successen snel elders toegepast. Certificering van start in Ghana Om de criteria voor duurzame productie van de Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO) in verschillende regio’s werkbaar te maken en aan te passen aan de lokale wetgeving en context, is een nationale interpretatie nodig. In 2010 werd de nationale interpretatie in Ghana afgerond en getest. Er kan nu getraind gaan worden volgens de RSPO criteria en Ghanese producenten kunnen worden gecertificeerd. Geleerde les: nog meer aandacht voor de producent Door de grote en almaar stijgende vraag naar palmolie, is de positie van producenten op de internationale markt versterkt. Dat is niet alleen het geval op de palmoliemarkt, maar ook op de markt voor biomassa, soja en suiker. Het is essentieel om aan plantagebedrijven en handelaren te laten zien dat duurzame productie op korte én lange termijn

Solidaridad Jaarverslag 2010


Palmolie planten in Nieuw Guinea. In Indonesië, Papoea Nieuw-Guinea en West Afrika leven veel kleinschalige boeren van de palmolieteelt.

Solidaridad samenwerkt met partners om de trainingscapaciteit in productielanden uit te breiden.

Vooruitblik op 2011 foto NBPOL

Om nog beter in staat te zijn om producenten te ondersteunen in het aanpakken van de duurzaamheidproblematiek, en afnemers te helpen aan verantwoorde producten, werkt Solidaridad in 2011 aan versterking van haar eigen netwerk en uitbreiding en versterking van haar partners.

foto NBPOL

Impact

voordelen biedt. Juist als de vraag toeneemt is productiviteitsverhoging op lange termijn van strategisch belang voor hun positie op de markt.

Evaluatie 2010: kansen en bedreigingen De palmolieketen is lang waardoor de palmolie via een groot aantal stappen en bedrijven bij de consument terecht komt. Solidaridad is een van de weinige organisaties die door haar kennis van de sector en haar aanwezigheid in producerende landen de belangen van zowel bedrijven als producenten als maatschappelijke organisaties kent en kan verbinden. We kunnen bedrijven helpen om antwoorden te vinden op duurzaamheidproblemen en hen koppelen aan producenten die gecertificeerde palmolie leveren. Om de activiteiten binnen het programma op te schalen is het noodzakelijk dat

Realisatie 2010 Begroot 2010 Begroot 2011

€ 382.200 € 447.500 € 431.680

De strategie van Solidaridad is die van het ‘vermenigvuldigingseffect’: een handvol programmaleiders ondersteunt tientallen hoofdtrainers, die samen honderden boerenleiders en coöperatietechnici trainen, die samen tienduizenden boeren bereiken. Het zijn deze boeren die na verloop van tijd een toename in hun afzet moeten zien. Het palmolieprogramma is nog te kort van start om al resultaten te kunnen melden. Solidaridad zal in de komende jaren extra aandacht besteden aan het meten van de impact.

Belangrijkste strategische partners en donoren Partners in producentenondersteuning: New Britain Palm Oil Limited (Papoea Nieuw Guinea); Ghanese producenten GOPDC, TOPP, BOPP en Norpalm; Wild Asia en Keresa Plantations (Maleisië) Partners in maatschappijopbouw: RSPO; OxfamNovib; WNF; Tenaganita, Sawit Watch, Solidaritas Perempuan (Indonesië) Partners in marktontwikkeling: Unilever; RSPO; Productschap Margarine, Vetten en Oliën Donoren: Ministerie van Buitenlandse Zaken /Millennium Akkoorden en MFS

Verdeling kosten activiteiten realisatie 2010 ■ ■ ■ ■ ■

Producentenontwikkeling 81,2% Maatschappijopbouw 10,5% Communicatie 1,3% Marktontwikkeling 2% Planning, monitoring en evaluatie 5%

€ 250.000

€ 125.000 Realisatie 2010

Begroot 2010

Solidaridad Jaarverslag 2010

Begroot 2011

31


Suikerriet Beweging in de suikermarkt In 2010 werd de Bonsucro standaard voor gecertificeerde suiker definitief. Solidaridad speelde een grote rol in de totstandkoming van de standaard, en trainde duizenden boeren in verantwoorde landbouwpraktijken. Met Suikerunie als afnemer maakt ook de marktontwikkeling van Bonsucro suiker een goede start.

De commerciële vooruitzichten van de suikerrietsector zijn rooskleurig. De sector groeit hard door de groeiende vraag naar voedselsuiker én ethanol als biobrandstof. De arbeidsomstandigheden van veel mensen die in de sector werken, zijn echter verre van rooskleurig. Plantagearbeiders hebben vaak te maken met gebrekkige arbeidsovereenkomsten, slechte huisvesting en lage lonen. Zij verrichten zwaar werk onder ongezonde omstandigheden. Solidaridad kan een belangrijke bijdrage leveren aan verbeteringen in de sector. We doen dit onder meer door de ondersteuning van arbeiders en kleinschalige producenten in Brazilië, India en Malawi, en door marktontwikkeling voor verantwoord geproduceerde suiker.

Training voor betere teeltmethoden én nieuw werk In 2010 werden zeker 10.000 boeren wereldwijd getraind. De trainingen richten zich op het verminderen van de negatieve milieueffecten van suikerrietteelt en op verstandiger gebruik van water, kunstmest en pesticiden. Naar verwachting zullen boeren na het aanleren van verbeterde teeltmethoden hun oogst, en daarmee hun inkomsten, zien toenemen. Voor de grote groep suikerrietkappers in Brazilië die haar baan verloor door mechanisatie, zette Solidaridad omscholingstrainingen op en hielp bij het zoeken naar nieuw werk. Het idee dat je ook na ontslag verantwoordelijkheid draagt voor werknemers, is in veel landen nieuw. Dit project werd daarom een voorbeeldproject dat nationaal en internationaal veel aandacht kreeg.

Doelen voor 2010 – Het draagvlak voor Bonsucro (voorheen BSI) in productielanden vergroten, door participatie en versterking van maatschappelijke organisaties. – De positie van arbeiders en de bedrijfsvoering en winstgevendheid bij kleinschalige producenten verbeteren. – Ketens bouwen tussen producenten en afnemers. – Bewustzijn vergroten bij consumenten.

Suikerunie gaat voor Bonsucro In 2010 werd Suikerunie lid van Bonsucro, het Better Sugarcane Initiative. Suikerunie, de grootste suikerproducent in Nederland, co-financiert producentenondersteuning in Malawi en heeft zich verbonden aan het inkopen van Bonsucro gecertificeerde suiker. Bijkomend voordeel is dat Suikerunie de bekendheid van Bonsucro zal vergroten bij voedselverwerkers en retailers die de suiker afnemen.

Behaalde resultaten – De Bonsucro standaard werd definitief. Solidaridad is bestuurslid en speelde een grote rol bij de ontwikkeling van de standaard voor verantwoorde productie van suikerriet. – 10.000 boeren in tien landen wereldwijd volgden in 2010 trainingen; in Brazilië volgden de door mechanisering overtallig geworden suikerrietkappers een omscholingstraining. – De eerste stappen zijn gezet om de arbeidsomstandigheden van zeker 10.000 plantagewerkers wereldwijd te verbeteren. – Solidaridad ondersteunde het onderzoek van La Isla Foundation in Nicaragua naar chronisch nierfalen en de schending van rechten van suikerrietkappers. – Op de Nederlandse markt wordt samengewerkt met North Sea Group (ethanol) en Suikerunie (industrie- en tafelsuiker).

32

Geleerde les: verandering vergt specialisatie Misstanden in de sector zijn diepgeworteld en worden vaak niet als zodanig ervaren. De wil om te veranderen is er wel bij bedrijven, maar een alternatieve werkwijze ontbreekt. Doordringen tot de suikerrietbedrijven en laten zien dat er verantwoorde alternatieven zijn die niet ten koste gaan van de winst, vergt kennis van de sector, goede relaties, en vooral een lange adem. Meer Solidaridad medewerkers zouden de ruimte moeten hebben om zich te specialiseren in de sector om op grotere schaal veranderingen te realiseren. Dan kunnen meer goede voorbeelden worden gerealiseerd en kan een consumentencampagne worden gestart.

Evaluatie 2010: kansen en bedreigingen Solidaridad heeft een brede ervaring met certificering én goede relaties met marktpartijen in de suiker- en ethanolsector. Dit schept kansen voor Bonsucro, zeker

Solidaridad Jaarverslag 2010


Mozambikaanse contractarbeiders kappen suikerriet in Dwangwa, Malawi.

foto Paul Fest

In Brazilië wordt zwaar handwerk overbodig door de mechanisering.

foto Pieter Sijbrandij

van de gebruikte suiker in de EU afkomstig van suikerriet, en zal de vraag naar ethanol van suikerriet ongetwijfeld gaan toenemen. Veel mensen en bedrijven realiseren zich nog niet dat ze rietsuiker gebruiken als voedsel of brandstof. Door de gecertificeerde suiker die in 2011 op de markt verschijnt, kan dit probleem worden aangekaart én een oplossing worden getoond.

Impact

omdat de levering van de eerste gecertificeerde suiker en ethanol bewijst dat er een oplossing is voor bedrijven die verantwoord willen inkopen. Tegenover de kansen aan de afzetkant, vormt zich een bedreiging aan producentenzijde. Het wereldwijde aanbod van suiker blijft achter bij de vraag en de wereldmarktprijs ligt twee tot drie keer hoger dan het langjarig gemiddelde. Dat zet de relatie tussen producenten en afnemers onder druk: afnemers kunnen geen harde eisen stellen over duurzame productie. Ze zijn al blij als ze suiker kunnen kopen. Tegelijkertijd betekent de stijgende suikerprijs ook dat er juist nu kapitaal is om verbeteringen in de sector te realiseren. Verbeteringen die ook nodig zullen zijn om de productiviteit te verhogen. Dit kapitaal moét wel van producenten komen omdat is gebleken dat bij veel ngo’s en donoren het gevoel van urgentie van veranderingen in de suikerrietsector ontbreekt.

Vooruitblik op 2011 In 2011 staat een publiekscampagne in de planning, waarbij de problematiek en de ontwikkelingskansen in de suikerrietsector onder de aandacht worden gebracht van consumenten en het bedrijfsleven. Tegenwoordig is 25 procent

Realisatie 2010 Begroot 2010 Begroot 2011

€ 815.600 € 885.000 € 561.660

De boeren die het afgelopen jaar werden getraind volgens de Bonsucro standaard, kunnen op termijn rekenen op een hogere productie en toenemende inkomsten. Omdat suiker een meerjarig gewas is en er pas één seizoen is verstreken, is het nog te vroeg om in cijfers of percentages aan te geven hoe groot de productie- en inkomensstijging zal zijn. Voor de ontslagen suikerrietkappers die werden omgeschoold en ondersteund in het zoeken naar nieuw werk, is de impact duidelijk. Zij vonden een nieuwe baan. Ook gaven deze trainingen een signaal af aan werkgevers: het past een verantwoorde werkgever niet de verantwoordelijkheid voor werknemers direct na ontslag te beëindigen.

Strategische partners en donors Partners in het veld van producentenondersteuning: Prakruthi; WNF; Concern Universal; AGSRI; International Finance Corporation Partners in het veld van maatschappijopbouw: Bonsucro; WNF; Feraesp (Braziliaanse vakbond) Partners in het veld van de marktontwikkeling: North Sea Group; Suikerunie; Delicia; The Coca Cola Company; EID Parry; Shell Donors: Ministerie van Buitenlandse Zaken/Schokland Fonds en MFS; Agentschap NL

Verdeling kosten activiteiten realisatie 2010 ■ ■ ■ ■ ■

Producentenontwikkeling 90,3% Maatschappijopbouw 2,2% Communicatie 4,4% Marktontwikkeling 0,8% Planning, monitoring en evaluatie 2,3%

€ 500.000

€ 250.000 Realisatie 2010

Begroot 2010

Solidaridad Jaarverslag 2010

Begroot 2011

33


Biomassa Pioniersrol in ontwikkeling bio-based economy Het afgelopen jaar bewees Solidaridad dat door slim landgebruik meer kan worden gedaan met minder land. In het biomassaproject in Mozambique gaat biomassa niet ten koste van bos en voedselproductie, in tegendeel: het gaat juist goed samen. Het project levert lokale boeren veel voordelen op, en bewijst dat biomassa duurzaam kan worden geproduceerd.

