Page 1

.s www kepp.

n l

nummer 1 | kantoor van de toekomst

n

2015 S pe

cial Ed i ti o


| PROJECT IN BEELD |

oVVice Locatie: Arnhem

Opdrachtgever: Spes Bona Totaal concept, ontwerp, projectbegeleiding, styling, marketingmateriaal.


| PROJECT IN BEELD |

Aan de hand van verschillende fotospreads laten we zien hoe jouw kantoor zou kunnen zijn.


| INHHOUD |

A L L E S

O V E R

HET KANTOOR

VA N

DE

TO EKO M S T

In deze glossy zijn vijf categorieën te onderscheiden. Hierbij ieder de iconen:

Discussie en gesprek

Verbeeldingen en fotografie

Inspiratie voor op de werkvloer

Informatie en theorieën

Entertainment voor op de werkvloer


| INHHOUD |

COLUMNS INTERVIEW FREDERIK VAN STEENBERGEN HET RONDETAFELGESPREK VRAAG & ANTWOORD

18-36-94-120 13 45 101

PROJECT IN BEELD SKEPP TEAM TEKENINGEN HET PROCES IN FOTO’S VORM IS LEEGTE, LEEGTE IS VORM

1-9-26-27-59-89-117 11-17-44-51-62-88-99-111-123 29 65

ENERGIE INSPIRATIE VOOR KANTOOR

83 12-34-57-61-87-100

WERKTIJDEN TOEKOMSTVISIES IN FILMS TRANSFORMATIE, HERBESTEMMING EN TIJDELIJKE HERBESTEMMING NOMADISME VISIES VAN PROFESSIONALS BEWEGING

19 21

GOED OM TE WETEN MUSEUMSTUKKEN HET NIEUWE WERKEN - DE TEST MODE VOOR MORGEN RECEPTEN

7-16-35-43-63-81-93-119 52 91 103 124

37 95 112 121


BAC K I I

| INHHOUD |

45

Het ronde tafel gesprek 29

Het proces in foto’s

101

Vraag en antwoord! 65

Vorm is leegte, leegte is vorm

59

Project in beeld

83

E-n-e-r-g-i-e op kantoor! 19

Ontwikkeling van werktijden 103

Mode voor morgen

21

Toekomstvisies in films 124

Smullen op kantoor!

95

Nomadisme


THE FUTURE

De Nederlandse kantorenmarkt bevindt zich nog steeds in zwaar vaarwater. Eerder dit jaar bleek uit cijfers van makelaarsvereniging NVM Business dat ruim 17 procent (8,3 miljoen vierkante meter!) van alle kantoren in Nederland leeg staat: een historisch hoog en mistroostig leegstandspercentage. Alle kantoren zijn wel gebouwd Om te voorkomen dat de leegstandproblematiek nog tot in lengte van jaren de politieke en vastgoedagenda’s zal domineren, dient er iets te veranderen - maar wat? Alle kantoren zijn inmiddels wel gebouwd, dat staat wat ons betreft buiten kijf. Nieuw vastgoed zal niet leiden tot een oplossing van het probleem. Integendeel: ongeremde nieuwbouw heeft tot de huidige penibele situatie geleid. De kunst is juist het actuele aanbod beter aan te laten sluiten op de vraag. Om dat te bewerkstelligen zijn nieuwe ideeën, creativiteit, enthousiasme en inventieve kantoorconcepten nodig. Samen (eigenaar, gebruiker en ontwerper/ bouwer) moeten we kantoren opnieuw klaarmaken voor de toekomst. Van ieder kantoor is iets te maken SKEPP heeft de afgelopen jaren aangetoond een voorloper te zijn op het gebied van kantoortransformatie. Onder onze vleugels kregen tientallen panden een tweede leven: Webpower, HNK, Arkin oVVice, De Atoomclub, typische voorbeelden van inspirerende SKEPPprojecten die bewijzen dat er veel mogelijk is met bestaand vastgoed. Niet voor niets luidt onze visie: van ieder leegstaand kantoor, hoe oud en vervallen ook, is iets te maken. Sterker nog: met het juiste concept bloeien deze panden doorgaans helemaal op tot aantrekkelijke en functionele kantoorgebouwen. Betahaus en Spaces: retro is hip Het Betahaus in Berlijn - de oermoeder van alle cowerkplekken - is hier een prachtig

voorbeeld van. Dit kantoor is gevestigd in een oud pand in voormalig Oost-Duitsland, maar wordt inmiddels gezien als het meest hippe, retro kantoor van Berlijn. Ook in eigen land kennen we dergelijke voorbeelden, kijk maar eens naar het monumentale kantoorpand aan de Vijzelgracht 66-80 in Amsterdam. Hier ontspruit momenteel een inspirerende werk- en ontmoetingsplek genaamd Spaces, eveneens een succesvol SKEPPproject. Deze glossy is gewijd aan de ambitie van SKEPP om van ieder kantoor een toffe werkplek te maken. We hopen jou als lezer te informeren, te inspireren, te verrassen en te verblijden. Precies dat wat een fijn kantoor ook moet doen! Aan de hand van onze ervaring dagen wij iedereen uit om met ons Back II the Future te gaan…

Jan Brink, Mattijs Kaak, Sven Brookhuis

| EDITORIAL |

De kunst is juist het actuele aanbod beter aan te laten sluiten op de huidige vraag.


| GOED OM TE WETEN |

8

Gemiddeld spenderen we 90.000 uren van ons leven aan werken.


9

Dan kun je het maar beter op een leuke plek doen................................................................................................


| PROJECT IN BEELD |

10

Mercurius Locatie: Amsterdam

Plaza Arena Opdrachtgever: SEB Immobilien Totaal concept, upgrade entree en kantoorverdieping.


| PROJECT IN BEELD |

11


| SKEPP TEAM TEKENING - KANTOOR VAN DE TOEKOMST |

HET KANTOOR VAN DE TOEKOMST. STEL JE JOUW PERFECTE KANTOOR VOOR. IN DIT ITEM LATEN WE ZIEN HOE ALLE SKEPP TEAMLEDEN HET KANTOOR VAN DE TOEKOMST VOOR ZICH ZIEN. DIT LEVERT DIVERSE BEELDEN OP, WAARONDER - VOOR DE KLEINTJES ONDER ONS - TWEE KLEURPLATEN. TOT SLOT IS ER

MARIELLE FEENSTRA

DELLE BENTON

NIKI CLERX

HUGO MEIJER

12

SVEN BROOKHUIS

RUIMTE (PAGINA 62) OM JOUW KANTOOR VAN DE TOEKOMST AF TE BEELDEN!

TOEKOMST


| INSPIRATIE |

Bent u eigenaar en/of beheerder van een bedrijfsverzamelgebouw?

Wilt u dat uw huurders direct aan de slag kunnen? Heeft u verstand van verhuren en beheren, maar niet van ICT? Wilt u niet alleen opdraaien voor de investering in een vernieuwde infrastructuur? Met ruim 15 jaar ervaring in het leveren van ICT-diensten in en aan bedrijfsverzamelgebouwen is NDI echt iets voor u. Internet, telefonie of digitale televisie, regie over uw infrastructuur, bekabeling of brandwerend herstellen, NDI weet dat deze zaken cruciaal zijn voor een bedrijfsverzamelgebouw. Wij leveren het allemaal (inmiddels in al meer dan 20 bedrijfsverzamelgebouwen in Nederland), zodat u zich kunt concentreren op wat er voor uw organisatie écht toe doet. ‘In de markt voor kantoorruimte in bedrijfsverzamelgebouwen kan NDI het verschil maken. Wij nemen met ons totaalaanbod van gebruiksklare en flexibele ICT-diensten, zowel tijdens de inhuizing als tijdens het kantoorhouden, huurders en verhuurders vele zorgen uit handen. De samenwerking met NDI maakt uw dienstverlening in een bedrijfsverzamelgebouw compleet en onderscheidend!’

Bent u huurder in een bedrijfsverzamelgebouw (waar dan ook in Nederland!)?

Gaat u een ruimte in een bedrijfsverzamelgebouw huren en weet u niet waar en hoe u internet en telefonie op deze locatie regelt? Met ruim 15 jaar ervaring in het leveren van ICT-diensten in en aan bedrijfsverzamelgebouwen is NDI echt iets voor u. Internet, telefonie, digitale televisie, beheer, bekabeling of Remote Office, NDI weet dat deze zaken cruciaal zijn voor elke organisatie, waar dan ook. Wij leveren deze en vele andere ICT-diensten, zodat u zich kunt concentreren op wat er voor uw organisatie écht toe doet.

‘Als huurder binnen een bedrijfsverzamelgebouw kiest u voor gemak en ontzorging. U heeft de beschikking over verschillende faciliteiten zonder hier zelf voorzieningen voor te hoeven treffen. NDI vult voor u de ICT behoefte in. NDI levert een breed palet aan diensten, waarmee u snel en flexibele en betrouwbare ICT diensten tot uw beschikking heeft.’

Contactgegevens: NDI ICT Solutions Tel.: 088 0884300 Email: info@ndi.nl Web: www.ndi.nl

13


| INTERVIEW |

14

‘Mijn werkdagen worden steeds meer een voortdurende afwisseling van werk en privé.’

VAN STEENBERGEN FREDERIK Tekst: Jurre Aagten Beeld: Thiemi Higashi

Functie: Partner en adviseur bij YNNO (spreek uit: You Know, red.): adviesbureau gespecialiseerd in het implementeren van nieuwe manieren van werken binnen organisaties. Tot de klantenkring van YNNO behoren vele kleinere en grotere bedrijven waaronder SHELL, AEGON, GVB, ING en diverse ministeries. Opleiding: Architectuur en Bouwmanagement & Vastgoedbeheer aan de Technische Universiteit Delft. Specialiteit: kantoorinnovatie en huisvestingsstrategieën. Website: www.ynno.com


Frederik van Steenbergen (41) begeleidt al meer dan 10 jaar uiteenlopende organisaties naar nieuwe manieren van werken. Welke trends signaleert deze werkplekstrateeg op de Nederlandse kantorenmarkt? ‘Keuzevrijheid wordt de komende jaren het belangrijkste criterium bij het succesvol invoeren van nieuwe manieren van werken.’

Kantoorleegstand is het vastgoedthema van deze tijd. Waar is het misgelopen volgens u? ‘Lange tijd is de vraag naar kantoren groot geweest, het gevolg was dat in rap tempo zoveel mogelijk verhuurbare, vierkante meters werden neergezet. Het waren hoogtijdagen voor makelaars, die aan deze kantoren uitstekende verdienmodellen hadden. Deze trend zette zich tot een aantal jaren geleden voort. De klad kwam erin. De vraag nam af, kantoren werden niet meer verhuurd. Daar plukken we nu nog steeds de wrange vruchten van.’

Wat mankeert er aan de huidige kantoorgebouwen? ‘Veel, de huidige kantorenmarkt bestaat simpelweg uit een overschot aan fantasieloze, inefficiënte, rechttoe rechtaan blokkendozen. Stap een willekeurig kantoor binnen en het eerste wat je ziet is een afschuwwekkende, volkomen identiteitsloze receptie. Sla vervolgens links of rechtsaf en je komt terecht in een lange gang met aan weerszijden deuren. Doorgaans heb je geen idee wat zich achter die deuren bevindt. Daarnaast ontbreekt het in deze panden aan verbinding tussen de vloeren: ze zijn als het ware opgebouwd als op elkaar gestapelde pannenkoeken, terwijl een gebouw juist moet ‘‘dwingen’’ onderling kennis te delen. Het gros van de kantoren dat nu aan de straatstenen niet meer is kwijt te raken, voldoet aan bovenstaande beschrijving.’

Is er bij het bouwen van deze panden te weinig geld gestoken in de architectuur? ‘Absoluut, maar het alomvattende leegstandsprobleem is beïnvloed door meerdere partijen: overheid, ontwikkelaars, aannemers en architecten.’

Nu is het zaak deze panden nieuw leven in te blazen, hoe doen we dat? ‘In sommige gevallen is het noodzakelijk rigoureus bouwkundig in te grijpen. Dan heb ik het onder andere over het creëren van bijvoorbeeld een diagonale verbindingslijn langs de gevel of over het maken van ‘gaten’ in de vloeren, waardoor je niet via een ouderwets, donker trappenhuis naar een andere verdieping hoeft. Op die manier vergroot je de architectonische kwaliteit van een gebouw. Toch zal ook een deel van de huidige leegstaande gebouwen terug moeten naar de koeien.’

Slopen dus.... ‘Daar ontkom je niet aan. Te veel panden zijn puur voor de markt gebouwd. Er is geen rekening gehouden met de gebruiker, terwijl deze juist centraal had moeten staan. Men had zichzelf de vraag moeten stellen: wie gaan in deze kantoren werken en wat hebben deze mensen nodig? Dit onderscheid tussen heterogene gebruikers is echter nooit gemaakt. Nu zitten we dus met een overschot aan geijkte kantoorgebouwen die niet zijn afgestemd op de wensen en behoeften van specifieke doelgroepen. “One size misfits all!” ’

‘Keuzevrijheid wordt de komende jaren het belangrijkste criterium bij het succesvol invoeren van nieuwe manieren van werken.’

Welke soorten gebruikers zijn er dan te onderscheiden? ‘Er zijn meerdere manieren om naar werkstijlen te kijken. Eén die tot de verbeelding spreekt is de indeling in drie categorieën gebruikers: sitters, runners en roadrunners. De sitters houd je altijd: mensen die om circa 8.30 uur achter hun bureau gaan zitten en om 17.00 uur hun werkplek weer verlaten. Dan heb je de runners: zij komen ook naar kantoor, maar zijn binnen het gebouw erg mobiel, doordat ze veel vergaderen op allerlei plekken. Tot slot is er de categorie roadrunners, ofwel de nomaden: zij zitten veel op de weg. Ze komen vooral naar kantoor om elkaar te ontmoeten, van elkaar te leren. Aan een

| INTERVIEW | vaste werkplek hebben ze niks. Kortom, in ieder gebouw bevindt zich een gevarieerde populatie en het kantoor behoort daarop te zijn afgestemd.

Wat is uw definitie van Het Nieuwe Werken? ‘Om allereerst maar eens een misverstand de wereld uit te helpen: Hét Nieuwe Werken bestaat niet. Het woordje ‘Het’ impliceert namelijk dat er slechts één vorm van Het Nieuwe Werken mogelijk is. Het tegendeel is waar: iedere organisatie en gebruiker is anders, dus wat ons betreft, kun je spreken van Nieuwe Maníeren van Werken. Wij adviseren organisaties om vanuit hun eigen DNA te bepalen wat voor hen de leidende principes zijn van Nieuwe Manieren van Werken.’

Hoe kan een organisatie dit DNA bepalen? ‘Door vragen te stellen als: wat wil je bereiken en wat zijn de strategische doelen voor de komende jaren? Die strategische doelen worden vervolgens vertaald in uitgangspunten voor onze filosofie die samen te vatten is in de kernbegrippen Bits, Bricks en Brains. Bits gaat over alles wat met het digitaliseren van het werk te maken heeft. Bricks staat voor kantoorinrichting en Brains omvat de mensen die de organisatie dragen. Maak van deze drie aspecten een goede mix, kies voor een holistische benadering en je komt uit bij het DNA en de visie van een bedrijf. Het overslaan van deze stap heeft ertoe geleid dat het verwezenlijken van Het Nieuwe Werken bij veel bedrijven is stukgelopen.’

Over de Bricks oftewel de kantoorinrichting: welk Bricks-element dient het toekomstige kantoor zeker in zich te hebben? ‘Een unanieme succesfactor is toch wel de espressobar als centrale ontmoetingsplek, bij voorkeur een bemande, waar tevens een broodje is te krijgen. Verder is het van belang om het kantoor ‘levend’ te houden. Creëer af en toe gekke, onconventionele werkplekken. Mogelijk niet helemaal arbo conform, wel heerlijk om te werken. Of denk eens aan het etaleren van een steeds wisselende kunstcollectie. Verandering van spijs doet tenslotte eten en brengt leven.’

15


| INTERVIEW |

‘Men had zichzelf de vraag kunnen stellen: wie gaan in deze kantoren werken en wat hebben deze mensen nodig?’

16

In hoeverre is de locatie van een kantoor nog van belang? ‘Nou, de locatie is cruciaal voor organisaties. Voor internationale bedrijven is het belangrijk in de buurt van Schiphol of Rotterdam The Hague Airport te zitten. Non-profit organisaties vestigen zich wellicht liever nabij een ov-knooppunt.’

Terug naar Het Nieuwe Werken, dat de laatste jaren regelmatig het nieuws haalde en niet louter op een positieve manier. Onlangs kwam naar buiten dat Yahoo medewerkers sommeerde voortaan thuis te werken. Ook andere grote concerns lieten zich negatief uit over Het Nieuwe Werken. Hoe kijkt u hier tegenaan? ’Dat deze bedrijven dit soort dingen roepen in de media vind ik in essentie helemaal nog niet zo verkeerd: het wordt gezegd vanuit de visie dat de beste, innovatieve ideeën ontstaan op kantoor door inzichten te delen met elkaar. Dat is zeker waar. Professor Larry Prusak, de grondlegger van het begrip ‘‘kennismanagement’’, zei ooit eens heel treffend: ‘Thuis leer je niks, er is nog nooit iemand vanuit huis gepromoveerd tot CEO van een internationaal concern.’ Daar zit een kern van waarheid in. Echter, Het Nieuwe Werken behelst natuurlijk niet alleen thuiswerken: het is een mix tussen werken op kantoor, thuis of elders. Werknemers

moeten de keuzevrijheid hebben om de plek te kiezen die het beste past bij het werk van dat moment. Juist daaraan ontbreekt het nogal eens. Men wordt opgelegd volgens een bepaalde manier te werken. Ik verwacht dat keuzevrijheid de komende jaren het belangrijkste criterium wordt bij het succesvol implementeren van nieuwe manieren van werken.’

Bovendien is het goed te beseffen dat niet elke functie en niet ieder mens geschikt is om thuis te werken. Mijn functie leent zich er prima voor, in het geval van een medewerker van de administratie of van het secretariaat ligt dat wat gecompliceerder. Helder is dat we te allen tijde kritische vragen moeten blijven stellen omtrent Nieuwe Manieren van Werken.’

U werkt zelf regelmatig thuis? ‘Jazeker, maar ook geregeld op kantoor, in de trein of op een andere plek. Mijn werkdagen worden daardoor steeds meer een voortdurende afwisseling van werk en privé. Overigens zal deze scheiding tussen werk en privé in de toekomst alleen maar meer vervagen, doordat de techniek het steeds makkelijker maakt altijd en overal toegang te hebben tot informatie.’

Is dit nou echt een nieuwe kijk op de wereld? ‘Als je kijkt naar wat er gebouwd wordt wél, maar we merken eveneens een kentering. Er is steeds meer draagvlak voor onze visie dat een kantoor energie behoort te geven aan de mensen die er werken.’

Niet voor elk mens een prettig vooruitzicht lijkt me? ‘Nee, lang niet iedereen kan daar goed mee omgaan. We zien bijvoorbeeld dat mensen bij thuiswerken in bescherming moeten worden genomen om te voorkomen dat ze te hard werken. Want waar iedereen bang is dat werknemers stiekem thuis de was doen, daar constateren we het tegenovergestelde: ze zijn bijna niet te stoppen en hebben hulp nodig bij het bewaken van eigen grenzen.

Tot slot, waar vind je op dit moment de mooiste werkplekken van Nederland, behoudens het door jullie zelf bedachte eigen kantoor (Creative Valley, red.)? ‘Het kantoor van Vodafone in Amsterdam, naast de Skylounge met uitzicht over ’t IJ, onder andere vanwege de verbindingen tussen de vloeren. En ik noem hier het Project van LGI op Schiphol-Rijk. Dit betreft een moeilijke locatie die wordt omgeturnd tot een fantastische campus.’


| GOED OM TE WETEN |

17

In Nederland zijn 780.000 mensen HNW’ers! Dit houdt in dat ze een flexibele werkplek hebben of thuis werken. 7% van de thuiswerkers doet zijn werk naakt of in zijn ondergoed!


| SKEPP TEAM TEKENING - KANTOOR VAN DE TOEKOMST |

CO2

m2 18

Flexibility

KLEURPLAAT - LUUK KOPS

Quality


COLUMN

Hij heeft passie voor mooie gebouwen en architectuur, is eigenaar van Cielo vastgoed BV en NIC Commercieel Vastgoed BV. Zijn achtergrond in het juridische en in de reclame zorgen voor de basis van zijn activiteiten in het vastgoed. Laurens van Doorn is met name goed in het realiseren van kantoren en bedrijfsruimtes door het maken van een gebruikersanalyse: voor welk type mensen is de ruimte bestemd en welke kwaliteiten eisen zij?

