__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

Schiet niet op de pianospeler Gedichten bij de vijftiende herdenking van de val van de enclave Srebrenica

1


Schiet niet op de pianospeler Gedichten bij de vijftiende herdenking van de val van de enclave Srebrenica

Stichting Literaire Activiteiten Utrecht


Schiet niet op de pianospeler is verschenen ter gelegenheid van de vijftiende herdenking van de val van de enclave Srebrenica. Het programma Srebrenica: spelers en toeschouwers vond plaats op 11 juni 2010 en werd georganiseerd door SLAU & IKV Pax Christi i.s.m. het Bosnië platform.

sSlau LSLAU LAU STICHTING LITERAIRE ACTIVITEITEN UTRECHT

www.slau.nl 030 231 83 76 Copyright © 2010 Stichting Literaire Activiteiten Utrecht Samenstelling: Nadine Ancher, Dion van den Berg, Michaël Stoker Redactie: Nadine Ancher Omslagontwerp, typografie en uitgave: Stichting Poëziecircus Het auteursrecht van de gedichten is voorbehouden aan de verschillende dichters. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de rechthebbenden. ISBN 978-90-814450-2-3


Tussen de angst dat er iets kan gebeuren en de hoop dat het niet gebeurt, zit veel meer ruimte dan men denkt. In die nauwe, harde, kale en duistere ruimte brengen velen van ons hun leven door.

Ivo Andrić (1872-1975)


INHOUD Michaël Stoker / Voorwoord 9 Ingmar Heytze / Schiet niet op de pianospeler 13 Lucas Hirsch / De dichter 14 Jolies Heij / Miss Srebrenica 16 Halil Dzananović / Sinko 17 Jim Keulemans / Weet je ‘t nog? 18 Ko de Laat / Een menselijke keten in de nacht 19 Danny Danker / Omdat als 20 Goran Sarić / Het postmodernistische tijdperk 21 Gerard Scharn / Na de val van Srebrenica 22 Mustafa Hadzi Ibrahimovic / Luister 23 Marein Baas / Oprechte deelneming 24 Dion van den Berg / Meer dan zwijgen 25 Rob Stroeks / Betrokken 26 Nadine Ancher / Vooral de ogen 27 M.S. Zehra Čehić - Zanačić / Majka Srebreničanka (kasida) 28 Abdulah Sidran / Srebrenica 30 Erika de Stercke / Bloemen zonder kelken 32 Nanne Nauta / Vertelling 34 Merijn Schipper / Dit schrijven is er nooit geweest 35 Ellen Deckwitz / Al die kisten gepoetst tot de neuzen glimmen 36 Alexis de Roode / Bij de lintjesuitreiking aan Dutchbat III 36 Gerrit Komrij / Vijf jaar na Srebrenica 38


Voorwoord In juli 2010 is het vijftien jaar geleden dat de VN-enclave in Srebrenica is gevallen. Ruim achtduizend mensen kwamen destijds om door radicale nationalistische Servische en Bosnisch-Servische agressie. Velen van hen zijn nog altijd niet teruggevonden. Voor Nederland leek dit pijnlijke hoofdstuk met het rapport Srebrenica en het aftreden van de regering Kok afgesloten. Voor velen echter, zowel in Bosnië als in Nederland, grijpt de ramp nog altijd diep in op het dagelijkse leven. Dit jaar alleen al worden nog circa achthonderd recent geïdentificeerde lichamen begraven. Een tijdje terug woedde in Nederland een verhit debat onder dichters en poëzielezers of poëzie er nog ‘toe doet’. Waren dichters wel betrokken genoeg bij de samenleving en de (politieke) actualiteit? In de aanloop naar de Srebrenica-herdenking, riepen SLAU en IKV Pax Christi dichters op om een gedicht over de ramp te schrijven. We hadden een handjevol inzendingen verwacht, maar binnen een paar weken tijd kwamen er meer dan veertig gedichten binnen. Een deel daarvan is verzameld in deze gelegenheidsuitgave ‘Schiet niet op de pianospeler.’ Er zijn gedichten bij in de Bosnische taal, bijdragen van poetry slammers, debutanten en ervaren rotten, er zijn korte vrije verzen en rijmende kwatrijnen, variërend van een gedicht in de traditie van Ginsberg en Bukowksi tot een traditionele Bosnische Kasida. Er zijn vele bloedige en minder bloedige reacties denkbaar op de genocide van vijftien jaar geleden. Poëzie lijkt de minst effectieve, de minst bevredigende misschien. Welk weerwoord moet je geven op de brute afslachting van achtduizend mannen en het verdriet van de tienduizenden moeders, echtgenotes, dochters, familieleden en vrienden die achterbleven? “Natuurlijk, mee herdenken / De neus op de feiten drukken / Met z’n allen ervoor zorgen / dat zoiets nooit meer gebeurt,” zoals de 86-jarige Jim Keulemans in zijn bijdrage schrijft. “Maar kunnen we dat wel?” vraagt hij zich terecht af. We hoeven slechts te denken aan Darfur, Rwanda en Congo, waar de massaslachtingen en oorlogen tot op de dag van vandaag levens eisen, om het antwoord op die vraag te weten. Politieke en diplomatieke middelen, massacommunicatie, de economische en technologische vooruitgang zijn allemaal onmachtig gebleken om dit soort horror te voorkomen. Wat moeten we dan met een gedicht? 9