Het is een bekend gegeven dat de beschikbaarheid van fossiele grondstoffen afneemt en dat alternatieven hard nodig zijn. Het gebruik van organische grondstoffen, zowel voor biobrandstoffen als voor toepassingen in de chemische industrie, is onvermijdelijk. Het enthousiasme daarover sloeg echter om toen duidelijk werd dat de teelt van energierijke gewassen ten koste kan gaan van natuurgebieden en van de voedselproductie in ontwikkelingslanden. Maar het kan ook anders. Dat laat Solidaridad zien in Mozambique, waar biomassa juist hand in hand gaat met verbeterde voedselproductie en afname van CO2-uitstoot. Solidaridad zet in deze sector nieuwe lijnen uit, in projecten die veel voordelen hebben voor de lokale bevolking en een bio-based economy dichterbij brengen. Want het gebruik van biomassa voor energie is nog maar het begin van de mogelijkheden.

Doelen voor 2010 – Infrastructuur opzetten voor het op de markt brengen van reststromen van snelgroeiend hout. – Netwerk van trainers opzetten voor agroforestry trainingen die leiden tot verbeterde voedselproductie en de productie van snelgroeiend hout. – Energietoepassingen voor reststromen onderzoeken in ketens waarin Solidaridad actief is. – Europees en Nederlands beleid beïnvloeden om certificering van duurzame biomassa te stimuleren. – Ngo’s ondersteunen in capaciteitsontwikkeling rondom het onderwerp biomassa-energie.

– Samen met Electrabel werkt Solidaridad aan een businessplan voor een duurzame keten van biomassa uit Mozambique. – Samen met North Sea Group werkt Solidaridad aan een handelsketen van Bonsucro gecertificeerde suikerriet ethanol uit Brazilië.

Bio-energie verhoogt voedselproductie Het agroforestry project in Mozambique werd in 2009 opgestart, en nam in 2010 een hoge vlucht. 800 boeren plantten 160.000 zaailingen van snelgroeiende boomsoorten, waarvan het dunningshout kan worden gebruikt voor bio-energie. De boeren leerden moderne landbouwtechnieken die de traditionele slash and burn techniek overbodig maken en die leiden tot een hogere en meer gevarieerde voedselproductie. Een project dat bewijst dat bio-energie, voedselproductie en vermindering van CO2-uitstoot hand in hand kunnen gaan. Een markt voor biomassapellets Samen met partner Abiodes en Electrabel startte Solidaridad een tweeënhalf jaar durend project om een businessplan op te zetten voor een handelsketen voor biomassapellets (geperste korrels) geproduceerd in Mozambique. Het consortium richt zich daarbij op de binnenlandse en regionale markt voor houtskool om op te koken. Ook de Europese markt wordt bediend met biomassapellets die kunnen worden bijgestookt in kolencentrales en daar een deel van de benodigde steenkool vervangen.

Behaalde resultaten – Het trainingsnetwerk in Mozambique staat; 800 boeren zijn inmiddels getraind in agroforestry. – In Nicaragua zijn biogasinstallaties geplaatst om methaan te winnen uit het koffieverwerkingsproces. – In Zuid-Amerika en Zuid-Afrika wordt samen met ngonetwerken (Rede Bio, CURES) geprobeerd het overheidsbeleid te beïnvloeden om een verantwoordelijke ontwikkeling van de biomassasector te stimuleren. – Solidaridad maakt deel uit van de Commissie Corbey die de overheid adviseert op het gebied van duurzame bioenergie.

34

Geleerde les: de producent heeft de macht De vraag naar biomassa neemt toe en de balans tussen vraag en aanbod verschuift. Producenten krijgen steeds meer macht en hebben hun afnemers voor het kiezen. Dat de afnemer certificering eist van de producent, is voor de producent geen geldig argument meer om te voldoen aan die eis. Dat dwingt Solidaridad tot het analyseren van de beweegredenen van boeren om zich te certificeren en het benadrukken van de voordelen van certificering voor de producent.

Solidaridad Jaarverslag 2010


In Mozambique wordt geexperimenteerd met een mix van land- en bosbouw. Hier zijn bomen geplant tussen de rijst.

dingen van wetenschappers en de lokale praktijksituaties. Solidaridad’s kennis en ervaring van de sector en van lokale contexten maakt ons tot een perfecte partner voor overheid en bedrijven die concrete duurzame stappen willen maken naar een bio-based economy. foto Solidaridad

Impact

Evaluatie 2010: kansen en bedreigingen Solidaridad’s praktijkkennis van de landbouwsector in ontwikkelingslanden en ervaring met innovatieve biomassaprojecten geeft ons een waardevolle stem in het foodfeed-fibre-fuel-forest debat. Dit gepolariseerde debat blijft vaak steken in theoretische bevindingen, terwijl projecten in ontwikkelingslanden het afgelopen jaar aantoonden dat productie van diervoeder (feed), vezels (fibre) en biomassa (fuel) de voedselproductie (food) niet in gevaar hoeft te brengen en dat de toenemende vraag naar food, feed, fibre en fuel het bos (forest) niet hoeft te bedreigen.

Vooruitblik op 2011 Om de duurzaamheidproblematiek rondom bio-energie aan te pakken, is certificering alleen niet voldoende. Solidaridad legt de nadruk op slim en duurzaam landgebruik; meer produceren op minder grond. Wanneer certificering toch een voorwaarde is voor verantwoorde productie, leggen we steeds meer de nadruk op de winst die er voor lokale boeren te halen valt uit certificering. Solidaridad blijft ook in 2011 een belangrijke rol spelen in het food-feed-fibre-fuel-forest debat.Solidaridad is de partij bij uitstek die de brug vormt tussen de theoretische bevin-

Realisatie 2010 Begroot 2010 Begroot 2011

€ 138.717 € 142.000 € 493.000

Financiering EU niet in 2010 maar in 2011 verkregen.

In Mozambique is de impact van het biomassaproject dat 800 boerengezinnen hun dieet kunnen verbeteren door meer gevarieerde en een verhoogde voedselproductie, terwijl ze tegelijkertijd biomassa produceren. Maar belangrijker nog dan de verbetering van de situatie van deze boeren, is de markttransformatie die gaande is en waarin Solidaridad een pioniersrol speelt. Dat doet Solidaridad door in innovatieve projecten te bewijzen dat de mogelijkheden er zijn en door coalities te bouwen tussen ngo’s, afnemers en producenten.

Belangrijkste strategische partners en donoren Partners in producentenondersteuning: Abiodes (association for biodiversity and sustainable development, ngo in Mozambique); WNF, UNICA (Braziliaanse Sugarcane Industry Association); International Finance Corporation Partners in maatschappijopbouw: Rede Bio (ngo-netwerk in Zuid-Amerika); CURES (ngonetwerk in Zuidelijk-Afrika); Biomassa overleg Partners in marktontwikkeling: Electrabel (electriciteit- en warmteproducent); North Sea Group (transportbrandstoffenleverancier); Essent/RWE, Shell Donoren: Ministerie van Buitenlandse Zaken/MFS; Agentschap NL; Europese Commissie

Verdeling kosten activiteiten realisatie 2010 ■ ■ ■ ■ ■

Producentenontwikkeling 53% Maatschappijopbouw 21,7% Communicatie 3,3% Marktontwikkeling 8,5% Planning, monitoring en evaluatie 13,5%

€ 250.000

€ 125.000 Realisatie 2010

Begroot 2010

Solidaridad Jaarverslag 2010

Begroot 2011

35


Thee Theeprogramma komt op volle kracht In 2010 kwam het theeprogramma in een versnelling. Ondersteuningsprogramma’s werden uitgebreid naar acht landen en bereiken 50.000 kleinschalige theeboeren en hun gezinnen. De voorbereidingen voor toetreding tot Aziatische markten werden voortgezet zodat de productie en consumptie van verantwoorde thee in de nabije toekomst een ongekende groei tegemoet kan gaan. De theesector voorziet miljoenen mensen wereldwijd van een inkomen. Maar meestal is dat inkomen minimaal, door de lage kwaliteit van de thee en de stijgende productiekosten. Kleinschalige boeren en plantagearbeiders hebben het daardoor moeilijk. Hoewel boeren een groot deel van de totale wereldproductie produceren, zijn ze vaak slecht georganiseerd en is hun marktpositie zwak. Niet alleen op sociaaleconomisch gebied, maar ook op milieugebied valt er veel te verbeteren in de theesector. Door boeren te trainen in verantwoorde teelttechnieken en ze te helpen zich te organiseren, draagt Solidaridad bij aan het verduurzamen van de sector, met positieve gevolgen voor boeren, hun gezinnen en het milieu.

Doelen voor 2010 – Kleinschalige boeren toegang geven tot certificeringsystemen en markten. – Belanghebbenden in de lokale theemarkt stimuleren om deel te nemen aan het ontwikkelen en implementeren van duurzaamheidstandaarden. – De lokale en internationale vraag naar verantwoord geproduceerde thee aanwakkeren.

Behaalde resultaten – Meer dan 50,000 boeren en 7,500 plantagearbeiders zijn getraind door middel van het train-de-trainer systeem. De meerderheid van deze boeren is nu (of wordt binnenkort) gecertificeerd. – De UTZ standaard voor Rooibos thee is geïmplementeerd bij de eerste Rooibos boeren in Zuid-Afrika. – In India, Sri Lanka, Indonesië, China en Malawi is gewerkt aan capaciteitopbouw van belanghebbende partijen in de nationale theesector en van maatschappelijke organisaties. – In India, Indonesië en China is onderzoek gedaan naar kansen voor marktintroducties van verantwoorde thee op de lokale markt. – De vraag naar UTZ gecertificeerde thee nam toe; drie andere theehandelaren hebben zich gecommitteerd om in 2011 UTZ gecertificeerde thee op de markt te brengen.

36

Sterke groei van aantal getrainde boeren 2010 was een belangrijk jaar voor het theeprogramma van Solidaridad; in dat jaar werd de stap gemaakt van proefprojecten naar een volwassen programma dat op volle kracht functioneert in acht landen. Het trainen van theeboeren in samenwerking met UTZ nam dan ook een hoge vlucht. Er werd bewust gekozen voor de focus op kleinschalige boeren, naast theeplantages. In totaal werden meer dan 50,000 boeren getraind in betere landbouwtechnieken en vervolgens gecertificeerd. Vooruitgang op Aziatische markten In India, Indonesië en China werd onderzoek gedaan naar verantwoorde theeconsumptie. Daarnaast is er veel tijd en moeite geïnvesteerd in lobby, het opbouwen van netwerken en het aangaan van in elk land weer andere strategische partnerschappen. De National Reference Groups in verschillende landen, die al in 2009 werden opgezet, garanderen dat de marktbenadering een lokaal gedreven proces is. Deze aanpak biedt goede kansen voor het op de markt brengen van verantwoorde thee in India, Indonesië en China. Geleerde les: boeren komen op de eerste plaats Alleen al in China en India wordt vijftig procent van de wereldwijde theeproductie geconsumeerd. Door deze markten te openen voor verantwoorde thee, neemt het aantal afnemers een hoge vlucht. Daarom zoekt Solidaridad partnerschappen met bedrijven die actief zijn op deze markten. Dat is ook de meeste efficiënte manier om onze doelgroep, de kleinschalige theeproducenten, te bereiken. Evaluatie 2010: kansen en bedreigingen Een voorwaarde voor levering aan de grote Aziatische markten is opschaling van het aantal verantwoord producerende boeren. Het train-de-trainer systeem dat het afgelopen jaar goed van de grond is gekomen, maakt het mogelijk een zeer groot aantal boeren te trainen. Om grote slagen te maken, worden boeren steeds meer getraind voor meerdere certificeringsystemen. Solidaridad’s positie in het Initiatief Duurzame Handel, waarin verschillende standaarden bijeenkomen, biedt ons de kans om bruggen

Solidaridad Jaarverslag 2010


Kwaliteitscontrole bij de inname van vers geplukte thee in Kenia. In Malawi wordt veel thee geproduceerd zowel op grootschalige plantages als door kleinschalige boeren.

worden samen met relevante afnemers proefprojecten opgezet.

