__MAIN_TEXT__

Page 1

Sociale Kuierkaart súdwest op syn best

24 wandelingen súdwest-fryslân

wandelduo’s

voor jong & oud


Inhoud Voorwoord

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3

Inleiding

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

4

1

Kimswerd / Arum

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6

2

Witmarsum

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

8

3

Makkum

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

9

4

Bolsward

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10

5

Hartwerd

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

6

Easterein

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

7

Easterwierrum

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

8

Boazum

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16

9

Sneek

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17

10 Oosthem

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

11

IJlst

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

12 Folsgare

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23

13 Westhem

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

14 Oudega

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

15 Tjerkwerd

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26

16 Heeg

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27

17 Stavoren

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

18 Molkwerum

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31

19 Hindeloopen

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33

20 Workum

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34

21 It Heidenskip

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37

22 Koudum

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39

23 Hemelum

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40

24 Warns

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

Sociaal Collectief SWF

2

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42


Voorwoord En ineens was alles anders. Een wereldwijde virusuitbraak legde ook in onze gemeente het openbare leven stil. Zelfs de gewoonste dingen waren op slag niet meer zo vanzelfsprekend: uit eten, naar de film, maar ook een bezoekje aan een familielid of een oudere buurman. Omdat dagopvang en dagbesteding dichtgingen, kwam er extra druk voor mantelzorgers. De activiteiten in de buurthuizen werden stopgezet en veel hulpverlening ging online. Gelukkig kwamen er veel creatieve ideeën los. Niet voor alles is een oplossing, maar anderen ontmoeten en gewoon een praatje maken kan tijdens een wandeling. En wandelen is ook nog eens leuk en gezond. We wonen in een gemeente met een open landschap en goede wandelvoorzieningen. De stedelijke kernen zijn relatief klein en grenzen aan weids buitengebied. Een netwerk van wandelknooppunten voert over de mooiste paden. In deze gids staan een paar van de mooiste wandelrondjes in Súdwest-Fryslân op een rijtje. Rondjes die aan waarde hebben gewonnen omdat andere dingen niet meer kunnen. Om met een kennis bij te kletsen, om toch even collega’s te spreken, om een frisse neus te halen, te blijven bewegen, te genieten van de natuur en onderweg anderen te ontmoeten. Aandacht voor elkaar. Met inachtneming van de anderhalve meter is er heel veel mogelijk. As it net kin sa’t it moat, dan moat it mar sa‘t it kin. Samen maken we er wat van.

Jannewietske de Vries Burgemeester Súdwest-Fryslân

3


Inleiding Wandelen. In een tijd waarin van alles niet kan of mag doorgaan, blijft wandelen gewoon mogelijk. Wandelen is laagdrempelig, het is een buitenactiviteit, bijna iedereen kan te voet erop uitgaan en afstand houden is geen probleem. Een kuier is een sociale bezigheid. Overal in de gemeente Súdwest-Fryslân staan paaltjes van het wandelnetwerk Fryslân. Een web van wandelrondjes omspant de dorpen, steden en buurtschappen. En al voert het vaak over verharde wegen, soms ontsluit het onverwacht mooie paden, grasdijken en schelpenpaadjes door het altijd weidse land. Het principe van het netwerk is simpel. Op kruispunten van wandelpaden liggen de knooppunten. Op elk knooppunt staat een paaltje en op elk paaltje staat bovenaan het nummer van het knooppunt in een cirkel. De kleuren van het wandelnetwerk zijn azuurblauw en wijnrood. De pijlen op de paaltjes verwijzen naar de aangrenzende knooppunten. Een paaltje van het wandelnetwerk op knooppunt 64, met de te volgen richting naar knooppunten 62, 63 en 65 en markeringen van het Elfstedenpad en het Groot-Frieslandpad.

Het is heel makkelijk om zelf een rondje uit te stippelen. Dat kan met behulp van een papieren wandelkaart of een online routeplanner. Daarin staat de afstand tussen de knooppunten aangeven, zodat het makkelijk is zelf de totale afstand van de wandeling te bepalen. Rijg twee, drie, vier of meer knooppunten aan elkaar, en klaar. Om het nog makkelijker te maken staan in deze gids suggesties voor wandelingen vanuit 24 plaatsen in de legenda gemeente Súdwest-Fryslân. De meeste daarvan volgen het knooppuntennetwerk, sommige gaan langs andere paden. De stippellijnen op de kaart geven een route aan die buiten het netwerk loopt. Veruit de meeste wandelingen zijn rondjes van tussen de 2 en 6 kilometer. Bij de wandelingen in lijn is het altijd mogelijk de trein terug te nemen naar het vertrek4


punt, of er twee aan elkaar te schakelen – bijvoorbeeld van Stavoren naar Molkwerum, dan verder naar Hindeloopen of zelfs Workum. Ook kunnen twee ommetjes vaak samengesmeed worden tot één langer rondje. In dat geval staat er een schakel afgebeeld onder de routebeschrijving. De startplaats die bij elke route staat aangegeven is een suggestie. Een rondje kan op elke willekeurige plek aan de route beginnen en kan ook in omgekeerde richting gelopen worden. Niets moet, alles mag, en het knooppuntennetwerk nodigt uit om te variëren en te improviseren. De knooppunten wijzen de weg. Tussen knooppunten geven witte pijlen op een achtergrond van azuurblauw en wijnrood de route aan. Een pijl van het wandelnetwerk met daaronder de markering van het Sint-Odulphuspad.