Ten eerste: niet vergeten, opmerkzaam blijven, ook vijftien jaar na dato. Want we zijn het bijna vergeten: heeft u er ook maar één lijsttrekker tijdens de recente verkiezingscampagne naar horen verwijzen? Srebrenica is geweest, het boek is dicht. In het gedicht van Nanne Nauta is herinneren duidelijk een taak van de dichter: “dit veld met bloemen verdient eigenlijk / Ovidius voor een bloedstollende vertelling.” Hij is ook heel expliciet over de rol van de Nederlanders, het falende Dutchbat: “als ze eindelijk de betekenis vinden / worden ze door het woord geworteld.” Wij hebben daar een rol gespeeld, de leiding van de Nederlandse militairen is van directe invloed geweest op de fatale loop van de gebeurtenissen: “de blauwhelmen pakken een woordenboek / ze bladeren en horen de schoten niet.” Nauta keert in het slot van zijn gedicht treffend weer naar het veld met bloemen uit het begin: “(myosotis arvensis).” Wanneer u nu net als onze Dutchbatters naar een woordenboek of plantengidsje grijpt: myosotis arvensis is de Latijnse benaming van het vergeet-me-nietje. De kracht van poëzie zit echter niet alleen (of misschien wel: vooral niet) in de documentaire waarde. Krantenberichten, fotoseries, documentaires en reportages zijn veel beter in staat de werkelijkheid vast te leggen. Poëzie moet het hebben van een juist gekozen beeld, het ritme waarin die beelden zijn opgenomen en vooral ook van alles wat er niet staat. Poëzie is een uitsnede, een omkering en indikking van de werkelijkheid in één. Marein Baas heeft het over “Lucht als staal”, Erika De Stercke over “Metalen eieren” en Nadine Ancher schrijft: “alsof je op de zon mikt / met vijfhonderd kogels.” Metaforen schuren langs de werkelijkheid. Ze stapelen stukjes van de feiten in steeds andere volgorde op elkaar, net zo lang totdat er iets ontstaat wat lijkt op de werkelijkheid, maar het nèt niet is. Deze talige instrumenten die de dichter hanteert, stellen hem uitstekend in staat stelling te nemen, een appèl te doen, een keuze te maken. Dichters zijn de ware wetgevers van de wereld, schreef Shelley al. De dichter kan met ironie, humor, confronterende beelden en scherpe taal zeer doeltreffend zeggen waar het op staat, zonder dogma’s te verkondigen. Hij kan woedend zijn zonder eindeloos te stampvoeten. Dion van den Berg: “wentelend tussen wanhoop / en waarheid - of berusting / of onmetelijk / verdriet? / nee woede – godverdomme .” Er zit nogal wat woede in de gedichten in deze bundel, soms met hele heldere aanbevelingen: “Dat ze verdomme nu hun hoofd eens buigen. / Dat ze de blik zien van wie sterven gaat”, maant Gerrit Komrij. Of Alexis de Roode: “officier Snorremans / die 8000 moslims liet vermoorden kreeg vandaag een lintje. (...) Misschien wordt het weer tijd voor oorlog.” 10