Impact

foto Geertje Otten

foto Arjen Boekhold

De combinatie van kostenreductie en productieverhoging kan niet anders dan leiden tot een toename van het inkomen van boeren. Dat is de insteek van Solidaridad’s producentenprogramma. Om de impact op de lange termijn aan te tonen, is het afgelopen jaar in Kenia en Malawi begonnen met een vijf jaar durende evaluatie door de Wageningen Universiteit (LEI). In de evaluatie worden gegevens verzameld van de impact van de UTZ thee standaard op het gebied van inkomen, productie, kennis, en verantwoorde productietechnieken. Ook wordt er in de evaluatie gekeken naar het eigen functioneren van Solidaridad en haar partners om zo de efficiëntie en effectiviteit van onze interventies te kunnen vergroten.

Belangrijkste strategische partners en donoren

te bouwen tussen de verschillende systemen. Bijkomend voordeel is dat de kosten voor grootschalige training van boeren omlaag kunnen als ze kwalificeren voor meerdere certificeringen.

Vooruitblik op 2011 Naast het opschalen van de producentenondersteuning, zal Solidaridad in 2011 focussen op fondsenwerving en het verder ontwikkelen van strategische partnerschappen. Ook wordt verder gewerkt aan producentenondersteuning in relatie tot toetreding tot de Aziatische markten. Hiervoor

Realisatie 2010 Begroot 2010 Begroot 2011

€ 1.046.227 € 850.000 € 920.000

Extra bijdrage Initiatief Duurzame Handel in 2010.

Partners in producentenondersteuning: Fundacion Dachary Argentina; Agricane Malawi; Sandra Kruger Associates South Africa; Tea Research Association India; Tea Smallholder Development Authority Sri Lanka, Ministry of Rural Development and Cafe Control Vietnam, Yunan University China; DE Foundation; Oxfam Novib Partners in maatschappijopbouw: China Tea Marketing Association; Business Watch Indonesia; Prakruthi India; Institute Social Development Kandy, Sri Lanka; SOMO Partners in marktontwikkeling: UTZ Certified Donoren: Initiatief Duurzame Handel; Douwe Egberts Foundation; Ministerie van Buitenlandse Zaken; FICA

Verdeling kosten activiteiten realisatie 2010 ■ ■ ■ ■ ■

Producentenontwikkeling 53% Maatschappijopbouw 20,3% Communicatie 0,5% Marktontwikkeling 18,7% Planning, monitoring en evaluatie 7,5%

€ 250.000

€ 125.000 Realisatie 2010

Begroot 2010

Solidaridad Jaarverslag 2010

Begroot 2011

37


Goud Eerste kleinschalige mijnbouwers gecertificeerd Het goudprogramma bereikte in 2010 enkele mijlpalen: er werd een begin gemaakt met samenwerking met middelgrote goudwinningmaatschappijen en de eerste, door Solidaridad ondersteunde groep van kleinschalige mijnbouwers werd gecertificeerd. Een bewijs dat meer verantwoorde goudwinning mogelijk is. Met deze resultaten kon een succesvolle consumentencampagne worden gestart.

De grootschalige mijnbouw en de kleinschalige mijnbouwers kennen ieder hun eigen duurzaamheidproblemen. Veel grote goudwinningmaatschappijen komen door hun onverantwoorde werkwijze in conflict met lokale gemeenschappen. Een groot deel van de kleinschalige mijnbouwers lijdt onder hun illegale status. Er is geen toezicht op hun arbeidsomstandigheden en veiligheid. Zij werken vaak op onverantwoorde wijze met kwik, met schadelijke gevolgen voor de (volks)gezondheid en natuur. De aanzuigende werking die de goudsector door ongekend hoge prijzen uitoefent, verergert de problematiek. Solidaridad en haar partners trainen mijnbouwers om hun werkwijze te verbeteren, volgens Fairtrade-Fairmined standaard. Bij sieradenmerken en consumenten brengen we de problemen en de oplossingen in de mijnbouwsector onder de aandacht.

Doelen voor 2010 – Ondersteuningsprojecten voor kleinschalige mijnbouwers in Zuid-Amerika en Afrika uitbreiden. – Ondersteuningsprojecten voor de (middel)grootschalige mijnbouw ontwikkelen. – Samenwerken met tien Europese sieradenmerken en handelaren en ze koppelen aan mijnbouworganisaties die op verantwoorde wijze goud winnen. – Verdere samenwerking met de Responsible Jewellery Council voor verbetering van de standaard voor grootschalige goudwinning. – Bekendheid geven aan de problematiek én aan oplossingen voor de mijnbouw in een consumentencampagne.

Behaalde resultaten – De eerste, door Solidaridad ondersteunde groep van kleinschalige mijnbouwers werd in 2010 gecertificeerd voor de Fairtrade-Fairmined standaard. – Solidaridad ondersteunde drie proefprojecten in Colombia, Bolivia en Peru en bereikt zo direct meer dan 1600 mijnwerkers en indirect wel 6500 familieleden. – Samen met partners breidt Solidaridad het FairtradeFairmined programma uit naar Afrika. – Solidaridad vergeleek en onderzocht internationale normen voor verantwoorde grootschalige goudwinning.

38

– Samenwerking gerealiseerd met de Responsible Jewellery Council en interesse gewekt voor samenwerking bij middelgrote goudwinningmaatschappijen. – Solidaridad heeft een begin gemaakt met een eigen, internationaal netwerk van maatschappelijke organisaties die actief zijn in de mijnbouwsector. – Solidaridad werkt samen met sieradenmaker Stephen Webster en andere Engelse merken en is in gesprek met Nederlandse, Deense en Duitse sieradenmerken. – Marktontwikkeling samen met Fairtrade Foundation en Fairtrade International (FLO). – Start van de ‘Op weg naar Goed Goud’ consumentencampagne.

Eerste mijnbouwers gecertificeerd 2010 was een belangrijk jaar, in de eerste plaats omdat de eerste organisatie van kleinschalige mijnbouwers werd gecertificeerd. Meer groepen zullen snel volgen. De mijnbouworganisatie werd gecertificeerd na een intensief traject waarin mijnbouwers werden getraind in het verbeteren van hun arbeidsomstandigheden en het op een milieuvriendelijkere en veiligere manier omgaan met kwik en cyanide. Ook leerden de mijnbouwers zich te organiseren, wat hun legalisatie vergemakkelijkte. Op weg naar Goed Goud campagne In 2010 ging de Op Weg naar Goed Goud campagne van start, een campagne die consumenten laat zien wat er allemaal komt kijken bij goudwinning, maar vooral ook dat er een oplossing is voor de problemen in de mijnbouw: Fairtrade-Fairmined certificering. Consumenten kunnen voor vijftien euro het goudprogramma steunen, en ontvangen dan een speciaal voor de campagne ontworpen armbandje. In 2010 werden er al 3000 armbanden verkocht, en werd de campagne besproken in bijna alle landelijke en regionale kranten, in tijdschriften en in radioprogramma’s. www.opwegnaargoedgoud.nl. Geleerde les: parallelle start lastig te plannen Het ondersteuningsprogramma voor mijnbouwers in Tanzania, Oeganda en Ghana werd na enige vertraging

Solidaridad Jaarverslag 2010


Mijnwerker in de mijn Diana in Peru.

foto Kike Arnal

het realiseren van verbeteringen bij de producenten in het veld. Daarnaast wil Solidaridad meer financiers verbinden aan het goudprogramma om de ambities en de kansen van het programma te verwezenlijken.

Impact

gestart. De ‘netwerkaanpak’, waarbij de lokale partners van de ondersteuningsprojecten uit de drie landen bij elkaar worden gebracht, werkt goed en wordt in 2011 ingezet voor een training en voor de verdere projectvoorbereidingen.

Evaluatie 2010: kansen en bedreigingen Solidaridad stelt de voordelen van certificering voor mijnbouwers voorop. Die voordelen, waaronder efficiëntere en veiligere goudwinning, toegang tot de internationale markt en een fairtrade premium bovenop de goudprijs, maakt dat er veel animo is voor certificering. Het aantal ondersteuningsprojecten hebben we in 2010 daarom ook fors kunnen uitbreiden. Veelbelovend voor de toekomst van het goudprogramma is ook dat onderzoek aantoont dat het merendeel van de consumenten bereid is meer te betalen voor verantwoord goud. Dat verklaart een groeiende interesse onder sieradenmerken die bij Solidaridad aankloppen voor ondersteuning bij de inkoop van verantwoord goud. De stap van de huidige praktijken in de goudsector naar verantwoorde goudwinning en naar een transparante, eerlijke handelsketen, is enorm. Solidaridad vervult hierin een pioniersrol.

Vooruitblik op 2011 In 2011 wil Solidaridad sieradenmerken actief betrekken bij

Realisatie 2010 Begroot 2010 Begroot 2011

€ 520.952 € 600.000 € 900.000

Tijdens de trainingen voor certificering was de eerste impact van het ondersteuningsprogramma voor kleinschalige mijnbouwers zichtbaar: hun productiviteit klom omhoog. Wanneer het Fairtrade-Fairmined goud op de markt komt, is er ook een stijging van hun inkomen te verwachten. In Peru ging het trainingsproces voor certificering hand in hand met legalisering. Het effect is groot omdat mijnbouwers zich permanent kunnen vestigen en investeren in hun leefgemeenschap. Zo werd er bijvoorbeeld kinderopvang georganiseerd, die leidde tot een betere positie voor vrouwelijke mijnbouwers. Legalisatie biedt ook niet-mijnbouwers kansen. Winkeliers en toeleveranciers van andere diensten kunnen zich vestigen en een inkomen verwerven.

Belangrijkste strategische partners en donoren Partners in producentenondersteuning: Alliance for Responsible Mining; Fair Trade Labelling Organizations International (FLO, FLO-CERT) Partners in marktontwikkeling: Federatie Goud en Zilver; sieradenmerken in het Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Nederland en Duitsland; Fairtrade Foundation (UK) en Fairmaerket (Denemarken) Partners in campagnevoering: Nationale Postcode Loterij; Bibi van der Velden (ontwerpster Goed Goud armbandje) Donoren: Adessium Foundation

Verdeling kosten activiteiten realisatie 2010 ■ ■ ■ ■ ■

Producentenontwikkeling 66,8% Maatschappijopbouw 5,3% Communicatie 22,5% Marktontwikkeling 2,5% Planning, monitoring en evaluatie 2,9%

€ 250.000

€ 125.000 Realisatie 2010

Begroot 2010

Solidaridad Jaarverslag 2010

Begroot 2011

39


De bekende sieradenontwerpster Bibi van der Velden bezoekt de mijnbouwers van Oro Verde in Colombia. Haar reis heeft Marktontwikkeling ener sterk toe bijgedragen dat er meer interesse is ontstaan over de herkomst communicatie en productiewijze van goud binnen de sieradensector en bij een breed consumentenpubliek. Tachtig procent van al het goud wereldwijd wordt gebruikt voor sieraden. Weinig sieradenproducenten, juweliers en consumenten kennen de dagelijkse praktijk van de 15 miljoen kleinschalige goudmijnbouwers. De Solidaridad campagne ‘Op weg naar goed goud’ brengt daar langzaam verandering in.

40

Solidaridad Jaarverslag 2010


Marktontwikkeling en communicatie

Hoe kijkt de consument aan tegen duurzaamheid? Hoe kan Solidaridad de bewustwording van bedrijven en consumenten verhogen en hun vraag naar duurzame producten stimuleren? Maar ook: hoe vergroten we de groep donateurs en hoe werven we fondsen? Vragen waar Solidaridad’s communicatiemedewerkers dagelijks mee bezig zijn.

In 2010 werd de afdeling Marktontwikkeling en Communicatie verder geprofessionaliseerd. De afdeling beslaat vier werkgebieden: marktontwikkeling, fondsenwerving en campagnes, corporate communicatie en PR. In dit hoofdstuk wordt ook institutionele fondsenwerving besproken.