Dit gidsje is bedoeld ter inspiratie. Inwoners van Súdwest-Fryslân kunnen er ideeën mee opdoen voor wandelrondjes vanuit hun eigen woonplaats, of elders in de gemeente. Rondjes om een buurman of buurvrouw mee te nemen die vaak alleen thuis zit, een mantelzorger uit de wijk of het dorp die er even uit wil, of om gewoon even bij te kletsen met vrienden of collega’s. En als alle beperkingen weer zijn opgeheven, is het een blijvende herinnering aan een bijzondere tijd die – naast veel ongemak en soms ellende – op zijn minst een bundel mooie wandelroutes opleverde. Door Súdwest-Fryslân lopen bewegwijzerde routes als het Elfstedenpad, het Groot-Frieslandpad, het Sint-Odulphuspad en het Jabikspaad. De markering daarvan staat ook aangegeven op de paaltjes van het netwerk. Kaarten van het wandelnetwerk zijn verkrijgbaar bij de Marrekrite, op de website staat nadere uitleg over het netwerk: marrekrite.frl/wandelen. Een digitale routeplanner is te vinden op de website van Wandelnet: wandelnet.nl/wandelrouteplanner. 5


Kimswerd/Arum

route

1

De Pingjumer Gulden Halsband is een van de oudste dijken in de provincie. Duizend jaar geleden lag hier de Marne, een inham van de Waddenzee. Inwoners van Pingjum beschermden hun landerijen met een stelsel van grasdijken. De meeste daarvan zijn nog intact. Wandelaars betreden hier cultuurhistorisch erfgoed. Kimswerd – het dorp van Grutte Pier – en Arum ontstonden rond terpen in het oude land ten noorden van de Marne.

Kimswerd Afstand: 7,6 km Start: Brug aan het begin van de Greate Pierwei, knooppunt 39; ga de Greate Pierwei op en loop langs de kerk, (let op: dit eerste deel van de route volgt niet het knooppuntennetwerk); blijf de Greate Pierwei volgen, ca 1,7 km tot knooppunt 65; volg vanaf hier de knooppunten, terug naar het vertrekpunt: 65 – 92 – 93 – 87 – 35 – 39.

Arum Afstand: 3,9 km Start: Begin van de Schoolsingel, knooppunt 79; volg de knooppunten: 79 – 70 – 92 – 65 – 79.

Van knooppunt 70 is het 2,2 km wandelen naar knooppunt 14 (wandeling 2). 6


Jannewietske de Vries, 59 jaar uit Raerd Burgemeester gemeente Súdwest-Fryslân “Onze gemeente is ontzettend rijk met al die prachtige dorpen, 89 hebben we er. En al die wandelingen die je hier kunt maken, een mooier gebied kun je eigenlijk niet krijgen. Het landschap varieert. We hebben meren en dijken, we hebben zee, bos, kliffen, het is hier allemaal. Het is een uniek gebied. Het mooiste is de ontmoeting tijdens de wandeling. Als je buiten bent heb je een ander gesprek dan wanneer je aan tafel zit en elkaar gevangen houdt in de ogen. Ook met wethouders ga ik liever een blokje rinne in plaats van vergaderen rond de tafel.” Tytsje Hibma, 62 jaar uit Kimswerd Predikant in Arum en Kimswerd “Verrijkend is het, de skientme , de schoonheid van de omgeving en de ontmoeting met elkaar. Het nodigt vanzelf uit tot een gesprek over het leven en werken in deze dorpen. Zo’n kuier brengt je precies bij de kern. Je voelt waar en hoe je geworteld bent en dat geeft juist vrijheid om mee te bewegen. Zo’n wandeling voorkomt dat je een ‘droechswimmende professional’ wordt.”

7


Witmarsum

route

2

Als een groene surprise ligt aan de rand van Witmarsum het Flietsterbosk. De route gaat er dwars doorheen. Voorbij het monument bij het kerkje waar Menno Simons de basis legde voor de Doopsgezinde leer, vervolgt de wandeling door de velden en daarna met een boog terug naar het charmante dorpshart.

Witmarsum Afstand: 4,9 Start: Brug aan het begin van de Arumerweg, knooppunt 16; volg de knooppunten: 16 – 46 – 68 – 14 – 16.

Van knooppunt 14 is het 2,2, km wandelen naar knooppunt 70 (wandeling 1). 8


Makkum De haven, de sluis, het marktplein: Makkum is een dorp met stadse allure. Even naar het zuiden ligt Idsegahuizum te pronken. Door de weilanden in het achterland zoekt de route zich een weg naar het water van de Grutte Sylroede, om daarlangs een grootse entree in het dorp te maken

Makkum Afstand: 6,8 km Start: Hoek Kerkstraat en Voorstraat, knooppunt 26; volg de knooppunten: 26 – 68 – 62 – 24 – 25 – 26.

3 route

9


Bolsward Langs de grachten en de straatjes van Bolsward is het heerlijk dwalen, net als door het Julianapark. Maar buiten de binnenstad wacht de weidsheid. Smalle paden, alleen voor ďŹ etsers en wandelaars, doorsnijden er de weilanden aan weerszijden van de oude Kloostervaart.

Bolsward Afstand: 6,2 km Start: Ugolaan, brug over de Bolswardertrekvaart, knooppunt 98; ga in de richting van knooppunt 72. Ga het Ugoclooster op en verlaat dan na 200 m. het knooppuntennetwerk, het eerste pad links, volgen, op erf rechts aanhouden; einde pad rechtsaf, de Kloosterweg, volgen. Via knooppunt 67 naar 72; op knooppunt 72 rechtsaf, ďŹ etspad, ruim 1 km volgen, dan opnieuw knooppuntennetwerk verlaten en linksaf via schelpenpad; Y-splitsing rechts aanhouden, rechtsom door parkje, Ugolaan oversteken en rechtsaf via schelpenpaadje terug naar het vertrekpunt.

Knooppunten 67 en 72 sluiten aan op wandeling 5.