Dit boekje kreeg de titel ‘Niet schieten op de pianospeler,’ zoals ook de bijdrage van Ingmar Heytze heet. Heytze heeft die zin op zijn beurt weer van Dutchbat-officier Karremans, die bij de inmiddels befaamde, op film vastgelegde ontmoeting met Mladić bedremmeld precies die woorden uitbracht: “I always say I am the piano player…. Don’t shoot the piano player.” Er werd nog wat gebibberd, een glas geheven, een cadeautje van Mladić voor mevrouw Karremans in ontvangst genomen. Daarna was het toekijken geblazen. Alleen het menselijk tekort komt in de buurt van een verklaring voor de verbijsterende inertie die zich meester maakte van niet alleen Karremans en zijn Dutchbat, maar ook van de gehele internationale rechtsorde. “Schiet niet op de pianospeler / hij speelt alleen verzoekjes / en u heeft hem zelf geboekt,” aldus Heytze. De Nederlandse regering stelde een onderzoek in, er kwam een vuistdik rapport op tafel en een regering trad af. So far so good. Anno 2010 gaat het politieke debat weer gewoon over de hypotheekrenteaftrek en de kilometerheffing. Ook belangrijk, zullen we maar zeggen. Wanneer de politiek ‘klaar’ is met zo’n drama en de media er schoon genoeg van hebben, blijft de dichter over. Wanneer een van de schurken achter de genocide, Mladić’ compaan Karadžić, ook nog eens bij schijnt te beunen als schrijver van nationalistische gedichtjes, dan is het helemaal zaak dat dichters zich in de frontlinie opstellen om woord tegen woord - de menselijkheid te verdedigen. De meest radicale en opmerkelijke stellingname van de dichters in dit boekje, komt dan ook van Lucas Hirsch. Hij toont aan dat de dichter het lef en misschien wel de plicht heeft om zich met stuntelende pianospelers te bemoeien: “Een advies van een dichter aan een generaal / Don’t shoot the piano player, kill him!” Wie de pianospeler in kwestie dan ook moge zijn. Michaël Stoker, Stichting Literaire Activiteiten Utrecht Met grote dank aan: IKV Pax Christi, het Bosnië-Platform, theater RASA, Manon Uphoff, Ralph Rousseau Meulenbroeks, Merijn Schipper en uiteraard alle participerende dichters. De Bosnische gedichten zijn in de oorspronkelijke taal afgedrukt. Voor de Nederlandse lezer zijn letterlijke vertalingen bijgevoegd, met dank aan Mustafa Hadziibrahimovic en Suada Pašić.

11


INGMAR HEYTZE

SCHIET NIET OP DE PIANOSPELER Schiet niet op de pianospeler hij speelt alleen verzoekjes en u heeft hem zelf geboekt schiet niet op de pianospeler wij hebben hem nog nodig voor fanfare bij een lintjesregen schiet niet op de pianospeler als u meent de dood te ruiken want dat kan natuurlijk niet Schiet niet op de pianospeler zijn tranen lopen over de toetsen een rivier op zoek naar zee

Schiet niet op de pianospeler is gebaseerd op het artikel ‘Nederlanders zijn helden noch dichters’ van Herman Franke (de Volkskrant, Cicero, vrijdag 26 april 2002). De uitspraken zijn afkomstig van Luitenant-kolonel Karremans, Dutchbatters en een vrouw uit Srebrenica.

13


Lucas Hirsch

De dichter

Ik ben doodsbang mijn vrouw aan borstkanker te verliezen Ik ben niet getrouwd Als ik naar je lach betekent dat niet dat je me mag pijpen Op het mededelingenbord in de gang van het hotel laat ik een bericht achter voor het stel in de kamer naast mij dat mij vannacht wakker hield met een langdurige neuksessie Yes, I can hear you! Ik laat mijn poëzie lezen aan een ieder die het lezen wil Aan degene die het niet wil lezen draag ik het voor Het feit dat ik in een bar zit te schrijven in Division Street betekent niet dat ik Charles Bukowski een goede dichter vind Nee u bent niet in Los Angeles, u bent in Chicago Wel zou ik graag mijn vuist op je neus willen planten Nelson Algren daarentegen, is een groot schrijver Voor veel literaire critici kan het verwarrend zijn dat je aan poetry slams meedoet terwijl je gedichten in De Revisor verschijnen Nee ik kus je kont niet omdat je voor een subsidieverstrekkende organisatie werkt Nee ik vind je geen goede dichter omdat je in het fonds van een grote uitgeverij bent opgenomen en nee ik vind je geen belofte voor de Nederlandse literatuur als je de Buddingh’ wint, ook niet omdat NRC Handelsblad dat schrijft Ik vind je een goede dichter omdat je het lef hebt om je vuist zonder schroom op mijn neus te planten, omdat je zonder gêne je vriendin in de kamer naast mij drie keer gillend klaar laat komen