19

Polderen in 2017 (of de wet van 1:1). We kunnen de voorraad leegstaande kantoren onderverdelen in goed, kansrijk en kansarm vastgoed. Goed leegstaand vastgoed wordt snel gevuld, zoals het WTC Utrecht waar binnenkort bol.com zijn intrek neemt. Prachtige voorbeelden van kansrijk vastgoed staan op de website van SKEPP design+build: zij kunnen een kantooromgeving nieuw leven inblazen. De mensen van SKEPP doen meer dan het plaatsen van een rode knuffelmuur: ze geven panden een nieuwe bezieling. Soms verschuift kansrijk vastgoed na zo’n transformatie naar de categorie ‘goed’. Helaas niet altijd. Dat komt doordat de werkomgeving nog altijd niet wordt gezien als een ecosysteem waar medewerkers ook buiten de traditionele uren werken. De 9-­5 baan is immers exit binnen de human capital bedrijven en die verschuivende werkuren zorgen voor andere eisen: een mini-­supermarkt, een sportfaciliteit of een afhaaldeli in de directe werkomgeving. Zo werkt Google Nederland samen met food-­conceptstore Bilder & DeClerq: via een digitale bestelmuur op de Zuidas kunnen medewerkers van Google een ruim assortiment boodschappen bestellen. Een fysieke store kan natuurlijk ook: met een paar bestaande muren, lege bureaus en een glazen pui is er al een mooie pop-­up store te maken. Of bijvoorbeeld

een tijdelijk restaurant. Dat dit succesvol kan zijn getuigen de vele voorbeelden in de grote steden. En dan heb je feitelijk een dubbele oplossing: meer vierkante meters gevuld plus een aantrekkelijkere omgeving. Dan rest nog het sneue, kansarme vastgoed: langer dan drie jaar door niemand bezichtigd, met een waarde die niet verder komt dan de grondprijs. In de Roaring Nineties gebouwd op basis van puur winstbejag, dus zonder oog voor de mensen die er in moeten werken. Tel daar de goedkope materialen, de zielloze indelingen en de goedkoopste stramienmaat bij op en je hebt een reddeloos verloren, comateuze patiënt. De stekker eruit, is de enige oplossing. Via sloop kan er zo maar pakweg 2 tot 2,5 miljoen m2 kantorenleegstand van de vastgoedmarkt af. Maar de stekker eruit gaat van au, dus niemand doet het, ondanks het feit dat niemand nog gelooft in de patiënt. In de U.K. hebben ze tussen 2008 en 2010 hun rommel gesloopt en daar zijn ze nu met een frisse balans aan het bouwen. Als wij dat ook hadden gedaan, zaten we nu niet in de

krampachtige situatie, waarin we worden opgeroepen vooral geen nieuwbouw te plegen, het kansarme vastgoed moet immers vol. Dan hádden we namelijk geen kansarm vastgoed meer, dan wáren we nu strategisch en duurzaam aan het bouwen met de waarde van de mens in ons achterhoofd, en dan slóten we human deals i.p.v. financiële deals. Als Nederland ondanks dat heldere vooruitzicht nog altijd niet al haar kansarme vastgoed wil slopen, dan stel ik het volgende poldermodel voor: 1 meter bijbouwen voor 1 meter slopen.

‘Wordt het toch nog kansrijk, zo tegen 2017.’


| ONTWIKKELING VAN WERKTIJDEN |

De ontwikkeling van

WERKTIJDEN

Tekst: Hugo Meijer

80 1850 opkomst vakbonden

70

60

ca.1750 tot ca. 1914 kapitalisme

50 ca.1750 tot begin 19de eeuw

20

Industriele revolutie

133 v.Chr

40

28 juli 1914 tot 1 1 november 1918

Eerste grote uitbreiding van Imperium Romanum

Eerste Wereldoorlog

30

uren per werkweek

ca.500 tot ca.1500 Middeleeuwen

20

10

0 10000 v.Chr

0 jaren

50

1000

1200

1400

1600

1800

1850

1900


| ONTWIKKELING VAN WERKTIJDEN |

‘De toenemende automatisering komt als een verlichting voor ons werkende mensen.’ Wie deze grafiek bekijkt ziet dat eerder het omgekeerde waar is. Waar mensen in de middeleeuwen met een werkweek van pakweg 30 uur hun gezin konden onderhouden, moest de fabrieksarbeider omstreeks 1900 meer dan het dubbele aantal uren aan de lopende band staan. Het voor ons onvoorstelbare, luie bestaan van de jagers en verzamelaars, met minimale techniek en economie, spant de kroon met slechts 15uur ‘‘arbeid’’ per week. De afgelopen twee decennia stijgt het aantal uren weer, voor het eerst sinds 1890. Het gaat nu nog langzaam, maar dat deed het aan het begin van de industriële revolutie ook. We houden ons hart vast wat de digitale revolutie ons verder brengt…

1 september 1939 tot 2 september 1945 Tweede Wereldoorlog

2001 Begin War on Terror 21

jaren 30 De Grote Depressie

1980 Begin Digitale revolutie

1915

1930

1945

1950

1960

1970

1980

1990

2000

2010

2050


| FILMS, IDENTITEIT EN DE WERKVLOER |

22


| FILMS, IDENTITEIT EN DE WERKVLOER |

FILMS, IDENTITEIT EN DE WERKVLOER Tekst: Hugo Meijer | Beeld: zie bronvermelding p 128

Hallo 1990. Zie hier een kantoor met nineties telefoons, nineties verlichting, nineties schermen. In dat kantoor nineties mensen met nineties pakken, nineties kapsels en nineties papierwerk op hun nineties bureaus. De mensen hebben het blijkbaar goed naar hun zin in hun nineties kantoor. Sterker, de werknemers van Stratton Oakmont Inc. hebben het de gehele film door goed naar hun zin.

Geen nineties film dus.

The Wolf of Wall Street (2013) - Š 2013 Paramount Pictures.

23


| FILMS, IDENTITEIT EN DE WERKVLOER |

TOEKOMSTVISIES DOOR DE JAREN HEEN, IN FILMS DIT IS EEN KORT STUK OVER DE VERANDERENDE KIJK OP WERKENDE MENSEN IN HUN WERKSITUATIES, AAN DE HAND VAN EEN AANTAL FILMS. GAANDEWEG DE JAREN IS NIET ALLEEN ONZE MANIER VAN ARBEID STERK VERANDERD, MAAR OOK ONZE KIJK OP ARBEID. DIT IS TERUG TE VINDEN IN LANGE, INGEWIKKELDE EPISTELS VAN GROTE FILOSOFEN UIT DE 20E EEUW, MAAR OOK (VEEL LEUKER) IN FILMS!

24

We gaan dus kijken naar hoe mensen kantoren bekeken. De visie op Het Kantoor Van De Toekomst door de jaren heen. Twee aspecten waarom films hiervoor interessant zijn: -Een film reflecteert altijd het tijdsbeeld waarin deze gemaakt is. -Alles is met zorg bedacht. We kunnen er doorgaans van uitgaan dat er goed is nagedacht over de setting van een film. Er wordt alleen getoond wat de regisseur wil dat er getoond wordt en wat hij niet getoond wil hebben, wordt dus niet getoond. Een filmmaker kan allerlei redenen hebben om iets wel of niet in beeld te willen, maar hij kan er niets aan doen dat hij in een bepaalde tijd leeft. Hoe ruimdenkend of bekrompen een filmmaker en zijn team ook kunnen zijn, ze zitten altijd met de bagage en kennis die ze de jaren daarvoor hebben opgedaan. Deze twee aspecten zorgen ervoor dat er een tijdsbeeld ontstaat waar veel zorg en aandacht aan is besteed. Een film geeft dus een zorgvuldig opgesteld beeld met een bepaalde kijk op werkende mensen. Deze kijk is sterk afhankelijk van de periode waarin de film gemaakt is. Ideaal voor dit artikel dus! The Wolf of Wall Street (zie vorige pagina), is gemaakt in 2013 en kijkt naar 1990. De verandering van een bepaalde zienswijze op een bepaald onderwerp is op deze manier - terugkijkend - helaas iets dat zich lastig overzichtelijk laat presenteren. Je kunt er geen grafiek van maken en het is naast alleen de tijd, ook afhankelijk van andere factoren zoals plaats en cultuur. Hierom is het een enigszins gekaderd overzicht van alleen de westerse wereld van 1920 tot

nu, met filmbeelden die niet terugblikken naar het verleden maar juist naar dat moment of de toekomst. Deze films zijn ruwweg verdeeld in drie perioden met verschillende zienswijzen. - PERIODE 1 -

1920 - 1990

Je werk als metafoor voor het verliezen van je identiteit.

- PERIODE 2 -

1990 - 2010

De werkvloer als metafoor voor het falen van ‘The American Dream’.

- PERIODE 3 -

2000 - nu

Je werk als verlengstuk van je identiteit.

1920-1990

Werk als metafoor voor het verliezen van je identiteit. Films bij deze periode: 1. Metropolis (1927) © Archives du 7e Art/UFA 2. The Apartment (1960) © Metro-Goldwyn-Mayer Studios Inc. 3. Playtime (1967) © 1967 Specta Films 4. 2001 – A Space Odyssey (1968) © 1998 Metro-Goldwyn-Mayer Studios Inc. 5. Upside Down (2013) © 2013 Millennium Entertainment

Veel van de films uit de 20e eeuw bestaan uit het in beeld brengen van angsten. Een belangrijke angst die vooral naar voren komt in oude films waarin een werkvloer is getoond, is de angst voor het verlies van identiteit. Na de industriële revolutie is het norm geworden om met z’n allen te gaan werken in grote fabrieken. Iedereen deed hetzelfde werk. Veel films laten grote rijen mensen zien die allemaal hetzelfde gekleed zijn en allemaal tegelijk

1

Een film geeft een zorgvuldig opgesteld beeld met een bepaalde kijk op werkende mensen.


| FILMS, IDENTITEIT EN DE WERKVLOER |

2 beginnen als de bel gaat. De angst voor verlies van identiteit gaat vrijwel de gehele eeuw door maar vertaalt zich gaandeweg van fabrieken naar kantoren. Van lange productielijnen naar grote rijen bureaus tot enorme velden cubicals. Alles hetzelfde, geen ruimte voor persoonlijke expressie. Door dit heersende tijdsbeeld was het vaak misse boel als een film een scène bevatte met een werkvloer. Hier werd geen romantisch afspraakje gemaakt of een spannende sleutelscène getoond. Een getoonde werkvloer diende ervoor te laten zien dat het in de filmwereld net zo slecht was als in het echte leven. ‘Kijk, de hoofdrolspeler heeft net zo’n saaie baan als jij hebt.’ Ook buiten de werkvloer wordt de angst voor verlies van identiteit doorgevoerd. Als iedereen hetzelfde werk doet, maakt ook iedereen dezelfde producten. Massaproductie en modernisme zijn afgeleiden van de industriële revolutie. Iedereen gebruikt dezelfde spullen, rijdt dezelfde auto’s en gaat naar dezelfde rijtjeshuizen of flats.

3

1990 – 2010

De werkvloer als metafoor voor het falen van ‘The American Dream’ Films bij deze periode: 1. Office Space (1999) © 1999 Twentieth Century Fox 2. The Incredibles (2004) © 2004 Disney/Pixar 3. Fight Club (1999) © 1999 20th Century Fox 4. American Beauty (1999) © 1999 Dreamworks 5. The Matrix (1999) © 1999 Warner Bros Entertainment Pictures. Naarmate het beter ging met de economie zijn de zwaarwegende angsten enigszins vergeten en wordt de werkvloer toneel voor kleiner leed. De industriële revolutie heeft (toch) veel goeds gebracht. Als remedie tegen het gebrek aan individuele expressie zijn er gewoon meer verschillende producten gekomen, zodat er voor iedereen die dat kan betalen meer dan genoeg keus is.

1 Met de angst voor het verliezen van identiteit nog in het achterhoofd is ‘jezelf onderscheiden’ een sport geworden met individualisme als groot ideaal. Daarnaast is individualisme te koop. Je kunt je eigen identiteit bij elkaar kopen, maar dit kost wel wat. Het falen van dit individualisme en ‘The American Dream’ is ideaal voer voor films in de jaren 90-2010. Er zijn tal van voorbeelden te vinden, waarin de hoofdrolspeler niet bij machte is de gewenste/verwachte status en welvaart te verwerven en hierdoor ongelukkig is. Zo leef je als kijker met de persoon mee en hoop je dat hij zijn geluk toch (al dan niet via andere wegen), weet te vinden.

4

2 5

3

Je kunt je eigen identiteit bij elkaar kopen, maar dit kost wel wat.

25


| FILMS, IDENTITEIT EN DE WERKVLOER | In deze zienswijze is de werkvloer hét decor om het ongeluk van de hoofdpersoon weer te geven. Helaas weer geen sleutelscènes of spannende ontknopingen, op het kantoor zien we alleen gebeurtenissen die tonen hoe sneu het leven van de hoofdpersoon wel niet is. Wie anno 1995 nog in een cubical zit, heeft de boot gemist en is een loser.

1

2

4

3

5

2000 - nu 26

De werkvloer als verlengstuk van je identiteit Films bij deze periode: 1. The Social Network (2010) © 2010 Columbia 2. House of Cards (2013) © 2014 Netflix 3. Mad Men (2007) © AMC 4. The Devil Wears Prada (2006)

© TM and 2006 Twentieth Century Fox 5. Her (2013) © 2013 Untitled Rick Howard Company LLC

Individualisme en status is nog steeds een hottopic in de filmwereld. Het is blijkbaar moeilijk of misschien wel onmogelijk geworden om de mate van geluk van een hoofdpersoon volledig los te koppelen van bezit en status. Zelfs bij een Hobbit wordt nog even terloops vermeld hoe gelukkig hij wel niet is met zijn simpele leven zonder al te veel materieel bezit en financiële rijkdom. Blijkbaar is men wel moe geworden van de opvatting dat geluk en status niet is weggelegd voor de hoofdpersoon, want sinds 2000 is er een grote kentering in het decor van de werkvloer. Vóór 2000 stond de werkvloer vast als een gegeven waarin acteurs lieten zien dat er iets niet goed ging in hun leven. Het was een grauwe omgeving, dat gelijkenissen vertoont met de sombere werkelijkheid waaraan veel mensen zich konden identificeren. Na 2000 kwamen er steeds meer films waarin de werkvloer zich als een kameleon aanpast aan de identiteit van de hoofdrolspeler. Als het goed gaat dan is

de kantooromgeving ook een plek geworden om te pronken. Kantooromgevingen passen zich aan de aard van de werkzaamheden van de hoofdrolspeler en gaan een wezenlijk meer inhoudelijke rol vervullen als decor. Hierdoor zijn de film-stills van kantooromgevingen veel gevarieerder en kleurrijker na 2000 dan in de periode ervoor. Leuk om te zien is dat ook films en series van na 2000 die zich in het verleden afspelen, wel met deze nieuwe zienswijze naar de werkvloer kijken. Hoewel het kantoor van Mad Men vol staat met meubilair en aankleding van eind jaren 60, is de manier van in beeld brengen en het imago dat het kantoor uitstraalt heel anders dan bijvoorbeeld het beeld dat je ziet uit The Apartment uit de jaren 60. De kantoren zijn veel gevarieerder en hebben meer een eigen identiteit gekregen. Dit is onder andere te verklaren, omdat ook in de werkelijkheid de kantooromgeving sinds 2000 drastisch aan het veranderen is. Hiërarchieën verdwijnen, de werkplekken worden gevarieerder en kantoren worden meer pronkstukken en verlengstukken van de identiteit van de organisatie. Met je kantoor laat je zien wie je bent en waar je voor staat: ik werk dus ik ben.

Ik werk dus ik ben. 4

5


| PROJECT IN BEELD |

27

Millenniumtoren Locatie: Amsterdam Opdrachtgever: Commerz Real Upgrade Entree, casco maken van verdiepingen, vernieuwen toiletgroepen.


| PROJECT IN BEELD |

28

HNK Den Haag

Locatie: Den Haag Opdrachtgever: NSI Totaal concept, ontwerp, realisatie, projectbegeleiding, styling, marketingmateriaal.


| PROJECT IN BEELD |

29


| HET PROCES IN FOTO’S |

VERHAAL VAN HET PROCES Tekst en beeld: SKEPP

opname

+

design define | design | calculate build plan | build | deliver

SKEPP design+build is een bedrijf dat zich exclusief richt op het ontwerpen en realiseren van kantooromgevingen. We werken voor gebruikers en eigenaren van gebouwen.

30

Voordat we echt gaan ontwerpen, bepalen we de randvoorwaarden, waaraan ons ontwerp moet voldoen. Voor wie ontwerpen we? Wat worden de functies? Hoe dragen we bij aan een prettige werkomgeving? We stellen samen met de opdrachtgever een ‘Programma van Eisen’ op en vervolgens kaderen we de opdracht. Op deze manier kunnen we de creativiteit in juiste banen leiden, zodat het resultaat meetbaar wordt. Wij prijzen ieder ontwerp tot op de komma nauwkeurig af. Sterker: het hele define, design en calculate traject is geheel vrijblijvend en kosteloos. Wij zijn er van overtuigd dat we een inspirerend ontwerp en een passende offerte kunnen aanbieden. Bouwen doen we graag. Het is fijn om te zien dat een kantoor weer nieuw leven wordt ingeblazen. We zijn praktisch ingesteld en hebben een ‘no-nonsense’ mentaliteit, hetgeen in het heetst van de strijd nog wel eens goed van pas komt: wij doen alles voor een oplevering binnen de tijd mét een kwaliteit SKEPP-waardig. Bij voorkeur werken we aan turn-key projecten, waarbij wij verantwoording nemen voor het hele proces, ook installaties maken hier vaak onderdeel van uit. Voor de finale afronding van een project wordt het kantoor op het juiste moment opgeleverd. Ook na de oplevering willen we nauw betrokken blijven bij het fine-tunen van de nieuwe werkomgeving.


| HET PROCES IN FOTO’S |

overeenkomst

sloop

31

ontwerp


vloer kleur aanbrengen

wanden

32


| HET PROCES IN FOTO’S |

meubilair op maat

inrichten

33

styling

vooroplevering


| HET PROCES IN FOTO’S |

verhuizing opening

34

signage laatste controle


| INSPIRATIE |

Tailor-made menswear

35

Suit: SLFMD, handmade construction Fabric: Loro Piana ‘Flanels’ Collection (90% wool, 10% cashmere) SLFMD Exquisite craftmanship with a personal touch. Exclusively located in the World Trade Center Amsterdam. www.SLFMD.com 020 675 0201


| GOED OM TE WETEN |

36

‘TYPEWRITER’ is het op een na langste woord dat je kunt maken met alleen de bovenste rij van je toetsenbord!


COLUMN In HNK Amsterdam is er geen receptioniste in mantelpak maar een getatoeëerde Tukker in spijkerbroek, Michel Brookhuis. Een huismeester die iedereen bij naam kent, op de hoogte is van de achtergrond van de mensen, weet wat er speelt in hun privésfeer en voor iedereen een grap en een grol in petto heeft.