Marktontwikkeling Marktontwikkeling is een belangrijk onderdeel van Solidaridad’s werk. Marktontwikkeling richt zich op het identificeren en ontwikkelen van nieuwe marktvraag van bedrijven en consumenten naar duurzame producten. Marktonderzoek gaat vaak vooraf aan marktontwikkeling. Kennis over afzetmogelijkheden, doelgroepen en consumptiegedrag is een onmisbare schakel bij het bevorderen van een duurzaam productaanbod. Solidaridad doet daarom samen met onderzoeksbureau GfK periodiek onderzoek om in die kennis te voorzien. Door partnerschappen aan te gaan met bedrijven en andere ketenpartijen werkt Solidaridad vervolgens aan het verbreden van het aanbod van duurzaam geproduceerde producten in de markt.

foto Kike Arnal

Het doel van fondsenwerving en campagnes is om integrale campagnes te voeren, die hogere inkomsten uit particuliere fondsenwerving genereren, bijdragen aan de bewustwording van consumenten over de herkomst en productiewijze van producten, en de bekendheid vergroten van het werk van Solidaridad in samenwerking met haar strategische partners. Een selectie van onze mailings en campagnes in 2010: Donateurs informeren over onze activiteiten Jaarlijks informeren we onze donateurs door middel van het jaarbericht over onze activiteiten. In april 2010 hebben ruim 29.000 donateurs het jaarbericht ontvangen waarin ook de mogelijkheid werd geboden om het jaarverslag op te vragen. Ook werd om een bijdrage voor de suikerrietboeren in India gevraagd met een respons van bijna negentien procent.

Samenwerking met Suikerunie Het suikerrietprogramma kreeg in 2010 een impuls door de samenwerking met Suikerunie. Suikerunie, de grootste suikerproducent in Nederland, heeft zich verbonden aan het inkopen van Bonsucro gecertificeerde suiker. Een bijkomend voordeel van het partnerschap is dat Suikerunie de bekendheid van Bonsucro zal vergroten bij voedselverwerkers en retailers die de suiker afnemen.

Waar komt de hagelslag vandaag? Samen met De Ruijter, het moederbedrijf Heinz en UTZ Certified vierde Solidaridad dat De Ruijter chocolade broodbeleg voortaan het UTZ Certified keurmerk draagt. Media toonden veel belangstelling. In samenwerking met De Ruijter voerde Solidaridad de fondsenwervende campagne: ‘Opa, waar komt de hagelslag vandaan?’. De campagne riep op tot steun voor het trainen van cacaoboeren en gaf ruchtbaarheid aan De Ruijter’s intentie om zo snel mogelijk al zijn cacao duurzaam in te kopen. In september werd aan ruim 18.000 mensen een mailing verstuurd. De respons bedroeg bijna achttien procent. Inserting in tijdschriften leverde nog eens 1.920 donateurs op. Honderd willekeurig gekozen donateurs van deze campagne werden rond de jaarwisseling door De Ruijter verrast met een stevig pakket chocolade broodbeleg.

Bij de foto: Bibi van der Velden leert het zogenaamde ‘goud pannen’ in de mijn van Americo.

De voordelen van Better Cotton De voordelen van Better Cotton werden toegelicht in een mailing die in november werd verstuurd, in een oplage van 30.000 stuks. De mailing besteedde aandacht aan het Better

Een van de resultaten van marktontwikkeling in 2010:

Fondsenwerving en campagnes

Solidaridad Jaarverslag 2010

41


Marktontwikkeling en communicatie

Cotton Initiative (BCI), aan de samenwerking in BCI verband met bedrijven als H&M en IKEA, en aan de voordelen voor boeren. De respons bedroeg ruim zeventien procent. For the Love of Chocolate In 2010 werd de campagne For the Love of Chocolate ontwikkeld in nauwe samenwerking met Mars Nederland en UTZ Certified. Doel van de campagne is een breed consumentenpubliek te informeren over de herkomst van chocolade en de verduurzaming van de cacaoteelt. Drie journalistes werden bereid gevonden verhalen en beelden van de cacaoboeren en andere partners in de cacaoketen op te halen in West-Afrika. Door de politieke onrust in Ivoorkust werd de reis uitgesteld tot februari 2011 en verplaatst naar Ghana. In december werd de website voor de campagne gelanceerd: www.fortheloveofchocolate.nl.

Door de Goed Goud campagne te steunen krijgen donateurs het modieuze armbandje dat Bibi van der Velden speciaal voor Solidaridad heeft ontworpen.

Corporate communicatie Naast campagnes zet Solidaridad corporate communicatiemiddelen in om haar partners en andere belanghebbenden actief te informeren over haar werk en resultaten. Enkele corporate communicatiemiddelen in 2010: Website en e-mailnieuwsbrief Op www.solidaridad.nl kan een breed publiek zich informeren over het werk van Solidaridad. Een divers samengestelde groep van belanghebbenden ontvangt de e-mailnieuwsbrief met het laatste nieuws over Solidaridad en haar partners. Deze nieuwsbrief genereert veel bezoek aan de website. In 2010 bezochten 42.000 mensen de website tegen 35.000 in 2009. Het aantal bekeken pagina’s steeg van 165.000 in 2009 naar 270.000 in 2010. De website is voor het overgrote deel Nederlandstalig en gericht op particuliere fondsenwerving. In 2010 werd de internationale website www.solidaridadnetwork.org gelanceerd, die informatie biedt aan internationale partners, bedrijven en andere belanghebbenden. De eerste maanden kreeg deze site zo’n 3.500 bezoekers. De Engelstalige website van Solidaridad network werd in 2010 gelanceerd en biedt informatie aan het professionele netwerk van Solidaridad.

Fotografe Keke Keukelaar, programmamaker Froukje Jansen en columniste Hadjar Benmiloud reisden op uitnodiging van Mars, UTZ Certified en Solidaridad naar de cacaoboeren in Ghana. Na een intensief bezoek aan de boeren is er even tijd voor ontspanning in een nationaal park. Natuurbeschermers en cacaoboeren in de omgeving werken nauw met elkaar samen om bijvoorbeeld olifanten uit de akkers te houden en het pesticidengebruik te verminderen.

Op weg naar Goed Goud De Goed Goud campagne richt zich op marktontwikkeling, fondsenwerving en het genereren van publiciteit met niet eerder gebruikte elementen, zoals de inzet van social media. Meer over de campagne leest u op pagina 44.

42

Solidaridad Jaarverslag 2010


Marktontwikkeling en communicatie

Jaarverslag Het jaarverslag wordt verspreid onder ruim vijfhonderd partners, bedrijven, grote donoren, subsidieverstrekkers en verstuurd aan geĂŻnteresseerden die het jaarverslag aanvragen. Voor buitenlandse relaties is er digitaal een Engelse en Spaanse versie beschikbaar. Het jaarverslag 2009 haalde de hoogste transparantiescore in zijn bestaan. De score steeg met een half punt naar 7,2.. De transparantiescores van Solidaridad in de afgelopen vijf jaar jaarverslag 2005: score 5

jaarverslag 2006: score 6,1

jaarverslag 2007: score 6,7

jaarverslag 2008: score 6,7

jaarverslag 2009: score 7,2

Solidaridad was in 2010 ruim in het nieuws. De Goed Goud campagne kreeg veel aandacht in de landelijke pers. In het vakblad voor ontwikkelingssamenwerking Vice Versa verscheen een dubbelinterview met Roozen en Wientjes.

Publiciteit Solidaridad heeft een pro-actief PR-beleid gericht op media die interesse tonen om over ons werk te berichten. Relatiebeheer met de media kreeg daarom veel aandacht in 2010. Solidaridad in de media De media besteden steeds vaker aandacht aan het werk van Solidaridad. De stroom van nieuws is stabieler, door de snelle ontwikkelingen op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen en de vele initiatieven waarbij Solidaridad betrokken is. Het afgelopen jaar stuurde Solidaridad persberichten uit in samenwerking met onder andere De Ruijter, Arla, Chocomel, Douwe Egberts, Electrabel en Suikerunie. In 2010 kwam Solidaridad ook in de media naar aanleiding van onder meer het WRR rapport, de MFS subsidie, de afwijzing van het beleidskader voor collectes van de Bisschoppenconferentie, de Trouw duurzame top 100, de rechtszaak Douwe Egberts en de EKO tellingen. Bij de landelijke dagbladen was het in 2010 nog steeds Trouw die het vaakst nieuws van Solidaridad oppakte. Volkskrant en in mindere mate NRC en FD publiceerden met meer regelmaat over het werk van Solidaridad. Meer inzet in direct contact met journalisten is daarvan een oorzaak. Ook andere media toonden in 2010 interesse, zoals het werkgeversblad Forum (VNO/NCW) en het vakblad voor de OS sector ViceVersa. Samenwerking op mediagebied was er ook met het blad Internationale Samenwerking (IS), OneWorld en de Nationale Postcode Loterij. In totaal werden zo’n 325 artikelen uit dagbladen en magazines verzameld, een ruime verdubbeling ten opzichte van 2009.

Solidaridad Jaarverslag 2010

43


foto H.P. Alting von Geusau

Marktontwikkeling en communicatie

‘Op weg naar Goed Goud’ campagne Geen campagne illustreert de verschillende instrumenten van Marktontwikkeling en Communicatie beter dan de Op weg naar Goed Goud campagne. De campagne richt zich op marktontwikkeling, fondsenwerving en het genereren van publiciteit. Daarnaast bevat de campagne unieke en niet eerder gebruikte elementen, zoals de inzet van social media.

Fondsenwervende campagne In juni 2010 vroeg Solidaridad in een mailing aandacht voor de misstanden in de mijnbouwsector. De mailing werd verstuurd aan ruim 18.000 personen en de respons bedroeg 17,7 procent. Begin oktober kwam er een vervolg met een grote online campagne, de eerste echte online campagne van Solidaridad. De website www. opwegnaargoedgoud.nl werd gelanceerd en social media (Facebook en Twitter) werden ingezet om een nieuwe, brede doelgroep te bereiken. Via de website, Facebook en Twitter worden mensen opgeroepen de campagne te steunen om zo een speciaal door Bibi van der Velden ontworpen armbandje te ontvangen. Het is ook voor het eerst dat Solidaridad een fysiek product als een armbandje inzet om mensen te

44

Bibi van der Velden en Ruben Nicolai met het armbandje.

betrekken, en dat heeft effect: in 2010 droegen al ruim 3.000 mensen het campagne armbandje en de campagne loopt door in 2011 (inmiddels zijn we de 6.000 gepasseerd). Het armbandje biedt donateurs een tastbaar en zichtbaar bewijs van hun steun aan de campagne. Zo wordt hen een actieve rol toebedeeld in het verspreiden van de boodschap van Goed Goud, die andere mensen ertoe zal aanzetten om ook de campagne te steunen. Online is die beweging naar Goed Goud goed zichtbaar. Bij de succesvolle start in oktober en november was er veel vrije publiciteit in de dagbladen. Dat vertaalde zich in een groeiend bezoek op de campagnewebsite. De aantallen bezoekers stegen maar ook het aantal bezoeken, de gemiddelde duur van het bezoek en het aantal bezochte pagina’s (naar bijna vier per bezoek). Daarna werd het wat rustiger met een dal rond de jaarwisseling, maar begin 2011 begon door nieuwe online en offline publiciteit het bezoek weer stevig te groeien. Die groei vertaalt zich direct in bestellingen van het armbandje en steeds meer vrienden op Facebook en Twitter, respectievelijk meer dan 500 fans en 300 volgers.