14


Poëzie is een psychiatrische patiënt die niet geholpen wil worden door allerlei goedbedoelende instanties waar mensen met goede opleidingen werken die graag goed willen doen omdat goed willen doen zo goed voelt Joegoslaven die Engels spreken klinken gefokter dan Italianen die Italiaans tegen je spreken als je in een dronken bui het woord piccolo naar ze roept Toen de gehele moslimpopulatie van Srebrenica door generaal Mladic SS-style werd gezuiverd opperde overste Karremans niet op de pianist te schieten Ik ben bang voor wat er komen gaat als de in traditionele gebedskledij gestoken Marokkaanse taxichauffeur, die zo vriendelijk is om midden in de nacht voor mij te stoppen in Oud West, zich verontschuldigend tot mij richt en de volgende woorden als vuisten op mijn neus laat vallen Niet schrikken hoor! Insjallah! Ik ben een Moslimenclave Ik ben een laffe generaal Ik ben een jaloerse teef Ik ben een historicus die niets deed Ik ben een dichter Als je kritische gedichten schrijft over de samenleving waarin je niet wilt leven, noemt men je een dichter die geëngageerde gedichten schrijft Had ik al gezegd dat ik graag mijn vuist op je neus wil planten? Morgen word ik wakker zonder last van mijn geweten te hebben Krijg ik op mijn flikker van mijn vrouw omdat ze de bloed en bodem vlekken niet uit mijn kleren krijgt Een advies van een dichter aan een generaal Don’t shoot the piano player, kill him!

15


Jolies Heij

miss srebrenica

ze draagt de doden onder haar rokken, geurt naar kaneel of iets ouds en hard als de houten knuisten die de spaden in de grond staken ze droomt haar witte dromen haar uitgestalde dijen op het spijkerbed van de ingelijste tijd ze dacht aan maskerades maar het bleken massacres voor de mannen die het daglicht niet meer aanschouwden het zijn de moorden uit naam van god weet wie die rechtop in haar nachtmerries staan die haar rozenkransen stelen doornen in haar vlees steken haar ombrengen met getallen keer op keer

16


Halil Dzananović

Sinko

Ti ovaj tudjinski Kao maternji jezik-jezicas Ako te kadgod stogod O Srebrenici priupitaju Najvise ces reci Ako budes sutio Ako budes I ako te bude

Mijn zoon Jij spreekt Deze vreemde taal Als jouw moedertaal Als iemand ooit Over Srebrenica vraagt Zou jij het meest vertellen Als je zwijgt Als je bent Als je dan nog bestaat

17


Jim Keulemans

Weet je ‘t nog ?

Srebrenica zeg je Wat is er nu weer mee O, gaan ze het herdenken Hoe was ‘t toch ook weer Oorlog in de Balkan Moorden, genocide En Nederlandse soldaten Die deden er toch iets Of deden ze dat juist niet Ja, het Haagse Tribunaal Dat gaat er ook over Meer weet ik eigenlijk niet Je hebt gelijk, in de krant staat er soms wat over Maar dat lees ik nooit Er is al zo veel ellende Natuurlijk, ook op TV zijn soms reportages Maar dan zap ik weg naar een leuke quiz of zo Nu gaan ze het herdenken Vijftien jaar geleden alweer Tjonge, waar blijft de tijd Hoe snel kun je vergeten Weet je wat ik nu ga doen Even googlen op internet Shit, weer verkeerd gespeld Nog maar eens proberen Allemachtig, wat een stroom van informatie krijg ik nu voorgeschoteld. Wel achtduizend mannen zo maar ineens vermoord Al die vrouwen en kinderen die er daarna over bleven En Dutchbat dat zijn wapens niet mocht gebruiken maar vocht met schuldgevoel Dat ik daar na vijftien jaar zo weinig nog van wist Ik voel nu zelf ook schuld al weet ik niet waarom Wat moet ik er nou mee 18

Wat kan ik er nog aan doen Natuurlijk, mee herdenken De neus op de feiten drukken Met z’n allen ervoor zorgen dat zoiets nooit meer gebeurt Maar kunnen we dat wel ?