In mijn kantoor van de toekomst draait het niet om winsten of deals, maar om of je doet waar je zin in hebt zonder daarbij anderen te kwetsen. Of je een verschil maakt in het leven van anderen. Een kantoor is een gemeenschap in het klein en als iedereen daar zijn of haar positieve steentje aan bijdraagt, zie ik het kantoor van de toekomst met veel vertrouwen tegemoet. Snelheid, dynamiek, efficiëntie en functionaliteit. Zomaar wat termen die voorbij komen gedurende een dag op kantoor. Wij leven in een tijd waarin veel veranderingen plaatsvinden en waarbij technologieën op allerlei manieren een steeds grotere en prominentere plek innemen. Internet, Wi-Fi, the cloud en computers zijn een eerste levensbehoefte geworden. Het lijkt allemaal te draaien om winstmarges en het binnenhalen van grote deals. Met grote auto’s en dure maatpakken maak je de blits in een snelle wereld. Als huismeester en oud-leraar basisonderwijs maak ik deel uit van deze wereld en kijk ik met een redelijk frisse en andere kijk op het kantoor van de toekomst. Het welbekende standaardplaatje dat we van een kantoor hebben gaat niet meer op. Vroeger kwamen mensen het kantoorpand binnenlopen, groetten de receptioniste in mantelpak en gingen op weg naar een standaard vierkant kantoor waar ze de hele dag doorbrachten op een bureaustoel achter een bureau. Kopje koffie tussendoor en om 12 uur een bammetje met kaas, gevolgd door een wandeling in de buurt. Er was weinig contact met elkaar en iedereen zat op zijn/haar eigen eilandje. Veel dingen zijn

hier al in veranderd. Wat voor mij het kantoor van de toekomst maakt is dat er een stukje menselijkheid in gebracht wordt. Mensen niet beoordelen op wat hij of zij zakelijk heeft bereikt, maar op hoe diegene als persoon is. Als leraar stond ik alle ochtenden bij de deur om de kinderen te begroeten en te kijken hoe het met hen ging. Ieder mens wil herkend en erkend worden. Behandel een ander zoals je zelf ook behandeld wilt worden. Op het einde van je leven word je namelijk niet beoordeeld of je in je leven een dure auto hebt gereden, of je in een groot huis hebt gewoond of dat je miljoenen deals hebt gemaakt. Het gaat erom wat je hebt betekend voor andere mensen in je leven. De vraag is; heb je bijgedragen tot het geluk van anderen? Vraag een ander hoe het gaat met het net geboren zoontje. Hoe is het met je zieke vrouw? Intermenselijk contact is namelijk niet te betalen en geeft veel meer voldoening dan welke zakelijke deal ook. Mensen willen waardering voor wat ze doen. Geen 13e maand, maar een complimentje over hun werk. Ik heb ontzettend veel respect voor mensen die uit het niets iets zakelijks hebben neergezet. Dat is heel erg knap en daar is

lef en doorzettingsvermogen voor nodig. In mijn eigen omgeving heb ik dat van dichtbij meegemaakt en ik weet hoeveel opofferingen mensen daar voor moeten brengen. Wat nog knapper is, is dat deze mensen thuis een ontzettend leuke omgeving hebben gecreëerd voor hun kinderen. Ondanks het vele werken is hij tóch leider bij het voetbal, wordt er tóch geknutseld met de kinderen en wordt ervoor gezorgd dat de kinderen een leuke jeugd hebben. Of neem nou mijn vriendin; zij heeft 3 kinderen, een fulltime baan en is in staat om er altijd voor ze te zijn. Zij zijn opgegroeid tot sociale, leuke, onbevooroordeelde en zelfstandige kinderen. Dat is pas echt waar het om draait.

‘In het kantoor van de toekomst is er behalve uiteraard een fijne werkplek, ook oog voor elkaar.’

37


| TRANSFORMATIE - HERBESTEMMING - TIJDELIJKE HERBESTEMMING |

Tekst: Rachel Santegoets | Beeld: zie bronvermelding p. 128

vierkante meter staat er leeg in Nederland. Daaronder valt ook de leegstand van kantoren. Wat doen we daar als Nederland mee? Staan we met onze handen in het haar of gaan we op zoek naar nieuwe mogelijkheden?

Er zijn volop mogelijkheden, de bekendste vormen zijn: 38

transformeren

herbestemmen

Wat is eigenlijk het verschil tussen die twee betekenissen?

TRANSFORMATIE

Hervormen, omvormen, van gedaante veranderen. Een gebouw krijgt een nieuwe functie, het gaat over van de ene vorm over in de andere vorm. De transformatie van een industrieterrein naar een cultureel terrein om maar eens wat te noemen.

Westerpark in Amsterdam

HERBESTEMMING

Het opnieuw bepalen waarvoor een gebouw kan dienen, door een nieuwe functie aan een gebouw te geven hergebruik je een gebouw. Vaak is door leegstand de oorspronkelijke functie niet meer van toepassing. Een kerk wordt bijvoorbeeld een bibliotheek. Kerk in Zwolle


| TRANSFORMATIE - HERBESTEMMING - TIJDELIJKE HERBESTEMMING |

TRANSFORMATIE, HERBESTEMMING EN TIJDELIJKE HERBESTEMMING Transformatie en herbestemming worden meer en meer belangrijke opgaven. Wat is er al, wat is een succes en hoe is dat aangepakt? Zowel in 2013 als 2014 stond meer dan 15% van het kantoorvloeroppervlak leeg. Het Planbureau voor de Leefomgeving zegt hierover: “Er zijn meer oorzaken voor de toename van de leegstand dan alleen de economische crisis. Een deel van de oorzaken is structureel van aard. Een belangrijke structurele oorzaak voor de afnemende vraag naar kantoorruimte is het toenemend gebruik van ICT. Ook de afvlakkende bevolkingsgroei (of zelfs krimp in sommige gebieden) en de dalende beroepsbevolking zorgen voor minder vraag naar ruimte.”(Planbureau voor de Leefomgeving, Leegstand winkels en kantoren neemt verder toe, 23 juni 2014). Ook geeft het Planbureau aan dat leegstand niet per se een maatschappelijk probleem is. Dat kan het wel worden, wanneer de leegstand een meer structureel karakter krijgt én wanneer deze leegstand een negatieve uitstraling op de omgeving heeft. Denk hierbij aan verloedering en verpaupering van gebieden die met veel leegstand te maken hebben. In de vastgoedwereld wordt een onderscheid gemaakt tussen aanvangs- en frictieleegstand (minder dan één jaar), langdurige leegstand (tussen één en drie jaar) en structurele leegstand (meer dan drie jaar). Het valt op dat het aandeel van de laatste categorie sterk is toegenomen. Aan het begin van 2014 was meer dan 50% van de kantorenleegstand van structurele aard. Begin 2014 stond er bij oplevering van nieuwe kantoormeters – en dat worden er steeds minder - nog 3% leeg. Rond 2000 lag dat percentage

wel tien keer zo hoog. Projectontwikkelaars zorgen er nu voor dat de verhuur van een gebouw rond is, vóórdat ze gaan bouwen. Het Planbureau voor Leefomgeving denkt dat de kantorenmarkt de nodige lessen heeft geleerd en dat er een kantelpunt is bereikt (Planbureau voor de Leefomgeving, Leegstand winkels en kantoren neemt verder toe, 23 juni 2014). Het rapport Leegstand van kantoren 19912014 (Compendium voor de Leefomgeving, 2014) geeft aan dat de grootste volumes kantooroppervlakte zich in de Randstad bevinden. Het is dan niet zo raar dat ook de leegstand van kantoren vooral dáár is te vinden. Buiten de Randstad vallen de gemeente Emmen, delen van Overijssel en de regio rond Eindhoven op met grotere hoeveelheden leegstand. De grootte van leegstand in de Randstad komt, doordat daar veel beleggers actief zijn, terwijl in perifere regio’s kantoren vaak in handen zijn van eigenaars/gebruikers. Bij grote beleggingsportefeuilles vormt vastgoed een relatief klein onderdeel, waardoor leegstand minder wordt ‘gevoeld’ en de noodzaak om tot verkoop, huurprijsverlaging of transformatie over te gaan minder groot is.

39


| TRANSFORMATIE - HERBESTEMMING - TIJDELIJKE HERBESTEMMING |

Transformatie van kantoor naar hotel

Het voormalige KPN-hoofdkantoor aan de Guardiaweg 5 in Amsterdam Sloterdijk wordt verbouwd tot hotel Park Inn by Radisson Amsterdam. Het gebouw The Dam, voorheen het grootste leegstaande gebouw van Amsterdam, is getransformeerd tot hotel. Het stond na het vertrek van KPN ongeveer anderhalf jaar leeg. Na onderzoek bleek het pand qua structuur uiterst geschikt voor een hotelfunctie. Eind 2014 gaat het hotel open met 478 kamers, conferentieruimte, ballroom, all day restaurant, à-la-carte restaurant, lobbybar en gym.

40

De gemeente Amsterdam is zeer te spreken over deze transformatie, omdat het gebied Sloterdijk een zorgenkindje is. Park Inn by Radisson hotel kan levendigheid brengen in het gebied. Wie weet wat er nog meer kan gaan gebeuren in Amsterdam Sloterdijk… Ook Amsterdam Zuidoost heeft te maken met kantoren die leegstaan. In dit gebied wordt al veel gedaan aan de leegstand. Onlangs is het kantorencomplex Arena Towers geopend als hotel Holiday Inn. Het complex aan de Hoogoorddreef stond jaren leeg. Dit heeft de eigenaar er toe gebracht dit pand te transformeren. Het kantoorgebouw werd ruim 25 jaar geleden opgeleverd als het Bull-gebouw en later kreeg het de naam Arena Towers. Nadat de ABNAMRO er uit ging, stond het ruime tijd leeg. Het gehele gebouw is voorzien van een nieuwe gevel die aansluit bij de oorspronkelijke gebouwvorm. De binnenkant is getransformeerd van kantoor naar hotel. Deze twee voorbeelden zijn niet de enige nieuwe hotels in Amsterdam. Het transformeren van kantoren naar hotels is hip. In 2012 vertelde wethouder Carolien Gehrels van Economische zaken in het Parool: ‘We moeten niet van een kantorencrisis naar een hotelbubbel gaan.’ Toch werkt het in Amsterdam, er komen steeds meer getransformeerde hotels bij. Zoals het Qbic hotel Amsterdam WTC, waarvan bepaalde delen er nog uitzien als een kantoor. Of het Volkshotel, dit jaar nog geopend aan de Wibautstraat.

1

Weliswaar getransformeerd tot multifunctioneel pand, maar voornamelijk tot hotel. Tegenover het Volkshotel wil The Student Hotel zijn intrek nemen in de voormalige gebouwen van Het Parool en Trouw. Na het succes van het Elseviergebouw in Amsterdam Nieuw-West wil City Living investeren in de herontwikkeling van de gebouwen in de Wibautstraat. De huidige eigenaar Stadgenoot heeft aangegeven van de panden af te willen, nadat verschillende plannen als gevolg van de crisis waren gestrand.

Transformatie: 1. Volkshotel Amsterdam 2. Holiday Inn. 3. Park Inn by Radisson Amsterdam Herbestemming: 4. Strijp S


| TRANSFORMATIE - HERBESTEMMING - TIJDELIJKE HERBESTEMMING |

Het pand blijkt qua structuur uiterst geschikt voor een transformatie naar een hotel.

2

een stad is geworden. Door de grote werkgelegenheid en de vele fabrieken die in de stad verrezen bleef Eindhoven groeien. In de jaren ‘70 is Philips op zijn hoogtepunt, dagelijks werken er ongeveer 10.000 mensen op het terrein Strijp. Het door hekken en slagbomen omgeven gebied kreeg de bijnaam ‘Verboden Stad’. Je kwam er alleen binnen met een pasje. Na 122 jaar bruist Eindhoven dankzij Philips nog steeds en komt er wellicht een nieuw hoogtepunt aan. Dit keer juist doordat Philips de stad grotendeels heeft verlaten. De vele industrieterreinen van Strijp komen weer tot bloei. Met als grote trots: Strijp S. Kunstenaars en andere creatievelingen kiezen voor de oude fabriekspanden vanwege de lage huur en de rauwe sfeer. Zo vindt in Eindhoven nu dezelfde ontwikkeling plaats als in New York tijdens de jaren zestig. Strijp S, het voormalige bedrijventerrein van Philips is in 2004 voor een symbolisch bedrag verkocht aan het bedrijf Park Strijp beheer B.V. Vanaf 2006 werd er echt werk gemaakt van de herontwikkeling. De eerste gebouwen werden gesloopt en er is nieuwe bedrijvigheid gekomen met name in de creatieve industrie. Zeker door de jaarlijkse Dutch Design Week.

Herbestemming: 4. Strijp S

3

Herbestemming fabriek wordt broedplaats

Anton Philips begon in 1892 in een piepklein fabriekje aan de Emmasingel in Eindhoven met de productie van peertjes. Het familiebedrijf groeide uit tot een multinational en dat heeft er misschien wel voor gezorgd dat Eindhoven

4

41


| TRANSFORMATIE - HERBESTEMMING - TIJDELIJKE HERBESTEMMING |

Herbestemming: 5. Strijp S

5

42

Toen in 2012 het laatste bedrijfsonderdeel van Philips wegging, werd het terrein een plek voor krakers. Dat heeft Woningcorporatie Trudo bewust gedaan. Om het industriÍle gebied te transformeren tot een stadswijk werd een strategie bedacht: eerst laat je kunstenaars en krakers toe, dat brengt reuring. Daarna organiseer je er festivals en evenementen waardoor mensen over het gebied gaan praten. Terwijl dat gebeurt, begin je met het ontwikkelen van woningen en kantoren. De rauwe uitstraling van het terrein doet nog steeds denken aan een industrieel terrein. Dat komt door de portiersloge waar je langs komt bij de hoofdentree, de hoge schoorsteen op de busbaan en de hoogtes van de gebouwen. Daarnaast is het ook spannend om te kunnen eten in de voormalige machinekamer waar je de machines gewoon kan aanraken. De twee bekendste gebouwen, Gerard en Anton, vernoemd naar de grondleggers van Philips, zitten vol lofts en creatieve bedrijven. De ontwikkeling van Strijp-S gaat nog wel even door, de verwachting is nu dat het rond 2030 klaar zal zijn. Of weer klaar is voor de volgende stap‌

Terwijl dat gebeurt begin je met het ontwikkelen van woningen en kantoren.

Tijdelijke herbestemming tussentijd als proeftuin voor herbestemming

Hergebruik van leegstaande gebouwen staat boven aan de ruimtelijke agenda van de Nederlandse overheid. Toch wordt een belangrijke boodschap onvoldoende opgepikt volgens Studio RAAAF (Rietveld Architecture Art Affordances): tijdelijke herbestemming. Leegstaande publieke gebouwen en overheidsgebouwen zouden gebruikt kunnen worden voor economische relevante innovatie vanaf het moment dat zij leeg komen te staan


| TRANSFORMATIE - HERBESTEMMING - TIJDELIJKE HERBESTEMMING |

tot het moment dat ze worden gerenoveerd, gesloopt of hergebruikt . Studio Vacant NL was een tweejarige masteropleiding aan het Sandberg Instituut. Een tijdelijke master over tijdelijk gebruik dus. Hier werden deelnemers met verschillende achtergronden opgeleid tot specialisten in tijdelijk hergebruik. Er ontstond een kruisbestuiving van kennis door verschillende disciplines bij elkaar neer te zetten. Dit zie je ook in gebouwen. Een goed voorbeeld hiervan is de Open Coop in het Poortgebouw, het voormalige Shellterrein in AmsterdamNoord. Een plek waar verschillende disciplines fysiek samenwerken en input leveren, waar kruisbestuiving tussen techniek, kunst en design ontstaat door te doen. Door creatievelingen en wetenschappers samen in een gebouw neer te zetten wordt het makkelijker voor hen samen te werken. Een voorbeeld van tijdelijk gebruik met een grote impact was Post CS (2004-2008). Het voormalige postgebouw bij het Centraal Station in Amsterdam. Het was voor het eerst in Nederland dat zo’n gigantisch gebouw werd getransformeerd tot een tijdelijk onderkomen voor een mix aan culturele, creatieve en bedrijfsmatige functies. Modeontwerpers, film-, theater-, en mediabedrijven, ontwikkelaars, architectenbureaus en gaming-bedrijven kregen er een plek. Naast kantoren was er ook ruimte voor exposities (Mediamatic, W139), een museum (Temporary Stedelijk), horeca en een nachtclub (Club11). Het project werd razendsnel een begrip in de stad en daarbuiten. In Post CS moest je zijn! Het was voor alle gebruikers van het begin af aan duidelijk dat hun huisvesting tijdelijk was en dat de wegen van alle gebruikers zouden scheiden aan het eind. Toch ontstond er

iets moois: een aantal gebruikers vertrokken tegen het einde van Post CS gezamenlijk naar Duintjes CS, een andere tijdelijke plek in Amsterdam. Ze wilden bij elkaar blijven vanwege de gemeenschap en de samenwerkingen die waren ontstaan. Opnieuw werd er een kantoorgebouw tijdelijk getransformeerd tot een vitaal gebouw. Een andere groep verhuisde naar de leegstaande voormalige Trouw-drukkerij aan de Wibautstraat in Amsterdam. Een derde groep vertrok naar de oude fabriekshallen op het voormalige Stork-terrein. ‘Wanneer er op een dergelijke manier (het doorverhuizen van gebouw naar gebouw) wordt omgegaan met leegstand, is er sprake van sequentiële tijdelijkheid’ stellen Erik en Ronald Rietveld van studio RAAAF. Door steeds te verhuizen met alle kennis die is opgedaan in een pand, ontstaan er ‘knowmadische’ uitwisselingen tussen de vele leegstaande gebouwen.

43

6

Door verschillende disciplines bij elkaar neer te zetten ontstaat er een kruisbestuiving van kennis.

7

Tijdelijke herbestemming: 6. voormalige Stork-terrein 7.Post CS Amsterdam


| GOED OM TE WETEN |

44

Meer dan 50% van de wereldbevolking heeft nog nooit een telefoonoproep gedaan of ontvangen!


| SKEPP TEAM TEKENING - KANTOOR VAN DE TOEKOMST |

Mentale aanpassing aan nieuwe realiteit. Mentale aan nieuwe De aardeaanpassing is een prachtige bol volrealiteit. De is een prachtige bolmeest vol metaarde patronen, vormen en de bijzondere kleuren. Open ditde moment met patronen, vormen meest gaat het niet goed met die bol,gaat er bijzondere kleuren. Opprachtige dit moment gebeurt veel waardoor niet allesbol, meer het niet goed met die prachtige er zo vanzelfsprekend is.

De toekomst staat voor veranderingen, de gebeurt veel waardoor niet allesaan meer wereld buiten ons is al radicaal hetzo vanzelfsprekend zalNederland zijn. De toekomst staat veranderen en wij, en Europa, zullenveranderingen, mee moeten veranderen. Dit zalons voor de wereld buiten invloed hebben alles waarvan en wewij, nu nog Ă­s al radicaal aanop het veranderen denken daten hetEuropa, goed is.zullen mee moeten Nederland

De wereld van morgen biedt ons veranderen. invloed hebben op inspiratie en Dit eenzal nieuwe kans alles waarvan we bol nu nog denken om die prachtige prachtig te dat het houden. goed is. De wereld van morgen biedt ons inspiratie en een nieuwe kans om die prachtige bol prachtig te houden.

RACHEL SANTEGOETS

45


OM DE

| HET RONDETAFELGESPREK |

Het kantoor van de toekomst................... Hoe ziet dat eruit? Wat wil de (young) professional eigenlijk als het gaat om zijn of haar toekomstige kantooromgeving?

KENG WAI TO

Administration Manager Benelux bij Huawei Technologies Netherlands B.V.

46

NIELS WUBS Vastgoedadviseur USG People.

AMBER HUIZINGA Real Estate Developer at Cradle of Development (COD)


TAFEL

| HET RONDETAFELGESPREK |

Zes ‘‘kantoordeskundigen’’ gaan hierover met elkaar in dialoog. Een verslag vanuit een leegstaande kantoorkolos in Amsterdam Zuidoost.

MATTIJS KAAK Amsterdammer, Partner in SKEPP.

De deskundigen aan tafel: Keng Wai To, Niels Wubs, Amber Huizinga, Sven Brookhuis, Jan Brink, Mattijs Kaak. Tekst: Jurre Aagten Beeld: Thiemi Higashi

47

JAN BRINK Altijd Onderweg, Partner in SKEPP.

SVEN BROOKHUIS Twentenaar, Partner in SKEPP.


| HET RONDETAFELGESPREK |

Het kantoor van de toekomst Wie praat over het kantoor van de toekomst ontkomt er niet aan het tegelijkertijd te hebben over dat andere zo bepalende begrip voor onze toekomstige werkomgeving: Het Nieuwe Werken. Een term waar veel mensen mee worstelen, maar een definitie ervan zou volgens de heren en dame aan tafel als volgt kunnen luiden: Het Nieuwe Werken is het plaats- en tijdonafhankelijk kunnen werken, ondersteund door moderne technologie.

