Issuu on Google+

Powtórzenie przed sprawdzianem - ŚREDNIOWIECZE Średniowiecze Pojęcia: Teocentrycyzm – pogląd sprowadzający wszystkie sprawy ludzkie do Boga oraz podporządkowujący celom pozaziemskim wszystkie sfery kultury; Uniwersalizm – jednolitośd, gdziekolwiek docierały idee chrześcijaostwa, kultura przybierała podobną formę, a filozofia, sztuka i literatura podejmowały te same problemy i motywy; Deesis – ‘prośba’, ‘modlitwa’; charakterystyczna dla sztuki średniowiecza kompozycja przedstawiająca trzy postaci: Chrystusa – sędziego na tronie, Maryję i Jana Chrzciciela; Archaizm – element językowy, który stał się przestarzały; Plankt – gatunek średniowiecznej poezji, który obejmuje utwory wyrażające żal po zmarłym; Misteria – forma teatru średniowiecznego oparte na faktach biblijnych, szczególnie śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa Apokryf – uzupełnienia opowieści biblijnych, mające pozory autentycznych; Pieta – przedstawienie Matki Boskiej rozpaczającej nad ciałem Chrystusa; Scholastyka – metoda filozoficzna polegająca na podporządkowaniu wiedzy zasobom wiary oraz oparciu wiedzy na zhierarchizowanych autorytetach; Litania – rodzaj modlitwy składający się z paralelnie zbudowanych zwrotów do Boga lub jakiejś świętej osoby i powtarzających się próśb; Hagiografia –utwory opisujące życie i czyny świętych; Asceza – dobrowolne wyrzeczenie się rozkoszy i przyjemności życia; Trubadur – wędrowni śpiewacy uprawiający poezje miłosną; Krucjata – wyprawa krzyżowa organizowana przez papieża w celu szerzenia chrześcijaostwa i nawracania pogan; Chansons de gueste – ‘pieśni o czynach’ utwory opisujące doskonałych rycerzy i władców; Danse macabre – ‘taniec śmierci’ Alegoria – symboliczny motyw poddający się jednoznacznemu przekładowi; Groteska – specyficzna konstrukcja świata przedstawionego w niektórych dziełach sztuki czy literatury, charakterystyczna jest dla niej kapryśna, absurdalna fantastyka, skłonnośd do deformacji i wyolbrzymiania zjawisk; Uniwersytet – szkoły wyższe, w których nauczano sztuk wyzwolonych, prawa, medycyny i teologii;

1|Strona niedziela, 13 stycznia 2008 © S. Malinowska


Powtórzenie przed sprawdzianem - ŚREDNIOWIECZE Sztuki wyzwolone- stanowiły podstawę średniowiecznego nauczania, dzielono go na dwa stopnie – pierwszy (gramatyka, retoryka, dialektyka), drugi – (arytmetyka, geometria, astronomia i muzyka); Bard – średniowieczny galijski lub celtycki śpiewak; Sztuka gotycka i sztuka romaoska Sztuka romaoska – zamek Tower w Londynie - grube mury - małe okna - okrągłe łuki - wznoszone na planie krzyża lub koła - sklepienie krzyżowo- żebrowe - mała ilośd ozdób zewnętrznych Sztuka gotycka (zamek krzyżacki w Malborku) - strzelistośd - dekoracyjnośd -smukłośd - ostre łuki - przemyślane planowanie kościołów - sklepienie gwieździste Najstarsze zabytki języka polskiego Bula gnieźnieoska 1136 r. Bogurodzica XIII w. Kazania Świętokszystkie XIV w. Przekłady Biblii : Psałterz floriaoski, Biblia królowej Zofii, Psałterz puławski XIV – XVI w. Posłuchajcie, bracia miła… XV w. Legenda o św. Aleksym XV w. Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią XV/XVI w. Księga henrykowska XIII w.

2|Strona niedziela, 13 stycznia 2008 © S. Malinowska


Powtórzenie przed sprawdzianem - ŚREDNIOWIECZE „Daj, ad ja pobruszę, a ty poczuwaj” Daj niech ja pomielę a ty odpocznij.

Śmierd Rolanda zestawiona ze śmiercią Chrystusa: Śmierd Rolanda Umiera na wzgórzu Umiera pod sosną Modlitwa przed śmiercią Prosi o przebaczenie Swoich grzechów Wniebowzięcie Umiera za Boga i króla Opłakiwany przez Karola Wielkiego Ofiarowuje Bogu swoją rękawicę Roland żegna się z rynsztunkiem Mimo, że umiera Frankowie zwyciężają Saracenów

Śmierd Chrystusa Umiera na górze Golgocie Umiera na drzewie krzyża Modlitwa przed śmiercią Prosi o wybaczenie grzechów ludziom Wniebowstąpienie Umiera za ludzkośd Opłakiwany przez Maryję „Panie w Twoje ręce oddaję ducha mego” Jezus żegna się z bliskimi Mimo, że umiera na krzyżu chrześcijaostwo zwycięża