Ko de Laat

Een menselijke keten in de nacht Op zoek naar iets dat niemand durft te hopen Met veel geluk wordt deze tocht volbracht Geen mens kan zeggen hoe dit af gaat lopen Op zoek naar iets dat niemand durft te hopen Als vreemdelingen in hun eigen land Geen mens kan zeggen hoe dit af gaat lopen Ze schuifelen behoedzaam hand in hand Als vreemdelingen in hun eigen land Ze zien niks, maar ze vrezen wat ze horen Ze schuifelen behoedzaam hand in hand Wie loslaat is vannacht voorgoed verloren Ze zien niks, maar ze vrezen wat ze horen Ze waden in een rij door een rivier Wie loslaat is vannacht voorgoed verloren Er is gewoon geen andere manier Ze waden in een rij door een rivier Waarschijnlijk door de vijand waargenomen Er is gewoon geen andere manier Om aan hun wrede noodlot te ontkomen Waarschijnlijk door de vijand waargenomen Een schietschijf als ze éven blijven staan Om aan hun wrede noodlot te ontkomen Gedoemd om als een keten door te gaan Een schietschijf als ze éven blijven staan Ze hebben dorst, en zijn, zoals ze weten Gedoemd om als een keten door te gaan Wie water pakt, ontregelt heel de keten Ze hebben dorst en zijn, zoals ze weten Van water zo ver weg én zo nabij Wie water pakt, ontregelt heel de keten Die machteloosheid leidt tot razernij Van water zo ver weg én zo nabij Zo ver van haast onmogelijke doelen Die machteloosheid leidt tot razernij ’t Is ’n gevoel om eeuwig na te voelen Zo ver van haast onmogelijke doelen Met veel geluk wordt deze tocht volbracht ’t Is ’n gevoel om eeuwig na te voelen: Een menselijke keten in de nacht

19


Danny Danker

Omdat als

het weer kon na onderdrukking alle hoofden opgeheven geen nummers of namen meer in restrictie of regelgeving gevangen maar zicht op gezichten met een hervonden stem in de vrijheid van beleven met als enige streven om je als mens in dit leven alleen nog maar aan de liefde over te geven

20


Goran Sarić

Het pOstmodernistische tIjdperk

De gelukkige landen, de landen van Luther, ze lijden - door het gebrek aan beroering. Ze hebben het lawaai in de winkelstraat nodig, het schandaal op de beurs, de poep van de mol in hun netjes opgeknapte tuinen. Voor ons, van de hoge, verre bergen, stapelvol walging, is sotto voce goed genoeg, een zeer zachte muziek om middenacht, de kalmerende klank van een heel oud radiotoestel. Al wie, slechts een keer naar de granaat luisterde, vindt het scherpe, gevaarlijke moordgeluid, mooi, het suizen van de bladeren te veel als de late, donkere herfst Ooit komt. (vertaling: Peter van Dam)

21


Gerard Scharn

na de val van Srebrenica

iemand heeft de doden ruim geteld al zijn er genoeg nog niet gevonden vrouwen vaders moeders zoons en dochters hebben ze nooit geteld al zijn er nu nog genoeg te vinden nabestaanden is een moeilijk woord voor hen die daarmee zitten al liggen nu al daders op het kerkhof

22


Mustafa Hadziibrahimovic

LUISTER

Ik zag wat ik niet had mogen zien Ik hoorde wat ik niet had mogen horen Ik voelde wat ik niet had mogen voelen Nu zwijg ik Ik zwijg, terwijl mijn blik alles zegt Luister naar mijn stilte Hoor de stem die ongehoord moest zijn Nu jij het weet Laten we samen stil zijn‌

23


Marein Baas

Oprechte deelneming

Ik ben nooit in een woestijn geweest, maar ik kan lezen, en ik heb een leven. Droge mond: ik praat wel eens te lang. Verschroeide huid: te hete pan. Lucht als staal en alles leeg? Zondagochtend, dronken geweest. Verdwaald en wachten tot je sterft? Oma heeft Alzheimer, maar niet altijd. Voor mij is weinig nieuw, ik heb een leven en ook nog fantasie. Dus. Als je vannacht weer naar een vrachtwagen moet kijken, kom naar mij. Ik zal voor je huilen. Ik was er bij.