4 10

route


Jacob de Groot, 53 jaar uit Bolsward Vrijwilliger Stipepunt Jacob is een betrokken medewerker van het Stipepunt en helpt mensen op weg die vragen hebben over mantelzorg, vrijwilligerswerk of financiën. “Door corona moest er veel digitaal. Wij hebben al onze mantelzorgers gebeld om te vragen hoe het met ze gaat. Bolsward is een klein stadje en er is sociale cohesie, mensen kunnen op elkaar terugvallen.” Wandelen vindt Jacob heerlijk. “Ik loop iedere dag een rondje door het centrum van Bolsward, net als veel andere Bolswarders. Niet alleen voor de beweging maar ook voor het contact.” Tiny Visser, 84 jaar uit Bolsward Bestuurslid KBO ouderenbond en OSO (Overleg Samenwerkende Ouderenorganisaties) “Ik wandel meestal over de Cnossenlaan achter Bloemkamp langs. Ik loop niet heel snel, maar lekker op mijn gemak, bijna iedere dag. Als het echt slecht weer is ga ik op de hometrainer thuis, zo blijf ik fit.” Bij de ouderenbond merken ze dat er leden zijn die zich eenzaam voelen. Vooral mensen die alleen wonen. Sommigen zijn slecht ter been en kunnen er niet op uit. “Wij hebben een telefooncirkel gemaakt. Ik bel zelf twee oudere mensen van 88 en 89 jaar. Ik help hen ook met een boodschapje of de post, zo houden we contact.” 11


Hartwerd

route

5

Eeuwenlang was Bloemkamp bij Hartwerd een van de grootste en belangrijkste kloosters van Friesland. De namen van de boerderijen Monnikehuis en Bloemkamp en de straatnaam Oldeclooster houden de herinnering levend. In het tuinhuisje van de boerderij op nummer 8 is een maquette van het klooster te zien. Het pad slingert door de landerijen die de monniken bewerkten en langs de vroegere Kloostervaart.

Hartwerd Afstand: 5,6 km Start: Aan het begin van de Middelzeedijk, knooppunt 71; volg de knooppunten: 71 – 81 – 67 – 72 – 71.

Knooppunten 67 en 72 sluiten aan op wandeling 4. 12


Easterein Het gebied ten zuidoosten van Easterein hoort tot de oudste bedijkte gebieden van Friesland, de Moederpolders. Meer dan duizend jaar geleden legden bewoners er de eerste waterwerken aan. Over enkele van die oude dijken en langs een camping die niet voor niets ‘Het kleine Paradijs’ heet, keert deze route terug naar de dorpskern, waar de Martinikerk hoog op de terp staat.

Easterein Afstand: 4,0 km Start: Aan het begin van de Griene Leane, knooppunt 47; volg de knooppunten: 47 – 41 – 36 – 45 – 47.

6 route

13


Easterwierrum

route

7

Easterwierrum ligt aan de Slachte, de oude binnendijk van 42 kilometer lang die zich van de Waddenkust naar Raerd slingert. Het dorp ontstond ooit op de terp van Tsjerkebuorren. Een smal pad dwars door het land voert naar de eenzame kerktoren. De huidige kern vormde zich later, dichter bij de brug over de Zwette. Over de Slachte is het dan niet ver meer wandelen naar de Jongemastate bij Raerd.

Easterwierrum Afstand: 2,2 km Start: Singel, knooppunt 17; volg de knooppunten: 17 – 18 – 12 – 70 – 18 – 17.

Jongemastate Afstand: 2 km (enkele reis) Start: Singel, knooppunt 17; ga van knoopunt 17 naar 78 en verder in de richting van 14. Aan het begin van de Slotsdyk in Raerd ligt het vrij toegankelijke landgoed Jongemastate.

Van knooppunt 78 is het 3,4 km wandelen naar knooppunt 33 (wandeling 8). 14


Jelle de Jager, 28 jaar uit Oudehorne Jongerenwerker bij Sociaal Collectief “Nu, in coronatijd, is het heerlijk om buiten af te spreken met jongeren, collega’s of stagiaires. Zo houd je contact maar blijf je ook in beweging. Voor veel jongeren is het een moeilijke tijd en zijn de maatregelen heel lastig. Natuurlijk zijn jongeren gewend om veel online contact te hebben maar een wandeling leent zich uitstekend voor een goed gesprek. Ik spreek jongeren vaak buiten. Op straat of op het schoolplein. Samen een balletje trappen, vissen of een rondje wandelen maakt het contact heel makkelijk.” Gülden Demirbas, 16 jaar uit Bolsward Leerling van De Diken in Sneek “Wat een prachtig rondje hier in Easterwierrum. Lekker door de weilanden met schapen. Vooral het uitzicht is erg mooi!” Gülden loopt stage bij Sociaal Collectief en bespreekt tijdens het wandelen met Jelle de opdrachten waar ze mee bezig is. “Ik vind dit veel leuker dan online. Je ziet elkaar en zo begrijp je elkaar veel beter.” Ze is heel sportief. Bijna iedere dag doet ze aan fitness en soms rent ze van Bolsward naar Leeuwarden. Regelmatig gaat ze een blokje om met vriendinnen. “Zo kunnen we elkaar toch zien en houden we contact.”

15


Boazum

route

8

Achter Boazum ligt de Slachte als een groene grasdijk in het land. Lang geleden beschermde de dijk het dorp tegen het water van de Middelzee, een uitloper van de Waddenzee die tot bij Sneek reikte. De Zwette, de vaart tussen Leeuwarden en Sneek, is er een restant van. Als de Sint-Martinuskerk van Boazum open is, wandel dan even binnen. Er is een unieke middeleeuwse muurschildering te zien, met een baardloze Christus.