48

Keng Wai To van Huawei, de snelst groeiende smartphonefabrikant ter wereld, voorspelt dat deze manier van werken bij zijn bedrijf op korte termijn geen enorme vlucht zal nemen. ‘Wij zijn in eerste aanleg zelfs helemaal geen voorstander van Het Nieuwe Werken’, verrast de manager van het Chinese concern z’n tafelgenoten. ‘Dat komt doordat Huawei een typisch Aziatisch bedrijf is en Aziaten van origine graag alles beheersen en overzien. In China zegt men: ‘Wanneer ik jou niet aan het werk zie, werk je niet’. Ironisch genoeg beschikken we daarentegen over alle faciliteiten om juist níet op kantoor te werken.’ ‘Ik vraag me af in hoeverre een bedrijf als Huawei – een onderneming met grote ambities – nog lang kan resideren in dit soort traditionele kantooromgevingen’, reageert Sven Brookhuis. ‘Wie de productiviteit van werknemers wil verhogen doet er goed aan een dynamische, flexibele kantooromgeving te creëren die aansluit bij de dagelijkse behoeften van werknemers’, vervolgt de SKEPP-partner. ‘en waar je niet per se tijdens kantooruren aanwezig hoeft te zijn om je werk goed te doen.’ ‘Langzaamaan zie je wel dat Huawei elementen uit Het Nieuwe Werken implementeert binnen haar eigen vestigingen’, antwoordt To. ‘Dan heb ik het bijvoorbeeld over het creëren van flexibele werkplekken of afzonderlijke ruimten waar je even kunt bellen. Er vindt een kentering plaats op dit gebied, al ligt het tempo waarin dit proces zich voltrekt bij ons een stuk lager dan bij de meeste Europese bedrijven. ‘

Niels Wubs, vastgoedadviseur bij het beursgenoteerde USG People, vraagt zich af of Het Nieuwe Werken voor iedereen wenselijk is. ‘Volgens mij verschilt dat per functie; een salesfunctie leent zich er bijvoorbeeld beter voor dan een administratieve baan, waarin je meer gebonden bent aan het bureau en de locatie. Daarnaast hangt het uiteraard samen met iemands persoonlijkheid. Veel mensen gedijen per slot van rekening uitstekend in het vaste nine to five-patroon dat een kantoorbaan hen biedt. Zij hebben helemaal niet de behoefte om thuis of waar dan ook flexibel te werken.’ ‘Zeker, bovendien: iemand die te maken heeft met een hoge werkdruk vindt het misschien prettiger om het kantoor uit te stappen en


| HET RONDETAFELGESPREK |

is overal. daarmee het werk letterlijk achter zich te laten, vult Real Estate Developer Amber Huizinga (COD) aan. ‘Op die manier houd je werk en privé meer gescheiden. Zo ervaar ik dat zelf in ieder geval. Het letterlijk afstand nemen van het werk helpt me om de knop weer om te zetten.’ ‘Aan de andere kant zijn deze twee zaken tegenwoordig onmiskenbaar met elkaar verweven en dit proces lijkt onomkeerbaar’, merkt Brookhuis op. ‘Enerzijds checken werknemers hun Facebookpagina’s of zoeken ze een vakantiebestemming tijdens werktijd, anderzijds is men niet te beroerd om na werktijd nog een mailtje te beantwoorden of wat werk gerelateerde telefoontjes te plegen. Ik verwacht dat de scheiding tussen werk en privé de komende jaren steeds

de wensen en mogelijkheden van ieder individu’, concludeert Jan Brink.

‘Het hangt uiteraard samen met iemands persoonlijkheid’ Niels Wubs.

vager wordt.’ ‘Wellicht is er in de toekomst niet één aanwijsbare vorm van Het Nieuwe Werken of één soort kantoor van de toekomst, maar krijgt ieder kantoor op maat gemaakte werkplekken, rekening houdend met

Rest natuurlijk de vraag: hoe ziet onze toekomstige werkomgeving er dan uit? Brookhuis: ‘Ik ben ervan overtuigd dat het kantoor van de toekomst een open (werk) plek is waar mensen graag willen zijn, waar ruimte is voor ongeplande ontmoetingen en waar creativiteit gestimuleerd wordt. Kortom, een plek waar je gewoon heel fijn kunt werken. Een mooi voorbeeld hiervan is BounceSpace in Amsterdam, waar de stad als het ware het kantoor is binnen gedrongen. In dit pand vind je namelijk naast fraai ingerichte (flexibele) werkplekken ook een barista, een kapper en een fietsenmaker.’

49


| TRANSFORMATIE - HERBESTEMMING - TIJDELIJKE HERBESTEMMING |

50

Huizinga knikt instemmend, maar vraagt zich gelijktijdig af of haar tafelgenoten weleens een enquête onder werknemers hebben gehouden met als centrale vraag: ‘In welke kantooromgeving kan ik het beste presteren?’. Wubs antwoordt: ‘Nog niet, al valt het me wel op dat werknemers lang niet altijd weten welke mogelijkheden er bestaan als het gaat om het inrichten van kantoorruimte, hetgeen het lastig maakt deze latente behoefte boven tafel te krijgen. Je moet mensen op dit gebied echt aan de hand nemen en dan nog denken sommigen: ‘‘Ach, ik doe hier mijn werk en hoe het kantoor er verder uitziet interesseert me niet’’.’ ‘Daarbij geldt dat kantoorinrichting en kantooroptimalisatie twee dingen zijn die pas de laatste jaren echt ter sprake zijn gekomen’, aldus Mattijs Kaak. ‘Vijftig jaar geleden werd niet nagedacht over de vraag: Wat heeft een kantoor nodig? Zolang er maar bureaus en vergaderplekken waren, dan was men al

tevreden. Laat staan dat men sprak over het feit dat je het op een kantoor naar je zin zou moeten hebben.’ ‘Vijftig jaar geleden waren kantoren een soort typefabrieken’, voegt Brookhuis hier aan toe. ‘Tegenwoordig stellen de huidige technologische ontwikkelingen ons in staat na te denken over een veranderende manier van werken. De werkzaamheden die we moeten doen, kunnen we immers overal doen. Daarnaast kennen we bijna geen beperkingen meer: niet financieel, niet technologisch en niet op het gebied van duurzaamheid. Met het kantoor staan we voor mijn gevoel in de kinderschoenen: we zien dat alles kan en mag, de vraag is nu in welke vorm we dit gaan gieten.’ ‘Daar heb je een punt, maar ik verwacht niet dat corporates als Ahold zich gauw laten verleiden tot het transformeren van hun kantooromgevingen’, voorspelt Huizinga. ‘Dit is in de nabije toekomst meer weggelegd voor de kleinere communities en startups, waar vaak creatieve geesten werken die een prikkelende, uitdagende kantooromgeving nodig hebben om optimaal te functioneren. Bij corporates speelt dit minder een rol, zeker in de

‘Vijftig jaar geleden waren kantoren een soort typefabrieken.’ Sven Brookhuis

onderste lagen van deze bedrijven.’ Wubs haakt in: ‘Laten we niet vergeten dat het kostenaspect hierin de komende jaren een cruciale factor zal blijven: Hoeveel moet ik investeren en wat levert het me op? Dat is de vraag die veel vastgoedeigenaren zichzelf zullen stellen.’ To: ‘Daar sluit ik me bij aan. Bij Huawei zijn we uiterst terughoudend met het doen van investeringen waarvan niet direct zeker is of

deze zich gaan terugbetalen in de vorm van een hogere productiviteit.’ ‘Verschillende studies bewijzen dat een hoogwaardig en kwalitatief kantoor de arbeidsproductiviteit wel degelijk sterk bevordert’, repliceert Kaak. ‘Dit wordt alleen in veel gevallen nog onvoldoende onderkent. Jammer, want hieruit kun je constateren dat het absoluut loont om te investeren in een betere kantooromgeving.’

Brookhuis waagt zich tenslotte aan een voorspelling over de invulling van de toekomstige werkplek: ‘ ‘‘ Zitten’’ wordt ‘‘het nieuwe roken’’ genoemd, daarom voorzie ik een flinke toename van zogenaamde zitstaan-werkplekken. Dit zijn werkplekken die beweging op de vierkante meter stimuleren. Overigens hebben deze plekken nog een bijkomend voordeel tijdens vergaderingen: je houdt de vaart er mooi mee in.’


| HET RONDETAFELGESPREK |

‘Een plek waar mensen graag willen zijn, waar ruimte is voor ongeplande ontmoetingen en waar creativiteit gestimuleerd wordt.’ Sven Brookhuis

51


SUZANNE ROS

MARTE LENFERINK

| SKEPP TEAM TEKENING - KANTOOR VAN DE TOEKOMST |

De IT bepaalt onze werkplek. Ieder individu is anders en haalt inspiratie op zijn eigen wijze. Door de IT is het dus mogelijk om iedere werknemer op de juiste plek te laten excelleren.

JEROEN BOLKENSTEYN

BABETTE WEERMAN

52


Museumstuk

| MUSEUMSTUKKEN |

Kantoorartikelen die in de toekomst misschien niet meer zo vanzelfsprekend zijn. Tekst: Rachel Santegoets Beeld: zie bronvermelding p. 128

perforator

Materiaal

Ontwerp

Museumstuk

Metaal met een rubberen deksel aan de onderkant.

Op14 november 1886 patenteerde de Duitser Freidrich Soennecken zijn “Papierlocher für Sammelmappen”.

Rond 2024 verdwijnen de ordners geheel uit het kantoor. Alles gaat via de cloud. Doordat de ordners verdwijnen, verdwijnen ook zijn benodigdheden zoals de perforator.

Waar ken je hem van.

Wat is de functie.

Wat kan er nog meer.

De uitgeponste rondjes kunnen ook als confetti worden gebruikt.

53

r

m use u m

stu

€ 150.-

k de wa

perforato

Een perforator is een apparaat om gaten te maken (ponsen) in papier, karton, kunststof folie of metaalplaat.

e

Door de gaatjes kan het papier in een map of ordner geplaatst worden.

d e va n d ar

De bekendste perforator is die voor thuis en op kantoor waarmee twee of vier gaten in een vel papier gemaakt kunnen worden op een afstand van 8 centimeter van elkaar.


| MUSEUMSTUKKEN |

cd-rom Materiaal

Metaalfolie ingekapseld in een kunststof buitenlaag.

Waar ken je hem van. De voorloper van de usb-stick om zelf bestanden op te zetten. Maar ook als software cd-rom. Steeds vaker kom je hem ook tegen als onderzetter.

Ontwerp

Na de audio-cd werd in 1983 de cd-rom ontwikkeld.

Wat is de functie.

Het lezen en opslaan van computerbestanden. De cd-r kan eenmalig beschreven worden, de cd-rw kan gewist en herbeschreven worden.

Museumstuk

Omtrent 2018 zal de cd-rom uit het kantoorlandschap verdwijnen. Ook omdat computers dan geen cd-rom schijf meer hebben.

Afmeting.

Cd’s hebben een diameter van 120 mm en een dikte van ongeveer 1,2 mm. De opening in het midden heeft een diameter van 15 mm. Precies de grootte van een dubbeltje (10 guldencent).

54

Een CD-rom (compact disc read-only memory) is een cd die meestal computerprogramma’s of computergegevens bevat en die in een computer kan worden gelezen.

stu

cd-rom de

m us eu m k de w

met inhoud € 1000.-

aa

rde van


| MUSEUMSTUKKEN |

vulpen Materiaal

Metaalfolie ingekapseld in een kunststof buitenlaag.

Waar ken je hem van. Een pen is een schrijfinstrument waarmee men inkt op papier aanbrengt. De schrijfpen is meestal zo ontworpen dat hij goed in de hand ligt.

Ontwerp

De productie van de vulpen kwam op gang vanaf 1880. Met grote hoeveelheden werden ze toen gemaakt.

Het systeem.

De producent Waterman vond in 1884 een toevoersysteem uit met drie groeven. Dit concept zorgde ervoor dat de inkt continu en zonder onderbrekingen naar de penpunt kon vloeien, zonder te lekken en zonder dat de punt continu in de inkt gedoopt hoefde te worden.

Museumstuk

De vulpen is meer een luxe-artikel geworden dan een gebruiksartikel. Rond 2024 zal ook de vulpen een echte collectors item worden.

Voorloper.

Vanaf ± 1870 maakten Duncan MacKinnon en Alonzo T. Cross een pen met een hol schrijftuitje. Deze “stylo’s” worden tegenwoordig vooral gebruikt voor technische tekeningen. Ze waren aan het eind van de 19e eeuw echter zeer populair om te schrijven.

55

Een vulpen is een pen waarmee men schrijft met vloeibare inkt. Een van de verschillen met een balpen is dat een vulpen door de gebruiker zelf gevuld kan worden. Dit kan gebeuren met inkt uit een inktpot of door het gebruik van kant en klare inktpatronen.

k de w

€ 2500.-

stu

vulpen de

m us eu m

aa

rde van


| MUSEUMSTUKKEN |

papieren agenda Materiaal

Ontwerp

Museumstuk

Papier. Voor de kaft wordt vaak een dikker papiersoort gebruikt dan voor het binnenwerk.

De schoolagenda loopt in het noordelijk halfrond van september tot en met juni. De zakelijke agenda loopt van januari tot en met december.

Rond 2020 is de afzetmarkt voor de papieren agenda’s volledig verdwenen.

Waar ken je hem van. Mensen gebruiken een agenda meestal om afspraken in te noteren.

De betekenis.

Het woord ‘‘agenda’’ vindt zijn oorsprong in het Latijn. Het is een gerundivum van het werkwoord agere (doen) en betekent letterlijk ‘de dingen die gedaan moeten worden’.

Andere namen voor de agenda.

In het Surinaams spreekt men ook van madiwodo, naar de afkortingen van de eerste vier dagen van de week.

m us eu m

stu k de w

met inhoud € 6802.-

aa

rde van

Een agenda is een personal analoge assistent, meestal gebaseerd op een jaar. Het is een boekje dat is ontworpen om draagbaar te zijn. Het bevat meestal een planner, dagboek, adresboek en blanco papier.

agenda de

56


Waar ken je hem van. Vaak worden visitekaartjes geplakt op de Rolodex systeemkaart, of in een plastic huls in de vorm van een syteemkaart om visitekaartjes in te plaatsen. Sommige bedrijven produceren visitekaartjes in de vorm van Rolodex systeemkaarten.

Ontwerp

Museumstuk

De Rolodex werd in 1956 in Amerika ontworpen door Hildaur Neilsen en in 1958 op de markt gebracht door Arnold Neustadter.

Vrij snel zal de rolodex in het museum komen, rond 2018 wordt verwacht.

Het systeem.

Een Rolodex heeft speciaal gevormde systeemkaartjes met inkepingen, waardoor die gemakkelijk in en uit de roterende spindel kunnen worden geklikt.

De naam.

Is een samentrekking van de Engelse woorden ‘rolling’ en ‘index’. In Nederland wordt hij ook wel als ‘kaartenmolen’ aangeduid.

57 Een Rolodex is een apparaat met roterende systeemkaarten met contactgegevens, dat voornamelijk op kantoren wordt gebruikt.

m us eu m

stu

rolodex de

De rolodex bevat verschillende soorten materialen.

rolodex

k de w

met inhoud € 4558.-

rde van

Materiaal

| MUSEUMSTUKKEN |

aa

stuk


| INSPIRATIE |

58

WE CANTEEN geeft eten weer een verhaal WE CANTEEN selecteert de beste lokale ondernemers en brengt hen bij elkaar. Met de ondernemers vormen wij het traditionele bedrijfsrestaurant om tot een eigentijds foodcourt waar mensen kunnen genieten van een gevarieerd aanbod van écht lekker en gezond eten. Het zijn deze lokale ondernemers die het eten weer een gezicht, een verhaal maar ook de passie meegeven die écht eten verdient. Op uw kantoor. En dat proef je…


| INSPIRATIE |

At the end of the day it’s all about Experience

59

en een gezicht. En dat proef je... Juice & Salad is het bedrijfje van Michiel en Nick, twee jongens opgegroeid op de kleigrond van de Noordoostpolder, met een aangeboren liefde voor verse agrarische producten. Betere natuurproducten en mooiere salades zijn er niet. Thijs (op de foto) en Marijn van Bulls and Dogs draaien zelf hippe, trendy worsten en maken hotdogs met unieke smaakcombinaties, gemaakt van eerlijk vlees van de lokale scharrelslager. En zo hebben wij nog ruim 250 verhalen van lokale helden.

www.wecanteen.nl


| PROJECT IN BEELD |

60


| PROJECT IN BEELD |

61

Atoomclub

Locatie: Amsterdam Opdrachtgever: Atoomclub Nederland B.V. Totaal concept, ontwerp, realisatie, projectbegeleiding, styling en marketingmateriaal.


| INSPIRATIE |

Het kantoor van de toekomst volgens Selecta.

Werkend Nederland drinkt met zo’n 4 koppen per dag dagelijks 23,2 miljoen koppen koffie. Goede koffie is inmiddels een belangrijke secundaire arbeidsvoorwaarde. Wat betekent dit voor het kantoor van de toekomst?

Goede koffie leidt tot betere werkprestaties en meer werkplezier Uit onderzoek van Ruigrok I Netpanel in soorten koffie en gebruiksvriendelijkheid opdracht van Selecta Nederland blijkt dat van de automaat. 58% van de Nederlandse werknemers meer ‘In de afgelopen jaren zien we dat in plezier ervaart in zijn werk. Bijna de helft Nederland steeds meer verschillende (49%) van de werknemers zegt met een soorten koffie worden aangeboden’, zegt goede kop koffie productiever te zijn in zijn Kristien Janssen, Sales & Marketing Director werk. Als belangrijkste aspecten van goede van Selecta Nederland. koffie worden genoemd: smaak, gratis “De populariteit van koffiebonen neemt verkrijgbaarheid, keuzemogelijkheden van toe, maar ook koffie in pads of capsules

blijft populair. In combinatie met de opkomst van ‘het nieuwe werken’ zien we dat deze landelijke trends zich ook steeds meer vertalen naar de werkvloer. Reden temeer voor werkgevers van het kantoor van de toekomst om ook te luisteren naar de koffiewensen en -voorkeuren van medewerkers.”

Over Selecta

Selecta Nederland is onderdeel van de internationale Selecta Group, Europees marktleider op het gebied van vending. In 22 landen zorgen 5.000 mensen en meer dan 130.000 verkooppunten voor een uitstekende cappuccino, frisdrank, snoep, snack of een broodje op het werk en onderweg. Selecta staat voor ‘Onbeperkt Genieten’ en heeft de ambitie nummer 1 in koffiebeleving te zijn. Met oplossingen die aansluiten bij de uitdagingen van de klant en haar omgeving.

62

Onbeperkt genieten Bent u op zoek naar een duurzame warme drankenvoorziening die past bij het nieuwe werken en het kantoor van de toekomst? Met het zelfbedieningsconcept Starbucks on the go biedt u uw medewerkers hun favoriete Starbucks drankje: een espresso, chai tea latte, warme chocolademelk of thee op maat: in diverse bekermaten,

verschillende types bonen en diverse smaken. Onbeperkt genieten betekent keuzevrijheid en flexibiliteit. Ook bij de andere concepten van Selecta staat de wens van u en uw medewerkers voorop.

Meer weten? Selecta biedt u als lezer gratis de mogelijkheid om de tevredenheid over de warme dranken bij u op kantoor te testen. Voor meer informatie over de gratis online test, de uitkomsten van het onderzoek of de mogelijkheden bij u op kantoor gaat u naar www.selectavending.nl of neemt u contact op met Malou Weststrate telefoonnummer 0418-657729.


| SKEPP TEAM TEKENING - KANTOOR VAN DE TOEKOMST |

20..?

MARINKA TEN THIJE

2013 Google Glass

JACKO LODEWEGES

2005 ‘New World of Work’

Ideale werkplek

JAN BRINK

> 2010 Het Nieuwe Werken

LOTTE WINDEY

1965 kantoortuin

1983 eerste mobiele telefoon

MAAK HIER EEN BEELD VAN JOUW EIGEN IDEALE KANTOOR VAN DE TOEKOMST

1938 eerste computer

63


| GOED OM TE WETEN |

64

Alles heeft zijn schoonheid,


| GOED OM TE WETEN |

65

maar niet iedereen ziet het.................................... Wijsheid van Confucius, een denker en filosoof uit het oude China.