24


Dion van den Berg

meer dan zwijgen

zo licht als de platte houten bodem waarin ik rammelend in ruste ontdaan van alle soft tissue niet meer dan de helft van een skelet vermoed zo zwaar weegt het gemoed van allen hier zich wentelend tussen wanhoop en waarheid - of berusting of onmetelijk verdriet? nee woede – godverdomme maar moeder meer dan zwijgen en voorzichtig vasthouden kan ik niet

25


Rob Stroeks

Betrokken

Verslagen geslagen hoezo vrij uren dagen trekken beelden aan mij voorbij De wilskracht de moed zit vast in het geronnen bloed van de buren dat onverwachts vrij kwam in die allereerste uren. De verwoesting van de stad mannen, vrouwen, kinderen opa en oma verwoesting op ieders pad Verraad, beleg Niet elke vlucht is echt weg Mijn vluchteling mijn lief is ook vertrokken en ik kan de knop maar niet omzetten Ben ik nu ook betrokken? 26


NADINE ANCHER

VOORAL DE OGEN Ze zei maar wij gaan het graf in en genocide is echt geen geschiedenis na de slachtpartij sloot het leger de deur hij zei maar wij blijven beesten staan slechts met botten in een al bloedende stad op elke heuvel zullen nu lijken liggen in kleren meel zakken op omgewoelde grond onder kaken een bekken onder kasten een rib breekt de schaduw van schedels alsof je op de zon mikt met vijfhonderd kogels schrijf dan - op dat de bommen de moestuin de pruimen mijn pantser de aarde raken om nul zes punt nul nul uur zagen ze allen alles werd zwart een leven lang voor de val de enclave - graaf je in klamp je vast aan een vangrail blinddoek bang voor al de ogen. Ze logen.

27


M.S. Zehra Čehić - Zanačić

MAJKA SREBRENIČANKA

(kasida)

Uči majka svake noći Uči ona djeci svojoj, Svake noći par jasina I u svakom vidi sina. ……………la ilahe illellah Srebrenice, naša Srebrenice Eno majke opet briše lice, Briše majka suzno lice, Suzno lice mila Srebrenice…….la ilahe illellah I akšam kad joj projde, I jacija joj opet dojde, Uzima majka Kur-an-jasine Po imenu ih zove-sine, sine……la ilahe illellah Od akšama pa do jacije Sa suzama majka mije lice, Mije lice do sabaha ranog Uz jasina još ne izčitanog…….la ilahe illellah Majka traži od Allaha milostiDa se na Ahhiret Preseli, Da joj dženetsku kapiju otvori, I sinovima samo jednu prozbori….la ilahe illellah Nije majci teško učiti Al’je majci teško gledati Suze su joj oči zatvorile I Ahhiret kapiju otvorile………la ilahe illellah Allah se je majci smilovao, Molitvu je majke uslišao, Kapija se Ahhireta otvorila Na Ahhiret je djeci preselila….la ilahe illellah 28


M.S. Zehra Čehić - Zanačić

MAJKA SREBRENIČANKA

(kasida)

De moeder bidt iedere nacht Zij bidt voor haar kinderen, Iedere nacht een paar gebeden En in ieder gebed ziet ze haar zoon.……la ilahe illellah (er is geen andere God dan God -Allah) Srebrenica, onze Srebrenica De moeder veegt haar gezicht weer, De moeder veegt haar betraand gezicht, Betraand gezicht lieve Srebrenica……. la ilahe illellah En als het avondgebed voorbij gaat, En het nachtgebed weer komt, Begint de moeder het Kur-an-jasin (speciaal gebed) Zij roept ze bij hun namen – mijn zoon, mijn zoon…….la ilahe illellah Vanaf het avond- tot het nachtgebed Wast de moeder haar gezicht met tranen, Zij wast haar gezicht tot de vroege ochtend Met het gebed dat nog niet uitgelezen is…….la ilahe illellah De moeder vraagt de genade van AllahDat ook zij mag heengaan, Dat de deuren van het Paradijs voor haar open mogen gaan, En dat ze voor heel even haar zonen mag spreken……. La ilahe illelah De moeder vindt het niet zwaar om de gebeden voor te lezen, Maar de moeder heeft wel moeite om ze goed te zien Door de tranen zijn haar ogen gesloten En de deuren naar het Paradijs geopend………la ilahe illellah Allah was de moeder genadig, Haar gebeden zijn verhoord, De deuren van het Paradijs gingen open Zij is naar haar kinderen heengegaan……la ilahe illellah 29