Boazum Afstand: 3,2 km Start: Waltawei, kruispunt It Heech; ga vanuit It Heech linksaf de Waltawei op en wandel naar knooppunt 33, dan naar 46 en terug naar het beginpunt.

Van knooppunt 33 is het 3,4 km wandelen naar knooppunt 78 (wandeling 7). 16


Sneek Natuurlijk zijn er ook in de binnenstad en de buitenwijken van Sneek vele wandelrondjes te bedenken. Net als in Bolsward biedt het wandelnetwerk in de eerste plaats doorgaande trajecten, dit rondje wijkt daarom van het netwerk af. Vanuit het Wilhelminapark – een wandelbestemming op zich – gaat het met de Franekervaart mee naar Ysbrechtum en via het hart van het dorp terug. De Epemastate heeft een prachtig wandelbos

Sneek Afstand: 5,2 km (kaart op pag. 20) Start: Station Sneek; ga voor het station linksaf de Dr. Boumaweg in en loop naar de spoorwegovergang. Linksaf het spoor over en meteen rechtsaf de Oude Dyk op; volg de markering van het routenetwerk, langs het water, steek bij de brug de Worp Tjaardastraat over en wandel verder over het pad achter de kinderboerderij langs; steek de houten brug over en volg het pad aan de andere kant van de vaart; ga bij de Rondweg de brug op, steek het water over, daal bij het trappetje het talud af en ga linksaf, onder de brug door en volg het schelpenpad (door het klaphekje) naar Ysbrechtum; einde schelpenpad linksaf de Kleasterwei op. Einde linksaf Schoonoord, volgen, rondweg over, Sneek in, Harste; volg de Harste, kruispunt over, Bolswarderweg, linksaf Oude Dyk en meteen rechtsaf het Wilhelminapark in. Wandel door het park terug naar het andere einde van de Oude Dyk en daarvandaan terug naar het station.

Ysbrechtum Afstand: ca. 0,8 km (kaart op pag. 20) Start: Toegangspoort Epemastate; het terrein van de Epemastate is vrij toegankelijk voor wandelaars.

Bij het station en bij knooppunt 43 sluit deze route aan op wandeling 10. 17


Oosthem Oosthem is een van de dorpen in het gebied van binnenpolders – ‘hemmen of himmen’ – ten westen van Sneek. De oude Hemdyk slingert zich van Sneek via Oosthem, Westhem en Blauwhuis naar Tjerkwerd. De Skerdyk tussen Oosthem en Sneek is er deel van, nu een rustige weg. De wandeling erover sluit mooi aan op het favoriete rondje van veel Oosthemmers en kan ook gelopen kan worden van station IJlst naar station Sneek.

Oosthem Afstand: 1,6 km (kaart op pag. 20) Start: De Cingel, hoek Hernepaed, knooppunt 88; volg het routenetwerk van knooppunt 88 naar knooppunt 85 en keer terug via het pad langs De Cingel.

Oosthem - Sneek Afstand: 5,4 km (kaart op pag. 20) Start: De Cingel, kruising Parallelwei, knooppunt 85; volg de knooppunten: 85, 42, 41.

Bij het station en knooppunt 41 sluit deze route aan op wandeling 9. Het is ook mogelijk de route te lopen vanuit station IJlst en terug te keren met de trein. Terug wandelen vanuit Sneek kan langs de andere kant van de spoorlijn, via de knooppunten 41 – 40 – 70 – 71 en dan aansluitend op wandeling 11. Van knooppunt 88 is het 1,2 kilometer wandelen naar knooppunt 83 (wandeling 12).

Hendrik Tamsma, 30 jaar uit IJlst Adviseur bij Doarpswurk (Noardwest Fryslân en de Waddeneilanden) “Doarpswurk ondersteunt dorpshuizen, dorps- en buurtbelangen en leefbaarheidsinitiatieven in Fryslân. Zo denken we mee bij dorpsvisies, fungeren als oliemannetje voor initiatiefnemers en brengen dorpen met elkaar in contact. Doarpswurk helpt de buurthuizen nu om corona18


proof open te kunnen. We helpen hen met een protocol, coronastickers of posters. Dorps-en buurthuizen zijn, ook in deze tijd, belangrijk voor het welzijn van bewoners.” Hendrik treft zelf mensen in zijn moestuin in IJlst. “Vooral buiten kun je elkaar nu goed ontmoeten.”

Ine Plompen, 61 jaar uit IJlst Actieve vrijwilliger in IJlst “Het is leuk om zo even tijdens een wandeling te kletsen. Hendrik en ik hebben elkaar eerder getroffen bij bijeenkomsten van Stadsbelang IJlst. De bereidheid onder IJlsters om elkaar tijdens deze coronatijd te helpen is groot. Ook de bewoners van Nij Ylostins hebben verschillende keren aandacht gekregen. Bloemen, muziek of gehaakte hartjes; het doet de mensen goed. Hendrik heeft een moestuin in IJlst, ik heb me aangesloten bij een groep vrouwen die als groep een moestuin beheert in Oosthem. Grappig om al wandelend te ontdekken dat je zoveel gezamenlijks deelt. Het praat dan ook erg gemakkelijk.” 19


20

route

route

route

9

10

11


IJlst Twee mooie wandelpaden liggen aan de rand van het compacte hart van IJlst. Achter de oude fabriek van Nooitgedagt ligt een pontje dat het pad door de Rúterpolder ontsluit. Langs houtzaagmolen De Rat loopt het Sneekerpad langs de Geeuw. Beide rondjes maken bovendien een slag langs de overtuinen aan de Eegracht in het centrum. Wandel ook eens binnen bij de molen of het naastgelegen Museum Houtstad IJlst.