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

VORM IS LEEG 66


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

LEEGTE TE IS VORM De Schoonheid Van Leegstand

Tekst: Rachel Santegoets | Beeld Rachel Santegoets en Rinse Tjeerdsma

Ieder jaar groeit de leegstand in Nederland. Winkels, zwembaden, kantoren, musea, fabrieken, boerderijen, ja soms complete dorpen komen steeds vaker leeg te staan. Ronald en Erik Rietveld van RAAAF (Rietveld Architecture-Art-Affordances) ‘Leegstand is voor ons geen probleem, maar een rijke bron met een ongekend potentieel’. Juist door naar de mogelijkheden van de panden te kijken kunnen er nieuwe dingen ontstaan. De leegte zorgt voor nieuwe creatieve oplossingen.

67

Door verder te kijken, door de mogelijkheden en de schoonheid van een lege plek of een leeg gebouw te zien, kan er veel meer. Voor een innovatief land als Nederland is het belangrijk om hier het voortouw te nemen. In de fotoreportage tonen we een aantal panden, die voor een deel of helemaal leeg staan. Het zijn panden met een eigen geschiedenis en allemaal wachten ze op een nieuwe bestemming. Zie de schoonheid en laat uw creativiteit toe!

foto Rachel Santegoets


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

68


foto Rachel Santegoets

| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

De Rotterdam - Rotterdam ‘Door de instabiele markt moet dit gebouw zich kunnen aanpassen, van functie kunnen veranderen. Het heeft een gevel die je op verschillende manieren kunt benaderen als je komt aanlopen over de Erasmusbrug. Je kunt het gebouw niet op één manier lezen. Het is gemaakt met een aarzeling.’ Rem Koolhaas. De Rotterdam, het grootste gebouw van Nederland, is nog niet volledig verhuurd. Er wordt gefluisterd dat het zonder de gemeente Rotterdam, de grootste huurder, nooit gebouwd was. De gemeente was bereid zelf twee derde van de kantoorruimte te huren, en dus werd er besloten te bouwen. Met de Rotterdam op de Wilhelminapier is er meer leven gekomen in een gebied dat twintig jaar geleden nog verwaarloosd havengebied was. De Wilhelminapier bruist door de nieuwe ontwikkelingen. Wel is elders in de stad een litteken ontstaan: twee van de drie Marconitorens staan nu door het vertrek van de gemeenteambtenaren vrijwel leeg.

69


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

70

foto’s Rinse Tjeerdsma

Fort Honswijk - Houten Dit fort werd in 2013 door het Ministerie van Defensie afgedankt en kwam vervolgens in handen van het Ministerie van Economische Zaken. Dit ministerie zoekt nu samen met de gemeente Houten naar een passende herbestemming. Een situatie die voor veel forten en batterijen in Nederland herkenbaar is. De gebouwen hebben metersdikke muren, weinig lichtinval, een vochtig binnenklimaat en zijn vanaf de weg vaak onzichtbaar. Toch vormen ze een parel in het landschap. Een parel die vanouds bedoeld was om te beschermen en te verdedigen. De negentig forten en batterijen van de Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie versterkten Nederland lange tijd in onze militaire geschiedenis. Fort Honswijk, gebouwd tussen 1841 en 1848 als eerste en grootste torenfort in de Nieuwe Hollandse Waterlinie, heeft lange tijd een functie gehad in de bescherming van Nederland. Nu staat het fort sinds korte tijd leeg. Spijtig genoeg.


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

71


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

72

foto’s Rinse Tjeerdsma


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

Het Zandpad - Utrecht Een automobilist komt het Zandpad opgereden, zoekend kijkt hij rond. Hij draait en keert, nog steeds zoekend terug langs de vele woonboten, waarop uit stil protest geschreven staat ‘Abusievelijk gesloten’. Fietsers komen breed slingerend op de auto af, vogels fluiten, plezierboten varen af en aan achter de woonboten langs. ‘Wat is dit voor een pad?’ vraagt de automobilist zich ongetwijfeld af.

Het Zandpad, een pad waar sinds de Tweede Wereldoorlog dames-van- plezier in de gekleurde woonboten hun werkplekken hadden. Deze A-locatie in Utrecht kent sinds 25 juli 2013 leegstand. De boten zijn op last van de burgemeester gesloten en sindsdien liggen de woonboten er verlaten bij.

73


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

Hier lagen pakweg 40 boten met prostitutievergunning, in totaal 143 ‘ramen’ oftewel ‘peeskamertjes’. Wat gaan we met deze boten doen?

74

foto’s Rinse Tjeerdsma


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

75


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

76

foto’s Rinse Tjeerdsma


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

77

Tropicana - Rotterdam Bij binnenkomst verwacht je nog steeds het gegil van kinderen, de geur van chloor, het geruis van golven en de oplettende blikken van de badmeesters. Dat is niet meer het geval sinds 2010, toen het pand haar deuren definitief sloot. Subtropisch Zwembad Tropicana was bedoeld om mensen een dagje plezier te geven. Ooit was Tropicana het grootste subtropische zwembad in Nederland. In 1988 werd het in opdracht van Center Parcs

gebouwd. In het zwembad waande je je in een paradijs met palmbomen, water, spuwende zeehonden, lagunes, jacuzzi’s, bubbelbaden en een golfslagbad. In de jaren ’80 was dat een echt uniek dagje uit. In 2007 kwam het zwembad op een minder goede manier in de media en was de eigenaar genoodzaakt haar deuren te sluiten. Het bad zou, na een verbouwing weer opengaan, maar bleef niettemin tot 2013 leeg staan. Sinds begin 2013 zijn er verschillende bedrijven gehuisvest

in het pand en woont er een elektricien. Vooralsnog is er een bestemmingsplan ingediend om op de plek van het zwembad seniorenwoningen te bouwen. In de tussentijd is het pand herbestemd tot stadskas waarin duurzaamheid, creatief ondernemerschap, eten en koffie centraal staan.


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

Daar sta je dan als oude rot in die enorme zandvlakte. Uit functie, niemand die echt goed weet wat met je te beginnen. Als eerste in Nederland van volledig gewapend beton. Altijd hielp je ons, je was de vijand te slim af, bracht ons in contact met geliefden, liet onze favoriete muziek horen. Nu sta je daar: alleen, ontmanteld, verlaten en eenzaam. Iedereen staat te popelen je binnenste te betreden, jij kwijnt langzaam weg in eenzaamheid.

78


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

79

foto’s Rinse Tjeerdsma


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

80 foto’s Rinse Tjeerdsma

Gebouw A - Radio Kootwijk In de verlatenheid van de Veluwse zandverstuivingen staat het voormalige zendstation Radio Kootwijk, ontworpen door toenmalig Rijksarchitect Julius Luthmann. Het staat sinds 1998 leeg. De bouw van Radio Kootwijk begon in 1919, toen 150 werkloze Amsterdammers naar het gebied werden gebracht. In 10 maanden tijd bouwden zij Radio Kootwijk. Snél, want de planning was anderhalf jaar. De PTT nam het radiotelegrafische zendstation in 1923 in gebruik. Radio Kootwijk kent een bewogen,

indrukwekkende geschiedenis, in 1998 eindigde haar bestaan als zendstation. Wat overbleef was een monumentaal pand in de ongerepte natuur. Het zendstation en het dorp Radio Kootwijk vormen vandaag de dag een beschermd dorpsgezicht. Nadat Radio Kootwijk zijn functie als zender verloor, is er jarenlang gezocht naar een passende bestemming voor het pand en het terrein. Het terrein is nu toegankelijk voor bezoekers en de

gebouwen zijn te bezichtigen tijdens excursies en evenementen. Veel leegstaande gebouwen in Nederland zijn van de overheid. Vaak wordt er vergeten dat die leegstand de belastingbetaler veel geld kost. In het geval van Radio Kootwijk, vlakbij Apeldoorn, zelfs zo’n 200.000 euro per jaar.


| VORM IS LEEGTE - LEEGTE IS VORM |

81


| GOED OM TE WETEN |

82


| GOED OM TE WETEN |

Alcohol drinken is salaris verhogend!

Mensen die af en toe een drankje drinken, verdienen tien procent meer dan wie nooit drinkt. Dat getal stijgt zelfs naar zeventien procent voor mensen die minstens één keer per maand een café bezoeken. Vaak zijn mensen die drinken sociaal en zij hebben een uitgebreid netwerk. Het loon van die mensen ligt over het algemeen hoger.

83


| ENERGIE |

DE MENS CENTRAAL Tekst: Sven Brookhuis en Jurre Aagten | Beeld: Thiemi Higashi

Sven Brookhuis van SKEPP komt met

E N

zeven kritieke succesfactoren voor een energiek kantoor. Voorwaarden waarvan de beginletters e-n-e-r-g-i-e

E

zelfs de basis van het verhaal vormen. Duurzaamheid en technologie, daar 84

draaide het de afgelopen decennia

R

om bij het bouwen en inrichten van kantoren. Anno 2014 is een duurzaam en

technologisch

goed

ingericht

G

kantoor niet voldoende meer. Wil je immers het menselijk potentieel binnen

de

organisatie

optimaal

I

benutten? CreĂŤer dan een dynamische kantooromgeving die de zintuigen prikkelt en het brein aan het werk zet.

E


EIGEN:

| ENERGIE |

‘Belangrijk bij het inrichten van een kantoor is dat er rekening wordt gehouden met de menselijke neiging om af en toe even op jezelf te willen zijn. Het kantoor hoort dus laagdrempelige plekken in zich te hebben waar je je even terug kunt trekken, bijvoorbeeld voor een telefoongesprekje (werk of privé). De cultuur van het bedrijf dient hier in mee te gaan, al zal dit voor veel organisaties nog een grote stap zijn: werkgevers beoordelen werknemers nog op aanwezigheid in plaats van op productiviteit. Het Nieuwe Kantoor (HNK) is een goed voorbeeld van een ‘eigen’ kantoor. Alles wat typisch is voor een gedateerd kantoor zit hier niet in: geen systeemplafonds, geen entree met marmer, geen blauw tapijt; wél een mooie grote woonkeuken waar collega’s met elkaar lunchen.’

NAVIGEREND

‘Hiermee bedoel ik: het kantoor is richtinggevend in het systeem van diegene die het gebruikt. Op het moment dat je in een stad woont, dient het kantoor ook in de stad te zijn. Vind je het fijn om met het openbaar vervoer te reizen? Dan heb je een kantoor nodig op loopafstand van het station. Reis je door het hele land? Zoek dan een kantoor aan de snelweg. Kortom, de plek waar het kantoor zich bevindt moet in je systeem zitten. Een onmiskenbaar voorbeeld van een navigerend kantoor is oVVice: altijd goed bereikbaar zowel met de auto als met het openbaar vervoer.’

ENERVEREND

‘Een kantoor mag iets enerverends, iets avontuurlijks in zich hebben. Zorg voor plekken waar ruimte is voor ongeplande ontmoetingen, zodat collega’s even met elkaar kunnen brainstormen of een praatje kunnen maken. Hiervoor is het van belang om lopen te stimuleren. Creëer looplijnen door na te denken over hoe de lift, de printer en de koffieautomaat te positioneren ten opzichte van het kantoor. Exemplarisch voor een enerverend en avontuurlijk kantoor is BounceSpace, een eigentijdse co-working organisatie voor startups en zzp’ers. Je vindt in dit pand niet alleen (flex)werkplekken, maar eveneens een haarbarbaar (kapper red.), een fietsenmaker en een koffietentje. Bij BounceSpace is de stad als het ware het kantoor binnengedrongen.’

RESPONSIEF

‘Een andere elementaire succesfactor is responsiviteit. Vergelijk het kantoor met een huis: als je moe bent, ga je naar bed, heb je honger, dan maak je een broodje. Met een kantoor werkt het net zo; het kantoor moet antwoorden bieden op behoeften van mensen. Op het kantoor wil je je vrij bewegen en naar ruimten gaan die op dat moment het meest aan jouw behoeften voldoen. De Atoomclub is een responsief kantoor dat plaats biedt aan veel van dit soort ruimten.’

GLASHELDER

‘Om het denkproces te bevorderen heb je prikkels van buitenaf nodig. Die prikkels krijg je niet wanneer je in een afgesloten hokje zit. Ons advies is om kantoren grotendeels ‘open’ te bouwen en noodzakelijke wanden zoveel mogelijk uit glas te laten bestaan, zodat energie als het ware wordt doorgegeven. Dit aspect zie je goed terug bij BounceSpace, waar een zogenaamde BounceBox is ontwikkeld: een glazen kubus die energie doorlaat, maar waarin je je tevens even helemaal kunt afsluiten.’

INTERACTIE

‘Mensen hebben een natuurlijke neiging om samen te klonten, om interactie aan te gaan. Als bedrijf kun je dit negeren, ik denk echter dat het juist veel beter is deze oorspronkelijke behoefte te faciliteren. Vooral op de plekken van deze ongeplande ontmoetingen hoort de drempel tot interactie zo laag mogelijk te zijn. Hier horen de juiste inrichtingsoplossingen bij, zodat je niet eerst een vergaderkamer hoeft te boeken. oVVice is hier een uitgesproken voorbeeld van: een kantoorconcept met tal van onverwachte nisjes, zitjes en hoekjes waar mensen als vanzelfsprekend bij elkaar komen.’

ERGONOMISCH

‘Ten slotte is ergonomie van ontegenzeggelijk belang, ofwel: optimaliseer de (kantoor)omgeving in relatie tot de mens. ‘‘Zitten’’ bijvoorbeeld, wordt wel ‘‘het nieuwe roken’’ genoemd. Allerlei onderzoeken wijzen uit dat een hele dag achter je bureau zitten slecht is voor de gezondheid. Een simpele doch doeltreffende oplossing hiervoor zijn zit-staan-werkplekken, waardoor –het woord zegt het al– werkzaamheden ook staand zijn uit te voeren en beweging op de vierkante meter wordt gestimuleerd. Kijk maar eens naar de succesformule De Atoomclub, waar meerdere zit-staan-werkplekken zijn ingericht.’

85


| ENERGIE |

Wie BounceSpace op de Overtoom in Amsterdam binnenloopt, ziet het meteen: hier is het alledaagse, monotone kantoor ver te zoeken. Laat dat nou precies de bedoeling zijn van Jorn van Lieshout en Daan Nederlof, de eigenaren van dit vernieuwende pand. BounceSpace is naast een werk-, vergader- en evenementenlocatie, ook een inspiratie- en ontmoetingsplek voor jonge ondernemers en andere professionals. ‘Vanuit diverse disciplines vorm je samen een community en deel je elkaars kennis en expertise’, aldus Lieshout en Nederlof. Inmiddels heeft BounceSpace aardig naam gemaakt in het vastgoedwereldje. De vestiging in Amsterdam is snel aan het volstromen met huurders en in samenwerking met SKEPP is een tweede vestiging in Eindhoven inmiddels geopend.

www.bouncespace.eu 86

www.ovvice.nl Een toffe werk- en ontmoetingsplek en altijd goed bereikbaar met het openbaar vervoer: dat is het kantoorconcept oVVice van Aron Reek en Renate Kemna. Bovendien heeft oVVice een hoge standaard als het gaat om gastvrijheid en gastronomie. Reek: ‘We bieden in een kantooromgeving de service van een hotel.’ Het 3300 vierkante meter tellende kantoorpand aan de Jansbuitensingel 30 in Arnhem biedt plaats aan flexwerkers, mkb’ers en zzp’ers. Voor iedere doelgroep is er een bijpassend abonnement, dat uitgaat van het zogenaamde plug & play principe: volledig ingerichte, kant-en-klare werkplekken. oVVice heeft de ambitie om binnen enkele jaren, samen met SKEPP, een landelijk dekkend netwerk te hebben.

BOUNCESPACE OVVICE


| ENERGIE |

Een combinatie van werken, ontmoeten en eten. Dat is volgens Arjan Kuilman (gesteund door Rudy Stroink) in een notendop de kantoorformule van de

Atoomclub in Utrecht. ‘Het is een plek waar je rustig kunt werken, vergaderen of waar je met andere Atoomclubleden van gedachten kunt wisselen’, beschrijft Kuilman. ‘Hierdoor ontstaat op een natuurlijke manier een hechte community, waarbij de clubleden onderling profiteren van een unieke uitwisseling van netwerk, ervaring en klantenkring. Daarnaast worden werk en ontspanning hier subtiel met elkaar verweven, want naast werken kun je bijvoorbeeld ook een potje poolen of een borrel nemen in het Atoomcafé.’ De leden van de Atoomclub bestaan voornamelijk uit zelfstandige professionals. Corporates als Manpower voelen zich overigens evengoed thuis in deze kantoorformule. Naast een succesvolle vestiging in Utrecht opende De Atoomclub deze herfst een vestiging direct aan de Amsterdamse ring (Overschiestraat 65). Atoomclub heeft de ambitie om binnen het tijdsbestek van een aantal jaren, samen met SKEPP, landelijk te zijn uitgerold.

ATOOMCLUB HET NIEUWE KANTOOR

www.atoomclub.nl www.hetnieuwekantoor.com

Het Nieuwe Kantoor is de ultieme werkomgeving voor flexwerkers, starters, gevestigde bedrijven en multinationals. Wie deze inspirerende omgeving binnenloopt, heeft de beschikking over stijlvolle werkplekken, vergader- en kantoorruimtes, een eigen Grand Café en veel uiteenlopende diensten. HNK is een warme, multifunctionele en inspirerende omgeving die invulling geeft aan de kernwaarden flexibiliteit, full service en maatwerk. Deze succesrijke kantoorformule is door SKEPP ontwikkeld, maar wordt door de nieuwe eigenaar, het beursgenoteerde NSI, nu verder over Nederland uitgerold. Op de achtergrond blijft SKEPP betrokken bij de disciplines design en build.

87


| INSPIRATIE |

Red Stitch, Dock 2-zitsbank 02

Vitra, Alcove Two-Seater

Het proactieve team van BigBrands informeert en adviseert klanten gedurende het gehele inrichtingsproces van een interieur.

Door gebruik te maken van het materiaal van internationale designmerken, zoals Vitra, Arper, Moooi, Fritz Hansen plus vele andere ontwerpers creĂŤert BigBrands de ideale leefruimte, waarin optimaal gepresteerd kan worden.

88 Thonet, Thonet 404

Quinze & Milan, Airbench Double 02

Fritz Hansen, Drop Chair

Vitra, Organic Highback

De Vorm, Pod

Fritz Hansen, Ro Chair

BigBrands brengt met vernieuwende ontwerpen en gerenommeerde klassiekers inspirerende werkomgevingen tot leven. Optimaal samenwerken en in balans blijven staat bij de keuzes van het meubilair van BigBrands centraal. De behoefte van de gebruiker wisselt gedurende het verloop van de dag, het is dan ook van belang deze veelsoortige behoefte optimaal te faciliteren. BigBrands biedt met het oog hierop niet alleen een breed scala aan designmerken, maar genereert door met name de keuze van de meubelen ook een breed assortiment aan inrichtingsalternatieven. BigBrands levert door te kiezen voor het juiste interieur een belangrijke bijdrage aan de cultuur en het werkplezier binnen een organisatie. Een interieur dat past bij de visie en missie van een bedrijf. BigBrands creĂŤert daarnaast een werkplek waar werknemers optimaal kunnen presteren en waar klanten zich welkom voelen. De kwaliteit van BigBrands wordt op het gebied van design versterkt door de samenwerking met Skepp en wordt herkend door klanten als het Rijksmuseum, CitizenM en Argos Olie.


| SKEPP TEAM TEKENING - KANTOOR VAN DE TOEKOMST |

r0 "To see the world, things dangerous to come to, to see behind walls, to draw closer,

DIAN DERKSEN

FEMKE DE VROOME

to find each other and to feel. That is the purpose of life."

‘Wat zeker niet mag ontbreken in het kantoor van de toekomst is een foodcourt, met diverse mogelijkheden om te lunchen met een divers internationaal aanbod aan warme gerechten voor tijdens de avonduren’.

JURGEN LEFERINK

ROBBERT BOVEE

‘Aangezien onze fossiele brandstoffen schaars worden zal het kantoor van de toekomst dichter bij huis worden geplaatst. Dit hoeft geen probleem te zijn, integendeel! Thuis smaakt de koffie het lekkerst, is de audio apparatuur het best en internet het snelst. De uitdaging uit multidisciplinaire teams te vormen van geografisch verspreid talent en deze de optimale tools ter beschikking te stellen die de technologie ons biedt voor collaboratie op afstand. zie ook www.officepod.co.uk

HELEENSTOER

YORAN BOSMAN

89


| PROJECT IN BEELD |

Criteo

Locatie: Spaces Amsterdam Opdrachtgever: Criteo Realisatie kantooromgeving.

90

Huawei

Locatie: Amsterdam Opdrachtgever: Huawei ICT solutions provider Realisatie demoroom.


| PROJECT IN BEELD |

91

Infoblox

Locatie: Amsterdam Opdrachtgever: Infoblox BV Ontwerp, realisatie, projectbegeleiding.


| HET NIEUWE WERKEN - DE TEST |

Start - - - - - - - - - - - - - - -> 92

Doe de test:

Proof of niet? Flexwerken, Het Nieuwe Werken... De begrippen over De Nieuwe Manier van Werken vliegen je om de oren. Of het de meest efficiënte manier van werken is, is niet bewezen. Wat met name belangrijk is, is dat je je eigen optimale manier van werken ontdekt. Ben je flexibel of juist niet? Wat heb je nodig of juist niet?

In Hoeverre ben jij Het-Nieuwe-Werken proof? Tekst: Lotte Windey

2.

Wat zijn jouw werktijden? A. Tussen 8.00 en 19.00 flexibel in te delen. B. Elke dag van 9:00 tot 17:00 Wat is jouw C. Als ik maar aan werkgebied? mijn uren kom, maken A. Ik werk door het hele land, mijn auto is tijden niet uit.

1.

mijn kantoor. B. Het liefst elke dag ergens anders, dat geeft me energie. C. Mijn werk kan ik alleen maar vanachter hetzelfde bureau uitvoeren.

3.

Hoe denk je over een ‘clean desk’ -policy? A. Een clean wat? B. Heerlijk, elke dag weer fris beginnen. C. Waar laat ik dan mijn fotolijstjes, papierwerk, kalender en schrijfwaren?

5. 4.

Hoe is jouw balans tussen werk en privé? A. Zodra ik de computer afsluit, denk ik de volgende dag pas weer aan werk. B. Het zou zonde zijn als je een deal misloopt. Altijd alert! C. Werk loopt altijd een beetje door op de achtergrond. Belangrijke mails beantwoord ik.

Samen werken met collega’s vind ik… A. ..erg belangrijk, je zet een prestatie neer met het gehele team. B. ..redelijk belangrijk, individueel werk is net zo belangrijk C. ..vooral bijdragen aan de sfeer binnen het bedrijf, niet zo zeer aan het behalen van doelen.

6.

Het management van mijn organisatie… A. ..staat altijd open voor veranderingen en modernisatie. B. ..heeft weinig behoefte aan verandering van systemen. C. ..voert alleen veranderingen door die in een directe lijn winstgevend zijn.

8.

7.

Begrippen die ik belangrijk vind in mijn werk: A. Duidelijkheid & regelmaat. B. Vrijheid & verantwoordelijkheid. C. Teamspirit & betrokkenheid.

Werkomstandig -heden zijn voor mij het beste wanneer… A. ..ik kan gaan en staan waar ik wil. B. ..ik een vaste werkplek heb. C. ..ik thuis kan werken.


| HET NIEUWE WERKEN - DE TEST |

Uitslag - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - >

12

Ik kan me het beste concentreren als… A. Ik me geïnspireerd voel door mijn omgeving. B. Ik in stilte kan werken. Ik bepaal zelf de volgorde van mijn C. Ik niet gestoord werkzaamheden: wordt. A. Ja B. Nee C. Af en toe

11 10.

Snel kunnen schakelen in een situatie is… A. ..mijn tweede natuur. B ..handig, maar ik kan het niet. Netwerken vind C. ..niet nodig voor ik… mijn werkzaamA. ..zwaar overschat. heden. B. ..een bron van nieuwe opdrachten! C. ..handig als ik er tijd voor heb.

9.

13

15

Mijn leidinggevende… A. ..controleert of ik mijn doelen haal aan het einde van een periode. B. ..laat me mijn eigen gang gaan. C. ..loopt met mij Op bedrijfsuitje ga aan het einde van de dag mijn afgeronde ik het liefste: A. Survivalen in de werkzaamheden door. Ardennen. B. Golfen op de Veluwe. C. Zeilen langs de Waddeneilanden.

14

Mijn benodigdheden voor een standaard werkdag: A. Computer, bureau, comfortabele stoel. B. Creativiteit en nieuwe ideeën. C. Koffie, laptop en de Cloud.

93

TEL HET TOTAAL AANTAL PUNTEN BIJ ELKAAR OP: AANTAL PUNTEN PER GEGEVEN ANTWOORD VAN MINIMAAL 1 TOT MAXIMAAL 3 PUNTEN PER VRAAG: 1. A2, B3, C1

6.

A3, B1, C2

11. A3, B1, C2

2. A2, B1, C3

7.

A1, B3, C2

12. A3, B1, C2

3. A1, B3, C2

8.

A3, B1, C2

13. A1, B2, C3

4. A1, B3, C2

9.

A1, B3, C2

14. A3, B1, C2

5. A1, B3, C2

10. A3, B2, C1

15. A1, B3, C2

25-35

25-35

15-25

Het liefst zou jij niets aan je werkplek willen veranderen. Misschien ook niet, omdat jouw branche het niet toelaat. Waarom zou je je werkplek aanpassen, als je op dit moment al op de meest productieve manier werkt? Het is fijn dat je een steady basis hebt. Mocht je baas toch ineens plannen hebben om over te stappen naar flexwerken, probeer er dan wel voor open te staan en het een kans te geven!

Jij hebt behoefte aan een vaste basis, maar zou het leuk vinden om af en toe een dagje ergens anders inspiratie op te doen. Dat is vast bespreekbaar met je baas! Op een flexkantoor zijn vaak interessante ondernemers, waar je makkelijk mee in contact kunt komen. Een dagje op een andere locatie geeft je weer nieuwe ideeën en energie om op een andere manier naar je projecten te kijken. Probeer het eens!

Waarom zit jij nog achter je vaste bureau? Actie! Jij bent wel toe aan het ontdekken van wat avontuurlijke werkplekken. Stel het voor bij je baas en hang hier een proefperiode aan vast om te kijken of je net zo efficiënt en productief blijft. Bij veel business centers kan je een dagje vrijblijvend een flexplek uitproberen. Als je baas enthousiast is, kun je misschien zelfs op jullie eigen kantoor flexibele werkplekken realiseren.


| GOED OM TE WETEN |

94

Wist je dat SKEPP niet alleen projecten in Nederland heeft, maar ook in de rest van de Benelux.


COLUMN

De tweeëntwintigjarige Myron Meijerink studeert geschiedenis en criminologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, ook werkt zij als receptioniste in Het Nieuwe Kantoor Rotterdam. Hier komt ze dagelijks in aanraking met de diversiteit die flexwerken met zich mee brengt. Elke dag is anders en ze werkt met veel plezier met alle verschillende huurders, members en overige gasten.

95

Tekst en beeld: Myron Meijerink

Het kantoor van de toekomst, hoe zullen wij er over 100 jaar bij zitten? Zal er weinig veranderen? Blijven de kantoorpanden van nu gewoon staan? Ik hoop het niet. Er komen steeds meer flexwerkplekken bij in Nederland en in de toekomst zal dat nog veel meer het geval zijn. Geen vaste plekken meer waar je werkt, maar het zal dan mogelijk zijn overal je kantoor op te zetten! Over honderd jaar zijn er draagbare kantoren beschikbaar, die je overal ter wereld op kan stellen. Een soort opvouwbare-boodschappentas-idee. Niet groter dan 10 bij 10 centimeter stop je jouw kantoor zo in je tas en spreek je af op je favoriete plek in de stad, het bos of waar dan ook ter wereld. Vergadering boven op de Mount Everest? Geen enkel probleem! Ja, je moet boven zien te komen, maar dat zijn de details van het verhaal. Het kantoor kan worden ingericht naar jouw persoonlijke smaak en voorkeur. Een roze kantoor? Dan verven we het roze. Een glijbaan? Wordt geregeld! Doordat het kantoor zo flexibel kan worden opgezet en weggehaald is niemand meer gebonden aan een plek of een land. Verder is dit kantoor goedkoper dan een vast kantoor. Dus ook de minder bedeelde ZZP-er kan nu een

chique kantoor opzetten in het centrum van Rotterdam, Parijs of Londen. En ben je klaar met werken, dan vouw je je kantoor weer op, stop je het in je tas en spring je op je hooverbord naar huis. Voor de mensen die toch wat meer aan een plek gebonden zijn, zullen er grote delen van de stad tot vergaderpark gemaakt worden. Grote stukken park en bos waar tafels, banken en stoelen staan en waar Wifi hotspots in de bomen te vinden zijn. Bij goed weer is er meer dan genoeg zon om van te genieten en bij slecht weer verschijnt er een dome die het hele park overspant, zodat je toch lekker droog zit en door kan werken. Natuurlijk onder het genot van het beste eten en drinken van de beste restaurants in de stad. En na werktijd? Dan verandert het park in het tofste festival waar je ooit bent geweest.

Met muziek, hapjes, drankjes en de beste Dj’s ter wereld zullen er draaien. Dat kantoor van de toekomst? Dat moet er maar heel snel komen!

‘Het kantoor van de toekomst, een soort opvouwbare boodschappentas.’


| NOMADISME |

96

NOMADISME Tekst en beeld: Rachel Santegoets | Wereldkaar t Mario Freese www.lx97.com/maps

Door de moderne technologie kunnen we overal en altijd werken, waar en wanneer we willen. Liggend vanuit bed, zittend in een café, gedurende de boodschappen, wandelend door de velden, tijdens het reizen of aan de keukentafel op zoek naar een nieuw recept. Je werkplek is waar jij op dat moment bent. We krijgen een meer nomadisch bestaan, waarbij de grenzen van werktijden en vrije tijd zijn vervaagd, we beslissen zelf immers over ons

tijdschema en onze prioriteiten. Niets staat meer vast, we zijn vrij om te zwerven en te dwalen….. ‘Waarom zou je eigenlijk elke dag op dezelfde tijd eten of in de zomer niet eens op het balkon gaan slapen?’ Lidewij Edelkoort, Trend Forecaster


| NOMADISME |

97


| NOMADISME |

98

CRISIS

Volgens Lidewij Edelkoort is nomadisme als levensstijl ontstaan vanuit improvisatie in tijden van crisis. Geïnspireerd door de vele verschillende culturen op de wereld, de ambachtelijke technieken die opnieuw opkomen en onze aangeboren kennis is het nomadisme volop aanwezig in onze samenleving. In de toekomst zal dit verschijnsel een nog duidelijker rol gaan spelen.

REIZEN EN ONTDEKKEN

Door het openstellen van de grenzen, onze vele reizen en alle vrijheidsgevoelens die we aan het ontwikkelen zijn, worden we steeds meer een nomade. Op de website Trend Tablet vertelt Edelkoort dat niet alleen de mens, maar alles om ons heen

zich aanpast (http://www.trendtablet.com/19097nomadism). Zo ook de plek waar we verblijven. We nemen steeds vaker ons huis mee op elk tijdstip en naar elke plek die nodig is. Resultaat: mobiele huizen, verplaatsbare koffiebarretjes, pop up stores, flexibele werkplekken. Steeds vaker hebben ruimtes een tijdelijke functie. Dit staat symbool voor de voortdurende uitnodiging om te reizen en te ontdekken. Er is een groeiend aantal concepten dat op deze nomadische behoefte inspeelt. Bijvoorbeeld kleine huizen op wielen die gasten uitnodigen er te slapen, te werken of gewoon als plek om in te dromen. Alles in één en veranderbaar wanneer dat nodig is.

DWALEN

Mensen willen de vrijheid hebben om te kunnen zwerven. Sociale media geven ons het


| NOMADISME |

Dream with me

dwalen zonder doel

Rust, even niets. Je eigen zachte comfortzone waarin je je kan terugtrekken en je ogen kan sluiten.

99

Strip down and build up

EĂŠn zool, vier verschillende bovenstukken. Samen geschikt voor alle seizoenen zelfvertrouwen dat we kunnen gaan, waarheen we maar willen. En dat we daar alles kunnen doen wat in ons op komt. Zo gaan we samen een familie vormen van nomaden die constant onderweg zijn, die de wereld willen ontdekken, willen leren van elkaar en nieuwe samenwerkingen aangaan. Terwijl je met iedereen contact houdt is het alsof je samen op pad bent. Kunnen dwalen zonder doel is een uitnodiging aan je geest om nieuwe gedachten en ideeĂŤn te vormen. Dat kan letterlijk dwalen door de wereld zijn, maar ook dwalen door de uitzonderlijke gebieden van de hersenen. Wie weet welke nieuwe plannen voor de toekomst je zo opdoet. Door het dwalen, train je het werkgeheugen. Iets wat misschien wel van vitaal belang is. Voor meer inspiratie, zie deze website: http://www.trendtablet.com/19097nomadism.

Urban Picnic by Jody Kocken

De moderne knapzak met stapelbaar servies en de zak die fungeert als tafelkleed.


JOB KLINKENBERG

| SKEPP TEAM TEKENING - KANTOOR VAN DE TOEKOMST |

ZEGER & MATTIJS KAAK

100


| INSPIRATIE |

101

Controle op de digitale ‘kantoor’ revolutie! Onze samenleving digitaliseert en dit zal in de toekomst alleen maar toenemen. Middels uiteenlopende technieken zal onze werkomgeving ‘slimmer’ worden. Dit heeft ook grote implicaties voor de kantoren van nu en in de toekomst, vooral op het gebied van het gebruik en het beheer. Ontwikkeling In de moderne digitale wereld kan alles met alles communiceren, zelfs zonder menselijke tussenkomst. Het zogenaamde ‘internet of things’ of ‘machine to machine’ zijn hier al concrete benamingen voor en producten als slimme thermostaten (NEST), Wireless HIFI systemen (Sonos), slimme verlichting (Philips HUE) al concrete voorbeelden van. De technische revolutie houden we niet meer tegen en is dus overal.

Markt Allerlei individuele spelers zijn hiermee bezig en trachten individueel controle te krijgen op de steeds complexer wordende technologie binnen kantoren. Technisch allemaal prima, maar hoe zorgen we voor controle en aansturing van al deze individuele technologieën? En hoe zorgen we ervoor dat de eindgebruiker het allemaal nog kan begrijpen?

IT Building IT Building levert totaalconcepten voor een eenduidige en centrale aansturing, controle en beheer op alle individuele en afzonderlijke componenten van diverse leveranciers in het kantoor van nu! Wij zorgen ervoor dat de techniek binnen de kantooromgeving ook écht voor u gaat werken. Wij regelen een volledig geïntegreerd en schaalbaar platform, dat uitblinkt in technologie én de beste gebruikerservaring die je kunt wensen.

www.itbuilding.nl


| VRAAG & ANTWOORD |

Ongezouten Tekst: Hugo Meijer | Beeld: Anna Ciolina

102

We gaan koffiedik kijken en de toekomst voorspellen. Als er maar genoeg mensen een ongezouten mening geven, dan krijgen we vanzelf de stand van kantorenland in 2020. Geen argumenten of nuanceringen. Meer of minder, in 2020...

Bernd-Jan Bolwijn Asset manager Spes Bona

Lucienne Coppoolse Commercial manager Vastint Netherlands B.V.

Martijn Roorda Asset Manager NSI

Is er meer of minder nieuwbouw?

Minder

Minder

Minder

Is er meer of minder leegstand?

Minder

Minder

Minder

Is er meer of minder werkloosheid?

Minder

Minder

Minder

Werken we langer of korter?

Korter

Langer

Korter

Gaan we terug naar kantoor of juist meer flexwerken?

Flexwerken

Kantoor

Combinatie

Switchen we vaker van baan of blijven we langer hangen bij dezelfde werkgever?

Switchen

Switchen

Hangen

Zijn de huurprijzen hoger of lager?

Hoger

Hoger

Hoger

Zitten we meer in kantoortuinen of krijgt iedereen zijn eigen kantoor?

Kantoortuinen

Zelfde

Zelfde

Worden werkplekken spannender of functioneler?

Beide

Spannender

Beide

Zijn kantoren met een sociaal hart* de toekomst of een modegril?

Toekomst

Toekomst

Modegril

* Het Sociaal hart is een gezamenlijke ruimte in een kantoor, waar verschillende huurders samenkomen, waar plek is voor ontspanning, een hapje en een drankje.


CONCLUSIES

Gebaseerd op de antwoorden van de ondervraagde professionals: 1: 63% denkt dat er minder nieuwe kantoren worden gebouwd. 2: Driekwart zegt dat er minder leegstand zal zijn in 2020. 3: Allemaal denken zij, dat de werkloosheid daalt. 4: 56% denkt dat we langer werken. 5: Volgens 65% gaan we meer flexwerken. 6: 81% van de ondervraagden denkt dat we vaker van baan zullen gaan switchen! 7: 87% denkt dat de huurprijzen zullen stijgen. 8: Kantoortuinen hebben de toekomst, zegt 69%. 9: Een kleine meerderheid (56%) is van mening dat werkplekken spannender worden 10: 75% van de ondervraagden denkt dat het sociale hart de toekomst heeft.

Meer of minder in 2020?

Jack Nagtegaal Manager aansprakelijkheid & technische verzekering DEKRA experts B.V.

| VRAAG & ANTWOORD |

Patrick Kremer CEO Bilfinger Real Estate B.V

Ohran Acar Director of Finance & Controlling Universal Electronics BV

Aron Reek mede-eigenaar oVVice

Bas van Holten CEO Merin

Hans Stokkermans FGH Bank

Minder

Minder

Minder

Minder

Meer

Minder

Meer

Minder

Minder

Meer

Minder

Minder

Minder

Minder

Minder

Minder

Minder

Minder

Langer

Langer

Langer

Langer

Even lang

Langer

Flexwerken

Flexwerken

Flexwerken

Kantoor

Beide

Flexwerken

Switchen

Switchen

Switchen

Beide

Switchen

Switchen

Lager

Hoger

Hoger

Hoger

Hoger

Hoger

Kantoortuinen

Kantoortuinen

Kantoortuinen

Beide

Geen van beide

Mix

Functioneler

Spannender

Spannender

Beide

Spannender

Spannender

Modegril

Toekomst

Toekomst

Toekomst

Toekomst

Toekomst

103


| MODE |

Mode voor

morgen high end

high end

urban chic

| MODE |

104

Fotografie: Anna Ciolina | Modellen: Robber t Bove e en Suzanne Ros | Tekst en st yling: Mar te Lenferink en Rachel Santegoets

Voor de nieuwe generatie modeontwerpers wordt duurzaamheid, futuristische technologie en de maatschappelijke waarde steeds belangrijker. De ontwerpers van morgen zullen steeds vaker het snijvlak

tussen mode en kunst opzoeken. Wat misschien nu nog als toekomstmuziek klinkt is over een aantal jaren normaal in het straatbeeld van het kantorenlandschap. Deze Glossy gaat over de toekomst; de gebruiker van

dat kantoor van de toekomst kan niet achterblijven. We hebben een aantal stijlen uitgekozen, waarvan wij denken dat het de mode van morgen zal zijn. Laat je inspireren en verleiden!


| MODE |

English school

urban chic

English school

105

- zij -

Englisch school: - zij -

- hij -

- hij -

high end:

urban chic:

Monique van Heist blouse € 258. MSGM rok € 175. Les Prairies de Paris tas € 312. Les Prairies de Paris pumps € 375. Wouters & Hendrix ketting € 380

MSGM sweater € 345. Hope pantalon € 140. Common projects slip ons € 319. Maria Jobse tas € 238.

- zij -

- hij -

Raf Simons classic slim fit classic pant € 309. SLFMD blazer € 599 (zie ook pagina 35). Basic t-shirt (privé). Kenzo High classics veterschoenen € 385.

Damir Doma Silent Jodium vest € 439. Bruuns Bazar cole trouser € 169. Basic t-shirt (privé). Kenzo high classic veterschoenen € 385. Comme des Garcons hoed € 165.