Solidaridad Jaarverslag 2010


Marktontwikkeling en communicatie

Institutionele fondsenwerving Het werven van fondsen om het werk van Solidaridad mogelijk te maken blijft een belangrijk aandachtsveld. De inkomstenontwikkeling over 2010 was bijzonder positief: ruim twee miljoen euro boven budget. In de samenleving wordt het programma van Solidaridad in toenemende mate als steunwaardig ervaren. Tegelijkertijd was er reden voor zorg voor de langere termijn; de aanvraagvoor medefinanciering vanuit de Nederlandse overheid voor de periode 2011-2015 werd afgewezen (MFS-II) en daarmee werd een structurele financiering van ons werk onzeker. De Goed Goud website okt. 2010

nov. 2010

dec. 2010

jan. 2011

feb. 2011

Aantal unieke bezoekers opwegnaargoedgoud.nl 6133

11.468

3372

1249

3238

14.485

5841

14.962

3,46

2,99

3,89

02.02

02.54

Paginaweergaves 19.007

12.960

Pagina’s per bezoek 2,61

2,65

Tijd op de website in minuten 02.06

01.44

02.29

Marktontwikkeling Om de marktvraag naar duurzaam goud te ontwikkelen zijn potentiële business partners in Nederland, Engeland en Denemarken benaderd. Met succes: het bekende Engelse sieradenmerk Stephen Webster verbond zich aan Fairtrade-Fairmined goud en gaat het goud verwerken in trouwringen. In Nederland heeft inmiddels de eerste ronde tafel met een aantal merken plaatsgevonden. Zowel richting bedrijven als consumenten neemt Solidaridad met de campagne de rol van aanjager in de verduurzaming van de goudsector. Publiciteit Tijdens de lancering van de goudcampagne hebben alle landelijke dagbladen aandacht besteed aan de campagne. Daarnaast werd op ruim zeventig websites een vermelding over de inhoud van de campagne en/of het armbandje geplaatst en werd de campagne besproken in een aantal tijdschriften, radio- en televisieprogramma’s. De doorlopende serie aan nieuwswaardigheden rondom de campagne, zoals de overhandiging van een Oro Verde Goud exemplaar van het armbandje door Bibi van der Velden aan Ruben Nicolai, Liz Snoyink en Jan Taminiau, miste haar doel niet en leidde ertoe dat er volop (vrije) publiciteit was. Deze positieve lijn zet zich door in 2011.

MFS-II beoordeling In de afgelopen jaren ontving Solidaridad een overheidsbijdrage van ruim vijf miljoen euro per jaar, ruim een kwart van de inkomsten in 2010. De afwijzing van het subsidieverzoek voor de nieuwe periode kwam als een schok. Het Ministerie van Ontwikkelingssamenwerking was tot dan zeer ingenomen met de aanpak van Solidaridad en er was een vernieuwend programma in een alliantie met het Wereld Natuur Fonds gepresenteerd. De conclusie mag inmiddels zijn dat de afwijzing niet samenhing met de kwaliteit van Solidaridad’s voorstel. De score van 72 punten uit 100 was daar al een voorteken van. De landenkeuze waarin onze programma’s worden uitgevoerd, was een van de drie essentiële punten die ons opbrak. Een bezwaarschrift waarin Solidaridad die keuze beargumenteerde (land volgt keten), werd afgewezen. De afwijzing van het voorstel van Solidaridad stond niet op zichzelf. Programma’s van collega-organisaties die zich op een vergelijkbare manier inzetten voor samenwerking met het bedrijfsleven waren eenzelfde lot beschoren. De verklaring hiervoor kan gevonden worden in de beoordelingsprocedure. De beoordeling van de aanvragen is gebeurd vanuit het perspectief ‘sociale ontwikkeling’ in plaats van ‘economische ontwikkeling’. Het Directoraat Sociale Ontwikkeling had de centrale rol in de beoordeling; het Directoraat Duurzame Economische Ontwikkeling had het nakijken. Opvallend en hoopgevend is dan ook dat staatssecretaris Knapen al direct na zijn aantreden met de constatering kwam “dat de afwijzing van de subsidie zeker niet de inhoud van het werk betrof. Wij juichen hun benaderingswijze juist toe en andere financieringsmogelijkheden kunnen dan ook onderzocht worden.” Het Ministerie houdt woord. Op dit moment wordt er actief gezocht naar mogelijkheden om delen van het programma van Solidaridad weer rechtstreeks vanuit het Ministerie te gaan ondersteunen. Positieve inkomstenontwikkelingen In 2010 vielen twee andere aspecten van de positieve inkomstenontwikkeling op. In het begin van dat jaar had Solidaridad haar mandaat om de jaarlijkse adventsactie in de roomskatholieke kerk te mogen organiseren aan de bisschoppen teruggegeven. Toch bleef ruim een derde van de parochies ook in 2010 collecteren voor het werk van Solidaridad. Daar-

Solidaridad Jaarverslag 2010

45


Marktontwikkeling en communicatie

Trends De ontwikkelingen in 2010 hebben overduidelijk gemaakt dat een te grote afhankelijkheid van financiering vanuit de Nederlandse overheid een organisatie kwetsbaar maakt. De overheid is onvoorspelbaar; de politieke situatie is onstabiel en procedures kunnen onverwachte uitkomsten hebben. Een verbrede internationale financiering moet dan ook worden nagestreefd. Er is de afgelopen periode stevig ingezet op het ontwikkelen van partnerschappen met andere nationale overheden, de Europese Unie, multilaterale donoren en buitenlandse particuliere fondsen. Zij zijn goed benaderbaar gebleken en onze werkwijze wordt als steunwaardig gezien. Het is de verwachting dat hier resultaten geboekt gaan worden. Maar de belangrijkste trend is de verantwoordelijkheid die de Zuidelijke partners in de Solidaridad netwerkorganisatie gaan nemen voor de eigen fondsenwerving. De regionale expertise centra kunnen toegang krijgen tot fondsen die vanuit Nederland niet gemakkelijk aan te boren zijn. Lokale fondsen, bilaterale programma’s vanuit ambassades en internationale donoren zijn beter toegankelijk vanuit lokale structuren in het zuiden. Alle regionale centra hebben fondsenwervende plannen ontwikkeld en werken toe naar een stevig percentage ‘eigen fondsenwerving’ ter dekking van hun groeiplannen. Deze gedeelde verantwoordelijkheid past een netwerkorganisatie waar de afhankelijkheid van westerse donoren tot het verleden gaat behoren.

De Nationale Postcode Loterij Over 2010 ontving Solidaridad een bijdrage van één miljoen euro van de Nationale Postcode Loterij. Daarbij kwam nog ruim 32.000 euro van het programma Miljoenenjacht. De Nationale Postcode Loterij leverde hiermee een aanzienlijk deel van de particuliere inkomsten van Solidaridad waarmee we een belangrijk aantal projecten hebben gerealiseerd. Ook de komende jaren mag Solidaridad een soortgelijke bijdrage tegemoet zien. Bovendien geeft de Postcode Loterij de nodige aandacht aan onze projecten in haar tv-programma’s en in landelijke dagbladen. Van elke ingelegde euro in de Nationale Postcode Loterij gaat vijftig procent naar het goede doel. Dit wordt verdeeld over goede doelen op het gebied van natuur en milieu, ontwikkelingssamenwerking, mensenrechten en sociale cohesie in Nederland. Solidaridad hoopt dan ook dat de eventuele wijzigingen in de kansspelmarkt de Nationale Postcode Loterij voldoende ruimte laten om de succesvolle fondsenwerving voort te zetten. Zonder deze bijdrage kunnen wij belangrijke projecten niet uitvoeren.

Bij de foto: Dry Mill Kofinaf in Thika, Kenia. Ezekiel Muriungi (links) is verantwoordelijk voor de kwaliteitscontrole van de koffie. Samen met zijn assistent test hij de smaak van de koffie en archiveert van iedere partij een monster.

46

Solidaridad Jaarverslag 2010

foto H.P. Alting von Geusau

door liepen de inkomsten minder sterk terug dan gevreesd. Samen met de steun vanuit protestantse gemeenten is duidelijk dat Solidaridad nog steeds over een breed oecumenisch draagvlak binnen de kerken kan beschikken. Een andere belangrijke ontwikkeling is de toename van de financiële bijdragen die bedrijven leveren aan de financiering van Solidaridad’s producentenontwikkelingsprogramma’s in Afrika, Latijns-Amerika en Azië. Deze zogenoemde match funding wordt steeds belangrijker. Bedrijven zijn in toenemende mate bereid te investeren in de verduurzaming van hun netwerk van leveranciers en onderkennen dat de programma’s van Solidaridad daar een belangrijke bijdrage aan kunnen leveren. Zo worden publieke middelen en private bijdragen aan elkaar gekoppeld en wordt er meer mogelijk. Het is te verwachten dat deze trend zal doorzetten. Voorbeelden zijn de steun van Douwe Egberts voor het koffie- en theeprogramma, van Cargill en Mars voor het cacaoprogramma, van CSM voor het suikerprogramma, van G-Star en H&M voor het textielprogramma en van FrieslandCampina en de Keurslagers voor het sojaprogramma.


Toezicht, management en organisatie In Kenia realiseren veel kleinschalige koffieboeren opbrengstverhogingen met een factor twee tot vier. Bovendien gaat de kwaliteit van de koffie vooruit, waardoor een hogere marktprijs ontstaat. Om de kwaliteit goed te kunnen monitoren wordt de koffie lokaal gebrand en geproefd. Monsters van alle partijen koffie worden bewaard voor eventuele kwaliteitsclaims van afnemers. De kennis over de kwaliteit versterkt de onderhandelingspositie op de markt. Boerenorganisaties leren en worden sterker. Solidaridad is ook een lerende organisatie. Meer daarover leest u in het hoofdstuk Toezicht, management en organisatie.

Solidaridad Jaarverslag 2010

47


Toezicht, management en organisatie

Toezicht Bestuursmodel Het bestuur van Solidaridad besloot over te gaan van het bestaande bestuursmodel naar het Raad van Toezichtmodel. Deze beslissing kwam tot stand op basis van een interne evaluatie. Op 19 februari 2010 wijzigde Solidaridad haar statuten en werd het Raad van Toezichtmodel geïmplementeerd. Tot die tijd droeg het Algemeen Bestuur van Solidaridad de toezichthoudende verantwoordelijkheid. Het Dagelijks Bestuur droeg de bestuurlijke verantwoordelijkheid. Daarnaast was er een directiestatuut waarin de door het bestuur gedelegeerde taken en bevoegdheden aan de directie waren vastgelegd. Sinds 19 februari 2010 wordt het bestuur gevormd door de statutair directeur: N.J.M. (Nico) Roozen. De statutair directeur heeft een dienstverband met Solidaridad, wordt benoemd door de Raad van Toezicht en heeft de eindverantwoordelijkheid voor de dagelijkse leiding en de uitvoering van de programma’s en activiteiten. De Raad van Toezicht houdt toezicht op de algemene gang van zaken binnen Solidaridad. De Raad van Toezicht bestaat uit tenminste zes personen, die zich sterk maken voor het doel van Solidaridad en voldoen aan het door de Raad van Toezicht opgestelde functieprofiel. Solidaridad kent een financiële auditcommissie als vaste commissie van de Raad van Toezicht, die specifiek verantwoordelijk is voor supervisie van de financiële gang van zaken binnen Solidaridad.

Raad van Toezicht Bij de statutenwijziging in februari 2010 zijn de leden van het voormalige Algemeen Bestuur (tijdelijk) benoemd tot leden van de Raad van Toezicht. Dit zijn: voorzitter Roelf Haan en

de leden Herman Bloedjes, Bernard Höfte, Jan van Hoof, Dick Schoon, Harry Smit en Margarithe Veen. Per 1 januari 2011 treedt een nieuwe Raad van Toezicht aan. De nieuwe leden zijn eind 2010 benoemd en zijn Saskia Borgers, Ton Geurts, Maarten van der Graaf, Gerrit Meester en Marieke de Wal. Om continuïteit van het beleid te waarborgen, werden twee leden uit het voormalige Algemeen Bestuur, Roelf Haan en Jan van Hoof, herbenoemd. Twee nieuwe leden geselecteerd uit de vele hoogwaardige reacties die Solidaridad kreeg naar aanleiding van een advertentie in landelijke dagbladen. Drie nieuwe leden werden gekozen uit het netwerk van Solidaridad. De werving van nieuwe leden vond plaats op basis van een profielschets. Om functievermengingen en onafhankelijkheidsconflicten van toezichthouders te voorkomen, mogen binnen de Raad van Toezicht en de directie geen nauwe familie- of vergelijkbare relaties bestaan. De leden van de Raad van Toezicht mogen geen werknemer van de stichting zijn en ook mogen zij geen bestuurder, oprichter, aandeelhouder, toezichthouder of werknemer zijn van een organisatie waarmee Solidaridad op structurele wijze op geld waardeerbare rechtshandelingen verricht. De leden van de Raad van Toezicht, hun functies, hun zittingstermijn en de belangrijkste (neven)functies in 2010 staan in de tabel hieronder vermeld. Het toezichthoudend orgaan (begin 2010 het Algemeen Bestuur en later de Raad van Toezicht) kwam in 2010 twee maal bij elkaar. De belangrijkste gespreksonderwerpen waren: – strategie: relatie met de kerken, ontwikkeling netwerkorganisatie Solidaridad Network; – financiën: jaarrekening 2009 en begroting 2011; – bestuurlijk: nieuwe statuten met bijbehorend nieuw Raad van Toezicht organisatiemodel; – evaluatie: persberichten in 2009 en jaarverslag 2009.