IJlst Afstand: 6,1 Start: De overkluizing aan de Eegracht, knooppunt 91; ga de Eegracht op en wandel tot de Mauritiuskerk, ga daar linksaf de stenen brug over en de Sudergoweg op; volg de Sudergoweg, IJlst uit, tot de Lemmerweg en ga daar linksaf de ventweg op, volg naar knooppunt 73; volg de knooppunten: 73 – 71 – 91.

IJlst - Rúterpolder Afstand: 3,5 km Start: De overkluizing aan de Eegracht, knooppunt 91; ga langs de schoorsteenpijp van de oude fabriek van Nooitgedagt naarhet pontje en steek over, het weiland in; volg het schelpenpad tot het uitkomt bij het hekje aan de Rúterpolderwei. Volgen, rechtdoor over de Eegracht tot het beginpunt. Let op!

Deze route is gesloten tijdens het broedseizoen, van half maart tot half juni.

Bij de knooppunten 91 en 71 sluit deze route aan op wandeling 10. 21


Wasan Waheed, 62 jaar uit Sneek Vrouwencentrum Full House “Wandelen vind ik heerlijk. Ik loop altijd van mijn huis naar het Vrouwencentrum in Sneek. Twee jaar geleden heb ik de andere vrouwen gevraagd of zij ook willen wandelen en toen is de wandelgroep van Full House ontstaan. Ik geniet van de natuur, ik maak altijd foto’s onderweg. Ik kom oorspronkelijk uit het zuiden van Irak, daar is het ook plat, maar wel wat warmer. De andere deelnemers aan onze wandelgroep komen uit alle hoeken van de wereld. Maar allemaal genieten we van de groene omgeving hier.” Dorien van Steen, 43 jaar uit Jirnsum Buurtsportcoach in Sneek en Wommels “Als we iets stimuleren is het wel wandelen.” Dorien en haar collega buurtsportcoaches organiseren wandelgroepen in Súdwest-Fryslân. “Naast bewegen is de ontmoeting heel belangrijk. Niet iedereen heeft een wandelmaatje of een hond om erop uit te gaan. In de wandelgroepen merk je dat mensen ook op andere tijdstippen afspreken om een rondje om te gaan. Je kunt zo op een heel ontspannen manier elkaar leren kennen. Doordat je een uur samen optrekt, heb je echt even aandacht voor de ander.” 22


Folsgare

route

12

Mieden, zijn hooilanden, de laaggelegen graslanden die in de winter overstroomden en gezamenlijk bezit waren van de boeren van een dorp. De Mieddyk werd in de 12e eeuw aangelegd door de mieden van Folsgare en was eigendom van de kerk. Pas vele eeuwen later werd de verharde weg naar Oosthem aangelegd. In 2013 is de oude Mieddyk in ere hersteld als wandelpad.

Folsgare Afstand: 4,3 km Start: Aan de Tsjaerddyk, hoek Mieddyk, knooppunt 52; volg de knooppunten: 52, 83, 80, 52.

Van knooppunt 83 is het 1,2 kilometer wandelen naar knooppunt 88 (wandeling 10). 23


Westhem De oude Hemdyk voert van Westhem langs de rand van de hempolders naar het westen. Voor de bewoners van Abbega en de tussenliggende boerderijen betekende dat echter een omweg. Zij liepen via een kerkenpad dwars door de weilanden naar de kerk van de buurtschap Feytebuorren, net buiten Westhem. Dat pad is in ere hersteld. Wie de kerk wil bezichtigen kan de sleutel halen bij huisnummer 2.

Westhem Afstand: 4,6 km Start: De Kat, aan het begin van de Feytebuorren, knooppunt 90; volg de knooppunten: 90 – 71 – 73 – 72 – 90.

13 24

route


Oudega

route

14

Ten oosten en ten zuiden van Oudega hebben boeren de handen ineengeslagen. Dankzij zorgvuldig beheer weten weidevogels in het voorjaar hun weilanden te vinden, in het najaar komen de ganzen. Een vogelhut aan de spoorlijn biedt mooi zicht. Ook rond de klokkenstoel van Idzega is het goed vogels kijken.

Oudega Afstand: 4,9 km Start: Begin Rygedyk, knooppunt 10; volg de knooppunten: 10 – 41 – 40 – 11 – 10.

Oudega - Idzega Afstand: 7,1 km Start: Hagenadyk, hoek Tsjerkewei, knooppunt 30; volg de knooppunten: 30 – 10 – 41 – 66 – 30. Let op!

Een deel van deze wandeling is afgesloten tijdens het broedseizoen, van half maart tot half juni. 25


Tjerkwerd

route

15

Voordat het autoverkeer aan zijn opmars begon, vond het meeste goederen- en personenvervoer plaats over het water. Tussen Workum en Bolsward was de trekvaart de belangrijkste verbinding. Deze route volgt vanuit Tjerkwerd de oude trekweg langs de vaart en keert terug via de knusse buurtschappen Dedgum en Arkum. Een iets langer rondje via de – deels onverharde – Krabbendijk is ook mogelijk.

Tjerkwerd Afstand: 5,3 km (6,0 km) Start: Aan de Hemdijk, achter de ijsbaan, knooppunt 52; volg de knooppunten: 52 – 71 – 51 – 52; of kies voor de langere route: 52 – 71 – 50 – 51 – 52.

26


Heeg Aan alle kanten wordt Heeg omringd door water en ook in het dorp zijn wijken door waterwegen van elkaar gescheiden. Een wandelrondje uitstippelen is daarom niet makkelijk. Gelukkig is er het Heempark. Het uitgestrekte park kwam tussen 1999 en 2002 tot stand na een grote ruilverkaveling. Een stichting voert nu het beheer over het best bewaarde geheim van Heeg. In het park zijn een boomgaard en een zwaluwwand aangelegd, er staan kunstwerken en er is een speeltuin.

Heeg Afstand: 3,2 km (kaart op pag. 28) Start: Rotonde Lytshuzen – De Skatting, knooppunt 55; ga de Lytshuzen op in de richting van knooppunt 63 en steek dan meteen (na ca. 70 meter) over naar de bomenlaan in het Heempark die achter het houten hek begint; neem direct na het hek het eerste pad rechts en volg dit, met een boog langs een sloot; ga aan het einde bij het sportveld linksaf het schelpenpad op en direct na het sportveld rechtsaf; verlaat het Heempark via de hoofdingang en steek schuin aan de overkant de witte houten brug over naar De Jister. Rechtdoor volgen tot de parkeerplaats, daaromheen De Jister volgen en aan het einde rechtsaf de Tollewei; einde Tollewei linksaf De Skatting. Volgen tot einde (bij de brug) en daar linksaf de Koaidyk op; eerste weg links, Tollewei, dan eerste weg rechts, Molefinne; einde (Y-splitsing) links aanhouden, Reidfinne; einde linksaf, De Homeie; weg volgen, rechts langs speeltuin, houten brug over, Heemtuin in, wandelpad, volgen; waar het pad eventjes verhard is (rechts staat een stalen hek) rechtdoor blijven gaan en met een grote boog naar links om de waterpartij heen. Einde rechtsaf de bomenlaan op en aan het einde daarvan de weg oversteken en linksaf naar het startpunt.

27


route

16

28


Lisa Steensma, 23 jaar uit Sneek Moeder van Jack (1 jaar) en Gabriëlle (3 jaar) Lisa komt al twee jaar bij het project Jong & Mama in Sneek. Ze vindt het jammer dat de activiteiten daar nu op een laag pitje staan. “Door corona spreek ik niet meer zoveel mensen. Ik ben heel veel thuis met de kinderen. Dit is echt een uitje en het is heel leuk om met iemand te wandelen die ik nog niet ken. Zo ontmoet ik anderen en tijdens het wandelen heb je makkelijk een leuk gesprek. Ik wandel veel in Sneek voor mijn eigen gezondheid en de kinderen willen natuurlijk graag naar buiten.” Mary Gorren, 56 jaar uit Sneek Beleidsmedewerker gemeente SWF Namens de gemeente zet Mary zich al jaren in voor groepen als ouderen, mantelzorgers en jonge moeders. “Wat ik heel leuk vind is dat je steeds meer ziet dat bewoners zich organiseren. In kleine dorpen maar ook in grotere plaatsen ontstaan wandelgroepen. Mensen gaan er samen op uit. Bijna iedereen kan meedoen. Nu ik zo met Lisa wandel merk ik dat zij echt in een heel andere wereld leeft dan ik. Dat is een bijzondere ervaring. Knap hoor; zo’n verantwoordelijkheid op die leeftijd.” 29


Stavoren

route

17

In de elfde eeuw was Stavoren de eerste plaats in Nederland die stadsrechten kreeg. Destijds was het een belangrijke handelspost aan de Zuiderzee, op een knooppunt van vaarroutes naar de Oostzee, de Noordzee en stroomopwaarts de Rijn op. Er voert een wandelrondje door de stad en het achterland, en een wandeling in lijn gaat naar Molkwerum – ooit ook een belangrijke handelsplaats aan de Zuiderzee.

Stavoren Afstand: 3,5 km Start: Voorstraat, ter hoogte van de Burg. Albertsstraat, knooppunt 61; volg de knooppunten: 61 – 32 – 11 – 34 – 32 – 61.

Stavoren - Molkwerum Afstand: 5,3 km Start: Station Stavoren; ga van Station Stavoren naar knoopunt 33 en volg de knooppunten; 33 – 30 – 13 – 10 en richting 94 tot station Koudum-Molkwerum.

Knooppunt 10 sluit aan op wandeling 18. Van knooppunt 10 is het 3,3 kilometer wandelen naar knooppunt 94 (wandeling 22). 30


Molkwerum De wirwar van nauwe straatjes gaf Molkwerum de bijnaam ‘het Friesche doolhof.’ Dat was in de tijd waarin de plaats twee keer zo groot was en dankzij een stelsel van vaarten en kanalen eruit moet hebben gezien als Giethoorn. Het kustpad langs het IJsselmeer verbindt Molkwerum met Hindeloopen. In het natuurgebied de Bocht van Molkwar staat een buitendijkse vogelhut. Het is mogelijk vanuit Hindeloopen de trein terug te nemen naar het vertrekpunt.

Molkwerum - Hindeloopen Afstand: 8,5 km (van station naar station) (kaart op pag. 32) 6,1 km (van knooppunt 10 naar knooppunt 23) (kaart op pag. 32) Start: Station Koudum-Molkwerum; volg van het station Koudum-Molkwerum het wandelnetwerk naar knooppunt 10 in Molkwerum en volg de knooppunten: 10 – 70 – 23 – 21 – 20 en via knooppunt 22 door naar station Hindeloopen.

Bij station Koudum-Molkwerum sluit de route aan op wandeling 17, vanaf het station is het 2,5 kilometer wandelen naar knooppunt 94 in Koudum (wandeling 22). Bij station Hindeloopen sluit de route aan op wandeling 19.

31


32

route

route

18

19


Hindeloopen Net als Amsterdam heeft Hindeloopen grachten, een Kalverstraat en een Westertoren die een tikje scheef staat. Aan de voet van de toren ligt een kort wandelrondje door stad en achterland. Een wandeling in lijn voert over de voormalige zeedijk naar Workum, tussen grazende schapen door. Markante punten onderweg zijn de omgekeerde boerderij Lânskip – bij het station van Hindeloopen – en de vuurtoren van Workum.

Hindeloopen Afstand: 1,8 km Start: Kruispunt Nieuwstad / ‘t Oost, knooppunt 23; volg de knooppunten: 23 naar 21 en van 21 terug richting 23. Ga bij terugkeer in de stad niet rechtsaf naar 23, maar rechtdoor de Tuinensteeg in. Brug over, linksaf Schoolstraat, later Klinten, later Oude Weide. Einde rechtsaf Molenstraat en via het knooppuntennetwerk terug naar 23.

Hindeloopen - Workum Afstand: 6,6 km Start: Oosterdijk, kruispunt Madenlaan, knooppunt 22; volg de knooppunten: 22 – 91 – 92 – 63, op knooppunt 63 rechtsaf, Begine, later Spoardyk, volgen tot station Workum.

Bij knooppunt 22 sluit deze route aan op wandeling 18. Bij de knooppunten 92 en 63 sluit deze route aan op wandeling 20. 33


Workum

route

20

De mooiste manier om Workum binnen te komen is over de Tillefonne, het smalle pad dat door de weilanden en over witte bruggetjes het stadshart in leidt. De Gertrudiskerk rijst op uit het langgerekte silhouet van de stad. Een korter rondje voert langs het water van de Diepe Dolte en terug door de straten en stegen van Noard. Let eens goed op de leeuwen van de fontein. Ze zijn ontleend aan het stadswapen op de Waag, aan de Merk.

Workum Zuid via de Tillefonne Afstand: 4,7 km Start: Merk Workum, knooppunt 63; volg de knooppunten: 63 – 92 – 65 – 64 – 63.

34


Workum Noord Afstand: 2,0 km Start: Merk Workum, knooppunt 63; ga de Skil in, tussen Waag en Gertrudiskerk; links langs de havenkom naar de fontein; na fontein links, brug over en meteen links langs water, Turflân; volgen, later Inthiemasingel, einde rechts aanhouden, en links Âldewei op; einde links, brug over, Dwarsnoard, tweede links, Noard; tweede links, Pothúswyk, eerste rechts; einde rechts, fietspad, volgen, einde rechts Schoolstraat; einde links, Noard, volgen tot startpunt route aan de Merk.

35


Anita Zijlstra, 23 jaar uit Workum Administratief medewerker “Ik ‘wandel’ met mijn handbike, een soort rolstoelfiets. Hierop kan ik mijn snelheid aanpassen aan een wandelaar, maar ik kan ook fietsen. Hierdoor is mijn bewegingsvrijheid heel groot. De wandeling door het weiland bij Workum is lastig, maar de stadswandeling gaat goed. Ik vind het erg leuk om nieuwe mensen te ontmoeten en tijdens het wandelen rolt het gesprek vanzelf.” Otte Muizelaar, 73 jaar uit Makkum Vrijwilliger bij de Voedselbank, het Stipepunt en bij solidair Friesland. Otte wandelt iedere dag. Vaak in de omgeving van Makkum, maar ook op een rondje Bolsward, Burgwerd, Hartwerd is hij te vinden. “Hoe actiever hoe liever!” Ook als het regent gaat hij op pad. “Ik heb altijd een stormparaplu bij me, die kan windkracht 7 hebben. In Fries giet klaaid fan hûs” Het vrijwilligerswerk van Otte ligt vrijwel helemaal stil. “Het gaat alleen nog via de computer of online maar dat is minder prettig. Sociale contacten zijn belangrijk. Online blijft zakelijk, als je elkaar treft heb je meer gesprek.” 36


It Heidenskip Verscholen aan de oever van de Fluessen ligt een wandelrondje voor ďŹ jnproevers. Eeuwenlang was de Aent Lieuwespolder een weidegebied, in 2013 is het teruggegeven aan de natuur. Rond de verdwenen boerderij de Wolvetinte ligt nu de gelijknamige route. Een kunstwerk in de vorm van de nok van de boerderij steekt nog boven het water uit. In een schuur bij de boerderij op nummer 4 is een kleine expositie met bodemvondsten uit het gebied ingericht.

21 route

37


It Heidenskip Afstand: 7,9 km (6,3 km) (kaart op pag. 37) Start: Hoek Heidenskipsterdyk en Koaidyk, knooppunt 20; volg het routenetwerk in de richting van knooppunt 62. Verlaat het netwerk na 2 kilometer en ga linksaf de Skar op, volgen; ga aan het einde van de Skar links met de bocht mee en bij het informatiebord meteen rechts het betonpad op. (De route Wolvetinte is gemarkeerd met bordjes in de vorm van wolven); ga bij het vogelkijkplatform linksaf de grasdijk op en blijf die volgen (buiten het broedseizoen is het mogelijk rechtdoor te lopen, om de plas heen, zie de blauwe stippellijn op de kaart); steek bij de volgende boerderij de vaart over en ga meteen rechts de dijk weer op. Ga bij het hek linksaf en volg de markering naar het beton pad. Volgen en op de Feandyk rechtsaf; Einde Feandyk rechtsaf, Heidenskipsterdyk, en met een slag door It Heidenskip (rechtsaf Brânburren, richting ďŹ erljepterrein, na 150 meter linksaf bij parkeerplaats, bij kerkje weer linksaf en terug naar de Heidenskipsterdyk) naar het vertrekpunt. Tip:

38

Het is mogelijk de auto bij het informatiebord aan de Skar, aan het begin van het pad te parkeren en daar de wandeling te beginnen. In dat geval is het rondje 6,3 lang.


Koudum

route

22

Koudum ligt wat hoger dan de meeste plaatsen in de omgeving en daarmee biedt het meteen meer wandelmogelijkheden. Toch blijft het water een rol spelen, we zijn per slot van rekening in het Friese merengebied. Een mooie wandeling voert naar de Galamadammen en langs de oever van de Morra. Voor wie dat wat ver vindt, is er is ook een korter rondje.

Koudum - Morra Afstand: 5,8 Start: Hoek Dammenseweg en dom. L. Tinholtstraat , knooppunt 96; volg de knooppunten: 96 – 95 – 90 – 91 – 96.

Koudum Afstand: 3,5 km Start: Tsjerkepaad, hoek Tjalke van der Walstraat, knooppunt 92; volg de knooppunten: 92 – 91 – 90 – 94 – 92.

Van knooppunt 95 is het 500 meter wandelen naar knooppunt 11 (wandeling 23). Van knooppunt 94 is het 2,5 kilometer wandelen naar station Koudum-Molkwerum (wandeling 17 en 18). 39


Hemelum

route

23

Begon de wandeling bij It Heidenskip in het vlakke land rond buurtschap De Hel, aan de overkant van de Fluessen is alles anders. In Hemelum welft het land. Geologische gezien zijn de Fluessen en de Morra resten van een gletsjerdal. Aan de zuidkant ervan is de bodem opgestuwd. Via het Flinkebosje en de Galamadammen duikt de route de rietkragen rond de Fûgelhoeke in.

Hemelum Afstand: 6,0 km Start: Aan het begin van De Klaster, knooppunt 62; ga De Klaster op en volg het fiets-/voetpad. Bij de rotonde naar links en meteen de eerste weg rechts, ‘t Fort. Volg bij het punt waar de weg een bocht naar rechts maakt het karrenspoor, rechtdoor tussen de akkers door; einde rechtsaf, Nijbuorren, kruispunt links, Nijbuorren. Hier volgt de route het knooppuntennetwerk naar 10; volg de knooppunten: 10 – 11 – 62.

Van knooppunt 11 is het 500 meter wandelen naar knooppunt 95 (wandeling 22). 40


Warns Historische grond. In de moerassen tussen Warns, Scharl en Laaxum versloegen de Friezen in 1345 het invasieleger van de graaf van Holland. Een monument op het Reaklif herinnert tot op de dag van vandaag aan de Slach by Warns. En dat terwijl het nu een vreedzaam rondje is. De grasdijk langs het IJsselmeer leidt van het klif naar het haventje van Laaxum, waar de oude visloods De Hang mooi gerestaureerd is.

Warns Afstand: 6,6 km Start: Aan de Buorren hoek Skarlerdyk, knooppunt 50; volg de knooppunten: 50 – 70 – 80 – 50.

24 route

41


Als je vrijwilligerswerk wilt doen en je weet niet precies wat. Als je voor iemand anders zorgt en wat tijd voor jezelf nodig hebt. Als je in jouw buurt aan de slag wilt gaan en daarbij een handje hulp kunt gebruiken. Als je in je dagelijkse leven hulp nodig hebt en niet precies weet waar je moet zijn. Als je een jonge moeder bent en ervaringen wilt delen met andere jonge moeders. Als je jong bent en je talent wilt ontwikkelen. Als je wat ouder bent en vragen hebt over wonen en zorg. Als je je niet goed voelt en behoefte hebt aan een goed gesprek. Als je hulp nodig hebt in de digitale wereld of in de echte. Als je veel thuis zit en graag wat meer contact wilt; wij wandelen graag met je mee. Sociaal Collectief brengt mensen samen. Professionals, vrijwilligers en mensen zoals jij. Mensen die iets voor elkaar willen betekenen. Samen opgroeien, samen oud worden, samen het beste uit jezelf halen, samen zorgen en samen vieren. Sociaal Collectief adviseert, organiseert en zorgt ervoor dat meedoen in stad, dorp of wijk voor iedereen mogelijk is. Ook als het gaat om andere vragen, neem contact op met de werker bij jou in de buurt. Margriet Groenveld Ouderenwerk/Opbouwwerk Bolsward

06 11777930

Jelle de Jager Jongerenwerk Sneek

Bertina Hiemstra Management assistent

06 21187768

06 11777984

Gerda Muller Projectleider vitale regio IJsselmeerkust

Jannie de Vries Directeurbestuurder Sociaal Collectief

06 11777963 06 25717156

42

Doortje Adema Jongerenwerk Sneek

06 11607902


Barbara Wijbenga Opbouwwerk Sneek

Jos van Oostrum Jongerenwerk Bolsward

06 52790630

06 25717093

Mirjam Beuker Coördinator Stipepunten

06 12343541

Sabine Mozes Jongerenwerk IJsselmeerkust

06 13324355

06 46085236

Marjo Huisman Sociaal Raadsvrouw

Mirjam Krop Opbouwwerk Sneek

06 25717037

Colofon Tekst: Mirjam Krop Fotografie: Ester Bouwsma (Workum, Bolsward en IJlst) Jeannette Wouthuis (Kimswerd, Oosthem, Easterwierrum, Heeg, voor- en achterkant) Flip van Doorn (overige fotografie) Kaartwerk en routes: Flip van Doorn Grafische vormgeving: Esther van Schepen Drukwerk: Keetman druk + print Mede mogelijk gemaakt door: Gemeente Súdwest-Fryslân en “Aandacht voor elkaar” Uitgave: Sociaal Collectief | december 2020 www.stichtingsociaalcollectief.nl 43


Profile for sociaalcollectief

Sociale Kuierkaart  

Dit gidsje is bedoeld ter inspiratie. Inwoners van Súdwest-Fryslân kunnen er ideeën mee opdoen voor wandelrondjes vanuit hun eigen woonplaat...

Sociale Kuierkaart  

Dit gidsje is bedoeld ter inspiratie. Inwoners van Súdwest-Fryslân kunnen er ideeën mee opdoen voor wandelrondjes vanuit hun eigen woonplaat...

Advertisement