Les Praires de Paris trui €199. MSGM plooi rokje € 132. Common projects gold sneakers € 310. Wouters & Hendrix armband € 248. Our legacy herringbone jas € 509. Raf Simons Knitted sweater Splitted Roll Neck navy € 505. Raf Simons sneakers € 349. Trash Original tas van Travelteq via Distinctly Different € 545.


| MODE |

English school:

Les Praires de Paris trui € 199. MSGM plooi rok € 132. Common projects gold sneakers € 310. Wouters & Hendrix armband € 248.

urban chic:

MSGM sweater € 345. Hope pantalon € 140. Common projects slip ons € 319. Maria Jobse tas € 238.

106

city nomad:

Les Prairies de Paris trui € 350. Monique van Heist blouse € 299. MSGM broek € 178. Dieppa Restrepo schoenen € 247. Ellen Truijen trolley € 575.


| MODE |

DE VROUW De vrouw laat ook door haar kleding zien wat zij representeert. Eerst stonden mantelpakken voor zakelijk en chic. In de toekomst nemen humor en nieuwe technologieën dat over, wat te zien is in de materialen en kleurstellingen die worden toegepast. Er wordt nog meer gecombineerd dan op dit moment al gedaan wordt. De invloeden van buitenaf worden duidelijker. De vrouw wil reizen en laten zien waartoe zij in staat is, dat straalt ze uit. Waar is deze kleding te verkrijgen? OBJET TROUVÉ Pannekoekstraat 44A 3011 LH Rotterdam www.objet-trouve.nl Een winkel met kleding die details, mooie stoffen en nonchalante ontwerpen hoog in het vaandel heeft staan. Naast Scandinavische namen vind je hier ook Franse en Nederlandse merken waardoor je klassiek kunt combineren met eenvoudig en speels.

urban chic:

Les Prairies de Paris zijden blouse € 238. Maria Jobse tas € 370. MSGM gold pantalon € 213. Common projects witte sneakers € 295.

107


| MODE |

high end

Kenzo velas bomber met zwarte rits en licht blauwe voering € 409. Kenzo shirt met print € 215. Kenzo broek met print € 279.

DE MAN

108

De man kijkt graag vooruit maar in zijn kleding toont hij de waarde van het verleden. Met zijn kleding kan hij zijn verhaal vertellen. De stoffen die daarbij gebruikt worden zijn zeer belangrijk, hoe het voelt, hoe het valt en het kleurgebruik. De man van de toekomst kiest zijn eigen kleding en maakt daarmee een statement. ‘Het wordt een mix van betaalbare basics en duurdere eyecatchers, dit wordt aangevuld met vintage stukken en goede accessoires. Daarnaast zullen sneakers meer worden gedragen, juist in combinatie met de nette basics’, aldus Nen Xavier. Waar is deze kleding te verkrijgen? Nen Xavier Van Oldenbarneveltstraat 121-C, 3012 GS Rotterdam www.nenxavier.nl Ze bieden een collectie van jonge ontwerpers en gerenommeerde labels. Hun stijl is het best te beschrijven als klassiek, tijdloos, basic, androgeen, comfortable en avant garde. De collectie is een mix van zowel mannen als vrouwenkleding, schoenen en accessoires, van edgy stukken tot hoogstaande basics. In prijs variërend van € 10.- tot € 1200.Daarnaast is de collectie gericht op verschillende gelegenheden; van kostuums tot jeans, kleding voor feestelijke gelegenheden, maar ook comfortabele knits voor een avondje op de bank. Met deze voucher code: Nen-Xavier-AT krijg je bij bestelling van de bril van Ace&Tate ( € 98. ) € 5.- korting.


| MODE |

urban chic:

Raf Simons Classic constructed blazer € 795. Raf Simons classic slim fit classic pant € 309. Kenzo runner sneakers € 215. Pet Damir Doma silaat € 109. Tas Fjällräven (privé)

Englisch school:

Veterschoenen Allique € 395.

Raf Simons Knitted sweater Splitted Roll Neck navy € 505. Our legacy coat snow black herringbone Jas € 509.

109


| MODE |

HUMOR

110

Mode met een dikke knipoog. Er mag gelachen worden, de zakelijke kleding voor zowel de vrouw als de man wordt speelser.

DETAILS

Naast het geheel worden details belangrijk. Weten waar je kleding vandaan komt tot de sluiting van je boord.

AMBACHT

Naast nieuwe technologieën neemt bij de consument de interesse toe voor vakmanschap, omdat mensen zaken waarderen die in het verlengde daarvan liggen, zoals duurzaamheid, het regionaal product en kwaliteit. Oude ambachten geven mode een nieuwe dimensie. Distinctly Different is een (web)winkel op het gebied van schoenverzorging en luxe mannen accessoires. Naast dat je er een breed aanbod van producten vindt, kun je in hun winkel in de binnenkomsthal van het WTC ter plekke je schoenen laten shinen voor € 10. Dropoff begint op € 9.50, de meest uitgebreide behandeling kost € 22.50. De Okoume houten kist is met set € 39.50. De wortelhouten kist kost leeg € 77.50. Ook verkrijgbaar met sets erin vanaf € 103.50 www.distinctly-different.nl Strawinskylaan 43, 1077XW Amsterdam


| MODE |

111


ROVER VAN NIEROP

| SKEPP TEAM TEKENING - KANTOOR VAN DE TOEKOMST |

Het kantoor van de toekomst...... veel ruimte diverse chill plekken gezellige huiskamers open werkplekken

112

goede catering

dakterras multi functioneel

Feest

om naar toe te gaan!

JOOST LANSINK

..is elke dag een

RENATE KEMNA

evenementen

MANON HUISKES

vergaderfaciliteiten

NIENKE SCHRAM

concentratieplekken


| INTERVIEW |

VERSCHILLENDE VAKGEBIEDEN.. ..ANDERE OPINIES Tekst: SKEPP en de vier professionals | Beeld: privé-bezit, overig zie bronvermelding p. 128

Wat is volgens jou het kantoor van de toekomst?

Wij laten vier professionals vanuit vier verschillende disiplines aan het woord betreffende Het Kantoor van de Toekomst. Hoe denken zij dat het kantoor er over ongeveer 20 jaar uit ziet. De vier professionals:

Niels Maier, interieurontwerper

Niels Maier van Studio Niels™ ontwikkelt interieur concepten uiteenlopend van zakelijke omgevingen tot exclusieve particuliere interieurs en hierin passende interieur objecten.

Tamara Smit, ambtenaar

Smit werkt als projectmanager bij het projectmanagement bureau van de gemeente Amsterdam. Daar houdt zij zich bezig met het managen van complexe ruimtelijke projecten. Zo heeft zij gewerkt aan de herontwikkeling van het Waterlandplein in Amsterdam Noord, IJburg en nu de transformatie van Amstel III.

Roeland Weebers, trainer / coach

De belangrijkste doelstelling van Weebers voor zijn werk is ‘de wereld van de getrainde / gecoachte groter maken’. Met ‘The Official Organization Out of the Ordinary’ wil Weebers de innovatiekracht van organisaties vergroten door maximaal gebruik te maken van het creatieve vermogen van mensen.

Camille Oostwegel, horecaondernemer

Camille Oostwegel is een Limburgse hotelier. Op jeugdige leeftijd koesterde hij al een passie voor cultuurhistorie en gastronomie. In 1980, 30 jaar oud, verwierf hij zijn eerste historische gebouw en begon hij met 4 werknemers hierin ook zijn eerste restaurant: Kasteel Erenstein. Diverse monumenten in Maastricht en omgeving volgden: een kasteel, een hoeve, een klooster, een kerk. Stuk voor stuk werden zij zorgvuldig gerestaureerd, stuk voor stuk maakte hij er prachtige hotels en restaurants van. Vandaag de dag bestaat de onderneming uit 9 bedrijven; Château Neercanne, WinselerHof, Château St. Gerlach en Kruisherenhotel Maastricht zijn wellicht de bekendste namen. In totaal heeft hij nu zo’n 400 medewerkers.

113


| INTERVIEW |

1

114

Het kantoor van de toekomst Niels Maier, Studio NielsTM De huidige maatschappij levert ons alle tools om overal, waar en wanneer we maar willen te werken en te communiceren in de virtuele wereld. We halen onze gegevens op uit de virtuele ruimte, daar waar we ze nodig hebben. Hier ontstaat dan ook juist de paradox van het werken op kantoor. Waarom op een kantoor gaan zitten, terwijl de virtuele wereld ons juist de ruimte voor deze vrijheid geeft? Het antwoord hierop ligt in het feit dat de functie van het kantoor verschuift van een werkplek waar we verplicht aanwezig moeten zijn naar een plek waar we juist graag willen werken. Om elkaar te ontmoeten, samen te eten, kennis uit te wisselen en wat onderuit te hangen met de collega’s. Toekomstige werkplekken zullen dus anders benaderd en ingericht moeten worden. Er is geen plek meer voor de identiteitsloze werkomgevingen, ruimtes zonder betekenis doen er niet meer toe in de toekomst. Het Kantoor Van De Toekomst moet aangenaam zijn. Ruimte bieden voor verschillende manieren van werken,

2

zoals we dat bijvoorbeeld ook thuis doen: op de bank, aan de keukentafel, op een bed met een kop thee. Of juist aan het bureau… samen met collega’s. Het kantoor van de toekomst is tegelijkertijd uitdagend. Er zullen fysieke ruimtes gecreëerd moeten worden die in de behoeften voorzien waar juist wel een thuisbasis voor nodig is.

3

‘De functie van het kantoor verschuift van een werkplek waar we verplicht aanwezig moeten zijn, naar een plek waar we juist graag willen werken’

Denk aan ruimtes die een koppeling maken tussen de Virtuele wereld en de Fysieke wereld. Ook wordt het kantoor van de toekomst een onderdeel van ons sociale stelsel, Hospitality op kantoren vormt de basis voor de realisatie hiervan. Hoe beter deze hospitality verweven is met de werkomgeving, hoe fysieker ons kantoor wordt. Binnen deze context zullen hergebruik en herbestemming van bestaande gebouwen belangrijke factoren worden. De waarde van het gebruik van deze gebouwen zijn we immers gaan waarderen. Met name vanwege de sterke contrasten die te realiseren zijn.

4

De inrichting van deze gebouwen zal sterk bepaald worden door het type ‘leef & werk’ objecten die dagelijks gebruikt worden en die dus niet specifiek door de architectuur worden ontworpen. Meer info: www.studioniels.nl Project foto’s: 1. Break Out Room+Niels Maier. 2, Chemelot Campus, Gebouw 24, Sittard-Geleen 3. La Kiosk, Coffee Bar. 4. Objecten, Keuken Cabinet, Dining


| INTERVIEW |

Ontmoeten Tamara Smit

Mijn visie; voor mij is er maar één woord als het gaat om het kantoor van de toekomst, dat is ‘ontmoeten’. De vragen die gesteld moeten worden luiden: Wat voor werk doe je? Wat voor omgeving hoort daarbij? Mensen zitten steeds minder achter hun bureau en daarom bestaan de traditionele kantoren met de zogenaamde ARBO werkplekken straks niet meer. Mensen hebben dan behoefte aan plekken, waar ze kunnen samenkomen, opdat interactie kan plaatsvinden. De werkgever dient er voor te zorgen dat die interactie mogelijk is. Koffie. Belangrijk is: goede koffie. Iedere werkgever die serieus is in het zorgen voor een omgeving, waar mensen optimaal kunnen presteren, zou moeten investeren in een heel erg goed koffieapparaat. Werknemers beginnen vroeger, want nemen op het werk een lekkere kop koffie. Klanten en wie al niet, komen graag langs, want de koffie is top. Het is een teken van kwaliteit als een bedrijf goede koffie schenkt. Ik start met een introductie over Amstel III, het project waar ik me momenteel voor inzet en waarbij ook ‘het kantoor van de toekomst

een grote rol speelt. De tijd van de grote ‘single tenants’ is voorbij. Juist de panden in Amstel III lenen zich voor verhuur aan verschillende gebruikers. Amstel III onderscheidt zich als kantoorgebied van andere gebieden in Amsterdam door de meer menselijke maat van de bestaande panden. Deze kantoorpanden staan in Amstel III en zijn bij uitstek geschikt om passend te maken als ontmoetingsplek voor professionals.

‘Voor mij is er maar één woord als het gaat om het kantoor van de toekomst: ontmoeten’ Het kantoren- en bedrijventerrein Amstel III verandert de komende jaren van een monofunctioneel werkgebied naar een multifunctionele stadswijk. Stap voor stap wordt het gebied tussen ArenA en AMC omgevormd tot een levendig gebied met horeca, kinderdagverblijven, sportfaciliteiten en op den duur wonen. Eerst wordt er studentenhuisvesting ontwikkeld, later volgt de gehele woonmarkt. De strategie voor verbetering van Amstel III bestaat grotendeels uit acties om de leegstand te keren en te zorgen voor meer functiemenging en levendigheid. De missie voor Amstel III.. In Amstel III staan veel kantoren leeg, zeker

de helft van deze leegstand is structureel. De oorzaken zijn deels generiek: Het Nieuwe Werken, het te ruime aanbod in de regio, de voorkeur voor nieuwbouw en een afname van de beroepsbevolking in het algemeen. Er zijn echter ook locatie specifieke oorzaken in Amstel III. Bedrijven en werknemers willen tegenwoordig een stedelijke leefomgeving met voorzieningen en bedrijvigheid, die nog veel te weinig in Amstel III te vinden zijn. De opgave is nu om de toenemende leegstand te keren, het gebied haar waarde voor werkgelegenheid te laten behouden en tegelijkertijd nieuwe functies toe te voegen. Dit alles in samenwerking met de eigenaren en de gebruikers. Met andere woorden: Amstel III transformeert van een monofunctioneel kantorengebied tot een inspirerend multifunctioneel gebied. De toekomst voor Amstel III. In sommige delen van Amstel III gaat het steeds beter. Ik denk echter dat de bodem van de leegstand nog niet is bereikt. Steeds meer grote bedrijven richten hun kantoren flexibel in. Voor Amstel III moeten wij dit goede voorbeeld volgen. Gelukkig zijn lege kantoren geschikt te maken voor andere functies: wonen, winkels, onderwijs, leisure en zorg. Als dat soort functies goed worden ingepast, waarbij dan ook rekening wordt gehouden met de omgeving, kan Amstel III wel eens het spannendste nieuwe gebied in Amsterdam worden.

115


| INTERVIEW |

1

2

3

116

‘‘Samenwerken” Roeland Weebers ‘Samen werken en Samenwerken vragen een optimale omgeving waarin vertrouwen, loslaten en ontwikkelen de dragers zijn voor een gelukkig werkend bestaan. Het Nieuwe Werken in Het Kantoor Van De Toekomst’. Anytime - Anyplace - Anywhere - Any device. Dat zijn de begrippen die Het Nieuwe Werken duiden in Het Kantoor Van De Toekomst en nog steeds gaat het dan over ‘werken’. Werken blijft gewoon werken. Maar werken betekent wél samenwerken. De werkplek daarentegen is onderhevig aan verandering. Uitgangspunt is een stoel en een tafel. (foto serie van ouderwetse opstelling naar jaren zestig, jaren zeventig, enz. tot nu aan toe) Was will der Mensch? In de behoefte van het werken zijn er twee vormen: solitair en samen met de groep, soms alle twee tegelijkertijd, soms expliciet het ene, dan weer expliciet het andere. We willen een plek op deze aarde, we willen delen als we genoeg hebben, we willen ergens bij horen, we willen onszelf ontwikkelen en soms willen we samenwerken. Om al die behoeften van de mens zo goed mogelijk in te vullen zal

het kantoor oftewel De Werkplek Van De Toekomst in die behoeften moeten voorzien. Het Nieuwe Werken betekent dus ook ‘vertrouwen durven geven’ en ‘vertrouwen durven loslaten’. Dat vraagt om ontwikkeling van alle betrokkenen. Leidinggevenden moeten leren vertrouwen te geven, medewerkers moeten eenmaal gegeven vertrouwen leren hanteren.

4 En toch.... bestaan er partijen die het snappen.

‘Leidinggevenden moeten leren vertrouwen te geven, medewerkers moeten eenmaal gegeven vertrouwen leren hanteren’

Zakelijk gezien - Ruimte - Bereikbaarheid - Technologie - Licht - Stilte op gezette tijden - Permanente openstelling - Veiligheid

Sociaal gezien - Creëren van samenwerking - Vergroten van sociale contacten - Het uitbreiden van het netwerk - Intensief interactief bezig zijn

Het Kantoor Van De Toekomst vraagt een 100% realisatie van al deze aspecten. In Het Kantoor Van De Toekomst als omgeving voor Het Nieuwe Werken lijkt dit bijna onmogelijk..

Kantoren die verschillende vormen van samenwerken ondersteunen en ruimtes die flexibel aangepast kunnen worden om werken én samenwerken mogelijk te maken. Mensen komen nog steeds naar kantoor om te werken. Juist die constatering is essentieel! Samen werken en samenwerken vragen een optimale omgeving waarin vertrouwen, loslaten en ontwikkeling de dragers zijn voor een gelukkig werkend bestaan.

Afbeelding bronnen: 1. http://neon.pictura-hosting.nl/sfa/sfa_mrx_bld/ thumbs/500x500/sfa/00/SFA_056/SFA001005476.jpg 2. http://www.inofecblog.nl/wp-content/ uploads/2012/05/Kantoor-in-de-jaren-70.jpg 3. http://commons.wikimedia.org/wiki/ File:Typicalbusyoffice20050109.jpg 4. http://www.rolphvanheyster.nl/?p=3364


| INTERVIEW |

1

‘De persoonlijke signatuur moet zichtbaar zijn’. Camille Oostwegel De kantorenmarkt en de horeca: twee werelden die de komende jaren meer en meer met elkaar zullen integreren. Ontwikkelaars van kantoorformules onderkennen inmiddels het belang van een goede horecagelegenheid als onderdeel van een inspirerende kantooromgeving. Wat kan de vastgoedbranche nog meer leren van de gastvrijheidsindustrie? Dit is in feite geen vraag voor Camille Oostwegel, eigenaar van Camille Oostwegel ChâteauHotels & -Restaurants. De Limburgse horecaondernemer knapte een handvol oude, vervallen historische gebouwen op tot exclusieve, luxueuze tophotels. Als geen ander weet hij wat ervoor nodig is bezieling en beleving terug te brengen in leegstaande gribussen. ‘Affiniteit met het gebouw is onontbeerlijk’, aldus de kasteelheer.’- Of het nu gaat om een leegstaand kasteel of om een leegstaand kantoor, je intuïtie moet zeggen: hier kan en wil ik iets moois van maken. Vervolgens is het zaak te kijken naar de mogelijkheden met betrekking tot de infrastructuur, de omgeving, de bereikbaarheid, etcetera, etcetera. Werpen deze randvoorwaarden geen

belemmeringen op, ga dan creatief aan de slag en breng leegstaande gebouwen opnieuw tot leven’. De hotelier vertelt bij het herontwikkelen van gebouwen altijd vooruituitstrevend en grensverleggend te hebben willen zijn. ‘Mijn tip voor kantoorontwikkelaars: ga op zoek naar dingen die er nog niet zijn.

‘Je intuïtie moet zeggen: hier kan en wil ik iets moois van maken’

Bij het Kruisherenhotel (afbeelding 1) Maastricht ontmoeten historie en modern design elkaar, een unieke combinatie. Laat ook in een modern kantoorgebouw iets zien van de geschiedenis van de omgeving.’ Volgens de markante ondernemer is het met name de persoonlijke signatuur van de ontwikkelaar die overal zichtbaar moet zijn. ‘In meubels, in kunst, in belichting, maar ook in de aankleding en in ons geval in de gerechten op de kaart. Door dit alles krijgt het gebouw een duidelijk eigen identiteit en ontstaat er dynamiek.’ Oostwegel komt natuurlijk regelmatig in allerlei kantoren. De overeenkomsten tussen hotels en kantoren zijn hem dan ook niet ontgaan. ‘Steeds vaker vind je hotelelementen terug in kantooromgevingen,

117

zoals een lunchhoek, een fraaie lounge- of vergaderruimte, ook comfortabele zitjes en nisjes waar men zich even terug kan trekken’, duidt de kastelein-nieuwe-stijl. ‘Kortom: het idee dat saaie, suffe kantoren juist niet leiden tot creatieve ideeën is tot menig werkgever doorgedrongen’. Een voorbeeld van een mooi ingericht kantoor noemt Oostwegel het hoofdkantoor van Q-Park in Maastricht. ‘Een gebouw van Duitse architectuur, aan de buitenkant misschien wat somber, van binnen daarentegen een prachtig kantoor met open ruimtes en een schitterend uitzicht over de stad, absoluut een fijne plek om te werken.’ Op de vraag waaraan een inspirerend kantoor moet voldoen antwoordt de kasteelheer tot slot: ‘De pijlers van onze onderneming zijn al bijna 35 jaar gestoeld op de kernwaarden gastvrijheid, historische ambiance en vakmanschap op elk terrein: de visie voor een nieuwe kantoorformule zou ik zeker aan deze zelfde kernwaarden ophangen.’


| PROJECT IN BEELD |

118

NDI Locatie: WTC

Amsterdam Opdrachtgever: NDI databekabeling Ontwerp, wanden, vloerafwerking, interieurbouw en projectbegeleiding.


| PROJECT IN BEELD |

CITRIX Locatie: Spaces

Zuidas Amsterdam Opdrachtgever: Citrix Realisatie kantooromgeving.

119

MSREF Lokatie: Amsterdam Opdrachtgever: MSREF (Morgan Stanley) Ontwerp, realisatie, projectbegeleiding.


120

Een onderzoek in Denemarken heeft aangetoond dat wanneer de werkgever fruit aanbiedt op kantoor, dat als waardering wordt beschouwd. Bijna 96% eet ook daadwerkelijk het aangeboden fruit!


COLUMN

In november 2008 begon Marijn de Vries een journalistiek experiment: kun je nog topsporter worden op je 30ste? Inmiddels is zij professioneel wielrenster bij Cycling Team GiantShimano, columniste voor onder andere TROUW, WielerRevue en HP/De Tijd én schrijfster van het boek ‘Vrouw & Fiets’.

121 Tekst: Marijn de Vries | Afbeelding: Dick Soepenberg

“Pierre”, vraag ik groen aangelopen, “krijgen we nog een stukje snelweg?” Met mijn laptop tegen mijn borst geklemd rol ik van de ene naar de andere kant van de camper. We slingeren door de Franse heuvels, op weg naar het vliegveld. Onze verzorger Pierre trapt het gaspedaal flink in, we moeten een vliegtuig halen. Intussen ziet hij in de achteruitkijkspiegel hoe ik langzaam steeds wagenzieker word en grinnikt. Ik ben wielrenner, eentje die naast het fietsen ook veel schrijft. Een ideale combinatie: fietsen inspireert, en schrijven houdt naast mijn benen ook mijn hersens aan het werk. Vaak moet ik werken onderweg, want deadlines zijn deadlines, ook in etappekoersen in het buitenland. Mijn ploeggenoten kijken er niet gek meer van op, als ik vlak na de koers, als zij met de beentjes omhoog een tukje gaan doen, mijn laptop pak. Mijn werkplekken zijn verre van Arboverantwoord. Neem de slingerende camper. De stoep van een ingeslapen Frans dorpje vlak na de finish van een koers. Het hotelbed, met een kussen als bureaublad. Of de vliegtuigstoel, waarin ik mezelf tussen twee te dikke mannen zo smal mogelijk zit te maken. Dat is niet eenvoudig met een computer op schoot, en als die twee dikke mannen dan ook nog stiekem gaan zitten meelezen is de situatie helemaal om te gillen. Af en toe stuur ik dan een boze ‘haal op

z’n minst je dikke arm van de leuning’-blik naar links of naar rechts. Tevergeefs. Mijn buurmannen doen alsof hun neus bloedt. Maar ik weet wel beter als ik hun warme adem weer in mijn nek voel ten teken dat ze opnieuw proberen te lezen wat ik schrijf. Een zomer lang maakte ik iedere week een gesproken column voor Radio 1. Dat was helemaal grappig. Ploeggenoten bestoken me nog steeds met foto’s van hoe ik mezelf verstopte onder alle handdoeken die ik in de hotelkamer kon vinden, in een poging een minder hol geluid te krijgen, tijdens het inspreken van de column op mijn computer. Ik bezwoer mijn kamergenoten op die momenten natuurlijk hun mond te houden, maar als je goed naar die columns luistert, hoor je op de achtergrond regelmatig zacht gegiechel. Je zou zeggen dat een groot, schoon bureau om aan te werken dan een keer een verademing moet zijn. Als ik ga zitten, vind ik dat ook, maar vaak zit ik dan uren tegen een knipperende cursor aan

te kijken. De columns die ik op de gekste plekken heb geschreven, helemaal kapot en vies van de koers, vol van stress, omdat ik niet weet of ik de deadline haal en omdat het internet brak is, blijken altijd de beste. Met de geur van schroeiende remblokjes en massageolie nog in mijn neus, helemaal vol van alles wat ik tijdens de wedstrijd heb meegemaakt, kan ik het gevoel van zo’n race het beste overbrengen.

‘Je werkplek is wat je er zelf van maakt. Voor mij geldt dus, hoe ongemakkelijker, hoe beter!’


| BEWEGING |

ACHT manieren om naar je werkplek te komen

met de trap

Monkey CRAWL

122

SPRINT!

Op je hurken

Méér treden!

Door meer te bewegen blijf je langer gezond en fit, je voelt je gelukkiger, bent actiever en alerter, óók tijdens het arbeidsproces. Lekker bewegen verhoogt de arbeidsproductiviteit! Cartoon en tekst: Marte Lenferink

Uit onderzoek van consulent Office Angels in 2013 blijkt dat van meer dan duizend Britse kantoormedewerkers bij de afdelingen sales, media, marketing en financiën zo’n 63 procent per dag ruim zes uur achter het eigen bureau zit, 32 procent werkt regelmatig over en 21 procent neemt werk mee naar huis. Het onderzoek stelt vast dat deze stand van zaken leidt tot ongelukkige, overwerkte en ontevreden werknemers. Twee derde van het kantoorpersoneel, met name in de juridische sector, luncht aan het bureau. Al dat stilzitten is niet goed voor lichaam en geest. Uit het onderzoek van Office Angels blijkt namelijk verder dat een slechte gezondheid één van de belangrijkste factoren is die de arbeidsproductiviteit negatief beïnvloeden. Vastgesteld wordt dat een slechte gezondheid uiteraard leidt tot ziekteverzuim, maar ook dat werknemers die niet lekker in hun vel zitten vanzelfsprekend onder hun niveau functioneren.

Hoe dit te verhelpen? Volgens een Zweeds onderzoek verhoogt een verplicht sportprogramma tijdens het werken de arbeidsproductiviteit in die mate dat de

Het onderzoek stelt vast dat deze stand van zaken leidt tot ongelukkige, overwerkte en ontevreden werknemers.

arbeidsoutput stabiel blijft, ook al is het aantal gewerkte uren minder. Dit betekent dus dat, wanneer iemand meer beweegt, hij of zij gezonder en gelukkiger is én dus beter werk levert! Het aantal gewerkte uren daalt weliswaar in het geval van arbeidstijdverkorting en verplichte sportprogramma’s, het onderzoek toont aan dat de productiviteit niettemin in gunstige

mate beïnvloed wordt. In een experiment laten de Zweedse onderzoekers zien hoe dat uitpakt. Ze verdeelden 177 werknemers van 6 tandartspraktijken over 3 groepen. De eerste groep moest per week verplicht 2,5 uur sporten , de tweede groep kreeg per week 2,5 uur extra vrij, de derde groep tenslotte vormde een controlegroep zonder gezondheidsinterventie. Hoewel de eerste en tweede groep 6 en een kwart procent minder werkten, bleef het uiteindelijke arbeidsrendement gelijk. Het Zweedse onderzoek toont dus aan dat dit arbeidsrendement per gewerkt uur toeneemt. Ook zijn de onderzoekers van mening dat het klassieke arbeidsmodel ´hoe meer arbeid, hoe meer productie´ met deze resultaten niet langer volledig overeind blijft.


| BEWEGING |

Op je tenen

Springend!

Kruislings

Voel je FIT!

123

Meten is weten! Jawbone UP24™ Het UP®-systeem bestaat uit een polsband en een app op je telefoon. De polsband en app, sluit je op elkaar aan. De band werkt als een coach die jou steeds beter leert kennen. UP leert je hoe je met kleine veranderingen actiever kunt worden. Het bandje houdt je activiteiten, eetgewoonten en slaap bij. Vervolgens reikt het jou eenvoudige acties en inzichten aan waarmee je na verloop van tijd jezelf volledig kunt transformeren. Je kunt bijvoorbeeld instellen dat de band je er aan helpt herinneren - door een trilling af te geven wanneer je te weinig beweegt. Ook geeft UP inzicht in hoe je slaapt. Uit slaapgrafieken kun je opmaken wat jouw goede en slechte slaapgewoonten zijn en hoe je die kunt verbeteren, zodat je beter uitgerust en vrolijker aan de dag kunt beginnen. Verder is het heel interessant om samen met vrienden een team te vormen en elkaar zo te stimuleren om doelen te bereiken. Dit is binnen een bedrijf, of personeelsafdeling heel leuk en stimulerend om te doen! Studies tonen aan dat je gewicht kunt verliezen door alleen maar bij te houden wat je eet.

Of je nou af wilt vallen, aan wilt komen, gezonder wilt leven, of bijvoorbeeld inzicht wilt krijgen in de hoeveelheid water en koffie die jij concreet drinkt per dag: de UP24™ laat je zien hoe dag, nacht, beweging en je inname van voeding elkaar beïnvloeden. Zie ook: www.jawbone.com/up

De UP24™ laat je zien hoe dag, nacht, beweging en je inname van voeding elkaar beïnvloeden.

Bij SKEPP testte Mattijs Kaak het bewegings-meetsysteem Jawbone UP24. Mattijs Kaak: ‘Ik ben heel positief over de Jawbone UP24. Hij is esthetisch verantwoord, functioneel goed en leuk gecombineerd met een app. De informatie die je krijgt dankzij UP, drukt je met je neus op de feiten. Daar kom je verder mee!’


| SKEPP TEAM TEKENING - KANTOOR VAN DE TOEKOMST |

KLEURPLAAT - LOES KAMPHUIS

124


Smullen op kantoor................... | RECEPTEN |

125

Wij stelden drie winter en drie zomer gerechten voor u samen. Om het hele jaar van te genieten! eerste wintergerecht

Fotografie en styling: Femke de Vroome Tekst: Delle Benton

MUESLI-KOKOS ENERGIE REPEN 125 gram gedroogde kokosnoot 90 gram havermout 120 gram tarwekiemen 125 gram sesamzaad 125 gram zonnebloempitten 125 gram pompoenpitten 125 gram gehakte noten (aanrader: amandelen) 125 gram rozijnen 125 gram gedroogde abrikozen 227 gram honing 100 gram kokosolie (of 125 gram boter)

Verhit op een laag vuur al roerend kokosnoot, havermout, tarwekiemen, sesamzaad, zonnebloempitten, pompoenpitten en noten. Let erop dat niks verbrandt. Doe alles daarna in een grote kom, voeg de rozijnen, de gedroogde en de gesneden abrikozen toe. Verhit in een steelpan de kokosolie (of de boter) samen met de honing. Zorg dat dit gaat koken. Verlaag het vuur en laat het nog vier minuten sudderen zonder te roeren. Hussel vervolgens de hete mix met de droge ingrediĂŤnten. Vet een medium tot grote schaal in met olie of boter en schep hier de mix in. Duw met de achterkant van de lepel de mix glad en plat in de schaal.

Wanneer het geheel is afgekoeld, kun je er reepjes van snijden! De repen blijven ongeveer een week goed. Perfect voor werkdagen, maar ook om tijdens een actief weekend uit te delen! Dankzij de zaden, de havermout en de noten verbrandt de reep langzaam en zorgt zij voor een constant en langdurig energieniveau. Heerlijk met een kop thee, ‘s ochtends op kantoor!


| RECEPTEN |

tweede wintergerecht

126

PITTIGE POWER LUNCH 750 gram pompoen, geschild en in kleine blokjes gesneden. 300 gram tomaten, in vieren gesneden. 2 tenen knoflook, pellen en halveren. 1 wortel 2 eetlepels olijfolie Een halve theelepel gedroogde chilivlokken 1 theelepel gemalen komijnzaad. 1 theelepel gemalen korianderzaad 1 theelepel paprikapoeder 600 ml groentebouillon (of kippenbouillon) 90 gram linzen

Verwarm de oven tot 180°C. Doe de eerste vier ingrediÍnten in een grote ovenschaal. Besprenkel ze met een snufje zout, peper en de specerijen. Sluit de schaal en zet hem in de oven voor anderhalf uur, tot ze gaar zijn. Prak de groente met een pureestamper en roer de bouillon erdoor. Breng dit alles vervolgens op halfhoog vuur aan de kook. Wanneer het kookt, voeg de linzen toe.

Laat dit tot slot een kwartier op laag vuur sudderen. Dit gerecht is goed op te warmen en dus ideaal om mee te nemen naar kantoor! Lekker met yoghurt of knapperig brood!


derde wintergerecht

STOOFPOTJE APPEL EN PEER MET YOGHURT 2 grote peren, geschild en in stukjes gesneden 2 grote appels, geschild en in stukjes gesneden 200ml biologisch perenof appelsap 2 theelepels honing 1/4 theelepel kaneel

Doe alle ingrediënten in een pan en kook het geheel op een laag tot medium vuur tot de peren en appels gaar zijn. Bij de peren gaat dit sneller, dus die mogen er eerder uit. Doe de appels en peren in een schaal en zet de afgekoelde schaal in de koelkast.

| RECEPTEN | Neem een kleine hoeveelheid mee naar het werk en warm het toetje op in een magnetron. Doe er een grote lepel Griekse yoghurt bij en geniet ervan! Dit recept is koud ook lekker, bijvoorbeeld door de muesli ‘s ochtends bij het ontbijt.

Dit gerecht is perfect als een winters middag “toetje”.

Voor de koude winterdagen............... 127


Voor de lente en de zomer.............. | RECEPTEN |

eerste zomergerecht

128

PAVLOVA 6 eiwitten, op kamer temperatuur Mespuntje zout 270 gram basterd suiker 2 theelepels maïzena 1 theelepel azijn poedersuiker TOPPING: 250 ml slagroom 200 gram kwark 150 gram bessen compote verse gemixte bessen: frambozen, blauwe bessen, halve gepelde aardbeien stukjes kiwi

Gebruik voor het maken van Pavlova een mixer. Het is belangrijk dat je geen superverse eiwitten gebruikt, anders zal de Pavlova niet omhoog komen. Verhit de oven tot 180°C. Bekleed een bakplaat met bakpapier en teken er een cirkel van ongeveer 16 cm diameter op. Doe de eiwitten in de kom van de mixer. Voeg het zout toe en mix dit tot een stijf mengsel. Laat de mixer rustig draaien en voeg de suiker toe. Mix het schuim nog zo’n 10 minuten op hoge snelheid tot een dik, glad mengsel. Voeg nu de azijn en maïzena toe. Klop tot het eiwit glanst en pieken vormt. Gebruik een grote lepel om het schuim in een cirkel op het bakpapier te scheppen. Cirkel met een lepel golven in het schuim, dat is mooier dan dat je hem netjes glad strijkt. Bak het schuim vijf minuten op 180°C (niet warmer), waarna je de temperatuur


| RECEPTEN |

terug brengt naar 130째C. Zet na 60 minuten de oven uit en laat de Pavlova afkoelen in de oven. Je kunt het schuim rustig een paar dagen van te voren maken. Bewaar hem in een luchtdichte box of vries hem in. Voor het serveren: klop de slagroom stijf en meng dit met de kwark. Verdeel deze room en daarna de bessencompote over de Pavlova. Doe daar de mix van bessen en kiwi overheen en maak het af met een beetje poedersuiker. Goed als traktatie! Genieten maar!

tweede zomergerecht

129

COUSCOUS 150 gram couscous fijn geraspte schil van 1 citroen snufje zout 200ml kokend water 40 gram munt blad 3 eetlepels citroensap 2 gekookte rode bieten 100 gram komkommer 50 gram Cherry tomaatjes 100 gram feta 50 gram ongezoute gehakte pistachenoten Meng in een grote kom de couscous, het citroenrasp, het zout en het kokende water door elkaar. Laat dit 10 minuten afgesloten staan. Roer vervolgens de massa los met een vork. Voeg de in blokjes gesneden groente, het citroensap en de feta toe. Hussel alles door elkaar en strooi de pistachenoten eroverheen. Gemakkelijk en snel te maken, lekker en voedzaam op kantoor!


derde zomergerecht

| RECEPTEN |

PAARSE ZOMER SMOOTHIE 125 gram verse spinazie 120 ml water 250 ml sinaasappelsap (vers of sap zonder suiker) 75 gram aardbeien 75 gram blauwe bessen 1 banaan Blend de spinazie, het water en het sinaasappelsap tot een gladde smoothy en voeg vervolgens de rest van het fruit toe. Blend dit nog een keer en klaar is Kees! Deze smoothie is lekker als ontbijt. Variatie? Frozen smoothie: voeg bevroren aardbeien en blauwe bessen toe, verfrissend op een warme zomerdag! Zo’n smoothie kun je uiteraard (in een thermosfles) meenemen!

Verfrissend tijdens een warme zomerdag! 130


colofon KANTOOR is een uitgave van SKEPP design+build. Zetfouten zijn voorbehouden.

Voor vragen

Mattijs Kaak 06 141 81 784 mattijs@skepp.nl

SKEPP design+build Zandhuisweg 2 7665 SH Albergen 0546 63 30 00

Hogehilweg 19 1101 CB Amsterdam 020 57 530 78 www.skepp.nl

Concept en samenstelling: SKEPP design+build

Ontwerp en opmaak: Marte Lenferink SKEPP design+build

Tekst:

Pagina 20-21 http://groups.csail.mit.edu/mac/users/rauch/worktime/hours_workweek.html http://personal.lse.ac.uk/minns/Huberman_Minns_EEH_2007.pdf http://www.gallup.com/poll/175286/hour-workweek-actually-longer-seven-hours.aspx http://en.wikipedia.org/wiki/Working_time

Jan Brink, Jurre Aagten, Delle Benton, Frederik van Steenbergen, Laurens van Doorn, Lotte Windey, Marijn de Vries, Marte Lenferink, Mattijs Kaak, Michel Brookhuis, Myron Meijerink, Niels Maier, Rachel Santegoets, Sven Brookhuis.

Pagina 23 http://collider.com/wolf-of-wall-street-images-leonardo-dicaprio

Tekstcorrector:

Bronnen:

Pagina 38-43 www.rtvoost.nl/nieuws/default.spx?nid=193882 Bronnen Transformatie: Volkshotel Amsterdam www.archello.com/en/project/holiday-inn-and-holiday-inn-express-amsterdam-arena-towers http://www.ddock.nl/projects/park-inn/ http://support.reynaers.nl/images/news/nw001225-02.jpg http://www.loosarchitects.nl/projectpages/mixeduse/STNA/STNAstorkterrein_nl.html Post CS Amsterdam http://eng.archinform.net/projekte/5892.htm http://www.deltavormgroep.nl www.westergasfabriek.nl Pagina 55-57 http://fpgeeks.com/2012/04/pens-vroom-into-worlds-largest-porsche-design-store www.emtec-international.com kenstonlocal.org Pagina 79 General Social Survey Pagina 98 www.ostrichpillow.com www.noesha.nl www.jodykocken.com www.trendtablet.com/19097-nomadism. Pagina 120-121 Journal of Occupational & Environmental Medicine ; augustus 2011; volume 53; editie 8; p838-844 Nederlands tijdschrift van Geneeskunde www.office-angels.com www.jawbone.com/up Niet alle rechthebbenden van de gebruikte illustraties konden worden achterhaald. Belanghebbenden worden verzocht contact op te nemen met SKEPP design + build.

Huub Kaak

Aan deze editie werkten mee:

Het gehele SKEPP team, Anna Ciolina, Camille Oostwegel, Femke de Vroome, Frederik van Steenbergen, Huub Kaak, Jurre Aagten, Laurens van Doorn, Lotte Windey, Marijn de Vries, Michel Brookhuis, Myron Meijerink, Niels Maier, Rachel Santegoets, Rinse Tjeerdsma, Roeland Weebers, Tamara Smit, Thiemi Higashi, Sven Brookhuis.


Kantoor ga je mee back II the future  

Het eerste tijdschrift van SKEPP design+build, uitgekomen in januari 2015.

Kantoor ga je mee back II the future  

Het eerste tijdschrift van SKEPP design+build, uitgekomen in januari 2015.

Advertisement