Abdulah Sidran

Srebrenica

Govore nam Deset nam godina govore Kako je u Bosni Prestao rat Uče nas I pisane nam upute o tome šalju Kako je u našoj državi Bosni i Hercegovini Prestao rat I kako više niko Ne smije Gledati u prošlost Zar oni Uistinu vjeruju Da smo živi mi Koji ovdje stojimo I sa ovog mjesta Govorimo tako Kako da stvarno jesmo živi Zar misle da se zove zdravlje Zar misle da se zove razum Ono što je u nama preostalo Od negdašnjeg našeg zdravlja i razuma? Zar ne vide, zar ne čuju Zar ne znaju, da smo mi, Šta nas je preosalo, mrtviji od svih Naših mrtvih, i da ovdje danas, njihovim glasom, Glasom naših mrtvih, iz njihovih grla, Vrištimo, i njihovim vriskom – govorimo? Ne date nam Da u prošlost gledamo! A mi u nju ne gledamo, nego ona u nas gleda! Vi kažete: U budućnost gledajte! A mi nju Nikakvu i nigdje I nikako ne vidimo Nit vidimo da ona Ikakvijem okom U nas gleda A kamo li da nas vidi I o nama brine Mi imamo sadašnjost

30

U koju se ljudskim okom Pogledati ne može Mi isti Od olova zrak U našoj Srebrenici Koje više nema Dišemo sa onima Čije su oči Čije su ruke Čije su duše U našoj krvi ogrezle I samo se oni Mogu radovati Vašoj komandi Da u prošlost ne gledamo A šta mi to drugo osim nje imamo U šta mi to drugo Nego u nju Imamo gledati? Zar možete Materi kazati Da ne gleda sina? Zar sestri možete Komandu slati Da ne gleda brata? Uzmite nam oči Al ne učite nas više, ne šaljite nam više Takve savjete, upute i komande! Neka se Uz Božiju pomoć Sastave i smire Sve Od svijeh vremena Srebreničke duše I Duše ove naše Žalosne i mrtve Sa živim dušama Svih naših mrtvih


Abdulah Sidran

Srebrenica

Tien jaar lang vertellen ze ons dat de oorlog in Bosnië voorbij is Ze onderwijzen ons - sturen ons aanwijzingen bevelen Dat de oorlog in ons land Bosnië-Herzegovina voorbij is En dat niemand meer naar het verleden mag kijken   Geloven ze echt dat we levend zijn Wij die vanaf deze plek spreken Alsof we echt levend zijn Denken ze dat het gezondheid heet Denken ze dat het verstand heet Dat, wat in ons gebleven is Van de gezondheid en het verstand dat we ooit hadden?   Zien ze niet, horen ze niet Weten ze niet, dat wij Die overgebleven zijn, meer dood zijn dan Onze doden en dat wij hier vandaag, met hun stem Met de stem van onze doden, uit hun keel, Schreeuwen en met hun schreeuw - spreken?   Jullie laten ons niet Naar het verleden kijken! Maar wij kijken niet naar het verleden, het verleden kijkt naar ons! Jullie zeggen: Kijk naar de toekomst! Maar we zien de toekomst niet - we zien de toekomst nergens We zien niet dat de toekomst met ogen naar ons kijkt - over ons waakt   We hebben een heden Waar met een menselijk oog niet naar gekeken kan worden Wij ademen dezelfde loden lucht in Srebrenica dat niet meer bestaat Met hun ogen, hun handen, hun zielen in ons bloed En alleen zij kunnen zich verheugen op jullie commando Dat we niet meer naar het verleden kijken Maar wat hebben we behalve het verleden Waar kunnen we - anders dan naar het verleden - kijken? Kun jij tegen een moeder zeggen dat ze niet moet uitkijken naar haar zoon? Kun je een zuster bevelen niet naar haar broer uit te kijken?   Ontneem ons onze ogen Maar leer ons niets meer, stuur ons niet meer zulke adviezen, aanwijzingen en bevelen!   Moge met Gods hulp Alle zielen van Srebrenica Van alle tijden rust vinden En onze zielen Treurig en dood herenigd worden met de levende zielen van onze doden 31