Archaizmy: Leksykalne (słownikowe) Wyrazy te wyszły całkowicie z użycia, w ich miejsce funkcjonują dzisiaj inne; Np.: słysz, jegoż, boży cze,

Fonetyczne

Fleksyjne

Słowotwórcze

Znaczeniowe

Składniowe

Wyraz współczesny różni się od archaizmu tylko jedną głoską; Np.: Krzciciel Chrzciciel

Czasowniki trybu rozkazującego różnią się koocówkami fleksyjnymi i, y Np.: pyszczy, spuści, raczy

Składa się z dwóch wyrazów Bogurodzica (Bóg, rodzicielka)

Wyrazy występują współcześnie ale zmieniło się ich znaczenie; Np.: błędny rycerz (współcześnie – bujający w obłokach, archaiczniebłędny, poszukujący rycerz Don Kichot)

Składa się przynajmniej z wyrazów, których zestawienie jest inne niż w języku współczesnym Np.: Bogiem sławiena

Przymiotniki, rzeczowniki

Tło historyczne średniowiecza: Średniowiecze zostało zapoczątkowane po upadku cesarstwa rzymskiego. Jest to okres politycznej dominacji Kościoła, okres krucjat. Przez to dochodzi do konfliktu między Grzegorzem VII – papieżem i cesarzem Henrykiem IV. Spór kooczy się umocnieniem władzy papieskiej, stopniowo jednak następuje uniezależnianie się władzy świeckiej od duchownej. Początek – upadek starożytnego Rzymu (476), koniec- zdobycie Konstantynopola przez Turków (1453). Tło kulturowe średniowiecza:

3|Strona niedziela, 13 stycznia 2008 © S. Malinowska


Powtórzenie przed sprawdzianem - ŚREDNIOWIECZE Uniwersytety: Bolonia, Padwa (Włochy), Cambridge, Oksford (Anglia), Paryż (Francja), Praga (Czechy), Akademia Krakowska; Hierarchia i Pośrednictwo: Maryja i Jan Chrzciciel są pośrednikami między ludem a Bogiem.

Maryja w Bogurodzicy Istota doskonała, odległa od ludzkich cierpieo i problemów, istota boska

Maryja w Lamencie Świętokszystkim Ludzka matka, cierpiąca po stracie syna

Nauka św. Augustyna      

Nawiązał do filozofii Platona Świat dzielił na dwie strefy: materialną i duchowa Wszystko co istnieje, powstało dzięki miłości Bożej Poznajemy przez miłośd oraz intuicję Wszystko co stworzył Bóg jest dobre, zło nie istnieje – jest nicością Dzieje ludzkie to walka Paostwa Bożego i Paostwa Ziemskiego (diabelskiego)

Nauka św. Tomasza    

Nawiązał do filozofii Arystotelesa Wszystko co jest składa się z materii i formy Człowiek poznaje dzięki rozumowi lub przez wiarę Wszystko co istnieje jest hierarchiczne i uporządkowane

Nauka św. Franciszka  Asceta, umartwienie ciała dobrowolne wyrzekanie się przyjemności Schemat życia świętego: Cudowne narodziny, grzeszna młodośd, asceza, śmierd, której towarzyszyły cudowne wydarzenia; Model ascezy wg św. Aleksego i św. Franciszka Św. Aleksego Wyrzeknięcie się przyjemności, zasady surowsze niż w ascezie św. Franciszka, oddawanie wszystkiego co posiadał biednym

Św. Franciszka Człowiek prosty, radujący się z życia, głęboko religijny, pochwała prostego stosunku do świata

Wzorce parenetyczne: Idealny władca (Karol Wielki) Idealny rycerz (Roland) 4|Strona niedziela, 13 stycznia 2008 © S. Malinowska


Powtórzenie przed sprawdzianem - ŚREDNIOWIECZE Idealny kochanek (Tristan) Idealny asceta (św. Franciszek) Topos Ubi sunt (Gdzie oni są) Wspominanie ludzi którzy niegdyś rządzili światem a teraz odeszli. W Wielkim Testamencie widzimy wspomnienie kobiet, które w przeszłości miały znaczenie na ziemi, były wysoko postawione a teraz ich nie ma. Budowa Boskiej komedii Boska komedia Niebo 33 pieśni- liczba doskonała Tercyna (strofa trój wersowa) 9 nieb raju (Empireum- 9 niebo, w którym przebywa Bóg) Oprowadza Beatrycze

Czyściec 33 pieśni- liczba doskonała RAZEM: 100 liczba doskonała Tercyna (strofa trój wersowa) 9 tarasów czyścca

Oprowadza Wergiliusz

5|Strona niedziela, 13 stycznia 2008 © S. Malinowska

Piekło 34 pieśni Tercyna (strofa trój wersowa) 9 kręgów piekła (w 9 kręgu znajdują się najwięksi zdrajcy ludzkości na czele z Lucyferem) Oprowadza Wergiliusz


Średniowiecze - I klasa liceum, opracowanie do sprawdzianu