Functies en nevenfuncties van de bestuursleden Naam

48

functie in bestuur einde termijn

belangrijkste (neven)functies

Roelf Haan

voorzitter

december 2010

– voorzitter van de Stichting Dom Helder Câmara Leerstoel

Jan van Hoof

lid

december 2010

– vice voorzitter van de Raad van Toezicht Stichting Zonnehuizen – penningmeester van Stichting Vrienden van de Historie van de Vakbeweging (VHV)

Herman Bloedjes

lid

december 2010

– secretaris van het bestuur van de Landelijke vereniging van Wereldwinkels

Bernard Höfte

lid

december 2010

– pastoraal werker – voorzitter Stichting Buurtpastoraat Utrecht

Dick Schoon

lid

december 2010

– Oud-Katholieke Bisschop van Haarlem – voorzitter Collegiaal Bestuur van de Oud-Katholieke Kerk van Nederland

Harry Smit

lid

december 2010

– predikant Protestantse Gemeente – bestuurslid Stichting Alkmaarse Synode

Margarithe Veen

lid

december 2010

– – – –

predikant voorzitter Stichting Steunfonds Bossey Nederland lid Beraadgroep Geloof en Kerkelijke Gemeenschap van de Raad van Kerken in Nederland secretaris Haagse Gemeenschap van Kerken

Solidaridad Jaarverslag 2010


Toezicht, management en organisatie

Het Dagelijks Bestuur kwam in 2010 vier maal bij elkaar. In de overgangsperiode tussen de eerste en tweede bijeenkomst van het toezichthoudende orgaan zijn de DB vergaderingen voortgezet. De belangrijkste gespreksonderwerpen waren: – strategie: ontwikkeling netwerkorganisatie Solidaridad Network; – financiën: MFS financiering, jaarrekening 2009, jaarplan 2010 en begroting 2011; – bestuurlijk: selecteren nieuwe leden Raad van Toezicht ; – evaluatie: directeuren meeting Kenia 2010. In 2010 werd de auditcommissie benoemd: Jan van Hoof als voorzitter en Roelf Haan als lid. Zij kwamen eenmaal bijeen met als belangrijkste agendapunten: het reglement voor de auditcommissie; de begroting 2011 en het beleggingsstatuut. Zij adviseert de Raad van Toezicht bij de vaststelling hiervan.

Bezoldiging Raad van Toezicht Overeenkomstig de statuten van Solidaridad ontvangen de leden van de Raad van Toezicht van Stichting Solidaridad als zodanig geen bezoldiging, middellijk noch onmiddellijk.

Management Directie

Bezoldiging directeur De Raad van Toezicht heeft het bezoldigingsbeleid, de hoogte van de directiebeoordeling en de hoogte van andere bezoldigingscomponenten vastgesteld. Het beleid wordt periodiek geactualiseerd. De laatste evaluatie was in 2010. Bij de bepaling van het bezoldigingsbeleid en de vaststelling van de beloning volgt Solidaridad de Adviesregeling Beloning Directeuren van Goede Doelen van VFI en de Code Wijffels (www.vfi.nl). De Adviesregeling geeft aan de hand van zwaartecriteria een maximumnorm voor het jaarinkomen. De weging van de situatie bij Solidaridad vond plaats door de Raad van Toezicht. Dit leidde tot een zogenaamde BSD-score van 485 punten met een maximaal jaarinkomen van € 124.233 (voor 1 fte, heel jaar). Het voor de toetsing aan de VFI-maxima relevante werkelijke jaarinkomen van de directeur bedroeg voor 2010 €  94.404. Deze beloning bleef dus ruimschoots binnen het VFI-maximum. De hoogte en samenstelling van de bezoldiging wordt hierna toegelicht (zie pagina 50). Solidaridad verstrekte geen leningen, voorschotten of garanties aan de directie.

De Ghanese cacaoboeren Peter en Paul krijgen betaald voor hun oogst. Alle verkoop, inkoop en trainingen worden vermeld in hun ‘boeren dagboek’. Zo krijgen de boer en Solidaridad beter inzicht in de productiviteit en kostenefficiëntie van de teeltmaatregelen.

foto Keke Keukelaar

Nico Roozen is de statutair directeur van Solidaridad, zijn taken en verantwoordelijkheden zijn in de statuten vastgelegd. Nico Roozen is ook directeur van Solidaridad Business Concepts B.V. (tot en met 30 september 2010). Daarnaast is hij voorzitter van de Raad van Commissarissen van Kuyichi Europe B.V.; voorzitter van het bestuur van de Stichting MadeBy; lid van de Adviesraad van SAI (SA8000); voorzitter van het

bestuur van Stichting UTZ Certified, lid van het overleg van stakeholders van het Business Social Compliance Initiative (BSCI) en lid van de Taskforce Biodiversiteit en Natuurlijke Hulpbronnen.

Solidaridad Jaarverslag 2010

49


Toezicht, management en organisatie

Bezoldiging directeur Nico Roozen Dienstverband Uren

2010

2009

Onbepaalde tijd Onbepaalde tijd 36

36

100

100

Heel 2010

Heel 2009

80.712

80.316

Eindejaarsuitkering

6.699

4.337

Vakantiegeld

6.993

6.772

Part-time percentage Periode Bezoldiging (in euro) Brutoloon/salaris

94.404

91.425

Sociale lasten werkgever

7.132

7.246

Belastbare vergoedingen

–-

Pensioenlasten werkgeversdeel

19.121

17.528

Overige beloningen

Uitkeringen einde dienstverband

120.657

116.199

Totaal

Personeelsbeleid Solidaridad is een kennisintensieve organisatie en is daarom afhankelijk van goed gekwalificeerd personeel. Medewerkers moeten betrokken, gemotiveerd, innovatief en klantgericht zijn. Dat is een belangrijke doelstelling in het Meerjarig Strategisch Plan. Daarom besteedt Solidaridad veel aandacht aan werving en is er ruimte en budget voor loopbaanontwikkeling. Scholing en loopbaanontwikkeling vormen een vast onderwerp bij de functioneringsgesprekken. Stafleden kunnen aanvullende scholing aanvragen. Daarnaast worden interne cursussen georganiseerd. Er is ook een organisatiebreed opleidingsplan, dat jaarlijks wordt geëvalueerd.

geen onveilige situaties voor tijdens dienstreizen van medewerkers.

Medewerkertevredenheid Eens per twee jaar doet Solidaridad onderzoek naar de tevredenheid van de medewerkers. De enquête bestaat uit vragen over uiteenlopende arbeidsomstandigheden, waaronder ook werkdruk en werksfeer. De opmerkingen uit de enquête van eind 2010 zullen in 2011 worden opgepakt en afgewerkt.

Organisatie Personeel Stichting Solidaridad had gedurende het boekjaar omgerekend naar fulltime eenheden gemiddeld 26,5 werknemers in dienst (in 2009: 29,5). Ultimo 2010 zijn er 29 werknemers in dienst. Het gemiddelde bruto jaarsalaris per fulltime eenheid bedraagt in 2010 € 60.000 (2009: € 58.200), de totale personeelskosten per fulltime eenheid bedraagt in 2010 €  75.600 (2009: € 75.000). In haar beloningsbeleid volgt Solidaridad de salarisschalen van de rijksoverheid. De directeur valt in schaal Uit de verantwoordingsverklaring blijkt dat Solidaridad de principes van het CBF-keur onderschrijft.

Inventarisatie risico’s voor medewerkers In 2009 heeft Solidaridad haar arbobeleid verder geprofessionaliseerd. De daaruit voortgekomen risico-inventarisatie en -evaluatie (RI & E) liet Solidaridad door de arbodienst toetsen op volledigheid. De RI & E beschrijft risico’s voor de medewerkers op de volgende punten: veiligheid van de werkplek, veiligheid van de werksoort, bedrijfshulpverlening en preventie en het voorkomen van seksuele intimidatie, agressie en geweld. Daarnaast beschrijft de RI & E de risico’s voor bijzondere categorieën werknemers, zoals zwangere werkneemsters, en de mogelijkheden voor werknemers om zich tot een deskundige externe persoon te wenden. De arbodienst toetste de RI & E van Solidaridad in december 2009 en keurde deze goed. Er werd wel een aantal verbeterpunten gedefinieerd en deze punten zijn verwerkt in een Plan van Aanpak. De belangrijkste punten zijn eind 2009 direct verholpen, de andere punten zijn gedurende 2010 opgepakt en afgewerkt. Een belangrijk onderdeel van het risicobeleid is het waarborgen van de veiligheid van het personeel tijdens dienstreizen. In 2009 werd de procedure voor dienstreizen iets aangescherpt. Behalve de directie zien nu ook de hoofden van afdelingen er op toe dat reizen op een verantwoorde manier plaatsvinden. Iedere medewerker moet voor aanvang toestemming krijgen en actief het veiligheidsbeleid doornemen. In 2010 deden zich

50

Solidaridad Jaarverslag 2010


Toezicht, management en organisatie

15, twee medewerkers in schaal 13, vijf in schaal 12, veertien in schaal 11, twee in schaal 10, drie in schaal 9, één in schaal 8 en één in schaal 7. Het diversiteitbeleid van Solidaridad is erop gericht zoveel mogelijk een afspiegeling van de Nederlandse bevolking te zijn. Van de 29 medewerkers zijn er 17 vrouw en 12 man. De gemiddelde leeftijd bedraagt 40 jaar (twee onder de 30 jaar, eenentwintig tussen de 30 en 45, vijf tussen de 45 en 60 en één boven de 60). We namen in 2010 afscheid van zes collega’s, twee collega’s verhuisden naar onze regiokantoren en we verwelkomden vijf nieuwe collega’s in Utrecht. Het ziekteverzuim is laag en bedroeg in 2010 slechts één procent (in 2009: door één langdurig ziektegeval drie procent).

Kwaliteitsbeleid Solidaridad streeft op alle fronten hoge kwaliteit na. Die kwaliteit wordt op verschillende aspecten van de bedrijfsvoering onafhankelijk getoetst door externe partijen. De kwaliteit van de werkwijze van Solidaridad is gecertificeerd volgens de ISO 9001:2008 norm. Met interne audits en door een externe certificeerder wordt regelmatig getoetst of het kwaliteitssysteem aan de vereisten voldoet en of voortgang wordt geboekt. Het CBF houdt toezicht op alle goede doelen in Nederland en beoordeelt het bestuur en beleid van deze

goede doelen. Zo bevordert CBF de transparantie van de goededoelensector. Solidaridad voert het CBF-keurmerk en voldoet aan de gestelde eisen. Uit de verantwoordingsverklaring blijkt dat Solidaridad de principes van het CBF-Keur onderschrijft (zie hieronder). De VFI is de brancheorganisatie van landelijk wervende goede doelen en heeft als doelstelling het vergroten van het vertrouwen van het publiek in fondsenwervende instellingen. Solidaridad onderschrijft de uitgangspunten van de VFI rondom respect, betrouwbaarheid, openheid en kwaliteit. Solidaridad is door de belastingdienst erkend als een algemeen nut beogende instelling (ANBI). Dit betekent dat er geen belasting betaald hoeft te worden over schenkingen en erfenissen. Bovendien kunnen donateurs hun bijdrages aan Solidaridad aftrekken van de inkomstenbelasting.

Organisatie en milieu Solidaridad minimaliseert het effect van haar werk op het milieu zoveel mogelijk door onder meer hergebruik en inkoop van duurzame producten (kantoorartikelen met groen label, energiezuinige apparatuur, groene energie, biologische lunch en duurzame koffie en thee), aparte inzameling papier, standaard dubbelzijdig printen en kopiëren, computers in de slaapstand.

Solidaridad Jaarverslag 2010

51


Financieel verslag

Financieel verslag Zicht op inkomsten en uitgaven is voor iedereen in de economie van belang. In regio’s waar Solidaridad actief is komt veel analfabetisme voor. Boeren, mijnbouwers en arbeiders hebben daardoor beperkt zicht op de financiën van hun bedrijf en huishouding. Laat staan dat ze inzicht kunnen verkrijgen in het rendement van investeringen om de productiviteit te verhogen. Daar komt nog bij dat ze vaak geen toegang hebben tot banken voor financiële dienstverlening. Boekhouding en inzicht geven in financiële prestaties is daarom een terugkerend onderwerp in veel Solidaridad programma’s. Voor Solidaridad als fondsenwervende organisatie is transparante financiële verslaglegging ook van groot belang.

52

Solidaridad Jaarverslag 2010


Financieel verslag

Financieel verslag

Meerjarenoverzicht In onderstaand overzicht wordt inzicht gegeven in de resultaten van de afgelopen 5 jaren (in euro’s). BATEN

2010

2009

2008

2007

2006

4.057.959

3.734.673

4.350.492

3.967.652

2.837.410

Overige baten

14.782.563

11.086.303

8.261.818

9.537.566

6.221.806

Totaal baten

18.840.522

14.820.976

12.612.310

13.505.218

9.059.216

Baten uit eigen fondsenwerving

LASTEN Voorlichting

323.009

360.716

647.733

392.600

321.702

Structurele hulp

17.278.214

13.305.948

10.385.654

12.268.552

8.063.947

Totaal besteed aan doelstellingen

17.601.223

13.666.664

11.033.387

12.661.152

8.385.649

Totaal werving baten

600.963

515.072

512.762

408.000

369.891

Kosten beheer en administratie

164.465

149.832

145.956

129.739

100.058

18.366.651

14.331.568

11.692.105

13.198.891

8.855.598

473.871

489.408

920.205

306.327

203.618

Totaal lasten Overschot

De totale baten laten een forse toename zien t.o.v. 2009 en een verdubbeling t.o.v. 2006. De belangrijkste groei is gerealiseerd door de subsidies van overheden. Nagenoeg deze gehele toename komt ten gunste van de structurele hulp. Door de groei van de organisatie is een jaarlijks overschot noodzakelijk om de continuïteitsreserve op niveau te houden. De hoogte van de continuïteitsreserve is namelijk gekoppeld aan de totale uitvoeringskosten.

Vermogens- en beleggingsbeleid

foto Keke Keukelaar

Solidaridad financiert projecten voor circa € 15 miljoen, waarvoor de middelen afkomstig zijn uit een veelheid van bronnen: kerkelijke bijdragen, donaties van particulieren, bedrijven en instellingen en overheidsbijdragen. Bij een onverhoopt sterke terugval in inkomsten beschikt Solidaridad over een vermogensbuffer van € 4,2 miljoen. Indien ontvangen gelden niet direct doelmatig kunnen worden ingezet voor de doelstellingen (voorbereiden en in uitvoering nemen kost nu eenmaal tijd), dan worden aan Solidaridad verstrekte middelen tijdelijk belegd. De partners, leveranciers en medewerkers van Solidaridad moeten erop kunnen vertrouwen dat Solidaridad te allen tijde aan haar betalingsverplichtingen kan voldoen. Donateurs en andere geldgevers moeten er vanuit kunnen gaan dat de aan Solidaridad ter beschikking gestelde gelden in goede handen zijn. Verantwoord beheer van het vermogen van Solidaridad is dan ook van groot belang. Hiertoe is een beleggingsstatuut opgesteld. Hierin wordt tevens gewaarborgd dat Solidaridad voldoet aan de Richtlijn Reserves Goede Doelen van het VFI. Gelet op het kostenaspect, rekening houdend met het beperkte volume en de geringe complexiteit van de portefeuille is gekozen voor intern vermogensbeheer.

Voor het overgrote deel van de vermogensbuffer beperkt Solidaridad zich tot spaardeposito’s van maatschappelijk verantwoorde bancaire instellingen zoals ASN Bank en Triodos Bank. In het kader van de doelstellingen van Solidaridad wordt van de vermogenbuffer voor circa € 0,5 miljoen belegd in fondsen bij banken die zich inzetten om de duurzaamheid van de samenleving te bevorderen. Het betreffen fondsen waarbinnen de risico’s zo goed mogelijk zijn gespreid door de bancaire instelling. In het volgende meerjarenoverzicht wordt de ontwikkeling van de hoofdsom weergegeven.

Solidaridad Jaarverslag 2010

53


Financieel verslag

Waarde op 1 januari Aankoop Herbelegd dividend Koersresultaat Waarde op 31 december Ontvangen contant dividend Kosten beleggingen

2010

2009

2008

2007

2006

436.373

382.120

490.112

496.208

468.640

5.128

5.164

3.961

1.905

3.650

34.707

49.089

- 111.953

- 8.001

23.918

476.208

436.373

382.120

490.112

496.208

13.462

14.928

13.845

6.755

6.511

384

373

De laatste aankopen dateren van 2001 en er hebben de afgelopen vijf jaar ook geen verkopen plaatsgevonden. Mede als gevolg van de kredietcrisis in Nederland waren de fondsen in 2008 met bijna een kwart in waarde gedaald eind 2008, in 2009 hebben ze zich deels hersteld en ook in 2010 zette het herstel zich voort. Het gemiddeld rendement over de afgelopen vijf jaar is circa 2,7% per jaar (gemiddelde over vijf jaar eind 2009: 3%). Voor het beheer van het werkkapitaal beperkt Solidaridad zich tot spaarrekeningen van maatschappelijk verantwoorde bancaire instellingen zoals ASN Bank en Triodos Bank.

Kengetallen Het Centraal Bureau voor Fondsenwerving (CBF) vindt de kosten eigen fondsenwerving, uitgedrukt als percentage van de baten uit eigen fondsenwerving, een belangrijke maatstaf bij de beoordeling van de steunwaardigheid van fondsenwervende instellingen. Het geeft aan welk deel van de opbrengsten uit fondsenwerving is gebruikt om deze fondsen te verkrijgen. Solidaridad streeft naar een (redelijk) stabiel percentage tussen de 10 en 15%, tenzij aannemelijk kan worden gemaakt dat een investering in fondsenwerving in de toekomst voldoende extra inkomsten zal generen. In onderstaand overzicht wordt inzicht gegeven in de baten en kosten met de gerealiseerde percentages van de afgelopen vijf jaren. Het percentage is in alle gevallen (ver) beneden het door het CBF vastgestelde maximum van 25%.

Baten uit eigen fondsenwerving Kosten eigen fondsenwerving Kosten in percentage van baten uit eigen fondsenwerving

2010

2009

2008

2007

2006

4.057.959

3.734.673

4.350.492

3.967.652

2.837.410

367.001

357.039

405.930

303.608

291.706

9,0%

9,6%

9,3%

7,7%

10,3%

Het CBF adviseert de berekening van de spending ratio (een verhoudingsgetal) voor inzicht in de totale bestedingen. Het percentage geeft aan welk deel van de totale opbrengsten direct aan de doelstellingen is besteed. Solidaridad streeft naar een zo hoog mogelijke spending ratio, zonder de kwaliteit van de uitvoering in gevaar te brengen. Het CBF heeft geen minimum vastgesteld omdat dit percentage sterk afhankelijk is van de soort organisatie. In onderstaand overzicht wordt inzicht gegeven in de aan de doelstellingen bestede gelden met de daaruit volgende spending ratio van de afgelopen vijf jaren. 2010

2009

2008

2007

2006

Direct besteed aan doelstellingen

15.575.753

11.392.908

9.408.612

11.114.680

7.105.953

Totale opbrengsten

18.840.522

14.820.976

11.688.710

13.505.218

9.059.216

82,7%

76,9%

80,5%

82,3%

78,4%

Spending Ratio

Projecten In 2010 zijn projecten ondersteund voor een totaalbedrag van € 15.433.095 (2009: € 11.254.828). In Latijns Amerika worden onder andere projecten ondersteund in: Argentinië, Belize, Bolivia, Brazilië, Colombia, Dominicaanse Republiek, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Haïti, Honduras, Mexico, Nicaragua, Panama, Paraguay en Peru. In Afrika worden onder andere projecten ondersteund in: Benin, Burkina Faso, Burundi, DR Congo, Ethiopië, Ghana, Ivoorkust, Kameroen, Kenia, Malawi, Mali, Mozambique, Namibië, Nigeria, Rwanda, Senegal, Tanzania, Oeganda, Zambia en Zuid-Afrika. In Azië worden onder andere projecten ondersteund in: Bangladesh, China, India, Indonesië, Maleisië, Nepal, Pakistan, Papua Nieuw Guinea, Sri Lanka en Vietnam.

54

Solidaridad Jaarverslag 2010


Financieel verslag

Begroting 2011 en meerjarenbegroting De begroting 2011 is vastgesteld in de vergadering van de Raad van Toezicht op 30 november 2010. Een samenvatting van de staat van baten en lasten van deze begroting is hierna weergegeven (in euro’s). BATEN

Begroting 2011

Begroting 2010

Baten uit eigen fondsenwerving

3.150.000

2.954.000

Baten uit acties van derden

1.665.000

350.000

11.378.500

11.971.500

50.000

50.000

16.243.500

15.325.500

331.000

317.000

Subsidies van overheden Baten uit beleggingen Totaal baten LASTEN Besteed aan doelstellingen Voorlichting Structurele hulp

16.092.000

14.587.000

16.423.000

14.904.000

394.000

341.000

Werving baten Kosten eigen fondsenwerving Kosten acties derden Kosten verkrijging subsidies overheden Kosten van beleggingen

10.000

3.500

190.000

210.000

594.000

554.500

141.500

167.000

17.158.500

15.625.500

- 915.000

- 300.000

Beheer en administratie Kosten beheer en administratie Totaal lasten Resultaat

Er wordt voor 2011 een afname van de inkomsten verwacht ten opzichte van de realisatie 2010 door het wegvallen van de financiering via het Medefinancieringsstelsel van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De jaren erna wordt echter weer een toename verwacht uit verschillende financieringsbronnen en zal naar verwachting het inkomstenniveau eerst stabiliseren en daarna weer toenemen. Die extra baten zullen nagenoeg geheel ten goede komen aan de uitgaven ten behoeve van de doelstellingen. De volgende meerjarenbegroting geeft de gevolgen van deze verwachtingen weer. BATEN

2011

2012

2013

2014

2015

3.150.000

3.500.000

4.000.000

4.500.000

5.000.000

Overige baten

13.093.500

15.000.000

16.000.000

17.000.000

18.000.000

Totaal baten

16.243.500

18.500.000

20.000.000

21.500.000

23.000.000

Baten uit eigen fondsenwerving

LASTEN Voorlichting/bewustmaking

331.000

337.000

344.000

351.000

358.000

Structurele hulp

16.092.000

17.413.000

18.891.000

20.369.000

21.846.000

Totaal besteed aan doelstellingen

16.423.000

17.750.000

19.235.000

20.720.000

22.204.000

Totaal werving baten

594.000

606.000

618.000

630.000

643.000

Kosten beheer en administratie

141.500

144.000

147.000

150.000

153.000

17.158.500

18.500.000

20.000.000

21.500.000

23.000.000

- 915.000

Totaal lasten Tekort / Overschot

Solidaridad Jaarverslag 2010

55


Financieel verslag

Balans per 31 december 2010 (in euro’s en na resultaatbestemming) De volledige jaarrekening is op te vragen bij het secretariaat. ACTIVA

2010

2009

Materiële vaste activa

79.748

64.140

Financiële vaste activa

420.350

2.059.090 500.098

Vorderingen en overlopende activa Effecten Liquide middelen

2.123.230

1.824.333

871.559

492.418

452.583

8.323.354

6.601.265

Totaal activa

10.640.105

7.925.407

11.140.203

10.048.637

PASSIVA Reserves en fondsen Reserves Continuïteitsreserve Reserve financiering activa bedrijfsvoering Reserve financiering activa doelstellingen

4.154.978

1.986.474

79.748

64.140

1.730.703 4.234.726

3.781.317

Fondsen Bestemmingsfonds deelnemingen

420.350

328.387

Bestemmingsfonds Haïti

818.649

890.150 1.238.999

1.218.537

5.473.725

4.999.854

Langlopende schulden

45.378

90.756

Kortlopende schulden

5.621.100

4.958.027

11.140.203

10.048.637

Totaal passiva

Analyse van het resultaat 2010 ten opzichte van 2009 en de begroting 2010 De financiële resultaten van Solidaridad geven in alle opzichten een succesvol 2010 weer. De baten eigen fondsenwerving nemen toe met € 323.000 t.o.v. 2009 en met € 1.104.000 t.o.v. de begroting 2010 voornamelijk door de toename van donaties van bedrijven. De subsidieopbrengsten zijn ook toegenomen, met € 2.434.000 t.o.v. 2009 en met € 945.000 t.o.v. de begroting 2010, vooral door nieuwe en aanvullende subsidies van IDH (Initiatief Duurzame Handel). Met name door de bijdrage van de Nationale Postcode Loterij in 2010 nemen ook de baten uit acties van derden toe, met € 1.064.000 t.o.v. 2009 en met € 1.082.000 t.o.v. de begroting 2010. De baten uit beleggingen zijn € 5.000 toegenomen t.o.v. 2009 en met € 243.000 t.o.v. van de begroting 2010 door een verder verbeterde liquiditeitspositie. De toename in overige baten is veroorzaakt door positieve resultaten van deelnemingen. Als gevolg van al deze toegenomen inkomsten is er € 3.934.000 meer besteed aan de doelstelling in 2010 dan in 2009 en ook € 2.697.000 meer dan begroot. Al deze genoemde fluctuaties hebben geleid tot een overschot in de staat van baten en lasten over 2010 van € 473.871 (2009: € 489.408). Van dit resultaat moet € 15.608 worden toegevoegd aan de reserve financiering activa bedrijfsvoering en € 91.963 aan het bestemmingsfonds deelnemingen. Uit het bestemmingsfonds Haïti wordt € 71.501 onttrokken en uit de reserve financiering activa doelstelling € 1.730.703. De toevoeging aan de continuïteitsreserve over 2010 is € 2.168.504 (2009: € 18.419).

56

Solidaridad Jaarverslag 2010


Financieel verslag

Staat van baten en lasten over 2010 (in euro’s) BATEN

Werkelijk 2010 Begroting 2010 Werkelijk 2009

Baten uit eigen fondsenwerving

4.057.959

Baten uit acties van derden

2.954.000

3.734.673

1.432.117

350.000

368.777

12.916.719

11.971.500

10.483.062

Baten uit beleggingen

293.058

50.000

288.139

Overige baten

140.669

- 53.675

Totaal baten

18.840.522

15.325.500

14.820.976

323.009

317.000

360.716

17.278.214

14.587.000

13.305.948

17.601.223

14.904.000

13.666.664

367.001

341.000

357.039

Subsidies van overheden

LASTEN Besteed aan doelstellingen Voorlichting Structurele hulp

Werving baten Kosten eigen fondsenwerving Kosten acties van derden Kosten verkrijging subsidies van overheden Kosten van beleggingen

9.173

3.500

8.872

224.789

210.000

149.161

600.963

554.500

515.072

164.465

167.000

149.832

18.366.651

15.625.500

14.331.568

473.871

- 300.000

489.408

2.168.504

18.419

15.608

- 16.886

- 1.730.703

325.000

- 71.501

- 33.450

91.963

196.325

473.871

489.408

Beheer en administratie Kosten beheer en administratie Totaal lasten RESULTAAT

Resultaatbestemming Continuïteitsreserve Reserve financiering activa bedrijfsvoering Reserve financiering activa doelstellingen Bestemmingsfonds Haïti Bestemmingsfonds deelnemingen Resultaat

Solidaridad Jaarverslag 2010

57


Financieel verslag

Kasstroomoverzicht 2010 (in euro’s) 2010

2009

Kasstroom uit operationele activiteiten Overschot uit de staat van baten en lasten

473.871

489.408

27.474

28.751

Afschrijvingen Mutaties in werkkapitaal: kortlopende vorderingen kortlopende schulden

- 952.774

- 343.270

663.073

1.376.088 211.644

1.550.977

Kasstroom uit investeringsactiviteiten Mutatie in materiële vaste activa

- 43.082

- 11.865

Mutatie in financiële vaste activa

1.638.740

- 521.325

Mutatie effecten

- 39.835

- 54.687 1.555.823

- 587.877

- 45.378

- 45.378

1.722.089

917.722

Kasstroom uit financieringsactiviteiten Mutatie langlopende schulden Mutatie geldmiddelen Geldmiddelen Stand per 1 januari

6.601.265

5.683.543

Stand per 31 december

8.323.354

6.601.265

Mutatie geldmiddelen

1.722.089

917.722

De hoeveelheid geldmiddelen is ultimo 2010 toegenomen ten opzichte van ultimo 2009. De laatste termijn van ruim € 1 miljoen van de MFS subsidie over 2010 zal worden ontvangen na de eindrapportage in 2011, dit veroorzaakt de forse toename van de kortlopende vorderingen. De toename van de kortlopende schulden wordt veroorzaakt door een toename van openstaande projectverplichtingen. De afname van de financiële vaste activa wordt veroorzaakt door het afwaarderen van een langlopende vordering.

Toelichting algemeen Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving De jaarrekening is opgesteld overeenkomstig de Richtlijn Fondsenwervende instellingen (Richtlijn 650). Deze Richtlijn is onderdeel van de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving van de Raad voor de Jaarverslaggeving. Vreemde valuta Activa en passiva in vreemde valuta zijn omgerekend tegen de valutakoers op balansdatum. In de staat van baten en lasten zijn de posten omgerekend in euro’s tegen de op het moment van de transacties geldende koers.

Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Materiële vaste activa De bedrijfsmiddelen worden gewaardeerd tegen de aanschafwaarde, verminderd met jaarlijkse lineaire afschrijvingen gebaseerd op de verwachte economische levensduur. Op aanschaffingen in het verslagjaar wordt naar tijdsgelang afgeschreven.

58

Solidaridad Jaarverslag 2010


Financieel verslag

Financiële vaste activa De voorschotten en leningen worden gewaardeerd tegen de nominale waarde, voor zover nodig rekening houdend met mogelijke oninbaarheid. Niet-geconsolideerde deelnemingen, waarop invloed van betekenis kan worden uitgeoefend, worden gewaardeerd tegen een aandeel in de nettovermogenswaarde, volgens de grondslagen van deze jaarrekening. Vorderingen De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde, voor zover nodig rekening houdend met mogelijke oninbaarheid. Effecten De (beursgenoteerde) beleggingen worden gewaardeerd tegen de marktwaarde. Gerealiseerde en niet-gerealiseerde koersresultaten worden in de staat van baten en lasten verantwoord. Overige activa en passiva Alle overige posten in de balans worden gewaardeerd tegen nominale waarde. Baten en lasten Baten worden verantwoord in het jaar waarop zij betrekking hebben. De lasten worden bepaald met inachtneming van de hiervoor reeds vermelde grondslagen voor waardering en toegerekend aan het verslagjaar waarop zij betrekking hebben. Verliezen worden in aanmerking genomen in het jaar waarin deze voorzienbaar zijn. De baten uit nalatenschappen worden pas verantwoord in het jaar waarin de omvang van de nalatenschap ook betrouwbaar kan worden vastgesteld.

Specificatie en verdeling van kosten naar categorie De omvang en de samenstelling van de kosten kunnen als volgt worden gespecificeerd. Doelstellingen

Werving baten

Beheer en administratie

Begroot 2010

Totaal 2009

Lasten

Structurele Voorlich- Fondsen- Acties hulp ting werving derden

Projectbijdragen

15.433.095

– 15.433.095 12.095.000 11.318.369

142.658

209.798

352.456

370.000

287.765

1.436.393

140.400

122.380

7.141

174.994

122.627

2.003.935

2.390.500

2.212.595

Reis en verblijf

132.465

12.948

11.286

658

16.139

11.308

184.804

220.000

141.105

Huisvesting

142.128

13.892

12.109

707

17.315

12.134

198.285

217.500

195.793

Kantoor/algemeen

114.440

11.186

9.750

569

13.942

9.770

159.657

240.000

147.006

Raad van Toezicht

6.945

6.945

5.000

184

19.693

1.925

1.678

98

2.399

1.681

27.474

87.500

28.751

17.278.214

323.009

367.001

9.173

224.789

Communicatie Personeel

Afschrijving

Subsidies Beleggingen

Totaal 2010

164.465 18.366.651 15.625.500 14.331.568

Toelichting toerekening De uitvoeringskosten worden toegewezen aan de verschillende kostencategorieën. De berekeningssystematiek is in 2010 gelijk aan die in 2009. Aan de hand van de functiebeschrijvingen is per medewerker vastgesteld welk deel van zijn/haar werk betrekking heeft op de verschillende categorieën. De algemene kosten zijn vervolgens via een procentuele verdeling, die de personeelskosten volgt, verdeeld.

Beheer en administratie De kosten van beheer en administratie bestaan in 2010 uit de kosten van de werving van de nieuwe leden van de Raad van Toezicht (€ 6.945) en uitvoeringskosten (€ 157.520). Aan de kosten beheer en administratie worden de volgende personeelskosten

Solidaridad Jaarverslag 2010

59


Financieel verslag

toegerekend: 0,25 fte directeur, 0,25 fte secretariaat, 0,5 fte controller (inclusief P&O en interne zaken) en 0,7 fte administrateur. Solidaridad streeft naar een zo laag mogelijk percentage beheer en administratie, zonder de kwaliteit van de uitvoering in gevaar te brengen. Een percentage tussen de 1% en 2% wordt als een gezonde verhouding gezien.

Aantal personeelsleden Bij de stichting waren gedurende het boekjaar 2010 omgerekend naar fulltime eenheden gemiddeld 26,5 werknemers in dienst (in 2009: 29,5).

Controleverklaring

60

Solidaridad Jaarverslag 2010


foto H.P. Alting von Geusau

Ruim een derde van de inwoners van Tanzania leeft onder de armoedegrens. In Kinyeto, in het noorden van Tanzania, hebben boeren een nieuw perspectief op inkomen uit de biologische katoenteelt. Sinds enkele jaren is er weer een afnemer voor hun katoen: Biosustain. Zij werken samen met Solidaridad in de ondersteuning van de boeren en versterking van hun organisatie. In 2010 werd, na tien jaar stil te hebben gelegen, de lokale fabriek heropend en kunnen arbeiders uit de omgeving de katoen ontpitten. De trainingsprogramma’s voor de boeren richten zich op slim en duurzaam landgebruik. Er wordt gewasrotatie toegepast met onder andere sesam en bonen. De boeren ontvangen zaden en mest en hun oogst wordt voorgefinancierd. Per hectare wordt wel 1000 kg katoen geoogst, zo’n veertig procent meer dan het wereldwijde gemiddelde in de biologische katoenteelt. Met wat ondersteuning en door in te spelen op de kansen in de markt, verwerven boeren en arbeiders in Kinyeto nu een beter inkomen. Samen met Rabobank Foundation heeft Solidaridad het ProCotton programma opgezet voor ondersteuning van producentenorganisaties. Afhankelijk van de marktvraag en lokale omstandigheden wordt gekozen voor biologische, Fairtrade of katoenteelt volgens de criteria van het Better Cotton Initiative. Merken als Jackpot en Edun kiezen vaak voor biologische katoen, terwijl H&M en Levi Strauss ook kiezen voor Better Cotton. De stijgende vraag naar duurzame katoen versterkt de marktpositie van de boeren en biedt Solidaridad de kans om in samenwerking met al haar partners, effectief en efficiÍnt armoede te bestrijden. U kunt ons werk steunen met een gift op: Bankrekening 180 4444 Solidaridad, Utrecht

www.solidaridad.nl www.solidaridadnetwork.org

Solidaridad Jaarverslag 2010  

"Nu duurzaamheid een mainstream ambitie is geworden van het bedrijfsleven, komt het aan op het organiseren van de beschikbaarheid van duurza...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you