Erika De Stercke

Bloemen zonder kelken Metalen eieren, opgeladen gefokt razen naar de daverende daken ĂŠĂŠn knal, een tweede, een derde een misplaatst koor van geluiden het lichtspel, langgerekt dan met flitsen zet de dorpen op de wereldkaart in vuur tussen zwart gebinte en schrale bomen strompelt verdoofd een hond

32


Nanne Nauta

Vertelling

dit veld met bloemen verdient eigenlijk Ovidius voor een bloedstollende vertelling dit is zijn werkschema: mensen worden meegenomen ze voorvoelen een zeker einde (de prolepsis goed uitwerken) ze draaien hun hoofd naar hun beroepshalve beschermers (vergelijken met Orpheus?) ze roepen iets, een schreeuw, een kreet in een taal die niet wordt verstaan (het poĂŤticale lekker dik aanzetten) de blauwhelmen pakken een woordenboek ze bladeren en horen de schoten niet (dit met de landsaard van de Hollanders verbinden) als ze eindelijk de betekenis vinden worden ze door het woord geworteld (myosotis arvensis)

33


Merijn Schipper

Dit schrijven is er nooit geweest het is de kogelgaten niet ontvlucht en stucte geen dicht telde de plekken niet noch hen die in hulzen wonen dromen aan een kogel, noch hen die als een schot zijn afgevuurd en nooit en nooit is het er geweest, dit schrijven. Het ligt van scherven aan schaamte.

34


Ellen Deckwitz

al die kisten gepoetst tot de neuzen glimmen al die kisten gepoetst tot de nagels glimmen helemaal in ons filmpje ja we kennen beddingen we kennen verdiepingen flatgebouwen en grondvesten en bewoners is het niet klaas vaak schep nog wat zand zijn daar niet de beddingen daar zullen kogels daar zullen messen ons geen tweede keer ontkomen ondertussen klettert het vleugels over veren ontfermen we ons we maken van handen een kom waarbinnen een enclave kan bestaan uit louter zuurstof maken we van handen een kom

35


Alexis de Roode

Bij de lintjesuitreiking aan Dutchbat III, 4 december 2006 Toen de tweede wereldoorlog lang geleden nog een droom was, hadden wij Michiel de Ruyter, een echte zeeheld en een jongen van Jan de Witt. Maar Jan de Witt is dood. Kinderen weten niet meer wat een ruiter is. Nergens ruikt men nog paarden. Wij hebben nu asfalt en auto’s en heel ver weg, op de televisie, vliegdekschepen. Hoor je dat Michiel? Hoor je mij in Elysium? Al het geweld is zinloos, geen jongen leert meer vechten, want vechten is not done. Wij spreken de taal van de vijand nu. Misschien zijn de mensen veranderd, Michiel. Jan en Kees de Witt werden nog gewoon geslacht en gevild als beesten door gewone mensen met normen en waarden Michiel dat is nu ondenkbaar. Jij ontsnapte. Het is allemaal een kwestie van overleven, hoor je mij? In je praalgraf ligt geen stofje Michiel meer. Misschien wordt het tijd voor een comeback. Want de helden komen terug, Michiel let op mijn woorden. De antichrist is al zestig jaar dood en officier Snorremans die 8000 moslims liet vermoorden kreeg vandaag een lintje. Van onze eigen minister Michiel. Hoor je mij roepen in Elysium? Misschien wordt het weer tijd voor oorlog.

36


Gerrit Komrij

Vijf jaar na SRebrenica

Het is een spookbeeld dat niet wijken wil: Soldaten spelen hun soldatenspel En, zogenaamd onopgemerkt, is stil Een sjofele groep verdwenen, richting hel. Vergeet de laffe onderkolonel. Hij is gestuurd. Waar is de generaal, De man van de medaille en het bevel? Waar de minister, kronkelend als een aal? Owee, men weet weer van de prins geen kwaad. Ze staan zichzelf lamlendig toe te juichen En spelen blindeman. Het is iets geks, Die Nederlandse oogkleppenreflex. Dat ze verdomme nu hun hoofd eens buigen. Dat ze de blik zien van wie sterven gaat.

37


40

isbn 978-90-814450-2-3

Profile for Het Literatuurhuis

Srebrenica: spelers en toeschouwers  

Gedichten bij de vijftiende herdenking van de val van Srebrenica.

Srebrenica: spelers en toeschouwers  

Gedichten bij de vijftiende herdenking van de val van Srebrenica.

Profile for slau
Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded