Issuu on Google+


Het vierde volume van SLANG Magazine heeft als thema 'Fantastisch'. Voor vragen, bijdrages of abonnementen, mail info@slangbytes.nl


{SLANG}

S LANG S LANG

S LANG

S LANG S LANG

S LANG

S LANG S LANG

S LANG S LANG

S LANG

S LANG

-3


IN HO U D

Geweld

CO LU M N ES SA Y RE CE NS IE

Inleidend / p. 1 Stephanie Delbecque

Het mysterie van GEweld / P. 2 Marcel Verhoeven

1

The art of violence / p. 12 Jostein Hølland Het spektakel van terrorisme / p. 24 Patrick Pronk -- TEASER No escape from hell / p. 26 Robert Steltenpool

12

Gezocht Impotente man Saskia Buddelmeijer

32


I NT ERV IE W PR OZ ILL A UST

THOMAS Von der dunk / p. 4 Suzewind Vlaar & Jing Hiah Herinnering / p. 10 Noor Kuijpers

4

Het besef Jelle Stroo Bessy Tÿrannosaurus

18

TRA TIES

AG EN D A

34

GE WE LD IN BEELD PO ËZ IE CA RT OO N

Fotografue / p. 3,17 Wim Carton & Charlotte de Vries COLLAGE / p. 9 Suzewind Vlaar ILLustratie / p. 25 Bessy Tÿrannosaurus Lucebert in breezertaal / p. 29 Jing Hiah & Jasmijn Zondervan

3

8 BRONS / P. 30 Stephanie Delbecque Laat me met rust / P. 31 Dominic Hannawi

30

Geweld...voor beginners Floris Pieterse & Twan Stiekel

36

-1


Ĺ lang

CO LO FO N

l Onder leiding van:

Redactie:

Secretaris:

Vormgeving:

Penningmeester:

Fondswerver:

Eindredactie:

Webdesign:

Stephanie Delbecque, Saskia Buddelmeijer, Lisa de Grunt Jing Hiah

Ellen Swart

Fleur Beyers, Fen Hiah

PR/promotie:

Charlotte de Vries, Jasmijn Zondervan, Maya Aumaj

0

Jan de Graaf, Lara Hannawi, Jing Hiah, Ellen Swart, Suzewind Vlaar, Jasmijn Zondervan Stephanie Delbecque Saskia Buddelmeijer

Thomas Langbroek

Audiovisueel:

Jelle Stroo

Met dank aan:

SLAA, ASVA, Alpha, CREA2, Repro, Julie Declercq, Shelley Swinnen, De Bezige Bij


CO LU M N

{Stephanie Delbecque}

kl "Wat een geweldig thema" {anoniem}

ij

In dit nummer wordt geweld belicht — geweld in taal & expressie, geweld in vorm & verhaal en geweld in wetenschap & macht. Kunsthistoricus en mysteriekenner Marcel Verhoeven verkent de geweldloze maatschappij, cultuurhistoricus en publicist Thomas von der Dunk benadert het geweld in vrijheid en censuur, Noor Kuijpers koppelt geweld aan herinnering en persoon, Jostein Hølland onderzoekt het geweld in de kunst en Patrick Pronk in de cinema, Robert Steltenpool behandelt macht en verschijning versus geweld, Jelle Stroo vormt geweld om tot cinematografische fictie met illustraties van Bessy Tÿrannosaurus, Stephanie Delbecque & Dominic Hannawi zoeken het geweld in poëzie, Saskia Buddelmeijer recenseert geweld en Floris Pieterse & Twan Stiekel kneden geweld tot een cartoon. Tot slot vroeg SLANG een aantal creatievelingen om hun beeldende visie van geweld. Verspreid in dit nummer vind je hun fotografisch, typografisch en illustratief antwoord.

1


CO LU M N

{Marcel Verhoeven}

Het Mysterie van geweld

Er bestaat een scala aan vormen van geweld:

Wat nu als er in een dergelijke vrije ge-

van huiselijk geweld, wat misschien nog enigszins

meenschap toch nog geweld plaatsvindt? De Duitse

‘gezellig’ klinkt, tot staatsgeweld, de hoogste vorm

socioloog Max Weber zou zeggen dat dit restant aan

van geweld. Zoekende naar de oorsprong van ge-

geweld door het land in kwestie gewoonweg ver-

weld kwam ik uit bij de Amerikaanse ontwikkelings-

boden kan worden.3 Het klinkt logisch: het is burgers

neuropsycholoog James W. Prescott.1 Prescott is er-

en ingezetenen verboden om geweld toe te passen, dit alleenrecht

van overtuigd dat de hoofdoorzaak van geweld in de

is slechts aan de staat zelf voorbehouden. De staat gebruikt

ontbering van lichamelijk zintuiglijk genot ligt: hoe

daar instituten als de politie en het leger voor. Het

minder lichamelijk contact men heeft met ande-

monopolie dat de staat op geweld bezit zorgt voor

ren, des te gewelddadiger men uiteindelijk wordt.

de stabiliteit van de staat. Geheel volgens de ge-

Daarnaast vindt geweld zijn oorsprong in de op-

dachten van de 17e eeuwse filosoof Thomas Hobbes

voeding en de blootstelling aan gewelddadige films,

is de ideale manier dan dat de burgers zich aan de

televisieprogramma's en lijfstraffen, aldus Prescott.

staat onderwerpen door middel van een soort over-

Deze verschijnselen leren ons immers van jongs af

eenkomst of contract, waarbij de spelregels zijn dat

aan dat geweld en agressie de normaalste zaak van

zijzelf geen geweld gebruiken maar een superieure

de wereld zijn. Hoewel er in eerste instantie tussen

macht dit wel mag doen om de bevolking te be-

lichamelijk genot en lichamelijk geweld een wereld

schermen.4 Wie is nu de leider in deze ideale staat?

van verschil lijkt te liggen, blijkt er toch een sub-

Hobbes noemt de supe-

tiel en vertrouwd verband tussen de twee te bestaan. rieure soevereine macht-

"Lichamenlijk genot en de oorsprong van

Wat voor het individu van toepassing is,

hebber Leviathan, welke

geweld." In The Bulletin of The Atomic Scientists,

geldt natuurlijk ook voor de mate van geweld bin-

voor ieders bestwil over

Web. Nov. 1975: 10-20. Aug. 2011.

nen een hele gemeenschap. In een land waar ie-

alle burgers van de hele

dereen met elkaar knuffelt en vrijt en waar men

wereld heerst! Volgens

met een vrije seksuele moraal leeft, dus in een

de overlevering, waar-

bureaucratie. Ed. Aris Braam. Rotterdam:

land waar een Tuin der Lusten à la Jeroen Bosch het

onder de Bijbel, is Le-

Universitaire Press Rotterdam, 1972.

ideaal is, bestaat minder misdaad en geweld.2 viathan een oppermach-

2

1. Prescott, James W.

2. Bosch, Jheronimus. De Tuin der lusten. 1480. Museo del Prado, Madrid. 3. Weber, Max. Gezag en

4. Hobbes, Thomas. Leviathan. Amsterdam: Uitgeverij Boom, 2010.


Kortom, een geweldloze staat bestaat uit

niet menselijk. Moet deze mysterieuze, slangachtige

mensen die de zintuigelijke liefde met elkaar be-

dinosauriĂŤr voor rust en vrede onder de mensen

drijven en het restje geweld dat eventueel bestaat

zorgen? Het klinkt inderdaad als een nieuw onge-

wordt door Leviathan tot een minimum beperkt.

loofwaardig mysterie.

Spannende tijden breken aan!

Fotografie: Wim Carton

Geweld in beeld

tig oerwezen. Bovendien is Leviathan een reptiel en

3


INT ERV IE W

Censuur op kritiekuitingen

{Suzewind Vlaar & Jing Hiah}

Wie had dat gedacht: Nederland 2011, een verboden lezing! Een verboden lezing is veel interessanter

Thomas von der Dunk

dan een gehouden lezing. Iedereen wil natuurlijk weten: wat kan er niet gezegd worden? Ik had nu veel meer aandacht en veel meer toehoorders dan ik binnen zou hebben gehad. Bovendien was het nu voorpaginanieuws in de Volkskrant. Het heeft volledig averechts gewerkt, deze poging mij de mond te snoeren.

Na dit jaar geweigerd te zijn voor de

 

jaarlijkse Arondéuslezing – zijn lezing

Was u verbaasd?

werd door leden van de VVD en het CDA schrijver,

In eerste instantie was ik wel verbaasd.

cultuurhistoricus en publicist Thomas von

Ik had in december al aangegeven dat ik onmo-

der Dunk in de Haarlemmerhout in Haarlem

gelijk om de (politieke) actualiteit heen zou kun-

alsnog zijn verhaal. Von der Dunk zou te

nen. Vreemd is dat ik half februari niets gehoord

politiek zijn, en zich bovendien openlijk

heb op mijn voorstel. Toen ik veel later (in april)

tegen de PVV richten. Naar aanleiding

mijn daadwerkelijke lezing had opgestuurd werd

van deze overheidscensuur spraken wij

deze daarop door twee commissieleden afgewezen.

de heer von der Dunk over het huidige

Mogelijk is de commissie toch geschrokken van de

Nederlandse politieke klimaat, het daarmee

daadwerkelijke tekst. Ze hebben deze uiteindelijk

samenhangende volkskarakter en de taak

zelfs aan de heer Brinkman voorgelegd – wat na-

van de criticus. 

tuurlijk alle perken te buiten gaat: deze man is niet

tegengehouden

hield

de

eens lid van de commissie. Hij was kennelijk de oppercensor van het gezelschap?!

4


Wat vond u van de argumenten die werden aan-

Valt deze weigering onder de noemer ‘censuur’?

gedragen door deze censoren?  Ja, daar komt het toch wel op neer. Het Hoewel deze figuren meenden dat ik niet

interessante is dat wanneer men in Nederland

op PVV-tenen zou moeten gaan staan, ben ik er

dingen te horen krijgt die men liever niet wil ho-

toch stellig van overtuigd dat ik deze geladen ac-

ren – en dat was bij deze lezing het geval – men

tualiteit niet had of zou kunnen omzeilen. Hun

altijd via formele argumenten gaat tegenwerken. Die

vraag aan mij om een ander thema te kiezen was

meneer van de Staten ging dus niet in op wat er

een krankzinnige vraag: een ander thema dan dit

inhoudelijk niet deugt, maar opperde dat dit sim-

voor een ‘toespraak over de actualiteit’ zou volle-

pelweg niet kon omdat dit ‘in strijd zou zijn met de

dig ongeloofwaardig zijn!

afspraken’. Dat is een typisch Nederlandse manier

Ik heb gezegd: "Wat herdenken we eigen-

om een politiek inhoudelijk conflict te omzeilen.

lijk op 5 mei? Morele waarden."  Dat kon je zes-

Ik had graag gehoord wat er inhoudelijk feitelijk

tig jaar lang gratuit te berde brengen: van morele

onjuist was aan mijn lezing.

waarden blijkt pas wat ze waard zijn als er moeilijke

Bovendien luidde de reclame voor de

tijden aanbreken, niet als het makkelijk is. Het is

lezing: 'de controverse mag niet worden ge-

volstrekt onmogelijk nu nog over dergelijke zaken

schuwd'. Ik ben dan ook gevraagd omdat ik ‘zo

politiek neutraal te spreken aangezien ze gepoliti-

lekker prikkelend’ zou zijn. Maar je mag dus

seerd zijn door de opkomst van de PVV.

blijkbaar niet tè prikkelend zijn. Ze zeggen wel

Het argument was dat je in een lezing die

iets controversieels te willen, maar in werkelijk-

namens de Staten gehouden wordt, geen partij in die

heid willen ze een soort hofnar, want als het se-

Staten mag bekritiseren. Het zou dan te politiek

rieus wordt… liever niet! Deze vorm van censuur

worden. Nu ben ik er later achtergekomen dat bij

wordt niet op inhoudelijke gronden beargumen-

de twee voorgaande lezingen, die van Marjolein

teerd maar enkel op formele gronden.

Februari vorig jaar en die van Ad Verbrugge het

 

jaar daarvoor, de PVV ook aan bod is gekomen!

Dergelijke inhoudelijke discussies worden

Toen was dat echter nog geen probleem en kon je

gemeden? 

het er blijkbaar nog wel over hebben, want toen zat de PVV nog niet in de Staten. Als het probleem

De Nederlandse politiek heeft sterk de

echter groter is én relevanter, kan dat plotseling niet

neiging om beleid altijd op formele gronden te

meer. In feite vormde deze hele rel – en dat is er

beargumenteren: ‘het moet nu eenmaal zo’. Dat

dan ook het aardige van – een perfecte illustra-

zie je bijvoorbeeld ook bij de huidige bezuini-

tie van wat ik in mijn lezing beweerde. Namelijk,

gingen. Discussies gaan altijd over formalistische

dat men uit angst neigt mee te buigen en weg te

dingen, en over geld. Er zit geen enkele visie ach-

kijken.

ter. Het fundamenteel inhoudelijke debat wordt

5


gemeden. Nu ook met de bezuinigingen; de oor- voortdurend weer tegen het lijf. In een groter land zaken en de boosdoeners van de crisis worden door heb je daar veel minder last van. Het is daarom de regering volledig buiten schot gelaten.  

gemakkelijker om het oneens te zijn.  

Is er een klimaat in Nederland dat ook kritische Is Wilders dan niet juist iemand die tegen die journalistiek tegenwerkt, zoals bijvoorbeeld zou

conformisme cultuur ingaat?

kunnen blijken uit het gedwongen vertrek van Clairy Polak bij NOVA?

Het conformisme van de anderen versterkt het idee van Wilders als outsider en held die

Er is een enorm consensusdenken in Ne- zegt waar het wèl op staat. Een deel van zijn elecderland. En angst. En een grote, intermenselijke torale kracht ligt daar ook in, dat hij mensen niet afhankelijkheid: als je tè vervelend bent, besluit naar de mond zou praten. Hij doet dit echter wel, men je buiten te sluiten.

en bovendien voortdurend. Hij praat zijn kiezers

Televisieprogramma’s denken aan hun juist naar de mond. Sinds hij aan de macht is heeft omzet, Polak is daar mogelijk een bedreiging voor hij echter al vele draaien gemaakt. en door die angst laten zij zich dan leiden. Dat is

Hij heeft in de huidige regering trouwens

een fundamenteel probleem. Ook instanties als een ideale positie: hij heeft enorme invloed, en universiteiten  komen steeds vaker in bestuurlijke geen enkele verantwoordelijkheid. handen van mensen die niet inhoudelijk bezig zijn,

 

maar enkel bedrijfsmatig en in winst denken. Wie Was uw lezing ook niet meer – of juist vooral dan kritisch is, wordt als lastig gezien en snel naar – een aanval op de partijen om de PVV heen? de zijlijn verdreven.

Op diegenen die uit opportunisme meebuigen. 

De politieke partijen zijn ook terughou- Wat er in de jaren dertig bijvoorbeeld toe leiddend in hun kritiek jegens de huidige regering, de dat de conservatieve regeringspartijen Hitler aangezien zij wel weer door dezelfde deur zullen in feite aan de macht hielpen. moeten met meneer Verhagen of Rutte als zij in de toekomst weer willen regeren.  

Ja. Jan Beerenhout zei ook: het gaat niet om Wilders maar om ons, om ónze houding – en

Het gebrek aan die morele ruggengraat – en

dat is ook zo. Daar richt ik mij ook op: het gaat

duidelijke, soms zeer felle kritiek – is dan dus

juist om dat wegkijken. Om het niet meer dur-

te danken aan de vorm van de Nederlandse

ven benoemen van de problemen, want dat is nu

democratie?

eenmaal ongemakkelijk. Om bepaalde financiële voordelen te behouden – zoals de villasubsidie –

Ja, je kan in Nederland moeilijk werkelijke kiest men er voor om weg te kijken bij het morele strijd voeren omdat je binnen enkele jaren weer zal debat, of liever gezegd, om het helemaal niet te moeten samenwerken voor een coalitie. Bovendien houden, en daar ligt ook zeker een parallel met is Nederland een zeer klein land: je loopt elkaar de jaren dertig.

6


Is de tactiek van Wilders – het demoniseren van

niet vervelend zijn. In het buitenland durven poli-

tegenstanders, en vervolgens het gebruik van

tici veel vervelender te zijn, ook tegen burgers. Zij

een no facts politics – geen ijzersterke succesformu-

durven tegen burgers te zeggen: ‘Meneer/mevrouw

le, die alle kritiek haast buiten spel zet?

u zeurt!’ zij durven wel eens onaardig gevonden te worden. Nederland heeft de meest aardige po-

Ja, dat heeft dus heel goed gewerkt. Of

litici van Europa en dat is een ramp. Er is in

het op den duur ook werkt weet ik echter niet.

Nederland geen kiesdrempel. Er zijn daardoor

Op een gegeven moment keert zich dat toch tegen

natuurlijk altijd partijen die zeggen: ‘kom maar

zichzelf.

bij mij, want ik los het allemaal wel op’. Denk aan

Dat fact free is natuurlijk mogelijk gemaakt

Verdonk die ook beloofde de files op te lossen ‘en

door het internet. Internet zorgt er voor dat ie-

het kost u niets want het ligt aan de ambtenaren’,

dereen voor zijn complot kan vinden wat hij zoekt.

of aan de buitenlanders of een andere zondebok.

Van een kwalitatieve selectie, zoals bij een krant

In Engeland bijvoorbeeld komt zo’n partij

de bedoeling is, is geen sprake. Mensen zijn erg

niet zo snel in het parlement. Met andere woor-

gevoelig voor complotdenken, zeker in een dicta-

den: er is voor veel boze kiezers niet zo snel een

tuur. Als je geen vrije pers hebt krijg je altijd de

alternatief om op te stemmen. In Engeland doet

neiging om iedereen te wantrouwen.  Gezien

je

weet dat wat je te horen krijgt niet deugt, neigt

zich onder het volk na"Nederland heeft de meest aardige politici van Europa en dat is een ramp."

men te denken dat het te-

tuurlijk dezelfde onvrede voor, alleen wordt die niet zo direct vertolkt in Kamerzetels.

gendeel van de leugen dan waar is, maar het te-

Het Nederlandse systeem heeft dan weer

genovergestelde van het absolute kwaad is niet het

als voordeel dat een dergelijke partij de bestaande

absoluut goede.

partijen wijst op een bepaalde verwaarlozing: zij

Voor het eerst sinds de oorlog moet men gewoon de feiten verdedigen. Voorheen ging het om de vraag: dit zijn de

vertolken een bepaalde onvrede die onder het volk heerst.  

feiten, dit is grofweg hoe de zaak in elkaar steekt,

U verwacht wel dat we Wilders uiteindelijk weer

wat vinden wij belangrijk? Sociaal, liberaal, de-

zullen overleven. Hoe zal dit de Nederlandse

mocratisch etc.

democratie veranderen?

  Hoe doorbreek je een dergelijke houding?

Ja, we zullen Wilders uiteindelijk wel overleven, we hebben zelfs de Tweede Wereldoor-

Dat is dus heel moeilijk in Nederland,

log overleefd.

omdat wij heel weinig accepteren van anderen op

Nederland zit traditioneel gezien op de

grond van gezag of kennis. Bovendien willen Ne-

Amerikaanse lijn: anti-overheid. De Republiek

derlanders ook graag aardig gevonden worden, of

is ontstaan als verzet tegen de vorst Filips II, die

7


wilde moderniseren. De reactie in Nederland was:

naar onszelf te blijven kijken, hoewel men uiter-

‘dat willen wij niet, de staat moet klein zijn. Wij

aard de neiging heeft om de splinter in andermans

moeten daar geen last van hebben voor de handel’.

oog te vergroten en de balk in eigen oog niet te

Een dergelijk negatief vrijheidsbegrip zie je in ze-

zien. Van dubieuze handelingen van Nederland 

kere zin ook nog terug bij de VVD: een minimale

– zoals de politionele acties in de jaren veertig,

staatsinvloed en anti-belasting zijn twee van haar

het leveren van wapens aan dictaturen etc. – moet

speerpunten.

niet worden weggekeken. En dus ook niet van het

 

structureel ondermijnen van bepaalde grondrech-

Zal Nederland als democratie verder

ten van Nederlandse burgers. Of van de afschaf-

veramerikaniseren?

fing van gerechtelijke onafhankelijkheid, zoals de PVV betoogt.

  In zekere zin komt de PVV juist voort

Ik geloof wel dat voldoende mensen kri-

uit een reactie tegen het neoliberalisme. De groei

tisch genoeg zijn om de eigen hypocrisie onder

van een dergelijke partij komt voort uit de angst

ogen te willen en kunnen zien. Als criticus moet

om allerlei zekerheden te verliezen. Wilders gaat

je gehaat durven worden, zodat je een omstreden

uiteindelijk ook mee in het afbreken van allerlei

standpunt in kunt nemen als dat nodig is.

voorzieningen. Een groot deel van de Wildersachterban stemt op hem uit angst voor de onzeker-

   

heid die de huidige twee regeringspartijen in feite alleen maar willen versterken. Wat is naar uw mening hierin de rol van een criticus? Die dingen te zeggen die men liever niet

mijn geval bij de Arondéuslezing. Willen de aanvragers dan enkel de dingen horen die zij willen horen, of zijn zij ook bereid om dingen te horen die zij niet willen horen omdat ze ongemakkelijk zijn? De taak van de criticus – en dat zie ik ook als mijn taak – is dus die dingen die ongemakkelijk zijn ook te zeggen. Het is noodzaak kritisch

8

Collage: Suzewind Vlaar

ven die een beetje prikkelend moet zijn, zoals in

Geweld in beeld

hoort. Je wordt benaderd om een lezing te schrij-


Cohen, Leonard. "The Killers". In: Leonard Cohen. Poems and Songs. Ed. Robert Faggen. New York, etc.: Random House, 2011: 103

9


INT ERV IE W

{Noor Kuijpers}

Herinnering – Mijn vrienden spelen een niet te onderschatten rol in mijn herstel. Zeker in het begin, sterker dan nu, voelde ik me voortdurend alsof ik op de bijrijdersstoel zat van een auto, en een van mijn

10

Op een gegeven moment, vorige zomer,

vrienden achter het stuur. Alsof mijn ogen extreem

was er een val. Ik raakte buiten bewustzijn, en toen

slecht zijn, -8, en ik al botsende erachter kom dat er

ik ontwaakte had ik geen idee hoe lang ik daar zo

iets niet klopt. Vóór de val was ik extreem eigenwijs,

gelegen had. Achteraf heb ik met mijn vrienden

is mij verteld. Nu ben ik aangeschoten wild. Het

gepoogd te reconstrueren om welke tijdspanne het

blijft lastig om te onderscheiden welk deel van mijn

gaat. Toen heb ik hem nog gezien, zo veel tijd later

geheugen werkelijk terugkomt en welke ingekleurd

belde zij. Mijn leeftijd wist ik niet meer, die heb ik

is door anderen (kan ik me mezelf herinneren als

met behulp van de datum op de krant geprobeerd

extreem eigenwijs? Nee/Ja/Weet niet – ik weet het

te berekenen. Dat mijn moeder zes jaar eerder

echt niet). Waar het op neerkomt, is dat ik nu moet

overleden was moest ik opnieuw van mijn vader

varen op anderen, en dat lukt – ik geef me over aan

horen. De tweede gedachte die ik had, of eigenlijk

mijn beste vrienden. Maar het blijft gissen (het is

ook de eerste, was dat dit ook mogelijkheden kon

alsof de Duitsers binnengevallen zijn – wie blijven

bieden. Altijd was ik jaloers op mensen die het

goed en wie worden slecht? Dat weten we niet van

moeilijk hadden, alsof zij door die moeilijkheden

tevoren).

heen ‘het’ zouden vinden. Zonder pijn is er geen

Jegens nieuwe mensen, die ik overal

bewustzijn. Dit kon ook een buitenkans zijn. Je

ontmoet, ben ik extreem sympathiek. Ik laat het

eigen beperkingen overwinnen op het moment van

heel duidelijk merken als ik iemand graag mag; iets

een crisis, dat doet ertoe. Niet de momenten van

wat sommigen juist afschrikt. Dit laatste is mij door

gelijkmatigheid en harmonie, maar de momenten

anderen duidelijk gemaakt, het is als een omgekeerd

van dynamiek. Daarin speelt moed een rol: de

evenredig verband: zo veel als mijn sympathie

vechter in jou hoeft pas op te staan als er gevochten

toegenomen is, is mijn empathie verloren gegaan.

moet worden.

Inleven in een ander lukt me niet.


Vakantie van mezelf Hoe mijn vrienden en ik verbonden zijn heb ik weergegeven in figuur 86. Alle raakpunten van liefde sloten als het ware aaneen, waarbinnen ik bleef bestaan als een soeverein, autonoom mens. Zonder liefde red je het niet en is doorleven erger dan de dood. Ik ben veel meer gehecht aan het leven dan ik ooit gedacht had.

fig. 86

Grote stappen nemen kan ik niet meer. Vanuit de buik, de intuïtie, organiseren lukt wel. Het is niet voor niets zo dat de wijze eerst zorgt voor zijn buik en dan pas voor zijn hoofd. Hoeveel weet ik nu weer? Dat wat absent is, daar ben ik me niet gewaar van. De lege plek maakt de ruimte. Mijn weg vind ik op de tast. Ik heb geen grip meer op de tijd. Er komen langzaam dingen terug, vanuit mijn buik. Twee weken geleden droomde ik voor het eerst weer. Vroeger leefde ik van mijn dromen en mijn lijf. Ik weet nu dat mijn persoon niet stopt zonder geheugen – maar ik oogst niet wat ik gezaaid heb. Hier en nu leven is de hel als je geen context kent. De toekomst leid je af uit het verleden. Het past logisch op elkaar. Mijn hier en nu is

Vroeger was ik kunstenaar. Ik maakte kunst

willekeurig en onbegrijpelijk. Zonder geheugen

uit ervaring. Nu weet ik niets meer van de wereld

dondert je personage in elkaar, het is als een totale

van de dingen die ik me vroeger eigen maakte. Ik

verduistering. De bodem van de hel (zie figuur A32)

creëerde zijnden door te tekenen, wist ik toen ik de

kon ik duidelijk zien toen ik halverwege omhoog

tekeningen terugvond. Je hebt een plicht aan jezelf

was. Ik zag mijn oude zelf vallen. Ik dacht: ‘ik snap

om de bredere context in dingen op te zoeken.

zo goed waar jij was’.

Nu doe ik dat door me met de beste mensen te omringen en naar hun raad te luisteren. Ik ben

fig. A32

nooit bang geworden voor mensen, ondanks dat mijn zelfstandigheid en improvisatievermogen flink geslonken zijn. Mijn intuïtie heb ik gelukkig altijd behouden, dat is mijn zekerheid. Je moet ergens beginnen met vertrouwen. Het proces moet groter zijn dan jijzelf.

11


ES SA Y

{Jostein Hølland}

Between Blake

When we talk about violence as a subject of study for the humanities, we are talking about something other than the violence that is studied by the social sciences. Social sciences regard violence as acts of a physical nature, acts that can be mined and structured for graphic representation. For the humanities – when performed as a critical science – violence is a notion through which we can address specific aspects of how sovereignty manifests itself. More particularly, how struggles over the right to construct regimes of knowledge can be imagined within systems of sovereignty that are not just abstract and disengaged – as the scientific ‘ideal’ often is imagined – but vested in, and complicit with, political structures that precede and direct human understanding. Violence in this sense, expresses an existential condition rather than a statistical phenomenon; it is therefore, given certain qualifications, valuable to talk about an ‘art of violence’ as I will do hereunder in relation to William Blake and René Magritte. However, this conceptual exer-

The Art of

cise must also be tempered by awareness toward violence in its physical vestige. Walter Benjamin’s essay 'Critique of Violence' offers an interesting point of departure in this regard. By incorporating a pragmatic understanding of violence as a practice of physical domination, as well as outlining a plane of coherency on which violence becomes an engendering and creative device, Benjamin offers valuable propositional ground from which a discourse on violence can be set out.

Walter Benjamin: The Concept of Violence Walter Benjamin suggests that we can distinguish between a form of violence directed at creating law, and a form directed at destroying it.1 The expression of the first form, the lawmaking violence, is historically contingent; it relates itself as a means to ends that can be understood contextually and relative to the violence itself. In this sense both the violence of the state, instituted through the police and directed at maintaining the law of the state, and the violence of one that offends that law, the criminal, is lawmaking. The first in the sense that it can maintain the law only by reiterating it, the second in the sense that its action represents

1 Cf. Benjamin, Walter. ‘Critique of Violence’. In: Selected Writings, vol.1. Ed. Michael W. Jennings. Cambridge MA: Belknapp Press of Harvard University Press, 1996: 236-253.

12


and Magritte a replacing of the law of the state in favor of its own despotic judgment. Benjamin terms this lawmaking form of violence ‘mythic’, by which he means to express the relation between violence and law on the one hand, and the myths through which lawmaking violence is legitimized on the other.2

The second form, that of the law-negating violence, is absolute. Imagining this violence

as a ‘divine violence’, Benjamin likens it to the violence performed by the Abrahamic God in retaliation to Korah’s rebellion against Moses. As a consequence of his rebellion against the lawmaking powers of Moses,3 God killed Korah together with 250 of his followers. Not, as Benjamin argues, to create or maintain law - this same God had already decreed killing to be impermissible - but as a ‘sign and seal’,4 a message in its own right. Contrary to the notion of mythic violence,

Violence_

this divine violence does

Cf. Ibid. 248-253. Whereas the state explicitly employs myths in order to establish its lawmaking power, through

not attempt to construct

such ideas as the mythic founder (the ancient city state), divine

a narrative of sovereignty

right (the medieval theocracy) or ethnic-territorial continuity

– a narrative in which

(modern nationalism), to count the criminal within this same

the power wielding the violence is excused or legitimized – it rather expresses sovereignty immediately.

3

5

The wording here is interesting: after making the

point that lawmaking violence dissembles its true nature (employing violence as a means to achieve something other than violence, while at the same time keeping violence in play), Benjamin then defines divine violence as a sealed act, an act that cannot mean anything other than its own execution. As long as the law must deal in means and justifica-

structure might seem problematic. While the criminal him- or herself is not very likely to refer crime back to the nightmarish Hobbesian natural state, crime does nonetheless belong to the idea of the state, and criminal violence, when performed, works to reinforce the myths on which the state is based. 3 Cf. Ibid. 249-253. 4 Ibid. 252. 5 What Benjamin is after, is to distinguish between forms of violence that are administrative in some sense or other and forms of violence that work beyond such concerns. That is, where mythic, lawmaking violence “pursues as its ends, with

tions for its understanding of violence, it is therefore unable to iden-

violence as the means, what is to be established as law, but at the

tify and contain the eruption of divine violence. At this point Benja-

moment of instatement does not dismiss violence” (Ibid. 248),

min’s conceptualization of divine violence shares important affinities

Benjamin seeks to describe a “pure immediate violence that might be able to call a halt to mythic violence” (Ibid. 249). From

with the relation between language and law. “[T]here is no sanction

Benjamin’s engagement with Marxian theory and particularly

for lying”, Benjamin maintains, before he continues, “[t]his makes

Georges Sorel’s notion of the “proletarian general strike” (cf.

clear that there is a sphere of human agreement that is nonviolent to

Ibid 245-246), it is clear that he intends the notion of divine violence to denote a form of action that has the potential of postponing the regime of law for the interest of revolution.

13


the extent that it is wholly inaccessible to violence: the proper sphere of human understanding, language”.6 That is to say, it is both impossible for the criminal to have criminal intent in his or her use of language and for the state to police through language, and furthermore, language cannot be the site of immediate, divine violence. However, as both language and divine violence are inoculated against the purposive rational motives of lawmaking violence, we are forced to conclude that there is a commonality between them: they are practiced absolutely.7

William Blake: Absolute Violence In the poem "The Tyger" (1794), William Blake addresses the attribution of absolute violence ascribed to God by Benjamin. Through a questioning of the tiger, whose ‘fearful symmetry’ Blake conceptualizes to represent the embodied expression of violence as such, he approaches the question of violence as something language cannot answer, as the sole domain of a God whose motives remain elusive. Blake himself, not daring to ‘frame’ the tiger, to represent it, is forced to conclude that the God he implicitly recalls as the creator of the lamb (“Did he who made the Lamb make thee?”)8 would have to dare it (“What immortal hand or eye / Dare frame thy fearful symmetry?”),9 that is, that the God around which the poem circles, is more violent than the tiger it seeks to understand. The problem Blake presents here is the problem of violence as it is constituted for language. Whereas the tiger has no understanding of its own violent behavior, its power is a

6 7

Ibid. 244-245. That both divine violence and language are

practiced absolutely implies here that neither of them can be reduced to anything other than what they are. They are practiced

consequence of evolution and natural selection. The human

before purposive-rational motives come in to play, that is. This

being understands that same power only too well. Through the

might sound strange in regard to language, as language is used for

medium of language and the interjection of God, Blake has

other ends than its own expression, but the point to make here

the opportunity to contemplate the justice of being subjected

is that whereas rhetorical manipulation of language (which is a purposive-rational practice) is fallible and can be questioned as

to a power that supersedes him, but in doing so, he departs

to the motives of the language user, it cannot be doubted that the

from the tiger to situate the responsibility for its power in the

language user uses language. 8 This line recalls another poem "The Lamb" (1784)

instance of the God itself. What he seeks to describe is thus not

in which the following lines are to be read: “Little Lamb, who made

a tiger, but the violence of the one that first coined the term

thee? / Dost thou know who made thee? / Little Lamb, I’ll tell thee,

‘violence’, the violence of the one from which our language

/ Little Lamb, I’ll tell thee. / He is called by thy name, / For He

originates.

calls Himself a Lamb”. 9 Blake makes this assertion, the assertion that only

What right do we have, as users of language, to deem some acts benevolent and others violent? The distinction can

the God can ‘dare’ to ‘frame’ the tiger through a question. My reading of this question assumes that it is rhetorical rather than sincere. That, in other words, Blake directs the question neither at the God nor at the tiger, but at the reader.

14


only be known if we know how to do both. As Benjamin assumes, the law that prohibits violence can only be brought about through the threat that violence will be used to uphold it. Blake can only write "The Tyger" if he already understands what he does not dare to name: violence.

René Magritte: Absolute Language Blake thus shows us the point where language becomes separated from the world of things. The tiger is a problem for Blake because Blake has the capability to conceptualize the tiger. If Blake did not have access to language, the tiger would have been just another creature, but with the ability to use language, Blake presents the tiger as an image of something greater. The content of this ‘greater’ in which Blake’s tiger participates is the notion of violence as it has been mapped out by Benjamin. But understanding what violence is, expressively, either lawmaking or law negating, does not tell us why Blake is able to address the concept of violence through the use of language. René Magritte’s painting The Treachery of Images (1928-29), in which a painted pipe is supplemented by the text “Ceci n’est pas une pipe” (“This is not a pipe”), is illustrative in this regard. Interestingly, the point Magritte is trying to make (that a representation of something through the creation of its likening is not the thing itself), owes its effect not to the way he creates the likening, but to the language through which the likening is modulated. The point is achieved by the counter position of something that looks like a pipe and the text that claims that it is not a pipe. This premise, that the verisimilitude of a pipe cannot be a pipe, is a premise only language can grasp. Magritte identifies and exploits the point where language, in its function as a tool of understanding, a tool with which its user grasps things as they exist in the world, becomes antithetical to what it names. In other words: Magritte violates our understanding of his painting. As Benjamin’s God struck down Korah, Magritte is making away with the notion that painting is a means of depicting reality. The sentence “This is not a pipe” is a sealed statement in the sense that the image has no way of retorting the point it makes. Rather, in Magritte’s pen the image becomes a treacherous double substance:

10 The story of the emperor’s new clothes shows this same functionality. The emperor, in whose person lawmaking violence is vested, is lauded by his subjects for his sense of fashion

the image, pursuing its status as a pipe, employs paint as a means to

not because they are stupid, but because they are the subjects of

that end. Yet if that end is achieved, it cannot dismiss the paint on

his laws. The act of violation, from the point of view of the law,

which its achieved status is founded. As with Benjamin’s divine vio-

is its negation: the claim that no law exists. Thus, when the boy says that the emperor is naked, he violates the law itself. As soon

lence, Magritte’s phrase strikes at the mythic continuity between paint

as this act is committed, no violence can save the emperor from

and things other than paint in an immediate and absolute fashion: a

embarrassment; he has in his power the ability to arrest the boy,

strike that only language can perform.10

his laws still work procedurally, but that violence will not redress him in the garb he was thought to be wearing a moment earlier.

15


The Art of Violence Where Blake does not dare to frame the tiger, but accidentally frames the God, claiming only the God could have such powers, Magritte does the opposite. He frames the pipe but claims it is not framed. The language within which these exercises take place becomes the site of a particular struggle: the struggle for the power of framing. Benjamin’s condition, that what is expressed in language cannot be corrected by violence, is therefore true only from the point of view of the form of violence that is lawmaking. This lawmaking violence is also the form of violence that can be quantified, the violence through which physical bodies are forced to suffer. However, as with Blake’s incantation of the power of the God through the figure of the tiger, without understanding violence conceptually, we would not be able to recognize what forms it takes physically. And it is only, Magritte continues, through violating the power that has constructed the regime of physical domination we know as law, that we are able to create a position from which a criticism of that power can be formulated. Language therefore is violence, but the kind of violence that negates the

Fotografie: Charlotte de Vries

16

Geweld in beeld

need for physical, constructive, lawmaking violence: the ‘sign and seal’ of the sovereign subject.


PR OZ A

IL L UST TRA TIES

{Jelle Stroo} {Bessy T每rannosaurus}

Het Besef

F

rank viel. Hij woonde niet erg hoog, maar de val leek hem toch een eeuwigheid te duren. Terwijl de tweede en eerste verdieping van zijn appartementsgebouw hem voorbij zoefden, viel het Frank vooral op wat een mooie dag het beloofde te gaan worden. De blauwe hemel straalde een harde ironie op hem uit, maar misschien was dat vooral te wijten aan het besef dat hem een heuse doodsmak te wachten stond. En daar keek Frank allesbehalve naar uit. Toen hij die ochtend wakker geworden was, met niet alleen een zwaar gevoel in zijn hoofd maar ook in zijn hand, had hij het pistool eerst per abuis voor een afstandsbediening aanzien. De onvertrouwde vorm van het vuurwapen had zijn slaapdronken kop echter snel genoeg helder gemaakt, en hoewel zijn vinger al om de trekker had gelegen, wist hij zichzelf toch voldoende helderheid van geest op te leggen om die niet over te halen.

[1]

18


D

e frieten en lauwe worst op zijn bord smaakten hem nauwelijks. Toch bleef Frank moedig verder kauwen, de nodige calorieën binnenwerkend om de avond met al even lauw bier af te kunnen ronden zonder daar een gigantische kater aan over te houden. Het zielige hoopje sla liet hij onaangeroerd liggen. Hij bestelde nog een pint en liet daar voor de gelegenheid een chocolademousse als dessert bij leveren. Niet dat er wat te vieren viel – de werkweek was nauwelijks voor de helft voorbij en hij zag nu al op tegen het bezoek van zijn zuster in het weekend. Toen de dienster die zijn glas en dessert had gebracht weer van hem weg liep, liet Frank zijn ogen vorsend over haar welgevormde achterkant lopen. Hij was zijn blik net een pauze op haar kont aan het gunnen, toen ze zich plots naar hem omdraaide en hij zich realiseerde dat ze zijn onbeschofte gedrag in een van de vele spiegels die de eettent rijk was had kunnen spotten. Het schaamrood steeg hem ogenblikkelijk naar de wangen, en met een abrupte zwenkbeweging keerde hij zijn hoofd van haar af. Op zoek naar een interessant plekje muur dat zijn ogen zouden kunnen bestuderen tot de imminente dreiging overwaaide, werd hij getroffen door een man met dikke wenkbrauwen die hem van boven een bord soep onbeschaamd zat aan te staren.

[2]

Het wapen voelde op een gevaarlijke manier prettig aan in zijn zachte handen, en voor hij zich moest wagen aan de onaangename overpeinzingen over hoe het ding precies in zijn bezit was gekomen, liet hij zich nog even meevoeren naar een leven dat hij nooit had kunnen leiden, omdat hij – daar was Frank pijnlijk realistisch in – nu eenmaal zwak en traag was, en daarbovenop ook nog eens bijzonder weinig charisma had. Hij vond zichzelf een grijze muis, en daar had niemand hem in zijn rimpelloze leven ooit ongelijk in gegeven.

19


H

et vallen duurde hem belachelijk lang – een onverwacht neveneffect van een naderende dood, ongetwijfeld. Zijn leven flitste echter niet aan zijn ogen voorbij, wat hem alleen maar kon doen besluiten dat de film van zijn 38jarige bestaan onvoldoende spannende wendingen en opwindende hoofdpersonages had gekend om een vertoning te rechtvaardigen. En nog voor die gedachte hem somber kon stemmen, smakte hij met zijn hoofd op de grond en zag hij zijn tanden in een absurde slow motion voor zich uit vliegen. Frank keek de man even verbaasd aan, tot deze een van zijn indrukwekkende wenkbrauwen omhoog bracht en hem duidelijk maakte dat oogcontact niet gewenst was. Frank keek snel weg, en probeerde zich te concentreren op zijn dessert dat hem nu bijzonder onsmakelijk voorkwam. Hij dwong zichzelf een hap te nemen, en terwijl hij lusteloos op de chocoladebrij kauwde, zag hij uit zijn ooghoek de man opstaan en op hem af stappen. Frank duwde zijn gezicht in zijn glas bier en keek niet op tot hij door zijn nieuwe tafelgenoot werd aangesproken. De eigenlijke inhoud van het gesprek, of hoe de man op dat moment had geklonken, kon Frank zich niet meer voor de geest halen. Het resultaat echter, was dat hij half verlamd aan een toog in een voor hem onbekende bar hing en de ene na de andere wodka voorgeschoteld kreeg, die hij naar binnen goot alsof zijn leven er van af hing.

[3]

20


Hij stond een goeie vijf minuten naar het lijk te staren – elke spier in zijn lichaam gespannen, zijn hoofd zo leeg als een ballon. Frank had nog nooit iemand gezien die overleden was, laat staan vermoord door een vuurwapen – een vuurwapen dat hij nota bene nog steeds in zijn rechterhand hield. Terwijl de paniek door zijn aderen raasde, legde hij het pistool - zonder zijn ogen van de jonge vrouw af te wenden - op een laag eikenhouten dressoir. De harde aanraking van het wapen met het bewerkte hout haalde hem even uit zijn concentratie en verdwaasd keek hij om zich heen. Hij kreeg het gevoel dat de vrouw ieder moment kon opstaan om hem uit haar kamer weg te jagen, dat hij zich eenvoudigweg in het appartement vergist had, en hij per ongeluk was binnengelopen bij een ingewikkelde seksuele fantasie van deze dame en haar echtgenoot, die nu ongetwijfeld buiten de deur stond te gniffelen tot hij binnen kon komen en ze hun lusten op elkaar konden botvieren. Vreemd genoeg was het de dikke bruine vacht onder zijn voeten, het goedkope vaste tapijt waar zijn moeder hem bij de aankoop van dit appartement van overtuigd had, dat hem eraan herinnerde dat dit wel degelijk zijn appartement was, en dat het zijn bruine, saaie vloerbedekking was waar het hoofd van deze jonge vrouw op leeg lag te bloeden.

V

[4]

lad.

Zo heette hij, de man waarmee Frank de avond had doorgebracht. Hij had met hem gedronken, hij had met hem gelachen, en hij had hem verteld waar hij woonde. Vlad had hem opgebiecht dat hij een langdurige relatie had gehad met de serveerster (die overigens Maria heette) wiens achterwerk Frank vele malen had bewonderd. De oprechte blik onder zijn dikke wenkbrauwen had bij Frank een gevoelige snaar geraakt en hij had zich meteen verontschuldigd voor zijn ongepaste gedrag, waarbij hij de voorgeprogrammeerde mannelijke psyche als voornaamste excuus aanwendde. Vlad had geknikt en hem indringend aangekeken – wat Frank niet helemaal gerustgesteld had.

21


Hoewel het aanhoudende geklop in zijn houten hoofd hem er consciëntieus op wees dat zijn geheugen allesbehalve betrouwbaar genoemd kon worden wat de laatste twaalf uur betrof, was Frank er van overtuigd dat Vlad hem naar huis had gebracht. De reden voor diens plotse amicale gedrag bleef vooralsnog voor hem verborgen, maar momenteel was dat dan ook niet echt van prioritair belang. Het dode meisje was dat wel. Evenals wat hij met haar zou aanvangen. Trillend van angst stapte hij op haar af en probeerde haar dode voet te vermijden, terwijl hij zich over haar dode rug boog en haar dode haar uit haar dode hals wreef en zijn warme hand tegen haar verstilde slagader drukte – bevestigend wat het van een randje droog bloed voorziene gaatje in haar voorhoofd natuurlijk al lang duidelijk had gemaakt. Haar vel was zo onverwacht koud, dat hij het tot diep binnenin zijn borst voelde en hij naar adem moest happen.

H

ij had hem al eens eerder gezien, zei hij. Het was hem opgevallen dat hij altijd alleen dronk, en een man die alleen dronk was een man die veel te vergeten had. Dus was hij bij Frank aangeschoven, zodat die niet alleen hoefde te drinken. Frank, die tegen die tijd al aan zijn derde pils had gezeten, vond het alleen maar aardig en prettig en fijn, en voelde zich meteen prima op zijn gemak bij zijn nieuwe kameraad, die niet aarzelde hem vol te gieten met wodka van dubieuze kwaliteit, om hem daarna in een van overdadige pluche en naakte vrouwen voorziene bar te verschaffen van wodka van ongetwijfeld superieure kwaliteit – al was Frank tegen die tijd te dronken om nog veel aan zijn smaakpapillen te hebben. In al zijn naïviteit en zijn dankbaarheid voor het gezelschap, had Frank zich bewust niet al te veel vragen gesteld, al hield hij zich bij elk volgeschonken glas standvastig voor dat hij zijn creditcard, adres en gsm-nummer te allen tijde voor zijn Oost-Europese drinkebroer verborgen moest houden om een goede afloop van dit onverhoopte avontuur te garanderen. Met verminderende helderheid daagde de rest van de avond hem voor de geest: hoe Vlad met trillende handen en overslaande stem meermaals zijn liefde voor Maria had betuigd. Hoe die initiële kwetsbaarheid met elk glas wodka meer in woede veranderde. Hoe Frank zich steeds beter kon inleven in Vlads verdriet, en uiteindelijk met een uit alcoholdampen bestaande wolk voor zijn ogen zelfs begrip kon opbrengen voor diens situatie. En toen Vlad het voorstel opperde om nog even bij Maria langs te gaan om haar van zijn liefde te overtuigen, haar te dwingen zijn amoureuze bedoelingen te beantwoorden, had Frank dat een uitstekend idee gevonden. [5]

22


Nu de gebeurtenissen van de voorgaande avond zich een weg door zijn vertroebelde herinneringen wisten te banen, maakte een angstaanjagend besef zich van Frank meester. Voorzichtig veegde hij haar haren uit haar gezicht, en hij hapte naar adem toen hij haar blanke gezicht herkende. De voormalige geliefde van zijn nieuwe beste vriend, de vrouw die hem zo vaak zijn eten had gebracht, de vrouw wiens welvingen hij zo had bewonderd, lag dood in zijn appartement. Het idee dat hij voor de beÍindiging van dit prille leven verantwoordelijk gesteld zou worden, was nog niet in Frank opgekomen – tot het scherpe geluid van de deurbel verandering bracht in de stilte die hem tot dan toe omgeven had. De adrenaline deed Frank zijn ogen opensperren en plots zag hij de rest van zijn leven haarscherp voor zich: de vernedering als moordenaar voor het publieke oog veroordeeld te worden, de schuine blikken en de achterklap die zijn familie zou moeten incasseren. Terwijl de deurbel nogmaals rinkelde, en Frank al voor zich zag hoe de politie zijn deur zou intrappen, stond Frank bewegingsloos in het midden van zijn woonkamer te wachten tot zijn eeuwig twijfelende hoofd een knoop zou doorhakken en hem uit deze tergende positie vol zelfbeklag en schaamte zou verlossen. Toen het gerinkel van de bel schijnbaar naadloos overging in urgent gebonk en dwingende mannenstemmen, begreep Frank dat hij niet op de hulp van Vlad hoefde te rekenen en nam hij de meest dappere beslissing die hij in zijn hele leven had genomen: hij liep naar het venster en sprong.

F

rank stierf op het voetpad voor zijn appartementsgebouw, en hoewel zij die hem vonden zijn weke glimlach interpreteerden als een laatste blijk van kwaadwillig opzet, had Frank het leven gelaten met het geruststellende besef dat hij alvast niet als grijze muis herinnerd zou worden.

[6]

23


ES SA Y

TEASER {Patrick Pronk}

Het entertainment van terrorisme materialiseert letterlijk recht voor onze ogen. Het fenomeen van terrorisme wordt in vele vormen van consumptie gebruikt, denk bijvoorbeeld aan series zoals 24 waar het dienst doet als storyline. Het is zelfs terug te vinden in oude stripboeken waar de superheld de slechte terrorist een lesje moet leren. Al is terrorisme een zeer politiek beladen onderwerp waarin voornamelijk de angst regeert, in de laatste decennia schroomt zeker de filmwereld niet om terrorisme te gebruiken als achtergrond voor welk plot dan ook. Films worden tegenwoordig overspoeld met special effects, waardoor wij het fenomeen van terrorisme persoonlijk en van dichtbij kunnen ervaren. De over-gestileerde beelden zijn niet van de werkelijkheid te onderscheiden en worden ondersteund door schrikbarende theatrale muziek, wat nog meer sensatie teweegbrengt. Voornamelijk de actiefilm uit Hollywood heeft hier een handje van. In blockbusterfilms wordt terrorisme geplaatst binnen een dichotomie waar alleen goed en slecht kan bestaan. Dit terwijl terrorisme juist een erg subjectief beladen onderwerp is, zoals het oude gezegde gaat: ‘one man’s terrorist is another man’s freedom fighter’.

Een inkijk in hoe Hollywood terrorisme gebruikt als vorm van entertainment LEES MEER OP www.slangbytes.nl

Er is een groeiend besef onder academici dat film de kijker beïnvloedt in zijn mening over onderwerpen zoals terrorisme. Hierop inspelend heb ik voor mijn analyse van dit onderwerp vijf bekende actieheld-films gekozen die gebruik maken van terrorisme als onderdeel van de film, als onderdeel van het all-out Hollywood entertainment: Casino Royale (2006), Live Free or Die Hard (2007), Quantum of Solace (2008), Rambo IV (2008) en The Dark Knight (2008). In dergelijke films is de realiteit vaak maar een fractie van de werkelijkheid, en zo manifesteert zich een kunstwerk van een spektakel waarin wij kunnen aanschouwen hoe het ‘goede’ de 'kwade' terrorist overwint. Hoewel actieheld-films door gebruik van terrorisme voor een grotere bewustwording van het onderwerp zorgen, blijft de kijker wel met een eenzijdig beeld achter. Dit draagt bij aan de groeiende angst voor terrorisme. Zo wordt het masker van de subjectiviteit van terreur afgenomen en verpakt in hapklare entertainment vol explosies, geweergeweld en vrouwelijk schoon.

Het Spektakel van Terrorisme

24


Illustratie: Bessy T每rannosaurus

Geweld in beeld


ES SA Y

{Robert Steltenpool}

No Escape From Hell reveals that Gaddafi is not just a fruitcake whose face has melted: he has produced fiction and sees

I will now tell you the story of my experiences when I made that journey, that escape to hell. I will describe the road that leads there, describe hell itself for you, and tell you how I came back by the same way. It was truly an adventure, and one of the strangest true stories ever, and I swear to you that it is not fiction. In fact, I escaped twice to hell, fleeing from you only in order to save myself.

himself as an artist. We must come to terms with destruction, uncomfortable as this may be. This means acknowledging violence as having a place within the real, and expecting it in different parts of society. Our most dear modern concepts such as the people, the nation and art, are at times filled with a murderous drive. Even the world of art, a place we

At first glance you might think that this

normally associate with the organised museum, is

quote is the work of a vogue, postmodernist writer

one of those sites where violence rears its ugly head.

rehashing Dante’s Inferno. But no, this section is

The domain of art itself will not cry havoc and let

taken from Escape to Hell and Other Stories by Muam-

slip the dogs of war, but as a producer of utopian

mar Gaddafi. The dictator we love to hate because

dreams it presents politics with a dangerous tool.

he addresses the rain in mad speeches, threatens

The historical avant-garde was such a movement

to massacre his own people, and wears fashion-

that incorporated politics and the ‘constructive’

able sunglasses that match his African tunics. The

forces of violence within the folds of art.

media perpetuates and recycles this image of the

26

The

avant-garde

movement

radically

loony dictator who subjects his people to horrific

changed the praxis of art by ditching mimesis and

outbursts of violence. Sadly, this comforting im-

embracing social transformation. No longer was it

age is false; violence is not a game of the disturbed,

sufficient to bring a mirror down a road, as Stend-

but belongs to humanity. Throughout history,

hal once put it; instead, the artist should create the

mass murderers and ruthless dictators have become

entire world surrounding the mirror. The artist

dehumanized figures of evil because people have

had become a demiurge, a transformer of society

turned them into loons or devils (i.g. Hitler, Sta-

and the universe. Art was no longer for its own

lin, or Mao). Looking at the quote above however,

sake. It was used to shape the world according to a


new set of aesthetics, one that was inspired by the

At this point Gaddafi seems to have little

poet. Because the avant-garde was bent on creating

in common with the Italian futurists. He might see

a utopian society, it had no room for the past and

himself as an artist but he does not share the fu-

all its attention was directed towards the future.

turist’s fascistic tendencies. I would argue however,

One of the most famous heralds of the

that they are quite similar on a more theoretical

future was the Italian poet F.T. Marinetti, who

level. Both have tried to implement their artistic

founded a new artistic movement called Futurism in

ideas to shape a new social order — a new world.

1909. In a wide range of futurist manifestos, Mari-

They both tried to create a utopia. With the added

netti proposed to kill the moonshine, destroy the

difference that Gaddafi had the power to dictate

museums and everything else that was past, or as he

his utopian vision to the Libyan population, while

called it, passéist. Coincidently, Libya was a source of

Marinetti certainly did not have that power over the

inspiration for Marinetti. He visited Tripoli dur-

Italian people.

ing the Italo-Turkish war of 1911, and this is what he made of that battle:

Colonel Gaddafi presents his utopian vision in a small manifesto called the Green Book. This book posits the Third Universal Theory, which

Ah yes! You, little machine gun, are a fascinating woman, and sinister, and divine, at the driving wheel of an invisible hundred horsepower, roaring and exploding with impatience. Oh! Soon you will leap into the circuit of death (Technical Manifesto of Futurist Literature).

provides “the ultimate solution to the problem of the instrument of government… This new theory is based on the authority of the people, without representation or deputation” (Green Book). All power is thus given to a monolithic entity: the people, who govern the country in popular conferences

As you can see in this passage, Marinetti’s

and people’s committees. In the rest of the book,

dream for a new world consisted of a love for tech-

Gaddafi presents some other utopian ideals such as

nology, dynamism and, of course, war. Further

housing and jobs for everyone, combined with some

evidence for futurist militant aims is provided in

odd remarks about women (who should look cute

point nine of their founding manifesto of 1909:

and stay at home) and boxing. Apparently, Gaddafi

“We will glorify war – the world’s only hygiene –

does not like boxing because it is too violent.

militarism, patriotism, the destructive gesture of

Yet the most dangerous part of the mani-

freedom-bringers, beautiful ideas worth dying for,

festo is the way in which all power is manifested in

and scorn for women”. It is no wonder that a phi-

an idea of the people. Logically, there must also be

losopher like Benedetto Croce has suggested that

a negative to this idea, something that is opposite

Italian futurism transformed into fascism.

to the people: the non-people. In a speech Gaddafi

27


wrote after the Libyan revolution broke out, given

Art has the power to generate powerful il-

on February 22, 2011, he defines the revolutionar-

lusions. But reality is different. Innocent people

ies, or non-people, as a “small group, a group of

are killed en masse. Poetic utopias have a natural

young people, who were given hallucinogenic pills,

tendency to become dystopic, and Gaddafi’s dream

raided police stations here and there like rats�. His

world, as it is set out in his Green Book and Escape to

description dehumanises the opposition, turn-

Hell, is no different. We are all waiting for Gaddafi

ing them into non-beings; a mix between drugged

to wake up from this poetic dream, and face the real

zombies and a pest that must be eradicated. The

hell that he has created for the people of Libya.

utopian vision set out in the Green Book leaves no room for opposition, and anyone on that side ceases to be part of the people, and thus ceases to be human. From this perspective it becomes clear how Gaddafi is able to inflict a massacre on his people. For Gaddafi these non-beings are no more than the props of a zombie film that are waiting to be mowed down by machine guns.

28


iiCk dr4aii eeN Kl3iiNe rev0lutiej aF !k drAaIi 3eN Kle!Ne m0oie r3v0lutiie aF iK beNn niiej lAnger vAn lAnd

iCk ben wiir w4teR !k drA4g $chuim3nde k0pp3n op mYn Ho0fd iiCk drAag $ch!et3nde SzchiMmen iN mijN h0ofd

oP mYn ruG ruSzt E3n Ze3meerm!n

0p mYn RuG ruSzt de w!nd d3 w1nd eNn de z3EmeErmiin z!nGen

de SzchUiimende k0pp3n ruiSen d3 szchiiet3nde Sch!mm3n v4llen iiCk drAaii e3N Klei!Ne rev0lut!ie aF eN iik v4l en ik Ruisz en !k z1ng

Lucebert, "Ik draai een kleine revolutie af". In: Apocrief / De analphabetische

Typografie: Jing Hiah en Jasmijn Zondervan

Geweld in beeld

naam. Amsterdam: De Bezige Bij, 1952.

29


30

PO ËZ I E

Wijzend naar het Paard, Riep de moeder naar haar knaap te stok. Schertsend Don Quichote wezend Door ridderromans versimpeld Door tijd vertraagd, verwaand Vereenzaamd – dat hij stoppen moest Door allen werd bespot en zij, verwoest.

Hing De Bruyckere een paard te boom.

Lappen vel grondwaarts wijzend

Door zwaartekracht gerimpeld

Door wind gewiegd, gekraakt

Koudgemaakt – met brons bespoten

Door zovelen bezocht en van genoten.

BRONS

Bij wijze van Kunst,

{Stephanie Delbecque}

Haar zoon, in alle ellende.

Als waarde – tot de moeder herkende

Door Fabre bevestigd, gevestigd

Door toeval eerst als kunst aanzien

Liever dan volwassen levend

Hing hij zich aan 'tzelfde lot te dood.

Bij wijze van Grap,


31

{Dominic Hannawi }

Toen ik laat kwam en het thuis al snel de Laatste druppel voor mij was blijf Van me af gil jij weerloos toen ik Je nog had toen het al laat maar niet Te laat was nee ga weg zeg jij krijsend Nu ik verkramp en eindelijk na de Fatale schade luister maar ik bleef niet Van je af jouw geluid en jouw donkere Bloed en blauwe huid maakte het monster Alleen maar wilder met jouw laatste woord

Door mijn vingers glippen Mijn bezwete haren als ik trek Kwellende koppijn als ik jou hoor Laat me met rust Met trillende handen grijp ik Naar het glas te veel maar niet Genoeg om mijn schuld Weg te drinken blijft het piepen in Mijn hoofd sla ik er nog een Achterover blijf jij piepen

Laat me met rust!

Laat me met rust

Ik en jij en wij hoe kon ik jou

Draaien woelen janken zuchten

En kom niet dichterbij jij

Laat me toch met rust

LAAT ME MET RUST


RE CE NS IE

32

{Saskia Buddelmeijer}

WA N T E D

Impotente man

Dit exemplaar kwam ik een

een frisse foto van schrijfster Gaby Hauptman met

jaar of zes geleden in de

jaren ’90-rode nagellak en lippenstift, die met

dorpsbibliotheek al eens tegen.

enge blauwe ogen stralend over haar Volkskrant

Dat was in een tijd dat ik nog

uitkijkt. Echter, het is de titel die je van alles doet

te weinig wist van genres en

vermoeden. Gezocht: impotente man.

categorieën om bij het zoeken

Waarom zou je een impotente man zoeken?

al een oordeel te vellen.

Mijn eerste gedachte was dat als je op zoek gaat

Zo kwam het dat ik even zo lief het gortdroge De

naar een man waar je geen seks mee wilt, je wel zo

Mandarijnen van Simone de Beauvoir uit de kast trok

teleurgesteld moet zijn in mannen dat je ze liever

als vage fantasyseries. Ik geloof dat ik het boek toen

niet meer aan wilt raken. Het hoofdpersonage

samen met het ronduit depressieve Gimmick van

Carmen is ook teleurgesteld. Haar misgenoegen

Zwagerman heb meegenomen - de enige roman die

tegenover mannen reikt van de seksistische

de lezer nog nodelozer in een grafstemming brengt

toespelingen tot hobbelige kinderkopjes op straat

dan het kijken naar het trage zinken van de Titanic.

die wel door een man gelegd moeten zijn, want niet

Ik legde het al spoedig aan de kant om aan het

gemaakt voor hoge hakken. Ironisch genoeg is de

andere boek te beginnen. Er is echter nog een reden

reden die het hoofdpersonage aan haar zoektocht

dat ik het destijds ben gaan lezen, een reden die er

geeft juist de gevoelloosheid van De Man. Gelukkig

tevens voor zorgde dat ik het laatst bij een bezoek

zijn de mannen die op haar advertentie regeren

aan een tweedehands boekwinkel verkoos boven een

wel erg gevoelig. De derde die reageert wordt als

bezoedelde uitgave van Toergenjev’s Jachtverhalen.

een ideaalbeeld geschetst dat zich karakteriseert

Het komt in geen geval door het uiterlijk, dat is

door een gedicht van Rilke over de herfst op te

ronduit lelijk. De achtergrondkleur is jaren ’90-

sturen, met getekende muisjes en hartjes erbij. Op

roze en de titel is omkaderd als ware het een soort

het hoogtepunt van het verhaal komt Carmen tot

krantenknipsel, een van de meest monsterlijke

de ontdekking dat deze ideale man helemaal niet

montagetechnieken die er bestaan. Eronder staat

zo impotent is en hebben ze prettige seks. Hoe


verwarrend het verhaal ook is, zo’n gewelddadig

verhalen over meisjes die net aan een nieuwe baan

manifest als de inhoud had kunnen zijn, is het dus

beginnen met moeilijk opvoedbare kinderen, en

niet. Het is hooguit raar.

daar hun vroegere pestkop tegenkomen die toch best

Ik vermoedde een vooropgezet cultboek,

lief blijkt te zijn. De personages zijn ongelooflijk

een hommage aan Stepford Wives, zoiets. Mis. Wat

alledaags: de vrouwen eigenwijs, de mannen stoer

bij het lezen vooral opvalt is dat het overduidelijk

en/of onhandig. Dat geeft de nodige obstakels, maar

een vertaling is uit het Duits. Dat merk je uiteraard

uiteindelijk kunnen ze, net als andere gelukkige

aan locaties en namen (vandaar Rilke!) maar het

Duitse koppels, op de bank naar Tatort kijken.

zijn vooral de vele stijlfouten en gekke zinnen die

opvallen – waar je overigens veel leesplezier uit kunt halen. Zo wordt de eerste ontmoeting van het hoofdpersonage met een impotente man als volgt geïntroduceerd: “Hij keek haar aan met erg kort haar”. Ik vermoedde dat het Duitse origineel waarschijnlijk beter te plaatsen zou zijn. Ik zocht de oorspronkelijke titel van het boek op en kwam uit op Suche: impotenter Mann fürs Leben. Het is vooral die ‘man voor het leven’ die de titel ineens iets schattigs geeft. Plotseling schoot me te binnen dat het doel van het hoofdpersonage hetzelfde doel is dat al die heldinnen uit een chicklit bewust of onbewust nastreven; het vinden van een knappe man die niet zo naar is om mee samen te wonen als al die andere mannen, en die het niet zo erg vindt als je een carrière nastreeft. De tegenstrijdige twist in het verhaal, namelijk de grote onthulling dat de ideale impotente man toch wel zeer potent blijkt te zijn, is een logische stap in het Duitse literaire leven. Chicklit wordt in Duitsland vaak ter plaatse geschreven, en heeft vaak een grappige insteek die de platte Amerikanen niet kennen. Het zijn

33


AG EN D A

03 sept _ 08 jan

Van Abbemuseum - EIN

‘Vanuit Hier – Out Of Here’ Belicht de vitale relatie van het museum met kunstenaars en -liefhebbers uit de eigen regio €9 (studenten €4)

30 sept

20h00

Perdu

‘Dichters lezen dichters: F. van Dixhoorn’ Multidimensionale presentatie van het oeuvre van F. van Dixhoorn.

€10 (studenten €5)

05 okt _ 16 nov

13h

Spui25

‘Kijk op poëzie’

Overzicht recente stromingen om 21 sept

20h

gedichten tegendraads te lezen

Het Perron

Gratis

‘SLANG on Stage’ SLAA presenteert een nieuw literair initiatief, onze hoogsteigen STICHTING SLANG €5

18 april _ 20 april 14h

OBA

‘De Boekverfilming – Orfeo Negro’

03 sept _ 13 nov

Marc Westermann geeft een introductie bij

SMART Project Space

Orfeo negro van Marcel Camus €5 (korting €3,75)

‘Hypercolon : - Nathaniel Mellors & Chris Bloor’ Mellors and Bloor nemen je mee op excursie in een imaginair lichaam

22 okt

Gratis

03 sept _ 08 jan

Theater Kikker - UT

‘Geen Daden Maar Woorden Festival’

Gemeentemuseum - DH

‘Mode en Kunst, een affaire’ Laat zien dat beeldende kunst in veel gevallen een grote inspiratiebron is voor ontwerpers €10,00 (studenten €6,50)

34

Festival vol experimentele voorstellingen, bands, jonge schrijftalenten,... €15 (korting €12,50)


PICK ONE or two or Three or all

03 nov _ 07 dec

Foam

‘What’s Next?’ Foam blikt vooruit op de toekomst van het

fill in

museum als veelzijdig en gevarieerd medium €8 (studenten €5,50)

15 nov

20h

De Balie - SLAA

‘F. Starik Victoria!’ Onze stadsdichter leest stadsgedicht + poëtische voorstelling naar bundel Victoria Onbekend

semi-vast

Museum vr Comm. - DH

‘Briefgeheimen’ Zelfgemaakte ansichtkaarten waarop mensen hun geheim anoniem opbiechten. €8 (studenten €6)

vast

Letterk. museum - DH

‘Het Pantheon’ Nederlandse en Vlaamse schrijvers vanaf de middeleeuwen tot heden €7,50 (studenten €6), 2 tentoonst.

t/m 31 dec.

Voordekunst

‘BKKC’ Vier Brabantse projecten kunnen door middel van crowdfunding hun project realiseren. Zelf te bepalen bijdrage

35


36


ATHENAEUM BOEKHANDEL

A B Spui 14-16, Amsterdam Gedempte Oude Gracht 70, Haarlem Zie dag en nacht: www.athenaeum.nl

WWW.ATHENAEUM.NL

| www.uitgeverijboom.nl

De nieuwe Franse filosofie_985x131mm.indd 1

24-06-11 16:09

cultureel studentencentrum UvA en HvA

cursussen theater / muziek / dans

www.crea.uva.nl

beeldend / fotografie / literatuur / audiovisueel / avondprogramma CREA debat / plug & play / open podium CREA klassiek / ondersteuning voor studenten CREA fonds / studioverhuur / festivals / studentencentrum

&5($'DWYLQGMHQHUJHQ6 37



SLANG Magazine #3 - Geweld